Document · PDF

Duurzaamheidsagenda 2025-2028 na raadsbesluit d.d. 28-11-2024

Gemeenteraad Waadhoeke 28 november 2024, gemeente waadhoekeBij agendapunt: Actualisatie Duurzaamheidsagenda 2025-202823.115 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Lopende projecten

Dekking

4.a

Werkbudget

Kosten

I/S

2024

2025

2026

2027

2028

Gemeente

€ 62.500

€ 12.500

2024

2025

2026

Nieuwe projecten

Dekking

Kosten

I/S

2027

2028

4.b

Operatie Steenbreek

nee

Gemeente

€ 60.000

€ 30.000

4.c

Subsidieregeling Voedselbossen/ pluktuinen realiseren

nee

Gemeente

€ 100.000

€ 50.000

4.d

Voedselbos en pluktuin kennis en bekendheid vergroten

nee

Gemeente

€ 10.000

4.e

Habitat verbetering en nestgelegenheid oa bestuivers

nee

Gemeente

€ 10.000

4.f

Verhogen werkbudget

nee

Gemeente

€ 67.500

subtotaal

€ 310.000

€ 12.500

€ 22.500

€ 35.000

€ 115.000

€ 135.000

Afbeelding 4.6 Financiën projecten Educatie & Communicatie *Klik op het nummer voor een uitgebreide beschrijving per project.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

4.2.2 Programmalijn datagedreven werken Waadhoeke wil dat de huidige ecologische waarden in stand worden gehouden en -daar waar het kansrijk is- worden hersteld en versterkt. Waadhoeke wil een groenblauwestructuur realiseren, binnen en buiten de bebouwde kom, waarbinnen belangrijke hotspots met elkaar worden verbonden door natuurlijke corridors. Welke gebieden gaan we verbinden? Welke planten en dieren komen ervoor, en in welke aantallen? Laten deze soorten en populaties een negatieve of positieve trend zien? Dit zijn een aantal vragen die nu vaak niet te beantwoorden zijn specifiek voor ons gebied. Dergelijke vragen en antwoorden dragen bij aan het nemen van weloverwogen en onderbouwde beslissingen in beleid en uitvoering. De natuurwaardenkaart zal in de te actualiseren omgevingsvisie vastgesteld worden. De landschapsanalyse aangaande bomen wordt ook opgenomen in de groenblauwe structuren kaart en vormen ecologische verbindingen, naast de al bestaande ecologische verbindingen langs de watersystemen, zoals natuurlijke oevers. Deze groenblauwe structuren worden verder gedetailleerd uitgewerkt in het proces naar het omgevingsplan. Natuurwaardenkaart Waar staan we nu? Sinds de fusie in 2018 zijn er voor het grondgebied van Waadhoeke landschappelijke en ecologische stukken geschreven en analyses uitgevoerd.

Dit is waardevol (kaart)materiaal dat samengevoegd tot een eenduidig en helder visueel overzicht kan leiden. Door een verdieping uit te voeren, naar voorkomende (beschermde) flora en fauna, biedt dit handvatten en duidelijkheid voor de gemeente

zelf en eventueel ook haar inwoners. Denk hierbij aan het in kaart brengen van vliegroutes van vleermuizen, jaarrond beschermde nesten van roofvogels en koloniebroeders zoals visdieven en roeken. Afdelingen zoals VTH, BOR en Omgeving hebben baat bij dergelijk informatie. Het scheelt tijd, maakt koppelkansen inzichtelijk en natuurinclusief werken mogelijk. Daarnaast wordt het risico tot wetsovertredingen met dergelijk kaartmateriaal ingeperkt. Verder is deze kaart een belangrijke onderlegger voor structureel beleid. Wat is ons doel? Het in kaart brengen en bundelen van bestaande data en verdiepen van deze informatie om te komen tot een blauwdruk voor het thema natuer in Waadhoeke. Hoe bereiken we het doel? Voor het grondgebied in Waadhoeke zijn er voor veel planten en diersoorten onvoldoende data bekend. Het is van belang dat deze data beschikbaar komen, door planmatig data van relevante flora en fauna te verzamelen. Dit kan door het breed inzetten en aanvullen van de Nederlandse databank Flora & Fauna (NDFF), maar ook soortenexperts in te schakelen. Daarnaast kan worden ingezet op citizen science. Dat vergroot niet alleen de beschikbaarheid aan data, maar ook bewustwording onder inwoners van Waadhoeke. Bestaande kaarten worden zo goed mogelijk gebruikt, bijvoorbeeld uit de kaarten kijkdoos van de provincie en kaartmateriaal van de gemeente zelf, aangevuld met de NDFF.

Hieruit zal ook blijken waar zich hiaten in de data bevinden.

meer aandacht is gekomen voor biodiversiteit en een verdieping gemaakt is richting minder traditioneel groenbeheer. Binnen de onderhoudscontracten met externen wordt gewerkt met de gedragscodes Stadswerk bestendig beheer, waarin aandacht is voor beschermde natuur. Hier is de behoefte groot om concreet te weten welke beschermde flora en fauna aanwezig is binnen het te beheren groen. Zodoende is een start gemaakt in 2022 met het uitrollen van monitoring van flora. Voor het monitoren van fauna is binnen Waadhoeke geen werkwijze of beheerplan. Tot 2018 vond er beheer voor de Roek plaats. Monitoring gebeurt nog wel, beheer niet. Ook is er behoefte voor andere soorten nu en in de toekomst, zoals bijvoorbeeld visdieven en wellicht de bever. Wat is ons doel? Vaststellen hoe het gaat met de natuur in Waadhoeke en meten of onze acties om biodiversiteitsverlies een halt toe te roepen ook echt invloed hebben.

Monitoring en evaluatie

Hoe bereiken we het doel? Het verder uitwerken van de monitoring voor flora, en inventariseren van onder andere (beschermde) fauna en het opzetten van monitoring van insecten. Het is belangrijk om te beseffen dat de monitoring van flora en fauna meerdere jaren vraagt om inzichten te verkrijgen over trends en ontwikkeling van populaties. Het klimaat en lokale omstandigheden kunnen van grote invloed zijn op de soorten aantallen flora en fauna. Naast klimatologische omstandigheden kan verstoring en beheer ook van invloed zijn. Vanuit het beheerplan groen vindt al monitoring van flora in bermen plaats die gebruikt kan worden voor de evaluatie van beheer, maaifrequentie en andere vraagstukken.

Waar staan we nu? In 2023 is het Beheerplan groen vastgesteld, waarin

We gebruiken lokale kennis van inwoners denk hierbij aan de werkgroep biodiversiteit uit Dronryp, de Fryske

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Financiën programmalijn Datagedreven werken Programmalijn Datagedreven werken Nr

Nieuwe projecten

Dekking

4.g

Ontwikkelen natuurwaardenkaart Waadhoeke

Nee

4.h

Monitoring flora en fauna

Deels subtotaal

Kosten

I/S

2024

Gemeente

€ 60.000

Gemeente

€ 120.000

€ 180.000

2025

2026

2027

2028

€ 30.000

€ 90.000

€ 30.000

Afbeelding 4.7 Financiën projecten datagedreven werken *Klik op het nummer voor een uitgebreide beschrijving per project.

Feriening foar Fjildbiology (FFF) en de vogelwacht. Ook tijdens nationale teldagen voor bijvoorbeeld de egel en bodemdierendagen worden inwoners en scholen opgeroepen om deel te nemen en data in te voeren in databanken. Zo verzamelen data en vergroten we bewustwording.

worden en waar mogelijkheden en kansen zijn aan de natuur meer ruimte worden gegeven. Thema’s waarbinnen veel kansen liggen om natuurinclusief te werken, zijn: • landbouw • ruimtelijke ontwikkeling • energietransitie

4.2.3 Programmalijn natuurinclusiviteit Waar staan we nu? Een sterke en gevarieerde natuur zorgt voor (schoon) drinkwater en is bovendien beter bestand tegen hitte, droogte en andere klimaat gerelateerde onderwerpen. Het verhoogt beleef- en vastgoedwaarde en biedt ruimte voor medebewoners, zoals huismus, gierzwaluw, vleermuizen en merels. Het is dus belangrijk dat we voldoende biodiversiteit en natuur behouden en beschermen voor de leefbaarheid van zowel mensen, als flora en fauna. Natuur beperkt zich niet alleen tot natuurgebieden, maar is overal om ons heen. Waadhoeke heeft de ambitie om natuur standaard mee te nemen in ruimtelijke plannen en de Basiskwaliteit Natuur (BKN) in de bebouwde omgeving te behouden en te versterken. Hiermee kan ook daar waar natuurbehoud niet de hoofdfunctie heeft biodiversiteit gestimuleerd

Wat is ons doel? Natuur borgen in alles dat de gemeente doet. Onderstaande doelstellingen horen bij het natuurinclusief ontwikkelen en werken: 1. Behoud en bescherm bestaande natuur. 2. Ontwikkel habitats voor (doel)soorten en zorg voor Basiskwaliteit Natuur. 3. Realiseer voldoende ruimte voor natuur. 4. Groene en blauwe structuren verbeteren door verbindingen te realiseren en de kwaliteit van de natuur te verhogen. Hoe bereiken we het doel? Waadhoeke heeft de ambitie om natuur standaard mee te nemen in ruimtelijke plannen en de Basiskwaliteit Natuur in de bebouwde omgeving te behouden en te versterken. Hiermee kan ook daar waar natuurbehoud niet de hoofdfunctie heeft biodiversiteit gestimuleerd worden, en waar mogelijkheden en kansen zijn aan de natuur meer ruimte worden gegeven.

