CConstaterende datwaadhoeke
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Coalitieakkoord Waadhoeke 2026-2030 (Franekers)

Gemeenteraad Waadhoeke 4 juni 2026, gemeente waadhoekeBij agendapunt: Vaststellen Coalitieakkoord6.242 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

1 SAM • GEMEENTEBELANGEN • CDA KOÄLISYAKKOARD GEMEENTE WÂDHOEKE 2026 -2030 HJOED DWAAN WAT MOARN FREGET 2 3 Foar de inwoaners fan fandaag én foar de generasy fan môrn Met alles wat we doën, drage we bij an un sterke en leefbere gemeente Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Woard foarôf SAMENWERKE BRINGT ÔNS FERDER Op 18 maart 2026 hewwe SAM, Gemeentebelangen en CDA un breed mandaat kregen om tegare ferantwoardelukhyd te nimmen foar ut bestuer fan Wâdhoeke. Dat fertrouwen wardeare wij enòrm. Ut geeft ôns enerzjy én un dudeluke opdracht. Met ambisy en daadkracht wille wij de kommende perioade bouwe an un sterke en toekomstbestênuge gemeente. Dêrbij bouwe we deur op ut funnement dat, de ôflopen jaren sîns ut ontstaan fan Wâdhoeke, leid is en kike tegelyk foarút. De weareld ferandert snel en fraagt om keuzes, om lef en om samenwerking. Wij wille der weze foar alle inwoaners fan Wâdhoeke. Foar jong en oud. In stâd en dòrpen. Ferbinen sien we as un belangrike opdracht. We wille de samenleving fersterke deur mînnsen, ideeën en inisjativen bij mekaar te bringen. Deur elks inbring searieus te nimmen en samen te werken. Su komme we ferder. We sette in op un samenleving wêrin elkeneen kânsen krijt en nyt een an ‘e kant staat. Wêrin rúmte is foar talint, inisjatyf en ontwikkeling. En wêrin we sòrgfuldug omgaan met de fisike rúmte dy’t we met syn allen delen.

Met oog foar mekaar en foar de generasys na ôns. Tidens de fòrmasy hewwe we as dry partijen infesteard in onderling ferrouwen en in samenwer- king. Dy deelde basus fòrmt ut fertrekpunt fan dit akkoard dat ônze plannen foar de kommende fier jaar beskriift. De maatskappeluke opgaven binne groat en frage om ambisy. Tegelyk binne we reälistys over wat (finânsjeel) kin. We make keuzes en blive fleksibel in un feranderende tiid. Dêrom kieze we foar un akkoard op hoofdlijnen, met fokus op un antal belangrike tema’s. We kike dernaar út om tegare an ‘e slâg te gaan. Met enerzjy, fertrouwen en tròts Namens de fraksys fan SAM, Gemeentebelangen en CDA, Hanna van der Werff (SAM), Douwe Kamstra (Gemeentebelangen) en Sietze Greidanus (CDA) INHOUD Tegare sterk foar Wâdhoeke 5 Ônze ambisy 6 An ‘e slâg! ônze plannen op fier thema’s 7 • Rúmte om te leven 8 • Elkeneen doët met 11 • Un duerseme toekomst 14 • Tegare make we Wâdhoeke 18 waadhoeke Late we fandaag doen wat morn fraagt. 4 5 Tegare sterk foar wâdhoeke Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Gemeente Wâdhoeke staat an ut begin fan un nije raadsperioade, met un nije koälisy fan SAM, Gemeentebelangen en CDA. Met 19 fan de 29 setels drage wij gesameluk ferantwoardelukhyd foar ut bestuer fan ônze gemeente. Dy ferantwoardelukhyd nimme wij met overtuging én met de ambisy om tegare rissultaten te boeken foar Wâdhoeke.

Wij wille bouwe an un open en kônstruktive relasy met de gemeenteraad as hoogste bestuersòrgaan fan de gemeente. Ok soeke we de samenwerking met inwoaners, bedriven en òrganisasys. Want goëd bestuer make we tegare. Helder profyl as basus Tidens de koälisyfòrming hewwe wij útbreid stilstaan bij de wearden dy ôns ferbine en de manier wêrop wij samenwerke wille. Wij love dat un helder profyl de basus fòrmt foar un súksesfol bestuer. In dit hoofdstuk beskrive wij wêr we as koälisy foar staan. KOËRSFAST Wij binne koërsvast. We wete wêr’t we naartoe wille. Ônze doëlen geve houfast, ok at de waan fan de dâg om andacht fraagt. Want groate maatskappeluke útdagingen frage fan ôns dat we kike naar de lange termyn. Met alles wat we doën, drage we bij an un sterke en leef- bere gemeente. Foar de inwoaners fandaag én foar de generasy fan môrn. DAADKRACHT EN LEF Met daadkracht en lef make we keuzes. We durve te fernijen. Dat betekent dat we útdagingen nyt út de wêg gaan. We binne ambisjeus sonder roekeloas te wezen. We binne nyt blyn foar maatskappeluke ontwikkelingen en nimme de inbring fan anderen searieus. Wij luustere om echt te begripen en te erfaren wat de ander fynt en driift. En hoe’t we dêrmet ferder òf beter kinne. TEGARE EN OPEN Wij binne der foar mînsen en staan midden in de samenleving. Fanút un open en nijsgieruge houding soeke we de samenwerking.

