Bijlage 3: Gespreksverslagen bewonersbijeenkomsten van 27 oktober 2021 en 15 mei 2024

Verslag/actielijst informatiebijeenkomst Dijk van een Wijf op 27 oktober 2021 om 19.30 uur in It Mienskar te Oosterbierum. Aanwezig Gemeente: Jan Dijkstra, Karin IJsbrandy, Sido Visser, Doede Machiela en Iris Algra-Kalee (verslag) Sence of Place: Wendy Gooren Kunstenaar: Nienke Brokke Geïnteresseerden: 16 personen 19:15 – 19:30 uur Inloop gasten 19:30 uur Start bijeenkomst. Karin IJsbrandy stelt de sprekers voor en geeft eerst het woord aan wethouder Jan Dijkstra. Een korte toelichting wordt gegeven en de inspirerende Joop Mulder wordt genoemd. In Noardeast-Fryslân zijn al verschillende projecten gerealiseerd. Het perceel aan de dijk bij Oosterbierum, tevens start en finishlocatie van de Slachte is de beoogde locatie voor het kunstwerk “Dijk van een wijf. De spreker is benieuwd hoe dit project valt in deze groep en daarom: allen welkom! 19:45 uur Presentatie Sense of Place en vervolgens de Kunstenaar Wendy Gooren geeft een toelichting op het werk van Sence of Place. Ook zij noemt Joop Mulder en het zichtbaar maken van een prachtig gebied voor een publiek, de zgn. cultuurtoeristen. Het combineren van kunst, cultuur en natuur. Bewustwording en duurzaamheid.

Enkele zaken zijn al gerealiseerd: • Wachten op hoog water 2018: • Dobbepaarden 2019, met wandelroute; • Bildtstars en Eigenheimers 2018/2019, • Gemalen verhalen 2020, met fietsroute; • De Streken 2021; • Watdataangaat 2021 (Koehool); • De Terp fan de Takomst 2021 (Blije); en dan zijn er nog plannen voor: Camera Batavia 2022 Ternaard, Ligtlines Ferwert (verbinding met Ameland, 3 torens), Kromme Horne Wierum , Soundings Groningen en Dijk van een Wijf Oosterbierum. Nienke Brokke zegt dat het idee voor Dijk van een Wijf – de golving in het landschap - al 24 jaar geleden ontstaan is vanuit haar opleiding. Dijken moeten anders worden. Biodiversiteit is erg belangrijk en gedacht wordt aan een proef/studieproject door en voor studenten van Van Hall (wetenschap en kunst). Dit wijf hoeft er niet altijd hetzelfde uit te zien en het is nu aan het dorp. De bijeenkomst wordt even gepauzeerd voor een 2de kopje koffie/thee. 20:15 – 21:10 uur Beantwoording van vragen en reacties ➢ Het wijf is een opvallend, speciaal kunstwerk en het wordt Oosterbierum gegund. Mooie locatie!

➢ Het is nog niet bekend om welk materiaal het gaat maar de toevoer graag niet via de Slachte laten lopen. Enthousiast over biodiversiteit en een mooi uitzicht voor de echtgenoot. Antwoord: de ondergrond is nog niet helemaal bekend maar de vulling zal bestaan uit een lichte vulstof, zo ecologisch mogelijk, liefst biofoam maar dat is kostbaar. Daaromheen gaas en gespoten beton voor de huid en vervolgens aarde en groen. Aandacht is er voor de route van de toevoer van materialen. • Het gaat om een forse vrouw, wat zijn de exacte maten? Antwoord: de maat is nog afhankelijk van wat toegestaan is en anders de maten bijstellen. Het idee is nu een hoogte van 12 meter bij bil en schouder (= gelijk aan een gebouw van 4 verdiepingen) en een lengte van 60 meter. ➢ Gaat het om een massief lichaam? Kan er een infocentrum in haar buik gemaakt worden? Kan er ook van bestaand vulmiddel, zware klei, uitgegaan worden? Dat is hier aanwezig. Antwoord: het vullichaam blijft in het wijf. Zij wordt niet hol want een dijk is massief en zij moet daar op blijven lijken. ➢ Het zittende zusje is uit natuurlijke producten opgebouwd. Antwoord: dat is bekend, ons wijf kan ook gevuld worden met recyclemateriaal maar dat wordt nog onderzocht. ➢ Gesproken wordt over natuurlijke begroeiing.

