Bijlage 4: Toelichting op de te maken keuzes

Keuzes Omgevingsvisie Waadhoeke Kernteambijeenkomst gemeenteraad Donderdag 10 oktober 2024

Agenda

1. Keuzes, kwesties die we aan u voorleggen, per kwestie a. Waarom dit punt? b. Wat kunnen we kiezen? c. Hoe denkt u hierover? 2. Vervolg, het verdere tijdpad

1 Verkeersveiligheid en fietsen buitengebied Waarom dit punt? We vinden wandelen en fietsen belangrijk omdat het duurzaam en gezond is. In de participatie rond de omgevingsvisie vonden mensen fietsen, verkeersveiligheid en bereikbaarheid belangrijk om te borgen. Uit gesprekken bleek dat mensen het fietsen in het buitengebied niet in alle gevallen als veilig ervaren. Bij de participatie over ons Mobiliteitsvisie kregen we vergelijkbare signalen. Men gaf aan dat fietspaden breder moesten worden omdat er steeds meer snelle fietsen en e-bikes zijn. Waadhoeke doet al veel aan veiligheid op basis van de uitvoeringsparagraaf bij de Mobiliteitsvisie. Dit gaat onder meer over verbreding van paden en over het snelheidsregiem en de daarbij horende fietsoplossing. De regel is daarbij dat 80 km/u wegen een vrijliggend fietspad hebben. Hebben ze dat niet dan kiezen we of voor aanpassing tot 60 km/u weg of voor het alsnog realiseren van een vrijliggend pad.

1 Verkeersveiligheid en fietsen buitengebied We zien nu een ontwikkeling dat scholen en voorzieningen meer gecentreerd worden in de grotere plaatsen. Daardoor moeten fietsers, waaronder een groot aandeel schoolkinderen, meer door het buitengebied fietsen. Bij de grenzen tussen buitengebied en bebouwde kom moeten fietsers vaak oversteken. We krijgen op verschillende momenten in het jaar meldingen binnen dat juist deze plekken onveilig zijn. Meer in het algemeen zien we bij ongevallen tussen fietsers en gemotoriseerd verkeer, dat deze vaak voorkomen in de buurt van oversteekpunten*. In de voormalige gemeenten van Waadhoeke ging men verschillend om met de oversteekplekken aan de grens van de bebouwde kom. Er is in de gemeente daarom geen eenheid. Dit schept verwarring. Van de 41 kernen heeft ongeveer een derde deel onduidelijke fietsoversteekplekken. *Bron: VIA Stat

Boven: grens van de bebouwde kom zonder begeleiding of accentuering Onder: grens van de bebouwde kom met begeleiding en accentuering

1 Verkeersveiligheid en fietsen buitengebied Wat kunnen we kiezen? We leggen voor of u vindt dat we vast moeten houden aan de Mobiliteitsvisie en het uitvoeringsprogramma (link) of dat we geld uit trekken om extra en met voorrang aandacht te besteden aan oversteekplekken voor fietsers. We kunnen dit doen door per jaar 3 á 4 oversteekvoorzieningen aan te passen. Hiermee hebben we binnen vier jaar de probleemgevallen bij komgrenzen opgelost. De kosten per plek zullen verschillen. Dit omdat het aantal noodzakelijke maatregelen verschilt.

1 Verkeersveiligheid en fietsen buitengebied KEUZE

A We houden ‘t bij wat we al doen

B We zetten extra in op oversteekplekken

We houden ons aan de Mobiliteitsvisie en het uitvoeringsprogramma/de prioriteiten en het budget dat hierbij hoort

We vinden de veiligheid bij oversteekplekken voor de fiets zo belangrijk dat we hieraan met voorrang en extra budget werk van maken. Met een terugkerend bedrag van 100.000 euro per jaar verwachten we de problemen in ongeveer 4 jaar opgelost te hebben. Hiervoor zal gereserveerd moeten worden in de begroting van de komende jaren.