We binne benaderber, dichtbij en lykweardug in ôns kontakt. Ut is ônze overtuging dat elkeneen metdoën kinne mut. En dat we, fanút un deelde ferant- woardelukhyd, tegare mear berike as elk foar umself. RÚMTE Dus biede we rúmte. An inwoaners, ondernimmers en òrganisasys. Foar inisjastiven en nije ideeën. Want júst deur eksperimentearen en learen komme we ferder. Dat betekent ok dat we ut mekaar en anderen gunne om fouten te maken. Dêrbij binne we overugens altyd dudeluk over tòt wêr dy rúmte reikt. Over wêr ônze ferantwoardelukhyd op- hout en dy fan anderen begint. FERANTWOARDING EN FERTROUWEN Wij lêge út wat we doën en wêrom. Dêrbij binne we earluk over ônze keuzes en dudeluk over wat wel en nyt kin. Su bouwe we stap foar stap an ut fertrouwen fan mînsen in ôns as overhyd. Hier staan we foar GOËD BESTUER MAKE WE TEGARE 6 7 Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 6 7 Ônze ambisy Ontwikkelingen en kânsen Ferder bouwe betekent ok: inspeule op feranderingen. We sien mear ouweren, minder jongeren, kleinere huushouwens en minder mînsen op de arbeidsmarkt. Dat merke we bijfoarbeeld in de sòrg, ut onderwiis, op de woaningmarkt en arbeidsmarkt. Naast útdagingen biede disse feranderingen ok kânsen. Dink an nije woan- fòrmen, brede skoalen, innovasy en digitale sòrg. Wâdhoeke is un útstrekte gemeente met feul dòrpen. De ôfstânen tòt foarsieningen binne relatyf groat.

Dat fraagt om goëde berykberhyd, foaral foar mînsen dy minder mobyl binne. Dêrom ferbetere we ferbiningen en pakke we ferkearsknelpunten an. In Wâdhoeke is feul werk in sektoaren as detaihânel, sòrg, lânbouw, industry en bou. Feul bedriven binne mkb- òf familybedriven. Foar hun is ut soms lastug om met te bewegen met feranderingen. Dêrom sette we in op innovasy en un duerseme ekonomy. De rúmte, ut lânskap en de wâdenkust make Wâdhoeke antrekkeluk. We wille woane, werke en leve. We koêstere ut groën om ôns heen. Deur slimme keuzes te maken kombineare we disse wînsen su goëd mogeluk en fer- sterke we de leefomgeving. De kracht fan Wâdhoeke sit in de dòrpen en wiken. Inwoaners binne betrokken en sette hun in foar hun omgeving, bijfoarbeeld fia ferenugingen, frijwillugers- werk òf mantelsòrg. Tegelyk blive foarsieningen, winkels en ferenugingen nyt fanself bestaan. Ok doën nòg nyt alle inwoaners met. Dêr gaan we met an ‘e slâg. We sien kânsen in nije fòrmen fan samenwerking en lokale inisjativen, suas multifunksjonele ontmoëtingsplak- ken, om de leefberhyd op peil te houwen. De kommende jaren benutte we kânsen om Wâdhoeke te fersterken. We sòrge foar passende woaningen, un sterke ekonomy en un leefomgeving dy klaar is foar de toekomst. Ok houwe we foarsieningen berykber, sòrge we dat elkeneen metdoën kin en ondersteune we de kracht fan dòrpen en wiken.

Na ut fâststellen fan dit koalisyakkoard wurde ônze plannen ferder útwerkt in un kòllegeprogramma. Foar un antal onderwerpen hewwe we konkrete ôfspraken maakt. Dy lichte we út in aparte kaders in dit akkoard. Ut is goëd woanen, werken en leven in Wâdhoeke. Inwoaners binne over ut generaal tefreden met hun leven en foële hun feilug. De ‘mienskip’ is sterk: in dòrpen en wiken sette mînsen hun aktyf in foar hun omgeving. Dat is un kracht wêr’t we tròts op binne. Dêrop bouwe we ferder. TEGARE MAKE WE WÂDHOEKE Fier tema’s Wij bouwe ferder an un gemeente wêr ut ok in de toekomst foar elkeneen goëd woanen, werken en leven is. Dat doën we op fier thema’s dy’t we in dit koälisyakkoard op hoofdlijnen beskrive: 1. Rúmte om te leven beskriift ônze plannen foar woanen, berykberhyd en un feiluge en antrekkeluke leefomgeving. 2. Elkeneen doët met beskriift ônze plannen foar sòrg, welwezen, spòrt, kultuer en ut soasjaal domein. 3. Un duerseme toekomst beskriift ônze plannen foar ekonomy, onderwiis en duersemhyd. 4. Tegare make we Wâdhoeke beskriift hoe’t we bestuere, samenwerke en ônze poasisy fersterke. 8 9 AN ‘E SLÂG! ÔNZE PLANNEN OP FIER THEMA’S Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 10 11 Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Rúmte om te leven Leefomgeving in balânss Wij bouwe an un gemeente wêr ut prettug woanen, werken en leven is.

In un gesonde en leefbere omge- ving met dòrpen en wiken wêr’t we tròts op binne. We koêstere un weardefol lânskap wêrin lânbou en natuer in balâns binne. Dêrom make we rúmteluke keuzes altyd in samenhang, en met oog foar de toekomst. We wille inwoaners en bedriven sufeul mogeluk dude- lukhyd en gemak biede bij keuzes in de fisike leefom- geving. Groate rúmteluke ontwikkelingen wege we integraal ôf. Ok betrekke we inwoaners tidug bij plannen dy hun leefomgeving rake. Dêrnaast infesteare we in un antrekkeluke leefomgeving met foldoënde rúmte foar groën. Lânskappeluke ele- menten en natuerluke wearden behouwe, fersterke we onder andere fia ut Omgevingsplan. Bij inbreidings- lokasys hewwe we oog foar kwetsbere pânen en karakteristieke plakken en soeke we naar passende nije funksys. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We streve naar ut ferminderen fan de regeldruk. • We houwe Verken je idee in stân sudat inisjatyfnimmers flug wete òf hun plan kânsryk is. Dêrbij ondersoeke we de mogelukhyd om leges te heffen dy bij fergunning- ferlening in mindering bròcht wurde. Un snelle sken sú dêrbij gratus weze mutte. • We gaan sòrgfuldug om met de rúmte. We kieze foar inbreiding wêr’t ut kin en útbreiding wêr’t ut mut. • Bij útbreiding fan woanen en bedrivughyd sòrge we foar foldoënde groëne buffers.