Hoe komt dat bij droogte maar ook hoe komt het met beheer en onderhoud, mag er bij sneeuw vanaf gegleden worden? Antwoord: misschien wordt ze bruin maar met de studenten wordt nader bezien welke beplanting het best gebruikt kan worden. Testen en onderzoeken en zo bio divers mogelijk. Het wijf moet altijd bedekt blijven, geen kaal beton en mogelijk ook variatie in de begroeiing. Het beheer en onderhoud moet nog bezien worden. Ook is het nog niet bekend of er mensen op kunnen. ➢ Genoemd wordt het oude zwembad. Er wordt steeds meer gezwommen. Samenvoegen land en water over nadenken. Er zijn al ideeën om het oude zwembad in ere te herstellen. Antwoord: dit onderwerp nu niet direct koppelen aan Dijk van een Wijf, daar zijn andere wegen en middelen voor. Opgemerkt: het gaat nu om draagvlak, niet om de uitvoering. ➢ Het wijf komt op de oude stort, een wel 4 meter diepe put vol echt naar spul en dat wordt als basis gebruikt, kan dat? Dorpsbelang wil graag op de hoogte blijven met de uitslag van de onderzoeksgegevens van de afvalstort. Antwoord: het vuil/de stort is nu stabiel. Er zijn proefsleuven gegraven, peilbuizen geplaatst en er zijn waterbodemmonsters genomen. Deze worden onderzocht. De uitslag afgewacht en toegezegd wordt dat de gegevens ook gedeeld worden naar dorpsbelang. ➢ Wordt de bewegwijzering ook aangepakt? Antwoord: er wordt gewerkt aan een sence of place route.

De bedoeling is dat er ook fysieke bewegwijzering komt, dit naast de marketing via de lokale en provinciale websites en social media. Denk aan www.oudezee.nl , www.visitfriesland.nl en www.visitwadden.nl

➢ Hoe lang gaat dit verhaal duren en wordt ze groen afgeleverd? Antwoord: als ze er in 2023 ligt, zou mooi zijn. Met de rug naar het wad en het liefst groen, en anders na 6 weken of zo. Mooi is ook om mee te gaan met de seizoenen. ➢ Gevraagd wordt of het Wijf rolstoelvriendelijk wordt, of er omheen gereden kan worden. Antwoord: niet alle sence of place projecten zijn rolstoelvriendelijk maar het is goed om dat nu alvast mee te nemen. ➢ Hoeveel bezoekers worden verwacht? Antwoord: dat is nu heel moeilijk in te schatten maar er worden geen bussen vol verwacht. Opgemerkt: ideeën en eventuele andere opmerkingen zijn ook na vanavond altijd welkom!! 21:10 uur Einde informatieavond Wethouder Jan Dijkstra sluit de avond af, in het Fries. Geandewei ûntstiet der wat! It wie fan’e jûn in goeie sfear. Der is praten oer natuerlike materialen en oer it brûken fan ús eigen materialen. Ek soe it moai wêze om yn it wiif te kinnen. Oandacht foar it bouwen op in âld stoart, goed besjen, gjin miljeu ellinde. Saakkundigen wurkje hjiroan. Gjin gefaar en it soe moai wêze as ús dame hjir op kin. Kultuertoeristen wolle wy hawwe, it is hjir fantastysk! Wurdt it te drok dan sille der ferkearsmaatregels nommen wurde moatte. Minsken yn in rolstoel mar ek minsken dy’t net goed rinne kinne moatte hjirfan genietsje kinne. Moai as it der yn 2023 lizze kin. No ek de fergunningminsken der by helje.

Leuk kado, tige tank dat wy hjir no mei fierder kinne foar Easterbierrum.