Een van de dingen die we doen, is het werken met gidssoorten en aangewezen structuren en gebieden (biotopen) binnen de gemeentegrenzen. Deze kunnen voor duidelijkheid en handvatten zorgen voor de uitvoering en ruimtelijke ontwikkelingen. Hierbij kan de gemeente breed ingezet worden op een lijst met soorten voor de hele gemeente, maar ook per project of initiatief bepaald worden welke gidssoorten in acht moeten worden genomen.

Meervleermuis in de kerk in Sexbierum. Bron: Johann Prescher

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Eerder in dit hoofdstuk is een aanzet gedaan tot een eerste versie van een dergelijke lijst. Dit is een dynamische lijst en moet worden uitgebreid. Naast deze gidssoorten moeten soorten die in gebouwen wonen, zoals vleermuizen, huismus en gierzwaluw binnen de energietransitie meer aandacht krijgen. Hiervoor volgt Waadhoeke de landelijke ontwikkelingen en werkt volgens de Landelijke Aanpak Natuurvriendelijk isoleren en neemt haar verantwoordelijkheid voor specifieke soorten zoals de laatvlieger in de compensatie opgave. Daarnaast komt er meer aandacht voor dierenwelzijn en waterlichamen als leefgebied voor flora en fauna. Denk hierbij aan het beperkt toestaan en aanleggen van vissteigers en een toename in het ecologisch beheren van oevers en water. Een logisch gevolg is het terugdringen van de inzet van maaiboten en klepelmaaiers, waarbij ecosystemen vernield worden.

Een moshommel op een gewone smeerwortel. Bron: Mark Wierstra

A) Landbouw Waadhoeke is een landbouw gemeente en dat willen we ook blijven. Waadhoeke heeft meer aandacht voor de bodemgezondheid. Naast de chemische en organische samenstelling, is ook meer aandacht voor bodemdiversiteit op het gebied van flora en fauna. Het doel voor Waadhoeke is dat natuur, landschap en landbouw elkaar duurzaam versterken. Eind 2022 heeft de minister van Infrastructuur en Waterstaat een kamerbrief verstuurd waarin de keuzes en maatregelen om water en bodem sturend te maken zijn uitgewerkt. Dit gaat een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van het platteland. De kamerbrief behandelt acht thema’s: Ruimte voor water, Bodem, Voldoende water, Schoon en gezond water, Bebouwd gebied, Hoge zandgronden, Laagveengebieden en Verzilting kustgebieden. Kijkend naar de opgaven voor natuur, water en klimaat die de komende jaren op de landbouw afkomen, zien wij als gemeente dat deze opgaven grote impact zullen hebben op de huidige manier van landbouw. Graag willen we als gemeente ondersteuning bieden aan de agrarische sector in de regio, met aandacht voor zoet water, om deze transitie mogelijk te maken. Waadhoeke heeft daarin een faciliterende, verbindende en onderzoekende rol. Zo komen er onder andere subsidies voor het natuurinclusief inrichten van boerenerven beschikbaar en willen we bewustwording over voedselbossen intern en extern vergroten.

Het NPLG (Nationaal Programma Landelijke Gebied), en daarmee samenhangend het FPLG (Fries Programma Landelijk Gebied), is op 10 juni 2022 in het leven geroepen om de doelen voor natuur, water en klimaat vorm te geven in gebiedsprogramma’s.

De Argusvlinder op een Blauwe knoop. Bron: Mark Wierstra.

Het Hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet heeft gevolgen voor het NPLG/FPLG. De accenten die gelegd worden op natuur, water, klimaat en landbouw zijn veranderd. Het Transitiefonds, bedoeld voor de uitvoering van het NPLG/FPLG wordt her bestemd. Hierdoor komt de uitvoering van het FPLG, en daarmee samenhangende de transitie van de landbouw en het landelijke gebied, in het gedrang en brengt veel onzekerheid met zich mee, Daarnaast zijn er andere programma’s gestart die de landbouw moeten helpen een meer natuurinclusief platteland te ontwikkelen. Zo zal vanuit de Regio deal Noardwest-Fryslân invulling worden gegeven aan het opzetten van een Bioregio in de Greidhoeke. Daar wordt gestreefd naar een evenwichtige balans tussen natuur, gezondheid en landbouw. Door duurzame landbouwmethoden te stimuleren, zoals natuurinclusieve teelt en het

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

verminderen van het gebruik van chemicaliën en kunstmest, willen we de biodiversiteit vergroten en de kwaliteit van de bodem verbeteren. Dit komt de gezondheid van onze inwoners ten goede.

ontwikkelen). •

Binnen de gemeente Waadhoeke is het Sociaaleconomsiche Actieprogramma (SEAP) opgesteld. Het SEAP heeft als doel de regionale welvaart te stimuleren. Het SEAP heeft ’Het Goud van Noordwest’ in het leven geroepen om overheid, ondernemers en onderwijs samen te brengen. Het Goud van Noordwest stimuleert innovaties/ ontwikkelingen die een bijdrage leveren aan de verduurzaming van de landbouw onder andere het reduceren van gewasbeschermingsmiddelen en een het opzetten van een bodemmonitor. In deze duurzaamheidsagenda wordt via bovenstaande initiatieven gekeken naar mogelijkheden voor het creëren van onder andere voedselbossen/agroforestry, uitbreiding kruidenrijke akkers en onderzoek bodemgezondheid. Zo kan een bijdrage worden geleverd aan de vergroting van de biodiversiteit in het gebied.

Provincie In de provinciale Omgevingsvisie ‘De Romte Diele’ is natuur-inclusief ontwerpen en bouwen benoemd als doel, om dit mee te nemen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Het doel is om natuur-inclusief ontwerpen bij nieuwe ontwikkelingen te bevorderen. Dit geldt ook voor het werken aan andere opgaven, in landelijk én stedelijk gebied, waarbij de natuur kan worden versterkt. Hiervoor heeft de provincie een factsheet gemaakt: 1. Vindt er nieuwbouw of verbouw/renovatie/ verduurzaming plaats? 2. Zoek contact met de initiatiefnemer en bespreek de mogelijkheden voor natuurinclusief bouwen aan de hand van de checklijst van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging. 3. Geef in de toelichting aan van welke mogelijkheden gebruik gemaakt wordt. 4. Regel de borging (bv. door de maatregelen onderdeel uit te laten maken van het inrichtingsplan).