• We staan poasityf teugenover inisjativen foar un natuerbegraafplaats in Wâdhoeke. Betaalber en passend woane De kommende jaren bliift de fraag naar woaningen in Wâdhoeke groat. Tòt 2035 binne sirka 1.100 ekstra woa- ningen noadug. Dêrom bouwe we betaalbere en pas- sende woaningen in suwel de stâd as in ônze dòrpen. Dêrbij hewwe we oog foar leefberhyd, duersemhyd en de anwezughyd fan foarsieningen. We pakke ônze regyròl met un folkshuusfestingsprogram- ma wêrin we stuere op antallen, lokasys en doëlgroepen. Dêrbij foëre we un aktyf grônbeleid en sòrge we foar foldoënde kapasiteit en middels om woaningbou te reälisearen. We fersnelle de bou fan betaalbere woanin- gen. Dêrbij sette we in op minimaal 30% soasjale huer en tweederde betaalber in de nijbouopgave. Dêrnaast ferbetere we ut woanaanbod foar spesifieke doëlgroepen. We ondersteune starters bij ut finen fan un woaning. Ok make we mear levensloopbestênuge woa- ningen mogeluk. Su kinne ouweren langer selfstânug woanen blive in hun eigen omgeving. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We moanitoare ônze erfpachtpilot en nimme op basus dêrfan un beslút over ferdere inset. • We ferkenne en stimuleare de inset fan fleksibele woaningen. • We staan poasityf teugenover inisjativen foar woan- fòrmen wêrbij woanen en sòrg kombineard wurde.

• We benutte bestaande gebouwen beter deur herbestemming, woaningsplitsing en erfsplitsing. Ok pakke we leegstân en ferpauperde pânen an. We bouwe an un feiluge, berykbere en antrekkeluke leefomgeving. Met passende woaningen, slimme inrichting en andacht foar feilughyd sòrge we foar leefbere dòrpen en wiken. Útlichten Sòrgfuldug ferder met Fliet-Tunen Fan un bedriveterrein un antrekkeluke woanom- geving make. Dat is ut doël fan de ontwikkeling fan de wyk Fliet-Tunen in Franeker. Ut bestem- mingsplan Franeker – Túnen en Vliet is in 2025 deur de gemeenteraad fâststeld. Fanwege un beroepsproseduere leit ut plan momenteel ter beoardeling bij de Raad fan State. De útspraak in disse proseduere bepaalt ut ferfòlg fan ut projekt. Tòt dy tiid doën we geen nije toesêgingen òf útspraken over de inhoud fan ut plan. Na de útspraak binne der twee mogeluke richtingen: ut bestemmingsplan bliift in stân òf mut op onderdelen anpast wurde. In beide gefallen pakke we ut ferfòlg sòrgvuldug op. Dat doën we met oog foar de kwaliteit fan de leefomgeving en un goëde inpassing in ut gebied. We fine ut belangryk om opnij in gesprek te gaan met bewoaners. We sette in op ut herstellen fan fertrouwen en ut ferbeteren fan de kommunikasy. Dêrbij benutte we onder andere ut lopende ferkearskundug ondersoek naar berykberhyd, ferkearsfeilughyd en parkearen.

We infesteare in un antrekkeluke leefomgeving met foldoënde rúmte foar groën 12 13 Feilug woane en werke Wij wille dat inwoaners en ondernimmers hun feilug foële kinne. En wij trede op wêr’t dat noadug is. Ok pakke we onfeiluge plakken en situasys doël- bewust an. Steeds faker wurde leegstaande loadsen en gebouwen brúkt foar onderminende aktiviteiten. We sette in op ut teugengaan fan òrganisearde en onderminende kriminaliteit. Dat doën we deur samen te werken met regionale partners, sinjalen aktyf op te pakken en goëd gebrúk te maken fan beskikbere instrumenten, suas de Algemene Plaatseluke Verordening (APV). Ok nimme we deel an Meld Misdaad Anoniem. Met ut projekt Cybersûn make we inwoaners en bedriven wearberder teugen digitale kriminaliteit. We pakke jeugdoverlâst an en foarkomme dat jon- geren ôfgliede richting kriminaliteit. Dêrbij werke we nau samen met plisy en jongerewerk en sette in op froêgsinjalearing en jeugdprevînsy. Dêrnaast blive we alert op ut beskermen fan de demokratise rechtsstaat, onder andere deur kennis en bewustwurding binnen ônze òrganisasy en bij partners te fersterken. Flòt en berykber onderwêg Inwoaners, ondernimmers en besoekers mutte hun flòt en feilug deur ônze gemeente ferplaatse kinne. Dêrom make we werk fan feilug, betrouber en duersem ferkear en ferfoër foar elkeneen. We infesteare in ferkears- feilughyd, berykberhyd en duerseme mobiliteit.

Dêrbij houwe we oog foar leefberhyd in dòrpen en wiken. We ferbetere de ferkearsfeilughyd deur ônze mobili- teitsfizy wêr mogeluk flugger út te foëren. We sòrge foar un dudeluke en herkenbere inrichting fan wegen en un logise kombinasy fan ferkearsstromen. Su is foar wêg- brukers daluks dudeluk welk gedrâg ferwacht wurdt. Dêrnaast houwe we ut fytsnetwerk op òrde deur be- staande fytspâden te onderhouwen en te ferbeteren. Dòrpen en wiken houwe we berykber. Su foarkomme we onlogise ôfslútingen en omriidroetes. We sòrge foar mear openbare laadpalen. Openbaar ferfoër bliift belangryk foar de berykberhyd fan ônze gemeente. Dêrom blive we in gesprek met dòrpen en wiken over de behoêfte an openbaar fer- foër. Ok ondersteune we inisjativen foar nije fòrmen fan ferfoër en deelmobiliteit. Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 We make werk fan feilug, betrouber en duersem ferkear en ferfoër foar elkeneen Útlichten Ferbetering rônwêg Franeker Wij wille de rônwêg fan Franeker ferbetere. We sien dêrbij kânsen om dit gebied te ontwik- kelen tòt un foarbeeldprojekt wêr berykberhyd, ferkearsfeilughyd en rúmteluke kwaliteit hân in hân gaan. De rônwêg en ut Oud Kaatsveld binne krusjaal foar de berykberhyd fan Franeker, maar sòrge nou foar knelpunten in deurstroming, ferkears- feilughyd en leefberhyd.