Verslag/actielijst informatiebijeenkomst Dijk van een Wijf op 15 mei 2024 om 19.30 uur in de voormalige basisschool de Barraboech in Sexbierum | Adelenstrjitte 6 te Sexbierum Aanwezig Gemeente: Jan Dijkstra, Kees Arendz, Karin IJsbrandy, Ruben Kooistra, Doede Machiela, Joan Brakke, Tiena Vriesema-Betten en Iris Algra-Kalee (verslag) Sence of Place: Wendy Gooren en Ruud Reutelingsperger Kunstenaar: Nienke Brokke Dijkstra Draisma: Helmer Westra Geïnteresseerden: 20 personen 19:00 – 19:30 uur Inloop gasten 19:30 uur Start bijeenkomst. Jan Dijkstra heet de aanwezigen welkom. Deze avond is een vervolg op 27 oktober 2021 in It Mienskar te Oosterbierum. Hier waren de aanwezigen enthousiast en werd de opdracht gegeven dat het Dijk van een Wijf duurzaam (bij voorkeur opgebouwd vanuit gebiedseigen materiaal) en mooi moest worden. We willen graag meer toerisme in deze hoek hebben en dan moet er ook wat bijzonders te zien en te doen zijn. Een werkgroep, bestaande uit mensen van verschillende afdelingen en deskundigen maar ook vertegenwoordigers van de dorpen, zijn vervolgens aan de slag gegaan. Veel zaken zijn onderzocht, bestudeerd en besproken. Het college en de raad zijn op de hoogte gebracht met de stand van zaken en deze avond is bedoeld om informatie te verstrekken maar ook om eventuele vragen te beantwoorden.

Streven is: 2025 klaar, het Arcadiajaar! 19:35 uur Toelichting Sense of Place en de Kunstenaar Ruud Reutensberger, voorzitter van Sense of Place en ontwerper van de “Terp fan de takomst”, stelt zich voor. De droom van wijlen Joop Mulder wordt genoemd, kunst, natuur en cultuur langs de kust. Dijk van een Wijf staat niet alleen, alle kunstwerken vormen tezamen een geheel. Een route door het landschap waarbij de kunst aandacht heeft voor de omgeving en waar nagedacht kan worden over de toekomst van de wereld. 19.40 uur Nienke Brokke (kunstenaar) zegt dat het idee voor Dijk van een Wijf – de golving in het landschap - al 24 jaar geleden ontstaan is vanuit haar opleiding. Het Wijf was een fictief landschap vol krommingen. Gezocht is naar een recht landschap en gevonden op de stort. Met veel mensen wordt nu verder gewerkt aan de realisatie van Dijk van een Wijf. 19.45 uur Wendy Gooren (Sense of Place) deelt mee wat er de afgelopen tijd allemaal gebeurd is. Alle onderzoeken waren positief. Studenten van Van Hall Larenstein hebben meegedacht en onderzoek gedaan naar allerlei facetten. Dijk van een Wijf moet zo natuurlijk mogelijk, van zand en klei, gebouwd worden maar ze moet ook op haar plaats blijven liggen. De vegetatie en de inrichting van het terrein is besproken en biodiversiteit is erg belangrijk.

De volgende planning wordt gedeeld: Juni 2024: indienen aanvraag Waddenfonds en besluitvorming regiodeal September 2024: uitslag Waddenfonds September/Oktober 2024 besluitvorming Regiodeal & gemeenteraad Waadhoeke September 2024: indienen vergunningsaanvragen November 2024 – Februari 2025: voorbelasting grond Maart - April 2025: bouwwerkzaamheden Mei 2025: Aanleg beplanting en opening 19.50 uur Helmer Westra (Dijkstra Draisma) stelt zichzelf voor en de maquette wordt getoond. Een toelichting op het technische gedeelte wordt gegeven. Via Geogrid, een gaasmat die zorgt voor stabiliteit, kan er in de hoogte gebouwd worden. De komende tijd nader onderzoek en voorbelasten van de grond want deze mag niet vervormen. Al het materiaal moet naar de locatie gebracht worden. Dat wordt nog een hele klus maar zal zeer zorgvuldig gebeuren. ➢ Opgemerkt wordt uit het publiek dat het niet gewenst is om over de Slachte te gaan met het transport van de grond en het zand en de optie wordt gegeven om gebruik te gaan maken van pompen en een buis. Antwoord: Deze suggestie wordt meegenomen. Over de locatie wordt opgemerkt dat de FUMO deze gecontroleerd heeft en geen bezwaar heeft tegen de ontwikkelingen op deze plaats. Het afgraven van de locatie is minder duurzaam dan de stortplaats zo laten liggen en levert geen gevaar voor de omgeving op.