B) Ruimtelijke ontwikkeling • •

Rijk In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) zijn 21 nationale belangen benoemd. Eén van die nationale belangen is ‘Verbeteren en beschermen van natuur en biodiversiteit’. Onderdeel hiervan is om bij belangrijke ontwikkelingen als de veranderingen in de landbouw, de energietransitie en de uitbreiding van woongebieden en infrastructuur rekening te houden met natuur (natuur-inclusief

Gemeente De duurzaamheidsagenda, met het programma ‘Oars mei natuer omgean’ koppelen we ook aan de gemeentelijke omgevingsvisie. Beiden worden naar verwachting eind 2024 vastgesteld. Hierin kan natuur-inclusief bouwen concreet als doel worden benoemd, met een inhoudelijke verwijzing naar het programma ‘Oars mei natuer omgean’. De factsheet van de provincie, met een geactualiseerde checklist die is toegesneden op Waadhoeke dient als advies en inspiratie bij ontwikkelingen. De kans

is groot dat bij de aanpassing van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) natuur-inclusief bouwen tot norm wordt verheven. Kansen voor natuur-inclusiviteit in elk werkveld: • Zorgvuldig en zuinig ruimtegebruik. • Meervoudig ruimtegebruik. • Meerwaarde creëren voor natuur en landschap. • Experimenteer ruimte inbouwen voor vernieuwende toepassingen. • Bomen waar mogelijk natuurlijk laten afsterven. • Behoud genen en gebruik lokaal plantgoed (inheems). C) Energietransitie De energietransitie wordt uitgewerkt in de programmalijn enerzjy. Hieronder een korte samenvatting van punten die de gemeente kan faciliteren en/of al doet die betrekking hebben op de programmalijn natuurinclusiviteit: • Verduurzamen (nieuwbouw/renovaties) van gebouwen mag het aantal verblijfplaatsen van gebouwbewonende soorten niet terugdringen. De gemeente stelt voor om te gaan werken volgens de Landelijke Aanpak Natuurvriendelijk Isoleren en uiteindelijk te werken met een (pre) SMP. • Particulieren mogelijkheden bieden om maatregelen te treffen aan hun woning en tuin, voor onder andere gebouwbewonende soorten en hun habitat. • Trafohuisjes in het groen. • Natuur inclusieve aannemer als voorwaarde in (NIP) subsidies in het kader van de energietransitie.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Financiën programmalijn Natuurinclusief Programmalijn Natuurinclusief Nr

Lopende projecten

Dekking

4.i

Subsidieregeling voor opvang van regenwater en meer groen

Nieuwe projecten

Dekking

Kosten Gemeente € 100.000 Kosten

I/S

2024

2025

2026

2027

2028

€ 20.000

I/S

2024

2025

2026

2027

2028

€ 100.000

€ 20.000

4.j

Openbare ruimte vergroenen

nee

Gemeente € 200.000

4.k

Uitbreiding van de huidige regeling voor opvang van regenwater en meer groen

nee

Gemeente € 60.000

4.l

Kruidenrijke akkerlanden, 1001 hectare

nee

Gemeente € 45.000

€ 15.000

4.m

Subsidieregeling boerenerven in het groen.

nee

Gemeente € 90.000

€ 30.000

4.n

Onderzoek bodemgezondheid

Gemeente € 20.000

€ 5.000

€ 40.000

€ 5.000

4.o

Actieplan Weidevogels Vogelwacht

Gemeente € 160.000

€ 40.000

4.p

Toolbox ontwikkelen natuurinclusiviteit

nee

Gemeente N.t.b

N.t.b.

4.q

Vergroenen binnenstad

Nee

Gemeente N.t.b

N.t.b

N.t.b.

€ 260.000

€ 215.000

subtotaal

€ 855.000

€ 20.000

€ 200.000

€ 160.000

Afbeelding 4.8: Financiën projecten. *Klik op het nummer voor een uitgebreide beschrijving per project.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

5. Programma oars mei grûnstoffen omgean DOEL ‘OARS MEI GRUNSTOFFEN OMGEAN’ De gemeente Waadhoeke realiseert in 2025 ten minste 75% afvalscheiding. De ambitie is om verder door te groeien naar 80% afvalscheiding in 2028.

Dit doel bereiken we door in te zetten op

verbeteren

van

afvalscheiding,

bewustwording, afvalpreventie, verwerking en hergebruik/circulaire economie.

5.1 Programmadoel Om de omslag naar een circulaire economie te stimuleren is door het kabinet het uitvoeringsprogramma Van Afval Naar Grondstof Huishoudelijk Afval (VANG-HHA) vastgesteld. Waadhoeke is goed op weg om de ambitie uit VANG-HHA te bereiken. Voor de periode 2021- 2025 blijft het streven om door goede afvalscheiding hoogwaardige recycling te faciliteren. Het accent komt sterker te liggen op hoogwaardigere (kwalitatief betere) ingezamelde stromen. Daarnaast kijkt de gemeente voor bepaalde reststromen ook naar mogelijkheden om de hoeveelheid afval te beperken door in te zetten op preventie. Het landelijke uitvoeringsprogramma zet in op de inzameling van schone afvalstromen. Als de andere ketenspelers in de afzonderlijke ketens hun verantwoordelijkheden nemen de ingezamelde stromen te recyclen, wordt de Kaderrichtlijn afvalstoffen gestelde doelstelling van 55% recycling in 2025 voor het aandeel huishoudelijk afval op landelijk niveau haalbaar geacht. Landelijk is de doelstelling om minimaal 60% recycling te halen in 2030.

Om de doelstellingen te bereiken: • Moet afvalpreventie toenemen om de hoeveelheid afval die wordt geproduceerd te voorkomen of te verminderen door bewuste consumptie, hergebruik en vermindering van verpakkingen. • Moet de afvalscheiding verbeterd worden. Een optimale afvalscheiding zorgt voor zo weinig mogelijk huishoudelijk restafval voor verbranding. Bovendien draagt goede scheiding bij aan de kwaliteit/zuiverheid van de afzonderlijk deelstromen. • Vervolgens gaat het om afvalverwerking. Afzonderlijke categorieën van het huishoudelijk afval moet worden gerecycled als secundaire grondstof én de kwaliteit van deze secundaire grondstof moet verbeterd worden. • Ook wordt ingezet op een circulaire economie, waarbij zoveel als mogelijk gebruik wordt gemaakt van aanwezige grondstoffen en zo weinig mogelijk nieuwe grondstoffen worden toegevoegd: een kringloop. Het verduurzamen van ketens voor de productie van materialen krijgt steeds meer aandacht.

Afbeelding 5.1: Invloedssfeer van de gemeente in de keten .

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Voorheen lag de nadruk van het VANG-programma op de hoeveelheid te verbranden afval per inwoner en het scheidingspercentage. In de afgelopen jaren is de scheiding van alle categorieën afvalstoffen licht toegenomen, maar dat is nog niet genoeg. Voor verschillende afvalstromen staat het optimaliseren van afvalscheiding de komende jaren centraal. Daarnaast komt er steeds meer aandacht voor preventie: bewust en circulair inkopen, minder verspilling en efficiënter scheiden. Ook bij de productie van producten moet er een omslag gemaakt worden: betere repareerbaarheid en een langere levensduur wordt steeds belangrijker. In de komende jaren ligt de nadruk op de kwaliteit van de deelstromen en de daadwerkelijke recycling van de diverse deelstromen. Per inwoner is de hoeveelheid restafval licht afgenomen. Daarnaast zien we een toename in het scheidingpercentage, vooral doordat het afval op Ecopark de Wierde door Omrin beter wordt nagescheiden. Met andere woorden er wordt meer gescheiden ten opzichte van voorgaande jaren. Dat betekent dat er steeds minder grondstoffen afgevoerd worden naar de Energiereststoffencentrale.

‘OARS MEI GRUNSTOFFEN OMGEAN’- SDG’s

Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam (11.6 Tegen 2030 de nadelige milieuimpact van steden per capita reduceren, ook door bijzondere aandacht te besteden aan de luchtkwaliteit en aan het gemeentelijk en ander afvalbeheer). Duurzame productie en consumptie, met een efficiënter gebruik van grondstoffen, verlaagt de druk op het milieu en vermindert de afhankelijkheid van die grondstoffen. Neem dringend actie om klimaat-verandering en haar impact te bestrijden.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

5.2 Programmalijn grûnstoffen

Programmalijn grûnstoffen Afvalscheiding van huishoudelijk afval is een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van een circulaire economie. Betere afvalscheiding leidt tot meer circulariteit en draagt zo opnieuw bij aan afvalpreventie. Binnen de gemeentelijke programmalijn ligt de focus op circulaire economie. Het landelijk beleid voor circulaire economie is om in 2050 volledig circulair te zijn. Uitgangspunt is om het grondstoffengebruik verder te verlagen en de waarde van vrijgekomen materialen te behouden. Hierbij wordt ingezet op waarde behoud van materialen en producten en creatie van nieuwe circulaire producten en diensten. Hergebruik, circulair ontwerp, delen, lenen en repareren. Dit zijn elementen die daarbij van belang zijn. Diverse instrumenten om de transitie naar een circulaire economie te bevorderen en een versnelling te realiseren, zoals stimuleren van circulair productontwerp en circulaire producteisen, bevorderen van circulaire ambachtscentra, versterken van producentenverantwoordelijkheid en bevorderen van circulair consumentengedrag. Ook verbetering van afvalscheiding en de kwaliteit van deelstromen vormt een speerpunt.