Met de bou fan mear woaningen in Franeker Súd en de bou fan nije skoalen in ut gebied Bloemketerp nimme de problemen alleen mar toe. In de kommende fier jaar pakke we disse opgave foartfarend an. We wille drie belangrike ferkearsknelpunten oplòsse: • Bloemketerp krijt un feiluge ontsluting fia de oasteluke rônwêg passend bij ut antal kynders dat dêr na de bou fan de skoalen gebrúk fan maakt, bijfoarbeeld bij ut oversteken. • Op ut Oud Kaatsveld weare we frachtferkear. • De westeluke rônwêg richte we op termyn su in dat ut frachtferkear beter deurstrome kin én der tegelyk un antrekkeluke omgeving ontstaat. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We make de fytssnelwêg F31 tussen Leewarden en Harlingen ôf en lòsse restearende knelpunten op. Dêrbij soeke we kofinânsiering fanút Provînsy Fryslân en ut Ryk. • We pakke ut knelpunt in ut sentrum fan Sint Anne an. • We aktualiseare de mobiliteitsfizy en de Noata Parkear- nòrmen. Dêrbij hewwe we andacht foar de toenim- mende parkeardruk, onder andere in Sint Anne, bij spòrthal De Trije in Franeker en bij de treinstasjôns in Franeker en Dronryp. • We stelle un integraal mobiliteitsplan foar Franeker op. • We ondersoeke de behoêfte an un ekstra avendtrein òf late busferbining met Leewarden in ut weekend en starte bij foldoënde behoêfte un pilot.

• Bij onderhoud fan infrastruktuer kieze we foar duerseme materialen met un langere levensduer en lagere onder- houdskòsten.

14 15 Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Elkeneen doët met Un sterke soasjale basus foar elkeneen In Wâdhoeke kinne inwoaners op mekaar én op de gemeente rekene. Elkeneen mut de rúmte krije om met te doën, um te ontwikkelen en su selfstânug mogeluk te leven. We kike dêrbij naar wat mînsen self kinne, wat sij tegare doën en wêr ondersteuning noadug is. We staan foar un mînsweardug, feilug en gâstfrij bestaan. Foarkomme is beter as geneze. Dêrom sette we in op prevînsy. We werke an sterke dòrpen en wiken, wêr ont- moëting, ferbining, metdoën, gesond ete en bewege de soasjale basus fòrme. Laagdrempeluge, frij toegan- keluke foarsieningen sòrge derfoar dat inwoaners dicht- bij huus ondersteuning fine, foardat profesjonele sòrg noadug is. Ferenugingen, kultuer en welwezensinisjativen binne dêrbij onmisber. Inwoaners dy sòrg òf ondersteuning noadug hewwe kinne dit eenfoudug anfrage. Elkeneen dy’t werke kin, mut dy stap make kinne. Ônze inwoaners erfare foldoënde finânsjele bestaanssekerhyd om gesond en kânsryk te leven. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We make un eenfouduge roetekaart, sudat inwoa- ners wete wêr’t sij telânekinne met fragen over sòrg, welwezen en werk. Foar regelingen en foarsieningen kinne inwoaners telâne bij een loket. • Ut Dòrpen- en wikenfôns werkt heel goëd en bliift de kommende fier jaar bestaan.

• Burgerinisjativen wurde behâneld met ut útgangspunt ‘ja, mits’. Der is un fâst anspreekpunt dat inisjatyfnim- mers ondersteunt. • We ferkenne útbreiding fan de anpak fan De Opstap naar andere dòrpen en wiken. • We fersterke en bòrge de samenwerking tussen onder- wiis, ondernimmers en overhyd fia ut soasjaal-ekono- mys aksyprogramma Het Goud van Noordwest. • We ferlenge de pilot Groeitún in Wier met un jaar. We sien de Groeitún fanôf 2028 as un basusfoarsiening fan Empatec. • We biede maatwerkbegeleiding an inwoaners dy fanút de bijstân an ut werk gaan, om onsekerhyd, stress en weromfal foar te kommen. • We fersterke de samenwerking met huusartsen fia de akkounthouwer eksterne ferwijzers en de praktykon- dersteuners GGZ-jeugd. • We nimme ônze ferantwoardelukhyd bij de útfoëring fan de Spreidingswet. Spòrt en bewege Elke inwoaner fan Wâdhoeke mut spòrte en bewege kinne, onachten leeftiid, inkommen òf beperking. Spòrt en beweging drage bij an gesondhyd, ontmoëting en de leefberhyd in ônze dòrpen en stâd. Dêrom blive we infestearen in un sterke basus. Dat doën we suwel bij ferenugingen as op skoalen, bijfoarbeeld deur inset fan de regisseur Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). We ondersteune spòrtferenugingen en andere spòrtaan- bieders en stimuleare samenwerking, bijfoarbeeld fia TeamFRL.

Dêrbij is der andacht foar Frise en streekspòr- ten, suas kaatsen en fierljeppen, onder mear fia skoal- projekten. In Wâdhoeke mut elkeneen metdoën kinne. Òf’t ut nou gaat om sòrg, spòrt, kultuer òf ontmoëting. We bouwe an un samenleving wêrin mînsen naar mekaar omsien en kânsen krijen. We staan foar un mînsweardug, feilug en gâstfrij bestaan 16 17 We foëre ut akkommodasybeleid út fia ut Omgevings- programma Accommodaties. We kike naar klustering en koppelkânsen tussen foarsieningen, met behoud fan belangrike funksys in ônze dòrpen. Ok bij ferfanging fan spòrtvelden fòlge we dit beleid. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We starte un pilot Gratis Aktyf, richten op inwoaners fan 65 jaar en ouwer. • Ut swembad op Bloemketerp in Franeker wurdt disse bestuersperioade opend. • We sette ôns maximaal in foar ut behoud fan un toekomstbestênuge swemfoarsiening in Sint Anne. • We hèrike ut spòrtbeleid naar integraal beleid foar spòrt en bewege. Met ekstra andacht foar (groëne) speulplakken en bewege in de openbare rúmte. Kultuer en erfgoed as kracht fan Wâdhoeke Kultuer, taal en erfgoed drage bij an de identiteit, soasjale samenhang en leefberhyd fan Wâdhoeke. Kultuer speult dêrnaast un belangrike ròl in de persoan- luke ontwikkeling en ut welwezen fan mînsen. Dêrom infesteare we in un sterke en toegankeluke kultuerele infrastruktuer.