2 Landschap - openheid Waarom dit punt? Waadhoeke heeft een relatief open landschap. Die openheid is in het buitendijkse gebied overweldigend. Ook in het Bildt is het landschap open maar wel met dorpen en dijken als onderbrekingen. In het terpenlandschap zien we het verschil van kwelderwallen en kweldervlaktes. Op de kwelderwallen liggen dorpen, zijn de meeste boerderijen gesitueerd en is ook de meeste beplanting*. Inwoners waarderen de weidsheid van het landschap zo bleek uit de participatie. Maar hoe groot en hoe karakteristiek die weidsheid is, dat varieert per gebied. Op dit moment mogen er in het grootste gedeelte van het buitengebied van de gemeente geen opgaande houtige gewassen worden geteeld anders dan erfbeplanting. Teelt van niet-houtige gewassen die jaarlijks worden geoogst zijn daar vaak wel toegestaan. Denk hierbij aan mais of industriële hennep. * Zie de afbeeldingen op de volgende sheet

Akkerbouw ‘t Bildt

2 Landschap - openheid Wat kunnen we kiezen? Houden we vast aan ons huidige beleid? Of vinden we dat er meer moet kunnen? En vinden we dan dat er meer kan in bepaalde gebieden of vinden we dat we in het hele gebied meer moeten toestaan als het om veranderingen gaat die bijdragen aan onze opgaven bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid? Dat is de keuze die we voorleggen.

Op de kwelderwallen komt van oorsprong meer beplanting en bebouwing voor dan in de kweldervlakte, fragmenten concept Waarden- en Visiekaart, ontwerp Omgevingsvisie

2 Landschap – openheid KEUZE

A Openheid behouden en beperkt benutten We behouden onze open landschappen. In kernranden of op kwelderwallen kunnen uitzonderingen worden gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan een voedselbos bij een dorp of een boomgaard bij een boerenerf. Dit is maatwerk waarbij we het afwegingskader van de Omgevingsvisie gebruiken*. *Zie voor het afwegingskader de volgende sheet

B Behoud huidig beleid We behouden het huidige beleid. Op dit moment is teelt van bomen in het buitengebied niet mogelijk. Aanplant is in de basis beperkt tot beplanting op erven. Ook is beplanting mogelijk en welkom op perceelsranden in het Gardenierslandschap. Voor dit landschap is dit soort beplanting kenmerkend vanuit de geschiedenis als tuindersgebied.

2 Landschap - openheid Afwegingskader In het afwegingskader kijken we naar de leidende principes: duurzaam, omgeving met kwaliteit, gezond en veilig, bodem en water sturend*. Op die punten moet het plan voldoende zijn.

Bij ieder plan zorgen we dat we op onze leidende principes een voldoende halen. Levert het plan meerwaarde? Dan helpt dat bij de kans van slagen.

* Water en bodem sturend betekent dat we bij de planvorming

§

Duurzaam

§

Omgeving met kwaliteit

§

Gezond en veilig

§

Bodem en water sturend

§

Meerwaarde vanwege bijdrage aan meerdere speerpunten

Mogelijke meerwaarde

+

van een initiatief met de functie en het ruimtegebruik zo veel mogelijk aansluiten bij de natuurlijke kenmerken van het wateren bodemsysteem.

Minimaal een voldoende

Overtuigend op meerwaarde

3 Landschap - landschapselementen Waarom dit punt? We vinden ons landschap belangrijk; onze geschiedenis, de verhalen die daarbij horen en de beleefbare eigenschappen van ons landschap. In de participatie over de Omgevingsvisie is dat vaak benoemd. Onze landschapselementen zijn voor wat betreft opgaande beplantingen in kaart gebracht (link). Deze elementen zijn belangrijk voor ons landschap, maar ook voor cultuurhistorie en natuur. We doen al het volgende. We beschermen onze waardevolle bomen. We beschermen en verbeteren landschapselementen die we zelf in beheer hebben. Ook hebben we beleid vastgelegd voor het Gardenierslandschap. We beschermen onze waardevolle bomen

3 Landschap - landschapselementen Wat kunnen we kiezen? Houden we ‘t bij wat we al doen? Of gaan we een stap verder? Dat is de keuze die we voorleggen. Een stap verder gaat over een extra inspanning op het gebied van erfbeplantingen in het buitengebied. In het onderzoek bomen en landschapselementen in Waadhoeke kwam naar voren hoe zeer de erfbeplanting in Waadhoeke onder druk staat en welke kansen er zijn om erven met meervoudige betekenis te kunnen stimuleren. Een erf waarin een het agrarisch bedrijf goed loopt. En waarin het bedrijf samengaat met woongenot, dierenwelzijn, landschapsschoon, beschutting, waterberging, duurzame opwekking van energie en natuur*. *Zie hiervoor ook de Notitie beleidsopties voor waardevolle bomen en landschapselementen van oktober 2023

10% van de boerderij-erven heeft een robuust karakter, de overige erven hebben geen of schaarse beplanting (Bron www.bomeninwaadhoekenl). Kijk voor voorbeelden van robuuste en schaars beplante erven op de volgende sheet.