Om de doelstelling van het programma ‘Oars mei grûnstoffen om te gean’ te halen, zetten we binnen deze programmalijn in op grondstoffen en circulariteit. Vaak wordt circulariteit gebruikt als synoniem voor duurzaamheid. Duurzaamheid is het doel, namelijk gericht op het behoud van de aarde, zodat mensen gezond, veilig en rechtvaardig kunnen leven. Circulariteit is een manier om dit te bereiken. De circulaire economie is dus een belangrijke strategie om aan de vier duurzaamheidsprincipes te voldoen. Het zorgt voor minder afvalstoffen die het milieu belasten. De vier principes staan uitgebreid beschreven op pagina 7 en pagina 38.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Programma grûnstoffen Waar staan we nu? In Waadhoeke komt er jaarlijks ruim 565 kilogram huishoudelijk afval vrij per inwoner. Het afgelopen jaar werd ruim 75% van al het vrijgekomen afval van huishoudens in Waadhoeke gescheiden. Er blijft ongeveer 146 kilogram huishoudelijk restafval over dat naar de ReststoffenEnergieCentrale (REC) in Harlingen afgevoerd wordt en dus niet voor hergebruik in aanmerking komt (bron: OARSafvalcijfers, Omrin). Dat is nog te veel. Ook belanden bepaalde categorieën bij het restafval die daar zeker niet in horen, zoals groente, fruit-, tuinafval en etensresten (ca. 30 %) en oud papier en karton (ca.

Afbeelding 5.3: Samenstelling huisvuilcontainer.

van

inhoud

van

gemiddelde Afbeelding 5.4: VANG-cijfers van de gemeente Waadhoeke 2021-2023 (B&S: Bouw- en sloopafval).

Luiers Textiel

5,4%

4,3%

Zand, puin, grind en glas Papier en karton Overig

14,8% 11,8% 11,6%

Plastic, blik, drinkpakken

23,4%

15%). Dat afval kan niet hergebruikt worden en wordt vernietigd. Door alle categorieën afvalstoffen nog beter te scheiden neemt de hoeveelheid restafval af en is hergebruik mogelijk. Wat is ons doel? De gemeente legt binnen dit programma de focus op het hergebruiken van grondstoffen voor een meer circulaire economie. Het landelijke uitgangspunt is 60% daadwerkelijk recycling van afvalstromen in 2030 en 65% in 2035.

Het doel is om grondstoffen zoveel mogelijk opnieuw in te (laten) zetten in de kringloop. Hiermee dragen we bij aan het terugdringen van de hoeveelheid afval in aansluiting bij het uitgangspunt van de vier duurzaamheidsprincipes. Hoe bereiken we het doel? De projecten dragen allemaal bij aan betere afvalscheiding of verwerking. Uitgangspunten bij het inbrengen van projecten zijn: •

GFT en etensresten

28,7%

In Waadhoeke bereiken we dit al ruimschoots, door een combinatie van zowel bron- als nascheiding. Doel is om ons scheidingspercentage van ten minste 75% vast te houden en door te groeien naar 80% in 2028.

•

We besteden vooral aandacht aan de kwaliteit bij de scheiding van afvalstromen. De doelen van de gemeente richten zich op preventie bij het ontstaan van afval en het proactief terugdringen van de hoeveelheid afval.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

•

• •

•

We maken het scheiden van afval gemakkelijker. Hoe beter we faciliteren, hoe meer inwoners afval gaan scheiden. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor invoering van gedifferentieerde tariefstelling (diftarsysteem), waarbij de hoeveelheid per huishouding wordt geregistreerd en op basis daarvan in rekening wordt gebracht via de afvalstoffenheffing. De gemeente is, samen met het onderwijs, verantwoordelijk voor goede voorlichting over (zwerf)afval en afvalscheiding. Vroegtijdige betrokkenheid bij het onderwerp kan bewustwording vergroten. We streven er naar om (groene) deelstromen lokaal te verwerken. We faciliteren samenwerkingen tussen gemeente en bedrijven, met als doel het samenbrengen van vraag en aanbod van grondstoffen door aan te sluiten bij ketens en daarmee het stimuleren van de circulaire economie. Onderzoeken van de mogelijkheden om grondstoffen steeds opnieuw te gebruiken bij het produceren van nieuwe producten.

Afbeelding 5.5 De projecten en uitvoering van de Duurzaamheidsagenda, onderdeel grûnstoffen.

Europa

Nederland

Fryslân

Waadhoeke

Europese Richtlijnen en Verordeningen

Wet Milieubeheer (Hoofdstuk 10)

Beleidsbrief Circulaire Economie 2018

Kaderrichtlijn afvalstoffen

Landelijk Afvalbeheersplan (LAP3)

Provinciale milieuverordening Fryslân

Afvalstoffen-verordening gemeente Waadhoeke 2021

EU-Actieplan circulaire economie

Duurzaamheidsagenda 2020-2024

Nationale Programma Circulaire Economie 2023-2030 Kamerbrief Programma VANG Huishoudelijk afval 2021-2025 Besluit regeling voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) Circulair Materialenplan (CMP) Handreiking I&W afvalstof of niet afvalstof 2023

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

5.3

Financiën

Oars mei Grunstoffen omgean Nr

Lopende projecten

Dekking

Kosten

I/S

2024

2025

2026

2027

2028

5.a

Uitvoeren zwerfafvalprogramma Samen Friesland Schoon

Rijk

€ 230.000

€ 46.000

5.b

Basismonitoring zwerfafval volgens handboek monitoring Nederland Schoon

Rijk

€ 7.500

€ 1.500

5.c

Aansluiten bij en uitvoeren van nieuwe communicatiecampagne “Samen halen we alles eruit”

Gemeente € 31.000

€ 6.200

5.d

Uitvoeren van onderzoek naar de samenstelling van afvalstromen (sorteeranalyses)

Gemeente € 21.500

€ 4.300

5.e

Deelname en uitvoeren ambities Vereniging Circulair Friesland

Gemeente € 15.000

€ 3.000

5.f

Deelname en ontwikkeling programma Circulair Bouwen

Gemeente € 28.500

€ 9.500

5.g

Inzicht/voorlichting afvalverwerkingsketen

Gemeente € 5.000

€ 1.000

5.h

Uitbreiden samenwerking lokaal hoogwaardig (her) gebruik van groene reststromen in landbouw)

Gemeente € 225.000

€ 45.000

5.i

Kennis uitwisseling door aan te sluiten bij bestaande en nieuwe grondstoffenketens

Gemeente € 5.000

€ 1.000

Nieuwe projecten

Dekking

Kosten

I/S

2024

2025

2026

2027

2028

5.j

Plusmonitoring zwerfafval volgens handboek monitoring Nederland Schoon

Rijk

€ 6.000

€ 1.500

5.k

Optimaliseren en opwaarderen bestaande inzamelfaciliteiten en wijkvoorzieningen (zoals afval-, textiel- en glasbakken)

Nee

Gemeente € 60.000

€ 20.000

5.l

Onderzoek invoering registratie hoeveelheden restafval per huishouding en aan de hand daarvan afrekening via afvalstoffenheffing (diftarsysteem)

Nee

Gemeente € 320.000

i/s

€ 139.000

€ 129.500

Totaal

€ 20.000 onderzoek

€ 954.500

€ 117.500

€ 139.000

Afbeelding 5.6 Financiën.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

6. Programma Sels Oars DOEL SELS OARS

6.1 Programmadoel

Waadhoeke

een

duurzaam

handelen,

werkgeversorganisatie.

als

voorbeeld

gemeente

Waadhoeke wil een voorbeeld zijn in duurzaam handelen. Als gemeente en ook als werkgeversorganisatie. We willen het ‘sels oars’ doen. Dat betekent dat wij onze voorbeeldrol pakken en uitdragen in de transitie naar een duurzame samenleving. Dit sluit aan op de kernwaarden van Waadhoeke: we willen integer en betrouwbaar handelen. We zeggen wat we doen en doen wat we zeggen! Van organisaties wordt steeds meer verantwoording gevraagd over hun milieu-impact. Bovendien vragen we als gemeente steeds meer van inwoners en bedrijven als het gaat om duurzaamheid. We kunnen dan als gemeente niet achterblijven. We moeten juist vooroplopen. Als lokale overheid zijn wij direct verbonden aan de Europese en Rijksdoelstellingen. We hebben een verantwoordelijkheid in het behalen van deze doelen die we vertalen in de verschillende uitvoeringstaken in deze Duurzaamheidsagenda. Ook in het coalitieakkoord 2022-2026 is duurzaamheid een belangrijk thema. We hebben ons daarnaast als gemeente verbonden aan de 17 SDG’s, we zijn een Regenboog- en een Fairtrade gemeente en lid van Vereniging Circulair Fryslân.