We behouwe en fersterke kultuer en erfgoed. We foëre ut fâststelde erfgoedbeleid út en sòrge derfoar dat de basus op òrde is. Dat doën we onder andere met un erfgoedregister, ut in kaart bringen fan kultuerhistoarise wearden en ut beskermen fan gemeenteluke monu- minten. Wâdhoeke beskikt over un bisonder bestân an histoarise kerkòrgels. Tegare met ut òrgelfeld sòrge we foar mear bekendhyd en gebrúk fan disse òrgels, bijfoarbeeld fia un òrgelroete deur Wâdhoeke. Ok blive we infestearen in ut ferbeteren fan de toegankeluk- hyd fan erfgoed, onder andere deur de digitalisering derfan. Dêrnaast infesteare we in un sterke kultuerele basus deur samenwerking tussen kultuerele òrganisasys, amateurferenugingen en profesjonele instellingen te stimulearen. Taal en meartalughyd sien we as kracht en hânelsmerk fan Wâdhoeke. Dêrom stimuleare we ut gebrúk fan Fries, Bildts, Franekers en Nederlâns bij kultuer, evenementen, ekonomy en in kommunikasy fan de gemeente. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We wille de kultuerhistoarise ferhalen fan Wâdhoeke beter fertelle, bundele en útdrage. Dat doën we onder andere fia Visit Noardwest Fryslân. • We omarme de nije koërs fan theater De Koornbeurs en blive hierfoar de bestaande middels beskikber stel- len binnen de huduge ôfspraken.

Dêrnaast moëduge we samenwerking met andere òrganisasys, hoareka en ut Koninklijk Eise Eisinga Planetarium an om nije kânsen te kreëaren. • Foar de kultuersektòr in Wâdhoeke geldt: innovative toekomstbestênuge plannen dy furtkomme út samen- werking, beoardele we op haalberhyd. Hierfoar is alleen insidentele finânsjele steun eventueel mogeluk. • We gaan in gesprek met Seewyn Kunstedukasy over de samenwerking met amateurferenugingen, wêrbij sòcht wurdt naar anslúting bij de behoêfte fan disse ferenugingen. De samenwerking mut binnen ut bestaande budget ferbetere. • We sette ut beleid foar Frys, Bildts, Franekers en Neder- lâns foart. • We gaan deur met de taalkampagne. In 2028 biede taal en kultuer ekstra kânsen, omdat in dit jaar onder andere 10 jaar gemeente Wâdhoeke en 175 jaar PC fierd wurde. Gâstfrij geniete in Wâdhoeke We bouwe an un duerseme gâstfrijhydssektòr dy bijdraagt an de leefberhyd, kultuer, natuer en lokale ekonomy fan Wâdhoeke. De UNESCO Wearelderfgoederen de Wâden- see en ut Planetarium fan Eise Eisinga biede groate kânsen foar rekreasy en toërisme. We sòrge foar un antrekkeluke en ‘beleefbere’ omge- ving foar suwel inwoaners as besoekers. Dat doën we onder andere deur te infestearen in rekreätive wânel- en fytsroetes. Ok ondersteune we evenementen dy bijdra- ge an de levendughyd fan ônze gemeente.

Ten slòtte wille we besoekers langer an ônze regio bine met un farjeard en duersem anbod. Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Hier zetten we de komende vier jaar extra op in: • We ferbetere ut rekreätive roetenetwerk, bijfoarbeeld fia boërelânpâden, dòrps-ommetsys en faarrôntsys. • We ferlage de regeldruk foar evenementeòrganisasys deur in te setten op mearjaruge subsidys en fergun- ningen. • We streve naar mear overnachtingsmogelukheden in Wâdhoeke. De ekstra inkomsten út un ferhoging fan de toëristebelâsting infesteare we foar un part wear in de sektòr. Útlichten Gratis Aktyf in Waadhoeke Gratis Aktyf Waadhoeke is un inisjatyf fan de gemeente Wâdhoeke, tegare met Stichting Seewyn Kunstedukasy en Stichting Sport Fryslân. Met dit programma krije jongeren fan 12 tòt en met 23 jaar de kâns om laagdrempelug en sonder kòsten in beweging te kommen. We gaan deur met Gratis Aktyf Waadhoeke. De pilot ferlenge we tòt en met 2028. Halverwege 2027 evalueare we ut inisjatyf. Op basus dêrfan bepale we hoe we na 2028 ferdergaan. Deelname bliift in elk geval sonder finânsjele drempel. Su make we spòrt en kultuer foar elkeneen toegankeluk en stimuleare we un aktive, gesonde en enerzjike generasy.