10.15 uur Tiena Vriesema-Betten vertelt over het beplantingsplan. Een mengsel met grassen ter voorkoming van erosie is zeer geschikt. Een ecoloog uit Nijmegen, met veel kennis van soorten, is ook aangehaakt. Het is dan ook de bedoeling dat de Geogrids ingezaaid worden en dat eromheen iets hogers, kruipende wilg o.i.d. gepland wordt. Naar diversiteit en spanning wordt gestreefd. Een gemaaid pad is geen optie. De grootste uitdaging wordt het maaien met een bosmaaier van het kunstwerk zelf. De gemeente wordt verantwoordelijk voor het beheer. Afgesproken wordt dat bij het kiezen van de zadenmix rekening gehouden wordt met de boeren en bij de tijdsplanning gelet wordt op het broedseizoen e.a. Ruud Reutensberger draagt het volgende gedicht voor: Welkom in ons land. Land van vergezichten. Van kerktorens aan de horizon. Van lange dijken, een dijk van een wijf en korte praatjes. Van trotse mensen vol frisse ideeën. Een tikkeltje eigenwijs maar recht door zee. Met ons hoofd in de wolken maar de poten in de klei. Waar we water tegenhouden en ideeën laten stromen. Waar we elkaar opzoeken. Van wandeltocht tot streekmarkt.

Wij? Wij zijn trotse bewoners van ‘dat hoekje’ in Fryslân. Eigenzinnige gebruikers van kernen vol kansen. Samen maken we onze gemeente tot wat ze is; ondernemend, vernieuwend en betrokken. Van Westhoek tot Winsum. Wij zijn Waadhoeke! 20.25 uur: Beantwoording van vragen en reacties ➢ Waar worden nu moeilijkheden voorzien? Antwoord: de subsidies: provincie, gemeente en waddenfonds. Men is positief maar, als de bijdrage van het waddenfonds niet rond komt dan kan het niet door gaan. ➢ Stel dat de ondergrond begint te zakken, wat dan? Antwoord: grond heeft de eigenschap dat, als het er vier maanden ligt, grond zich zet. Hierna wordt er met apparatuur gemeten. De locatie is door experts onderzocht en een minimale verzakking wordt verwacht. Damwand is niet nodig, is wel naar gezien, maar is ook niet duurzaam. Veel technisch vooronderzoek is nu al gedaan. ➢ Opmerking: het gat is vroeger ontstaan om de dijken te verhogen/versterken. Vervolgens is het door de gemeenten volgestort met verschillend afval. Antwoord: dat is bekend en onderzocht. ➢ Hoe komt het met het onderhoud? Antwoord: het Wijf gaat in het beheerplan van de gemeente. Met de kennis van nu gaat het de gemeente 15.000 euro per jaar kosten. Nu is nog niet te voorzien wat het op gaat leveren. Het is de bedoeling dat mensen op een andere manier kennis maken met deze omgeving, trots worden op dit gebied.

De meeste inwoners van Waadhoeke komen nooit bij de dijk. Nu is er straks een bezienswaardigheid in dit gebeid die de kust beleefbaar maakt voor zowel de bezoeker als de recreant uit eigen omgeving. . Het doel is zeker geen massa toerisme. Het kunstwerk “Wachten op hoog water” trekt ook elke dag mensen. De toeristen, en die komen er steeds meer, moet je wat kunnen bieden. ➢ Mooi dat dit kunstwerk er komt, hebben het zicht er op. Prachtig inrichten met bloemen want het is hier mooi, rustig en vredig vooral bij mooi weer. Antwoord: mogelijk dat er commercieel iets opgepakt gaat worden zoals misschien een ”broodje lekker wijf”! Bezoekers zijn vaak de recreant uit de eigen omgeving is. ➢ Opmerking: 40 jaar geleden waren hier kuuroorden en toeristen bij de dijk, toen is de dijk op deltahoogte gekomen en was dit toerisme weg. ➢ Wat zie je vanaf de zee van het Wijf? Antwoord: het beeld, inclusief stort (locatie), is in totaal bijna 13 meter hoog plus de hoogte van de beplanting. De dijk is 10 meter hoog. ➢ Is het mogelijk om het Wijf te laten begrazen door schapen?

Antwoord: de suggestie wordt meegenomen. Het zou zeker handig zijn maar het is nu niet bekend hoe de hoefjes zich verhouden tot de Geogrids en het in model houden van het kunstwerk. ➢ Gevraagd wordt om de getoonde presentatie te delen met het dorp en de raad. Antwoord: dat wordt toegezegd! De vragen zijn beantwoord, de informatie gegeven en om 20.50 uur wordt de informatieavond afgesloten met dank voor ieders komst en inbreng.