Om onze doelen te bereiken, is het van belang dat iedereen in de organisatie weet: • wat we verstaan onder duurzaamheid; • waar we naar toe werken; • hoe we ons handelen kunnen toetsen. Het is een veranderproces waar iedereen in de organisatie mee te maken krijgt. We willen duurzaamheid in ons DNA krijgen en een heldere koers volgen. We zetten daarom structureel in op bewustwording binnen de eigen organisatie. Wat is duurzaamheid voor de gemeentelijke organisatie? Het woord duurzaamheid betekent letterlijk ’het vermogen om voor onbepaalde tijd te kunnen blijven voortbestaan, om te kunnen voortduren’. We moeten zorgen dat we kunnen blijven voortbestaan op deze aarde. Niet alleen wij, maar ook de generaties na ons. Wij moeten daarom zo voor de aarde zorgen, dat de aarde voor ons kan blijven zorgen. Duurzaam handelen betekent voor onze eigen bedrijfsvoering dat we bij alles wat we doen onszelf eerst de vraag stellen: Is het nodig? Vaak is het de meest duurzame keuze om iets niet te doen. Als we daarna toch overgaan tot actie, streven we ernaar om binnen het speelveld te blijven van de vier principes van duurzaamheid zoals beschreven in het Raamwerk voor Strategische Duurzame Ontwikkeling (RSDO) (zie 2.3).

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Afbeelding 6.1: Cursus ‘Duurzaamheid: wat je moet weten voor in je werk – basis’, Bron: Local Matters

Breek de natuur niet sneller af dan de tijd die nodig is om te herstellen;

Breng niet meer en sneller stoffen uit de aardkorst in het milieu dan de natuur kan verwerken;

Breng niet meer en sneller natuurvreemde stoffen in het milieu dan de natuur kan verwerken;

Doe geen dingen die mensen beperken in het vervullen van hun basisbehoeften.

speelveld te blijven. Het geeft ons echter wel een duidelijk kader en een bewustzijn in welke effecten ons handelen kan hebben. Het stelt ons in staat om weloverwogen keuzes te maken die zoveel mogelijk bijdragen aan een duurzame samenleving. Of er -op zijn minst- voor zorgen dat we niet bijdragen aan het verergeren van de problemen. In afbeelding 6.1 zijn de duurzaamheidsprincipes vertaald in een positieve formulering (blauwe tekst), zodat we ook weten wat we dan wél moeten doen.

Deze principes geven het speelveld aan waarbinnen we ons moeten bewegen als we duurzaam willen handelen. In deze tijd van transitie zal het nog niet altijd haalbaar zijn om volledig binnen het

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

6.2 Sels oars Vanuit de 3 programma’s in de duurzaamheidsagenda ‘Oars mei enerzjy en waarmte omgean’, ‘Oars mei natuer omgean’ en ‘Oars mei grûnstoffen omgean’ volgen ook doelen voor de eigen organisatie, namelijk: • als gemeente een voorbeeld zijn in duurzaam handelen • in 2030 55% reductie van CO2-uitstoot • streven naar een energie-neutrale gemeente in 2040 • in 2050 aardgasvrij • behoud, herstel en verrijken biodiversiteit; in 2050 100% in harmonie met de natuur • minimaal 80% afvalscheiding in 2028 • grondstoffen zoveel mogelijk opnieuw (laten) inzetten in de kringloop • in 2035 is 100% van de inkopen van Friese overheden circulair Sels oars mei enerzjy omgean Het doel is om alle energie die we zelf verbruiken, uiterlijk in 2040 duurzaam op te wekken. Dat doen we door duurzaam energie op te wekken, maar ook door te besparen. Voor de monitoring van het eigen energieverbruik, de reductie daarvan en de CO2uitstoot die wordt veroorzaakt, wordt met ingang van 2024 gebruik gemaakt van de Milieubarometer en de CO2-prestatieladder. Het doel is om alle energie die we zelf verbruiken, uiterlijk in 2040 duurzaam op te wekken. Dat doen we door duurzaam energie op te wekken, maar ook door te besparen. Voor de monitoring van het eigen energieverbruik, de reductie daarvan en de CO2uitstoot die wordt veroorzaakt, wordt met ingang

van 2024 gebruik gemaakt van de Milieubarometer en de CO2-prestatieladder. In juni 2023 heeft de raad het geactualiseerde Beheerplan Gebouwen 2023-2032 vastgesteld. In het bijbehorende Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) is de verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen voor een periode van tien jaar in beeld gebracht. Daarmee is duurzaamheid een integraal onderdeel van het gebouwenbeheer geworden. In het DMJOP is uitgegaan van de instandhouding van gebouwen, dat wil zeggen dat er gekeken is naar het onderhoud voor de huidige functie en het gebruik, inclusief de verduurzaming. In lijn met de ambitie van de gemeente om in 2040 energieneutraal te zijn, is een kostenraming gemaakt waarbij is uitgegaan van uitvoering over zestien jaar. De verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is op ruwweg 10 miljoen euro geraamd. In de Kadernota is voor 2024 een bedrag van € 2.500.000 gereserveerd om met de verduurzaming te kunnen starten. Momenteel wordt gewerkt aan het accommodatiebeleid, dat naar verwachting voor de zomer van 2025 wordt vastgesteld. Dit beleid heeft betrekking op sporthallen en gymzalen, sportterreinen en -velden, speelplekken, musea, podia, dorps- en buurthuizen, MFA’s/MFC’s en clubhuizen. Voor deze accommodaties geldt dat besluiten over verduurzaming afhankelijk zijn van keuzes die gemaakt worden in het accommodatiebeleid.

Voor de verduurzaming van sportaccommodaties en dorpshuizen zijn er al subsidieregelingen. Daarnaast kunnen gebouwen in gemeentelijk eigendom die niet onder het accommodatiebeleid vallen, zoals het gemeentehuis, worden verduurzaamd.

Sels oars mei natuer omgean De mens is onderdeel van de natuur, zonder ecosystemen/biodiversiteit zijn er geen mensen. Voor een gezonde leefomgeving en voedselzekerheid moeten we de ecosystemen in stand houden. Dit vraagt dat we anders omgaan met natuur: we moeten ons meer richten op behoud en herstel van natuurlijke kringlopen en biodiversiteit. We geven dit in de lijn ‘Sels oars’ op verschillende manieren vorm: • We stimuleren vergroening rondom onze eigen gebouwen. Denk hierbij aan het vervangen van bestrating door groen of door waterdoorlatende verharding, het zoveel mogelijk vergroenen van afscheidingen op gemeentelijk terrein en het vergroten van boomspiegels. • We geven ruimte aan en bevorderen biodiversiteit rondom onze gebouwen, bijvoorbeeld door het inmetselen van kasten voor vleermuizen en vogels, het geschikt maken van onze terreinen voor egels door meer onderbegroeiing en het gebruiken van snoeihout op locatie om takkenrillen te maken. • We kiezen voor (biologische) inheemse en/of klimaatadaptieve beplanting. • We gebruiken geen schadelijke bestrijdingsmiddelen. • We zoeken passende maatregelen voor klimaatadaptatie op onze gebouwen en terreinen, zoals groene daken, waterretentie en manieren om hittestress terug te dringen door bomen te planten.

• We voldoen aan de natuurwetgeving en minimaliseren de effecten van activiteiten op beschermde dieren, planten en natuurgebieden. Zo werken we met gedragscodes en brengen we (beschermde) flora en fauna in kaart.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Een concreet voorbeeld om aan bovenstaande ambities vorm te geven is de realisatie van de kruidentuin bij het gemeentehuis waar vergroening en biodiversiteit centraal staan. Eetbare (biologische) producten uit deze tuin kunnen worden benut voor bijv. catering binnen de gemeente en door inwoners. Dit laatste gebeurt al. Sels oars mei grûnstoffen omgean Ook voor de gemeentelijke organisatie geldt dat we de volgende doelen moeten behalen: • minimaal 50% minder gebruik van primaire grondstoffen in 2030 • 100% van de inkopen circulair in 2035 • 100% circulaire economie in 2050 De gemeente moet dus ook ‘sels oars mei grûnstoffen omgean’. Dat doen we op twee manieren: aan de voorkant via inkoop en aan het eind van de keten via afvalscheiding. Via inkoop kan de gemeente de circulaire economie stimuleren. Vanwege de toenemende schaarste aan grondstoffen willen we het gebruik van primaire of nieuwe grondstoffen voor producten voor de gemeentelijke organisatie zoveel mogelijk beperken. In het inkoopbeleid is daarom aandacht voor grondstoffengebruik en circulariteit verankerd. Bij elk inkooptraject gaan we na op welke wijze maximaal kan worden voldaan aan de principes van circulariteit. We maken gebruik van landelijke criteria voor maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) om sociale, innovatieve en duurzame inkoop te realiseren.