TAAL EN MEARTALUGHYD SIEN WE AS KRACHT EN HÂNELSMERK FAN WÂDHOEKE 18 19 Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Ondernimme met rúmte foar groei We bouwe an un sterke, toekomstbestênuge en onder- nimmende ekonomy. Met rúmte foar innovasy, duerseme werkgelegenhyd en ekonomise groei. We stimuleare samenwerking tussen ondernimmers, onderwiis, overhyd en inwoaners. Su kinne bedriven hun ontwikkele en krije alle inwoaners de kâns om met te doën op de arbeids- markt. We sette in op toekomstbestênuge bedrivughyd. We stimuleare bedriven om te infestearen in ferduerse- ming, innovasy en samenwerking, bijfoarbeeld op bedriveterreinen. Dêrbij is andacht foar kòllektive op- lòssingen foar netkongestsy, fergroëning en sirkulêriteit. Ok sòrge we foar foldoënde beskikbere bedriifskavels in Franeker en levere we maatwerk in de rêst fan de gemeente. Dêrnaast werke we an un sterk ondernim- mingsklimaat en werve we nije bedriven om hun in ônze gemeente te festugen. Fitale winkelgebieden sien we as fisitekaartsys en ont- moëtingsplakken fan ônze gemeente. Dêrom blive we winkelgebieden in Franeker en Sint Anne ondersteunen fia sentrummanagement en anjagers dy samenwerking fersterke. Ten slòtte fersterke we de samenwerking tussen onderwiis, ondernimmers en overhyd.

Fia initisjativen suas Het Goud van Noordwest bringe we partijen tegare en stimuleare we onder andere banebeurzen en inisjati- ven foar jongeren dy út beeld drige te raken. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We ferbetere de gemeenteluke dienstferlening an ondernimmers. Su hewwe we andacht foar ônze kommunikasy en we make prosessen eenfouduger en oversichteluker. • We wille ut Raadhuusplein in Franeker ontwikkele tòt un antrekkeluker ferbliifsgebied. • We ondersoeke mogelukheden om leegstaande en ferwaarloasde pânen in winkelgebieden an te pakken. • We bringe soasjale doëlgroepen, suas inwoaners fan ut AZC en statushouwers, in kontakt met ondernimmers in de regio. • We foëre ut fâststelde beleid foar huusfesting fan arbeids- migranten út en fersnelle dit wêr mogeluk. Un duerseme toekomst We bouwe an un toekomstbestênuge gemeente. Met un sterke ekonomy, goëd onderwiis en un gesonde leefomgeving in balâns met natuer en milieu. Su sòrge we ok goëd foar de generasys na ôns. We bouwe an un sterke, toekomstbestênuge en ondernimmende ekonomy 20 21 Een sterke lânbou in balâns met lânskap en natuer Feeteelt, akkerbou en glâstúnbou binne fan groate betekenis foar Wâdhoeke. Tegare met groathânel, industry en toeleverânsiers fòrmt de lânbou un belangrike motòr fan ônze ekonomy. Tegelyk staan we foar groate útdagingen.

Dink an nije regelgeving, klimaatferande- ring en fersilting. Dêrom bouwe we an un sterke lân- bousektòr met toekomst. Un sektòr dy duersem ferbônen is met lânskap, natuer en de “mienskip”. Ônze fizy en ambisys lêge we fâst in ut Omgevingsprogramma Landelijk Gebied. Dêrin bestede we onder andere andacht an de openhyd fan ut lânskap. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We stimuleare agrarys natuerbehear. Dat doën we in samenwerking met agrarise kòllektiven. • We befòrdere duerseme en natuerinklusive lânbouw. • We ondersteune de kòrte keten en fergroate de bekendhyd hierfan. • We òrganiseare struktuereel overlêg met agrarise en natueròrganisasys. • We sette de bestemmingsreserve Ontwikkelfonds ok in foar projekten op ut gebied fan biodiversiteit en lânbouw. Duersem foarút: enerzjyneutraal en sirkulêr We wille as gemeente ut goëde foarbeeld geve in duersem hânelen en werke toe naar un enerzjyneutrale gemeente in 2040. De duersemhydsagenda sette we onferminderd foart. Bij alles wat we doën, nimme we sirkulêriteit as útgangspunt. We werke de kommende jaren lâns dry spoaren: Anders met enerzjy omgaan betekent dat we nyt mear enerzjy ferbruke as we self duersem opwekke. We ondersteune enerzjykoperasys en ondersoeke gesameluke eigendomsmodellen foar opwek en opslâg.

Ok evalueare we de enerzjysamenwerking op bedrive- terreinen, suas kòllektive batterijen, sonnepanelen, wyn en slimme stuering. We sette in op innovasy en streve naar emissyloaze infrastruktuerele projekten. We werke nyt met an ut festugen fan datasentra. Anders met natuer omgean betekent dat we ekologise wearden behouwe en fersterke. Dat doën we bijfoar- beeld deur groëne initisjativen fan inwoaners te onder- steunen. Ok sette we ut ondersoek naar fersilting foart. Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Anders met grônstòffen omgean betekent dat we in- sette op ôffalskeiding, bewustwurding, ôfvalprevînsy en hergebrúk. De kommende perioade wille we inwoaners bewust make fan de mogelukheden dy der binne om ferantwoard te konsumearen. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We ondersoeke de mogelukheden om un eigen gemeenteluk warmte- en enerzjybedriif op te setten, in samenwerking met lokale koperasys. • Bij projekten in de openbare rúmte hewwe we ekstra andacht foar fergroëning en klimaatadaptasy. • We optimaliseare ôffalskeiding, bewustwurding, ôffalprevînsy, ferwerking en hergebrúk. Dêrbij kike we ok naar de mogelukhyd fan Diftar. Útlichten Op wêg naar un enerzjyneutraal Wâdhoeke We wille dat Wâdhoeke in 2040 enerzjyneutraal is. Dat betekent dat we alle enerzjy dy’t we bruke duersem opwekke. We bouwe dêrbij deur op de koërs dy de ôflopen jaren insetten is.