3 Landschap - landschapselementen

Erfbeplantingen zijn belangrijk voor het landschap, ze benadrukken de boerderijplaatsen en geven onze boerderijen een decor. Bomen zijn daarnaast goed voor de biodiversiteit en geven beschutting.

Erven waarbij de erfbeplanting ontbreekt kunnen een heel ander beeld opleveren. Erf en buitengebied lopen in elkaar over. Eventuele opslag is zichtbaar.

3 Landschap – landschapselementen KEUZE

A. We houden ‘t bij wat we al doen

B. We zetten extra in op erfbeplanting

We houden het bij: • de bescherming van onze waardevolle bomen • bescherming en verbetering van landschapselementen die we zelf in beheer hebben • het beleid dat we vastgelegd hebben voor het Gardenierslandschap

We zetten extra in op erfbeplanting op boerderijerven in het buitengebied. Boerenerven zijn er veel en de erfbeplanting staat sterk onder druk. We stimuleren erfbeplanting, houden rekening met het tijdsbeeld en waken over behoud. Zo’n nota helpt erfeigenaren om een goed plan te maken en helpt onze gemeente om veranderingen op erven in ons buitengebied goed te begeleiden. Inschatting kosten kwaliteitsnota erven buitengebied circa 20.000,- euro. Dit wordt bekostigd uit het regulier beschikbare budget.

4 Erfgoed – waardebepaling Waarom dit punt? We vinden ons cultureel erfgoed belangrijk; onze geschiedenis, de verhalen die daarbij horen en de beleefbare eigenschappen van onze kernen, gebouwen en onze bodemschatten. In de participatie rond de omgevingsvisie zien we dit terug. Bij de enquêtevraag naar de meest belangrijke kwaliteiten van de gemeente spreken inwoners van authentieke dorpen, het karakteristieke centrum van Franeker, de eigen identiteit, de kwaliteit en variatie van de omgeving. Onder de Omgevingswet krijgt de gemeente meer te zeggen over het erfgoed dan in het verleden. Om die reden maken gemeenten erfgoednota’s. Hierin komen de waarden op de schaal van het landschap, de geomorfologie, archeologie, de beschermde stads- en dorpsgezichten en de monumenten goed in beeld. Gezien de gehechtheid van inwoners aan hun eigen unieke dorp en het belang daarvan in Waadhoeke met zoveel kenmerkende dorpskernen, doemt de vraag op of we voor Waadhoeke deze erfgoednota uit moeten breiden met een verdieping op kernniveau.

4 Erfgoed - waardebepaling

Wat kunnen we kiezen? De historische gelaagdheid in het landschap maar in Waadhoeke zeker ook in de kernen draagt bij aan de aantrekkelijkheid. En een aantrekkelijke gemeente waar het goed toeven is, trekt mensen en bedrijven aan. Historische structuren en elementen kunnen als vertrekpunt dienen voor ruimtelijke ontwikkelingen zoals woningbouw. In de Omgevingsvisie maakten we een Waardenkaart. Daarbij gebruikten we de inbreng van de bewoners en de landschapsbiografie. De vraag die we voorleggen is of we het laten bij de te maken erfgoednota en waardenkaart in de Omgevingsvisie of dat we ook een verdieping maken voor wat betreft de specifieke kwaliteiten van onze dorpen. Dan hebben we ook op dorpsniveau goede aanknopingspunten om ontwikkelingen te koppelen aan versterking van de dorpskarakteristiek.

4 Erfgoed – waardebepaling KEUZE

We houden ‘t bij de landschapsbiografie en de Waardenkaart en de te maken erfgoednota

Extra inzet op waardebepaling dorpen

We houden ‘t voor wat betreft het erfgoed bij de te maken erfgoednota, de landschapsbiografie en de Waardenkaart van de Omgevingsvisie. En we maken een erfgoednota die past bij het detailleringsniveau van deze documenten.