Per productgroep kiezen we criteria die aansluiten bij ons ambitieniveau. Bij afvalscheiding ligt de focus op het nog beter scheiden van restafval. Optimale afvalscheiding draagt bij aan hoogwaardige recycling. We werken

aan het zoveel mogelijk terugdringen en scheiden van onze afvalstromen en werken toe naar gesloten kringlopen waarbij alle afval kan worden hergebruikt. In 2022 is een onderzoek uitgevoerd naar de afvalstromen binnen het gemeentekantoor en de werkplaats. De uitkomst van dat onderzoek is dat het afval van het gemeentehuis en de gemeentewerkplaats al goed wordt gescheiden. De aanbevelingen zijn opgepakt en voor een aantal zal blijvend aandacht nodig zijn om het juist scheiden van afval vast te houden. Met aandacht voor juiste afvalscheiding is het gemeentehuis al zo goed als restafvalvrij. Uitvoeringsprogramma Voor onze eigen (werkgevers)organisatie is er een visie op Sels oars geformuleerd en zijn acties in een uitvoeringsprogramma vastgelegd. Het uitvoeringsprogramma is een nieuw document waarmee we de verduurzaming van de bedrijfsvoering willen versterken en versnellen. De acties komen voort uit de opbrengsten van de workshops die organisatie breed zijn gehouden. Daarmee komt het programma ‘van onderaf’ uit de organisatie en creëren we een gedeeld eigenaarschap. Het uitvoeringsprogramma is een document dat wordt aangepast bij nieuwe ontwikkelingen, wettelijke taken en andere trends. Een interne werkgroep met vertegenwoordiging vanuit diverse

afdelingen zal de acties uit het uitvoeringsprogramma monitoren. Voor de monitoring van de eigen CO2uitstoot zijn twee concrete tools in handen: de Milieubarometer brengt de eigen CO2-footprint in kaart en de CO2-prestatieladder helpt de (effecten van) maatregelen voor CO2-reductie inzichtelijk te maken.

6.3 Financiën

Verduurzaming binnen de bedrijfsvoering is een verantwoordelijkheid van het management van de verschillende bedrijfsonderdelen. Het expertteam Sels oars heeft de rol van aanjager, maar is niet verantwoordelijk voor de uitvoering. Verduurzaming binnen de bedrijfsvoering vindt dan ook plaats vanuit de reguliere budgetten die beschikbaar zijn voor de verschillende activiteiten, zoals vervanging van het wagenpark, onderhoud van huisvesting, aanschaf van relatiegeschenken en kantoorartikelen, catering en aanbod in het werkcafé, ICT en data-opslag etc. Wanneer de verduurzaming leidt tot meerkosten, is het aan de manager van de betreffende afdeling hiervoor budget vrij te maken of aan te vragen. Voor inzet van de Milieubarometer en CO2prestatieladder is al budget beschikbaar gesteld. Voor een extra impuls (campagnes, voorlichting, innovatie) of het opvangen van incidentele meerkosten voor interne verduurzaming, wordt een werkbudget aangevraagd van € 20.000 per jaar vanaf 2026.

Nr*

Lopend project

Dekking

Kosten

2026

2027

2028

6.a

CO2-prestatieladder

€ 63.000

€ 15.800

6.b

Milieubarometer

€ 6.000

€ 1.500

Werkbudget Sels oars

Nee

€ 20.000

€ 17.300

€ 37.300

6.c

Totaal

2025

€ 60.000

€ 129.000

Afbeelding 6.2 Financiën. *klik op het nummer voor een uitgebreide beschrijving per project.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Bijlage I Projectenbeschrijving De nummering verwijst naar de projecten uit de verschillende hoofdstukken. Onder aan elke bladzijde staat een link om weer terug te keren naar het financiële overzicht van de programmalijn.

PROJECTEN OMGEAN’

‘OARS

MEI

ENERZJY

3.a Gebiedsontwikkelingsproces Klimaatlandschap Inhoud: Na instemming met de onderzoeksresultaten voor het Klimaatlandschap op 28 maart 2024 wordt gestart met het gebiedsontwikkelingsproces. In dit proces gaat Waadhoeke samen met inwoners, belanghebbenden, bedrijven en energiecoöperaties de puzzel leggen wat eraan duurzame opwek in het aangewezen gebied komt. Looptijd: Juni 2024 - juni 2025 Kosten: € 150.000 Financiering: Gemeente, dekking uit bestaande CDOKE middelen Resultaat: Afronden van de concretiseringsfase van het gebiedsontwikkelingsproces (definitie, ontwerp en voorbereiding) 3.b Deelname Regionale Energiestrategie en Friese Energietafel Inhoud: Waadhoeke neemt deel aan de Friese Regionale Energie Strategie (RES) en de daarvoor ingestelde uitvoeringsorganisatie ‘de Friese Energietafel’ (FET). Op deze manier geven we binnen Fryslân invulling aan het landelijke Klimaatakkoord. Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 75.000 structureel

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 3.5

Financiering: Gemeente (is reeds in de begroting opgenomen) Resultaat: Structurele deelname aan de RES en FET om binnen Fryslân te werken aan de transitie naar groene opwek van energie en de transitie van fossiele naar duurzame warmtebronnen. Binnen de FET werken binnen Fryslân veel partijen samen om de kennis te vergroten en efficiënter samen te werken.

de jaren 2023/2024/2025 in de vorm van een SPUK. Daarna wordt het beschikbaar gesteld via het gemeentefonds. Looptijd: vanaf 2024 Kosten: € 2.700.000 Financiering: Rijk Resultaat: Een team met voldoende capaciteit om de vastgesteld doelen te halen.

3.c Doorontwikkeling energieloket Waadhoeke Inhoud: In de Duurzaamheidsagenda 2020-2024 is gestart met het opzetten van een eigen loket. Op de gemeentelijke website is een loket gecreëerd om inwoners van de gemeente van informatie over de energietransitie te voorzien. Ook zijn er mogelijkheden gemaakt voor het aanvragen van subsidies en het doorverwijzen naar externe websites. Vanuit dit loket werken we verder aan het optimaliseren van deze processen om de communicatie richting inwoners te verbeteren. Looptijd: 2025 Kosten: € 15.000 Financiering: Gemeente. Dekking vanuit Energie- en klimaatmiddelen. Resultaat: Een loket waar inwoners alle nodige informatie op een gebruiksvriendelijke manier kunnen vinden en ook gemakkelijk doorverwezen worden naar externe partijen.

3.e Onderzoek optimaal gebruik aansluitingen (congestie) Inhoud: Het klimaatlandschap richt zich op ontwikkelingen van duurzame opwek en op het optimaliseren van de netinfrastructuur (onderstations etc.). Totdat er een optimale infrastructuur is (+/- 10 jaar) zijn er in de tussentijd mogelijkheden om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen zodat er toch nog ruimte ontstaat voor grootschalige opwek zonder dat die het onderstation nog meer belast. Dit zal samen met bedrijven opgezet worden. Looptijd: 2025 Kosten: € 30.000 Financiering: Gemeente, dekking uit bestaande CDOKE middelen Resultaat: Totdat de nodige investeringen in de netinfrastructuur zijn gedaan mogelijkheden onderzoeken om toch ruimte te creëren voor investering in grootschalige duurzame opwek.