De gemeente het de ôflopene perioade werkt an ut klimaatlânskap. In de ferdere útwerking en op basus fan opdene insichten kieze we derfoar om dit projekt onderdeel te maken fan ut Gebieds- prosces Duurzaam Waadhoeke. Hierbij kike we nadrukkeluk breder as alleen ut soekgebied bij Sexbierum. In dit proses bringe we enerzjy, natuer, water en leefomgeving samen. Dit helpt ôns om goëde, samenhangende keuzes te maken, de samenwerking te fersterken en inwoaners aktyf te betrekken. We sòrge der bovendat foar dat minimaal 60% fan de opbringsten fan duerseme enerzjy te goëde komt an ônze inwoaners, met ekstra andacht foar de dòrpen dy de meeste impakt erfare. De enerzjy dy’t we in 2040 bruke mut duersem op- wekt weze. We gaan op soek naar logise lokasys foar opwek en opslâg fan enerzjy, richten op ut in balâns bringen fan fraag en anbod fan enerzjy. Nije ontwikkelingen suas bio-enerzjy, SMR en akwatermy houwe we in de gaten. Tegelyk sette we stevug in op enerzjybesparing, met as doël ut totale enerzjygebrúk met ongevear un derde te ferminderen. Inisjativen fan enerzjykoperasys ondersteune we, mits disse goëd passe bij de omgeving en de ge- meenskap. Dêrnaast ferbetere we de kommuni- kasy en ut kontakt met inwoaners, sudat plannen dudeluk binne, sòrgen searieus nommen wurde en ut draagvlak fergroat wurdt.

22 23 Kânsen foar elk talint In Wâdhoeke krijt elkeneen gelike kânsen om um te ontwikkelen. Kynders, jongeren en folwâsenen mutte hun talinten ontdekke kinne en benutte. Onderwiis, kynderopfang, sòrg, welwezen en de lokale ekonomy werke dêrbij nau samen. Su bouwe we an un sterke basus foar persoanluke groei en de toekomst fan ônze regio. Onderwiis fynt plak in toekomstbestênuge, feiluge en duerseme gebouwen. Wêr mogeluk kombineare we funksys, sudat skoalen bijdrage an sterke en leefbere kernen. De kommende jaren reäliseare we nije skoalge- bouwen op Bloemketerp, in Menaam en in Wînsum. We sette in op gelike ontwikkelkânsen. We ondersteune dêrom inisjativen suas Waadkracht. Ok subsidieare we programma’s foar kultuer, natuer, spòrt en meartalug- hyd. Dêrnaast fersterke we de ansluting tussen onderwiis en arbeidsmarkt. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We stimuleare innovatyf onderwiis, suas de Einstein- class, ut lear-werkplein en technykonderwiis. • We ondersteune skoalen dy werke an inklusyf onderwiis. • We stelle un nij Integraal Huisvestingsplan Onderwijs fâst. Dêrin is ok andacht foar groëne skoalpleinen, integrale kynsentra en sterke dòrpsskoalen. • We sette de samenwerking tussen onderwiis, onder- nimmers en overhyd fia Het Goud van Noordwest foart.

Un fitaal en gesond leven Alle inwoaners fan Wâdhoeke krije de kâns om fear- krachtug, wearber, kânsryk en gesond op te groeien, te leven en gesond ouwer te wurden. We make de beweging fan sòrg naar gesondhyd en blive werken fanút ut gedachtegoed fan positive gesondhyd: fan siekte en sòrg naar gedrâg, gesondhyd en welwezen. We stelle un nije Noata Gesondhydsbeleid fâst en wege gesondhyd struktuereel met in alle domeinen fan beleid en útfoëring (Health in All Policies). Ok sòrge we foar un gesonde start foar kynders fia de deurontwikke- ling fan de ketenanpak Kansrijke Start. Dêrnaast blive we ôns richten op ut foarkommen en weromdringen fan overgewicht. We stimuleare un gesonde en aktive leefstijl en sette in op prevînsy fan middelsgebrúk. Tegelyk fersterke we de mentale gesondhyd, onder andere deur ut foartsetten en wêr mogeluk útbreiden fan Welwezen op Recept. Ook hewwe we andacht foar fitaal ouwer wurden. We blive werken an un demênsyfryndeluke gemeente en stimuleare ontmoëting en beweging. Tòt slòt sòrge we foar un leefomgeving dy útnoadugt tòt bewege, speule en ontmoëte. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We foëre Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) in. Disse IIslânse anpak richt um op ut foarkommen fan alkohol-, drugs- en tabaksgebrúk deur jongeren deur un leefomgeving te bieden wêrin se gelukkug en gesond opgroeie kinne.

• We ondersoeke de mogelukheden om earstelijnssòrg dichtbij te fasilitearen. • We make konkreet werk fan ônze ambisy: Wâdhoeke is un inklusive gemeente. We evalueare ut huduge anti- diskriminasybeleid en de Uitvoeringsagenda Inclusie en Diversiteit 2023–2025. Op basus dêrfan stelle we nij inklusie- en diversiteitsbeleid op, met dêrin un Lokale Inclusie Agenda, richten op betere toegankelukhyd. Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 In Wâdhoeke krijt elkeneen gelike kânsen om um te ontwikkelen 24 25 Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 Tegare make we wâdhoeke Een gemeente dicht bij inwoaners Wij staan foar un betroubere, begripeluke en toeganke- luke overhyd foar elkeneen. Feul gaat goëd en tegelyk blive we ônze dienstferlening en klantgerichthyd ferbe- teren. Eind 2025 hewwe we ônze fizy op dienstferlening aktualiseard. Disse fizy fòrmt de basus foar de ferdere ontwikkeling fan ônze òrganisasy en ondersteuning fan inwoaners, ondernimmers en partners. We ferbetere ônze digitale dienstferlening, onder mear met MijnWaadhoeke en deur te ondersoeken hoe’t we AI feilug en ferantwoard insette kinne. Fia de biblioteken ondersteune we inwoaners bij ut fersterken fan hun digitale feardugheden. We werke an betere berykberhyd en hogere klanttefre- denhyd, dy we struktuereel mete fia ondersoeken en klantreizen.