We starten een pilot waarin we samen met de dorpsbewoners voor een klein, middelgroot en groot dorp de omgevingskwaliteiten in beeld brengen en aangeven hoe we deze kwaliteiten kunnen versterken en mee kunnen nemen in toekomstige planvorming. Op basis van de pilot bepalen we of we deze aanpak ook in andere dorpen toe willen passen.

Onderwerpen die hierin voorkomen zijn: landschap, geomorfologie, archeologie, beschermde stads- en dorpsgezichten, monumentale bebouwing en monumentaal groen.

Een pilot voor drie dorpen verwachten we op te stellen voor maximaal 40.000 euro, welke worden bekostigd uit het regulier beschikbare budget. Uitkomsten delen we met de gemeenteraad. Op basis daarvan kijken we of de aanpak wordt doorgezet in andere dorpen. De verwachting is dat zodra er een format is de vervolgprojecten efficiënt kunnen worden opgepakt. Mogelijk ook met meer zelfredzaamheid bij de dorpen.

5 Economie – nieuwe bedrijven/duurzaamheid Waarom dit punt? In het sociaal economische plan van Waadhoeke staat dat we ons richten op de maakindustrie, de zorg, innovatieve en duurzame bedrijvigheid, landbouw, recreatie en toerisme. Dat is bedrijvigheid die bij ons past. In ons tijdelijke omgevingsplan zorgden we al voor een goede indeling van bedrijven voor wat betreft de effecten op de directe leefomgeving. Dit gebeurde met milieucategorieën die op de verschillende bedrijfsterreinen zijn toegestaan. Nieuw is dat er in Nederland schaarste ontstaat voor bedrijven die veel energie of zoetwater vragen. Dergelijke bedrijven leggen een grote claim op schaarse nutsvoorzieningen. Een bekend voorbeeld zijn datacenters. Inmiddels is voor de echte grote (hyperscale) datacenters Rijksbeleid ontstaan. Maar er zijn meer grote bedrijven die relatief veel energie en/of water benutten. Willen we dit soorten bedrijven ontvangen? En als we dat niet willen, waar ligt dan de grens?

In 2040 wil de gemeente Waadhoeke energieneutraal zijn. Dat betekent dat alle energie die we opwekken duurzaam opgewekt is. Op dit moment wekken we 15% duurzaam op. Er moet dus nog heel wat gebeuren. Als we grote energievragers verwelkomen, komt er een extra opgave bij.

5 Economie – nieuwe bedrijven/duurzaamheid Wat kunnen we kiezen? Houden we vast aan ons huidige beleid of zetten we een onderzoek uit. Dit onderzoek heeft dan als doel om af te wegen of we bedrijven met een hoge energie en/of watervraag kunnen en willen weren en waar de grens moet worden gelegd.

Gebruik van zoetwater in Nederland met de rol van verschillende sectoren daarin, Bron drinkwaterplatform

5 Economie – nieuwe bedrijven/duurzaamheid KEUZE

A Behoud bestaand beleid

We houden het bij de bestaande regels van ons omgevingsplan. Dit betekent dat we ook bedrijven toestaan op onze bedrijventerreinen die veel wateren/of energie vragen.

B Onderzoek naar noodzaak en manier om grote water- en energievragende bedrijven te weren We reserveren geld voor het uitvoeren van een onderzoek uit het regulier beschikbare budget. In dit onderzoek kijken we naar de noodzaak en manier om bedrijven met een hoge energie en/of watervraag te weren op onze bedrijventerreinen. Na afronding van dit onderzoek worden de resultaten teruggelegd bij de gemeenteraad. Op die basis kijken we of het bestaande beleid scherper moet.

6 Wat is het verdere tijdpad?

Kernsessie over keuzes met gemeenteraad

Oktober 2024

Aanvulling Ontwerp omgevingsvisie met uitslag keuzes

Ter visie legging Ontwerp omgevingsvisie BenW

Beantwoording en verwerking zienswijzen

Vaststelling omgevingsvisie raad

November 2024

December-Januari 2024-2025

Januari-februari 2025