3.d Uitvoeringsmiddelen Energie- en Klimaatbeleid Inhoud: Waadhoeke krijgt vanaf 2024 structurele middelen voor het uitvoeren van energie- en klimaatbeleid. Dit geld moet ingezet worden voor het opbouwen van het gemeentelijk apparaat om de transitie verder te brengen. De CDOKE komt in

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

3.f Transitievisie Warmte (TVW) Inhoud: In 2021 is door Waadhoeke een TVW opgesteld; deze is in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. Eind 2026 zal de huidige TVW herijkt moeten zijn wegens veranderende wet- en regelgeving. In een TVW staat beschreven welke manieren er zijn om de gebouwen in onze gemeente op een alternatieve, duurzame wijze te kunnen verwarmen. Dit is tot op buurtniveau inzichtelijk gemaakt. We gaan door middel van nieuw bronnenonderzoek kijken of we de huidige plannen kunnen voortzetten of dat er nieuwe kansen zijn voor bepaalde buurten. Looptijd: 2025 Kosten: € 50.000 Financiering: Gemeente, dekking uit bestaande energie- en klimaatmiddelen Resultaat: Een visie waarin duidelijk wordt welke stappen moeten worden ondernomen om inzicht te krijgen in de planning, de vraag naar warmte, de alternatieve bronnen en de benodigde infrastructuur. 3.g Energiecoaches Waadhoeke Inhoud: Sinds 2022 werken we met energiecoaches binnen Waadhoeke. De coaches helpen inwoners met besparen en kijken welke energiebesparende maatregelen zij kunnen krijgen in hun woning. De komende jaren zullen zij zich ook meer gaan inzetten ten behoeve van grotere verduurzamingsmaatregelen en de subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie.

Looptijd: 2024-2026 Kosten: € 120.000 Financiering: Gemeente, is reeds in begroting opgenomen, na 2026 dekking uit CDOKE Resultaat: een gratis dienst naar die inwoners toe die hulp nodig hebben bij energiebesparende maatregelen en/of het verduurzamen van hun huis.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 3.8

3.h Aanpak Energieongelijkheid Inhoud: De energiecoaches van gemeente Waadhoeke gaan langs bij inwoners op afspraak. Zij kunnen dan een aantal maatregelen treffen in de woning van de inwoner. De energiecoach kiest voor een van deze opties en kiest voor wat beste past bij die specifieke situatie: een witgoedwissel, energiebesparende maatregelen (zoals ledlampen, tochtstrips, infrarood kachel etc.) of een CVtuning. Op deze manier kan de inwoner zijn of haar energiekosten naar beneden brengen. Looptijd: 2024-2025 Kosten: € 400.000 Financiering: Gemeente, dekking uit ‘SPUK energiearmoede’ Resultaat: Inwoners die een lagere energierekening krijgen en meer kunnen besparen. 3.i Subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie Inhoud: In 2023 heeft de gemeente Waadhoeke een Specifieke Uitkering (SpUk) Lokale Aanpak Isolatie (LAI) vanuit het Nationaal Isolatie Programma aangevraagd en ontvangen. Daarnaast hebben we nog middelen uit de SpUK Energiearmoede die we in mogen zetten voor deze subsidieregeling. Voor de jaren 2024 - 2026 heeft Waadhoeke een bedrag van €3.000,- per object beschikbaar om 1316 koopwoningen met een WOZ-waarde op of onder het gemeentelijk gemiddelde (€ 242.000) en een energielabel D, E, F of G te isoleren. Voor de uitvoering werken we nauw samen met Duurzaam Bouwloket, de provincie en andere Friese gemeenten.

In 2024 wordt een nieuwe aanvraag gedaan voor het vervolg van deze regeling. Looptijd: 2024-2026 Kosten: € 4.000.000 Financiering: Gemeente, dekking uit SpUk Lokale Aanpak Isolatie Resultaat: Deze regeling draagt bij aan de ambitie

om in 2040 in Waadhoeke energieneutraal te zijn 3.j Subsidieregeling Energieadviezen Inhoud: Waadhoeke heeft de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie na te streven is het belangrijk om een handreiking te bieden aan eigenaar-bewoners zodat ook zij initiatief kunnen nemen in het verduurzamen van hun huis. Voor de jaren 2024-2026 heeft Waadhoeke een budget van €180,000,- beschikbaar die we in kunnen zetten voor energieadviezen. Via een subsidieregeling kunnen eigenaar-bewoners aanspraak maken op een bedrag van €250,- die zij vervolgens in kunnen zetten voor het deels vergoedt krijgen van een energieadvies. Naast een maatwerkadvies, een luchtdichtheidsadvies en een warmtescan, is er ook de mogelijkheid om een ecologische quickscan deels bekostigd te krijgen. Deze quickscan is een eerste check om te kijken of er beschermde diersoorten in of om het huis wonen die wellicht negatief beïnvloedt kunnen worden bij de gewenste isolatiemaatregelen. Looptijd: 2024-2026 Kosten: € 180,000,Financiering: Gemeente, is reeds opgenomen in begroting Resultaat: Inwoners verkrijgen een duidelijk beeld over hun verduurzamingsvraag zodat zij hierop kunnen handelen. Dit draagt bij aan de ambitie om in 2040 in Waadhoeke energieneutraal te zijn. 3.k Bronnenonderzoek warmtemogelijkheden Inhoud: De ontwikkelingen binnen de duurzame verwarmingsmogelijkheden gaan snel.

Het is verstandig om langjarig en strategisch naar duurzame warmtebronnen te kijken die beschikbaar zijn binnen deze regio. Op basis van dit nieuwe bronnenonderzoek kunnen we in gesprek met onze kernen en kan de nieuwe TVW geschreven worden.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

Looptijd: 2024 Kosten: € 50,000 Financiering: Gemeente, dekking uit bestaande energie- en klimaatmiddelen Resultaat: Een duidelijk overzicht waar in Waadhoeke welke duurzame warmtebronnen bruikbaar zijn om in 2040 energieneutraal te kunnen zijn. 3.l Duurzaamheidslening Waadhoeke Inhoud: Het instellen van een doorlopend fonds om duurzaamheidsleningen voor inwoners beschikbaar te stellen. Inwoners kunnen onder gunstige condities geld lenen van de gemeente om duurzaamheidsinvesteringen te doen. De lagere energielasten, door de investeringen, zorgen voor ruimte om de lening af te lossen. Er kan voor € 500.000 aan leningen worden uitgegeven. Looptijd: vanaf 2024 Kosten: € 75.000 Financiering: Gemeente, reeds eenmalig in begroting opgenomen. Resultaat: Een duurzaamheidslening van Waadhoeke voor inwoners van de gemeente. 3.m Verzilverlening Waadhoeke Inhoud: Het instellen van een doorlopend fonds om verzilverleningen voor inwoners beschikbaar te stellen. Inwoners van Waadhoeke kunnen gebruik maken van deze lening om hun woning te verduurzamen of te verbeteren, wat de woning levensloopbestendiger maakt. Ook kan de eigenaarbewoner de lening gebruiken voor het vergroenen van hun erf. De lening wordt afgelost bij verkoop of bij het erven van de woning, de overwaarde wordt gebruikt voor het afbetalen van de lening. Er kan voor € 400.000 aan leningen worden uitgegeven.

Looptijd: Vanaf 2024 Kosten: € 62.500 Financiering: Gemeente, reeds eenmalig in

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 3.8

begroting opgenomen. Resultaat: Een verzilverlening van Waadhoeke voor inwoners van de gemeente.

energie- en klimaatmiddelen. Resultaat: Bewustwording bij kinderen over de energie- en warmtetransitie

3.n Pilot hergebruik zonnepanelen t.b.v. energieongelijkheid en circulariteit Inhoud: In samenwerking met een aantal bedrijven onderzoeken we de mogelijkheid voor het hergebruiken van zonnepanelen. Zonnepanelen die nu van daken komen, intact zijn en goed werken, kunnen worden schoongemaakt en getest. Bij een goed testrapport kunnen deze zonnepanelen weer jarenlang worden gebruikt. Het is de bedoeling dat deze zonnepanelen beschikbaar komen voor minima-huishoudens. Looptijd: 2025 Kosten: nog nader te bepalen. Financiering: Gemeente, dekking uit bestaand energie- en klimaatmiddelen. Resultaat: door het hergebruiken van zonnepanelen kunnen minima-huishoudens geholpen worden met het verduurzamingsproces

3.p Enerzjyk op paed Inhoud: Wanneer de resultaten van het bronnenonderzoek bekend zijn, willen we op pad de gemeente in; naar de vertegenwoordigers van de dorpen. We willen het gesprek aan gaan betreffende hun visie op gasloos wonen. Waar kan de gemeente in ondersteunen, wat heeft het dorp nodig, hoe gaan we ons doel samen behalen? Met deze gesprekken kunnen we concrete invulling geven aan de TVW die eind 2026 herijkt moet zijn. Looptijd: 2025 Kosten: nog nader te bepalen. Financiering: Gemeente, dekking uit bestaande energie- en klimaatmiddelen. Resultaat: Door het gesprek lokaal, per dorp/kern aan te gaan, krijgen we een duidelijk beeld over hun visie. Deze gegevens kunnen worden meegenomen in de nieuwe TVW