Heldere en begripeluke kommunikasy staat sentraal, met andacht foar toegankeluk taalgebrúk en kwaliteitsbòrging. We wille sichtber en dichtbij weze. Dêrom blive we werken met foarútskoven amtenaren, suas dòrps- en wykkoördinatoaren, akkountmanagers en un evene- mentenkoördinatòr. Ok òrganiseare we ônze dienstferle- ning fisyk dichtbij inwoaners. Ut serviceloket in Sint Anne sette we struktuereel foart. Metdinke en metdoën We wille un betrokken en dienstbere gemeente weze, wêrin inwoaners en ondernimmers helder wete hoe’t sij invloëd útoêfene kinne op beleid en útfoëring. Partisipasy mut dudeluk, herkenber en op tiid plakfine. Dêrom stelle we un partisipasyferòrdening en overkoe- pelend partisipasybeleid op. Dêrbij werke we met de partisipasyladder. Su is foarôf helder welke ròl inwoaners en ondernimmers hewwe bij gemeenteluke beslútfòrming. We betrekke inwoaners en ondernimmers froêgtidug bij plannen dy hun leefomgeving raken. Ok wille we ferskillende groepen beter berike en nije fòrmen fan metdinken en metdoën ferkenne. Jongeren krije dêrbij nadrukkeluk un plak: hun stem mut op un passende en effektive manier metnomen wurde in beslúten over de toekomst fan Wâdhoeke. Hier sette we de kommende fier jaar ekstra op in: • We ondersoeke de instelling fan un ouwerenraad. • We eksperimenteare met partisipasyinstrumenten suas un burgerberaad en Rught to Challenge.

• We evalueare de huduge opset fan de jongerenraad en de kynderburgemeester en fersterke, wêr noadug, de manier wêrop jongeren betrokken wurde bij beslútfòrming. Een sterke gemeente make we tegare. We sòrge foar goëde en toegankeluke dienst-ferlening. We werke tegare met inwoaners, ondernimmers, òrganisasys en andere overheden. Ok fersterke we ônze poasisy in de regio, in Nederlân en dêrbuten. WIJ STAAN FOAR UN BETROUBERE, BEGRIPELUKE EN TOEGANKELUKE OVERHYD FOAR ELKENEEN 26 27 Wâdhoeke in poasisy foar de toekomst We werke doëlgericht an de ontwikkeling fan Wâdhoeke op de lange termyn. Dêrbij fersterke we ônze poasisy in de regio en richting ut Ryk en Europa, sudat we ônze belangen goëd behartuge kinne en kânsen benutte. We sette de strategise ontwikkelagenda en de ontwik- kellijnen út de noata Herijking Ontwikkelperspektief foart. Tegelik intensiveare we ônze samenwerking deur aktyf deel te nimmen an regionale, nasjonale en Europese programma’s en netwerken. De Wâdensee het internasjonaal en nasjonaal de hoogst mogeluke beskermde status. Ut getidegebied is UNESCO Wearelderfgoed én ut is ut groatste Natura 2000-gebied fan ôns lân; dit fanwege de unike natuer- wearden. Lâns de wâdenkust lêge belangrike kânsen foar lânskappeluke, ekonomise en toëristise ontwikkeling.

Dy kânsen benutte we wêr mogeluk binnen ekologise grênzen en fersterke we deur de noata Perspectief op de Waddenkust út te foëren. Dêrnaast blive we aktyf betrokken bij ut Fries Programma Waddenkust en de Vereneging Waddenzeegemeenten. Tòt slòt sette we in op un stevuge belangenbehartuging, met doëlrichte lobby, sterke netwerken en ut aktyf benutten fan finânsieringsmogelukheden. Finânsjeel in balâns, nou en aansen Un soalide en toekomstbestênuge finânsjele huushou- wing is de basus onder dit koälisyakkoard. We streve naar un begroating dy suwel op kòrte as lange termyn in balâns is. We make bij de finânsjele mogelukheden onderskeid tussen struktuerele en insidentele middels. Ôns útgangspunt is dat de begroating foldoët an ut advies fan de VNG: ut earste jaar fan de mearjarebe- groating mut slutend weze. Foar de overuge dry jaren fan de mearjarebegroating bruke we ut rappòrt Toe- komstbestendige begroting om keuzes te maken. Dit rappòrt geeft insicht in de keuzerúmte in de begroa- ting en de finânsjele en maatskappeluke effekten. De taakstelling Sociaal Domein wurdt infuld in lijn met dit rappòrt. We hewwe ok nòg steeds fertrouwen dat ut Ryk gemeenten úteindeluk foldoënde kompensearen gaat foar de taken en ferantwoardelukheden. De Algemene Reserve is ônze finânsjele buffer om insidentele teugenvallers op te fangen.

Deur wizugde omstânugheden in de risiko’s en na fergeliking met andere gemeenten, binne wij fan mening dat un anpassing fan de risikofaktòr fan 1.2 naar 1.0 ferant- woard is. We gaan de earder fâstleide ondergrêns fan de Algemene Reserve ferlagen fan €15 naar €10 miljoën. Hierdeur ontstaat rúmte om te infestearen. Dit doën we sòrgfuldug en alleen foar insidentele útgaven, infestearingen dy struktuerele besparingen oplevere òf ut dempen fan toekomstuge lâsten. Bij finânsjele keuzes soeke we earst naar besparingen, effisjênsy en alternative inkomsten. Fanôf 2028 make we de rioalheffing stapsgewiis kòstedekkend, onder andere fia taryfdifferensjasy. Ut ferhogen fan de OZB (onroërendezaakbelasting) foar inwoaners en ondernimmers, naast de reguliere inflasykòrreksy, is foar ôns de mînst wenste opsy. We frage ut kollege dit koälisyakkoard út te werken in un kollegeprogramma, inklusief de finânsjele fertaling in de begroating. Koälisyakkoard gemeente Wâdhoeke 2026 - 2030 We fersterke ônze poasisy in de regio en richting ut Rijk en Europa 28 adres Harlingerweg 18 8801 PA Franeker postadres Postbus 58 8800 AB Franeker online www.waadhoeke.nl info@waadhoeke.nl telefoon 0517 380 380

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://waadhoeke.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/99b88e59-1c72-437f-a788-6d73fd3f6b7e?agendaItemId=783e3aca-c967-4cf1-ac2c-db5779d30eb2