3.o Opzetten programma duurzaamheidseducatie scholen Inhoud: Naar aanleiding van de participatieavond kwam naar voren dat de jeugd meer betrokken kan worden bij de energie- en warmtetransitie. Vanuit Waadhoeke wordt er actief ingezet op Natuur- en Milieueducatie. Er zal op korte termijn gekeken worden naar mogelijkheden om deze educatie uit te breiden met een onderdeel energie- en warmtetransitie. Ook komen we met een apart voorstel om de mogelijkheden te onderzoeken voor een op te zetten faciliteit ten behoeve van aanschouwelijk onderwijs gericht op duurzaamheid. Looptijd: vanaf 2025 Kosten: nog nader te bepalen. Financiering: Gemeente, dekking uit bestaande

3.q Onderzoek mogelijkheden Energiegemeenschap/WijkUitvoeringsPlan (WUP) Inhoud: Door het vernieuwde bronnenonderzoek, de daaropvolgende gesprekken met dorpen en stad over een gasloze toekomst én het schrijven van een nieuwe Transitievisie Warmte, is het van belang dat er een vervolg komt. Dit kan door het schrijven van wijkuitvoeringsplannen. Per wijk wordt beschreven hoe zij gasloos wordt. Tegen die tijd zal ook gekeken worden naar het concept energiegemeenschap. Bij een energiegemeenschap wordt de energievraag en energieaanbod lokaal op elkaar afgestemd. Dit kan wijkoverstijgend zijn. Looptijd: 2026 Kosten: nog nader te bepalen. Financiering: Gemeente, dekking uit bestaande

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

CDOKE-middelen. Resultaat: Concrete uitvoeringsplannen die bijdragen aan de ambitie van Waadhoeke om in 2040 energieneutraal te zijn.

PROJECTEN OMGEAN’

‘OARS

MEI

NATUER

4.a Werkbudget Inhoud: Projecten die hieronder vallen zijn o.a. ‘Wat zullen we nou beleven’, winacties, benutten van lokale kennis, abonnementen, tuinbon etcetera. Looptijd: 2024-2028 Budget: € 62.500 Financiering: Gemeente Resultaat: Incidenteel en structureel deelnemen en uitvoering geven aan kleinere projecten, grotendeels berust op bewustwording. 4.b Operatie steenbreek Inhoud: Samenwerking Operatie Steenbreek en IVN verdiepen. Onder andere om tuinen te vergroenen neemt de gemeente deel aan de actie Steenbreek. Voor deze gelden worden acties uitgewerkt en begeleiding hiervoor gefaciliteerd. Verder wordt er begeleiding gegeven bij het opstellen van jaarlijkse plannen. Toepassen van de jaarlijkse kansenkaart en focussen op jaarlijks 1-2 wijken vergroenen. Samenwerking met IVN. Oa de huidige tuinbon valt hieronder en kansen om samenwerking met tuincentra te verdiepen, dat wil zeggen een milieuplein in elk tuincentrum en het aanbod biologisch en lokaal plantgoed vergroten. Looptijd: vanaf 2027 Budget: € 60.000 Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2026.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 4.6

Resultaat: Bewustwording inwoners over biodiversiteit en het vergoenen van wijken en dorpen. 4.c Subsidieregeling voedselbossen/pluktuinen Inhoud: Voedselbossen/pluktuinen realiseren (nabij scholen) en op openbaar gemeentelijk groen door scholen en/of vereniging bijvoorbeeld. Het streven is om 1 à 3 per jaar te realiseren, dit in samenwerking met IVN en het voedselbosloket (onderdeel van de vereniging van Drentse voedselbossen. Looptijd: vanaf 2027 Budget: € 100.000 Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2026. Resultaat: Het onderwijs, buurten en dorpen betrekken bij biodiversiteit en voedselvoorziening om zo de kennis over de natuur te vergroten bij een grote groep inwoners 4.d Voedselbos en pluktuin kennis en bekendheid vergroten Inhoud: Doel om kennis en bekendheid te vergroten. Voorbeelden hiervan zijn het volgen en organiseren van trainingen, cursussen en opleidingen. Ook kunnen er projecten aangedragen worden. Looptijd: vanaf 2028 Budget: € 10.000 Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2027. Resultaat: Bewustwording en kennis vergroten over voedselbossen onder inwoners en initiatiefnemers.

is ook communicatie gekoppeld en monitoring. Onderdeel Bijenpact. Looptijd: vanaf 2028 Budget: € 10.000 Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2027. Resultaat: Meer data over voorkomende soorten bijen in Waadhoeke en het vergroten van bewustwording. 4.f Werkbudget verhogen Inhoud: Projecten die hieronder vallen zijn oa, ‘Wat zullen we nou beleven’, winacties, benutten van lokale kennis, abonnementen, tuinbon etcetera. Looptijd: 2026-2028 Budget: € 67.500 structureel Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2025. Resultaat: Incidenteel en structureel deelnemen en uitvoering geven aan kleinere projecten, grotendeels berust op bewustwording.

4.e Habitatverbetering en aanbrengen nestgelegenheid in openbare ruimte voor bestuivers Inhoud: Aanbrengen van kasten of beschermen van nestgelegenheid in verharding voor wilde bijen, zoals de rosse metselbij en pluimvoetbij in de openbare ruimte aan bijvoorbeeld lantaarnpalen. Hieraan

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

4.g Ontwikkelen van een natuurwaardenkaart voor gemeente Waadhoeke Inhoud: Bestaande data en analyses bundelen in kaarten. Hierdoor zijn we beter in staat om afwegingskaders voor o.a bouwen en beheer op te stellen. Uitdiepen natuurwaardenkaart. Kan ook voor specifieke soorten die voor de gemeente Waadhoeke uniek zijn. Denk hierbij aan de Argusvlinder, mos- en grashommel en waterspitsmuis. Looptijd: 2025 Budget: € 60.000 Financiering: Gemeente Resultaat: Inzicht in natuurwaarden in Waadhoeke en inzetbaar bij ruimtelijke ontwikkelingen, beheer en vergunningverlening en als praatplaat. 4.h Flora en fauna monitoring opstarten en uitdiepen Inhoud: Het voorkomen van insecten en planten gemeente breed beter in kaart brengen en trends inzichtelijk maken. Hierdoor kan beleid en beheer beter afgestemd worden op de praktijk. Onder andere in het kader van het Bijenpact dat door de gemeente Waadhoeke is ondertekend. Ook extra inzet van specifieke soorten in kaart brengen. Ook het uitvoeren van een risico analyse voor de komst van de bever uit laten voeren. Looptijd: 2025-2028 Budget: € 120.000 Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2025. Resultaat: Kennis vergroten en gericht beheer en ruimtelijke ontwikkeling afstemmen.

4.i Subsidieregeling voor opvang van regenwater en meer groen Inhoud: Huidige regeling vanuit BOR; riolering geregeld. Jaarlijks is hier nu een bedrag van € 20.000 beschikbaar. Denk hierbij aan het vergroenen van tuinafscheidingen, aanschaf plantgoed (uitbreiding plantenvoucher in voor- en najaar) en het inmetselen van nestkasten voor gebouwbewonende soorten in de woningen, bruine daken voor onder andere de visdief en scholekster. Ook zwaluwen bij boeren en uilen. Looptijd: 2024-2028 Budget: € 100.000 Financiering: Gemeente Resultaat: Maatwerk bieden voor specifieke kansen bij particulier terrein op het gebied van ecologie. 4.j Openbare ruimte vergroenen Inhoud: Kansen onderzoeken en uitvoering geven aan kansen voor vergroening. Denk aan boomspiegels vergroten, verharding om te vormen van bestrating naar groen en oevers verzachten en te vergroten. Onder andere ook het verbeteren en aanbrengen van straatmeubilair in gebieden zoals Franeker Zuid. Onder andere uitvoering geven aan ‘Anders groen Franeker’ van de jongerenraad. Looptijd: vanaf 2027 Budget: € 200.000 Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2026. Resultaat: Terugdringen wateroverlast, hittestress en meer leefgebied realiseren voor flora en fauna.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=waadhoeke&id=dd026133-b183-454b-a628-73f92e9c61d4