Bijlage 1 Startnotitie Alvestêdewyk fase 3 en 4
Tekst van het document
1 | Startnotitie gebiedsontwikkeling Franeker Zuid fase 3 en 4 Afronding Alvestêdewyk Datum raadsvergadering 26 november 2026 Portefeuillehouder A. Weiland Manager Behandelend ambtenaar Afdeling Omgeving
2 | 1. Inleiding Aanleiding Aan de zuidzijde van Franeker wordt de Alvestêdewyk gefaseerd ontwikkeld. Zoals bekend, zijn onlangs nieuwe afspraken voor verdere ontwikkeling met een ontwikkelende partij (hierna: de ontwikkelaar) gemaakt. Met fase 3 en 4 wordt hiermee de wijk aan de oost- en zuidzijde afgerond. De ontwikkeling betreft circa 275 woningen, met een nader te bepalen beperkte planologische marge. De nieuwe woonbuurten sluiten aan op de bestaande wijk, maar liggen grotendeels op gronden die in het tijdelijke deel van het omgevingsplan nog een agrarische functie hebben. Voor de ontwikkeling is daarom een samenhangende gebiedsontwikkeling en een wijziging van het omgevingsplan nodig. De opgave is breder dan woningbouw alleen. De afronding van de wijk vraagt om keuzes over de stedenbouwkundige hoofdstructuur, duurzaamheid, woningbouwprogrammering, waterhuishouding en hoogteligging, landschap, mobiliteit, groen en spelen, een eventuele publieke functie, ruimtelijke kwaliteit, voorzieningen en de aansluiting op de bestaande Alvestêdewyk en de rest van Franeker. Deze onderwerpen hangen onderling samen en moeten daarom in één integraal proces worden uitgewerkt. Waarom nu Franeker Zuid is in de regionale woonafspraken aangewezen als sleutelproject. Voor fase 3 en 4 is in de Woondeal Noordwest-Fryslân een programma van 275 woningen opgenomen.
Tegelijkertijd zijn belangrijke randvoorwaarden nog niet uitgewerkt. Door de ontwikkelaar is een verkenning uitgevoerd in de vorm van telmodel. Deze laat zien dat het programma ruimtelijk kan worden onderzocht, maar is nog geen stedenbouwkundig plan. Met deze startnotitie stelt de gemeenteraad de opdracht, inhoudelijke uitgangspunten en proceskaders vast. Daarmee ontstaat duidelijkheid voor de verdere planvorming, participatie en samenwerking met de ontwikkelaar, provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en andere betrokken partijen. Functie van de startnotitie en het masterplan Met de startnotitie bepaalt de gemeenteraad vooraf de bestuurlijke opdracht, de hoofdambitie en de bandbreedte waarbinnen de gebiedsontwikkeling wordt uitgewerkt. De raad stemt hiermee nog niet in met afzonderlijke ontwerpkeuzes of technische oplossingen. Die keuzes hangen sterk met elkaar samen en worden daarom niet los aan de raad voorgelegd. Het nog op te stellen masterplan vormt de integrale ruimtelijke uitwerking van deze opdracht. Daarin worden het woningbouwprogramma, de stedenbouwkundige hoofdstructuur, duurzaamheid, water, landschap, mobiliteit, groen, openbare ruimte, fasering en uitvoerbaarheid als één samenhangend geheel afgewogen. Het masterplan komt terug bij de gemeenteraad voordat de wijziging van het omgevingsplan wordt voorbereid.
Zo kan de raad eerst richting geven en later over één integraal ruimtelijk voorstel besluiten. Doel van de gebiedsontwikkeling Het doel is de Alvestêdewyk op een samenhangende en toekomstbestendige wijze af te ronden met een aantrekkelijke woonwijk die bijdraagt aan de woningbehoefte van Franeker en Waadhoeke. De ontwikkeling moet ruimtelijk en landschappelijk goed aansluiten op de bestaande stad, klimaatbestendig en waterrobuust zijn, veilig en bereikbaar worden ingericht en ruimte bieden voor groen, ontmoeting en spelen. Afbakening Deze startnotitie ziet primair op fase 3 en 4. Fase 2B (= resterende deel van fase 1 en 2) heeft al een uit te werken woonfunctie in het tijdelijke omgevingsplan en kent daardoor een andere planologische uitgangspositie. De ruimtelijke samenhang met fase 2B wordt bij het masterplan wel betrokken. Een besluit om fase 2B al dan niet in dezelfde omgevingsplanprocedure mee te nemen, wordt genomen zodra het programma en het stedenbouwkundig concept voldoende zijn uitgewerkt. Open ruimte of een publieke functie, zoals eerder verkende recreatieve mogelijkheden, blijft daarbij een reële ontwerpvariant en wordt niet op voorhand uitgesloten. Bestuurlijk kader De ontwikkeling draagt bij aan de gemeentelijke en regionale woningbouwopgave en aan de positie van Franeker als stedelijk centrum van Waadhoeke.
De gemeenteraad stelt de startnotitie, het ruimtelijk kader en uiteindelijk de wijziging van het omgevingsplan vast. Het college voert de opdracht uit, bereidt participatietraject en de besluitvorming voor en maakt afspraken met de ontwikkelende partij. 2. Korte voorgeschiedenis De ontwikkeling van Franeker Zuid kent een lange voorgeschiedenis. Voor een deel van het gebied is in 2007 een uit te werken woonbestemming opgenomen. Aan de woonbestemming voor het gebied van fase 3 en 4 is destijds provinciale goedkeuring onthouden, waardoor daar nog overwegend een agrarische regeling geldt. De eerdere 2 fasen van de Alvestêdewyk zijn inmiddels grotendeels gerealiseerd. De gemeente, de ontwikkelaar en betrokken adviseurs hebben de resterende ontwikkelruimte voor het plangebied verkend. Een telmodel is opgesteld om te beoordelen of het beoogde woningbouwprogramma in het gebied kan worden ondergebracht. Daarnaast is een eerste omgevingsverkenning uitgevoerd en is met Wetterskip Fryslân gesproken over mogelijke oplossingen voor de waterhuishouding. Ook is een participatiestrategie voorbereid. Deze stukken vormen bouwstenen voor het vervolg, maar zijn nog geen vastgesteld ruimtelijk kader. De volgende stap is het opstellen van een integraal masterplan.
Daarin worden programmaonderdelen als , stedenbouw, landschap, duurzaamheid, water, mobiliteit, openbare ruimte, fasering en uitvoerbaarheid in samenhang uitgewerkt. Het masterplan vormt vervolgens de inhoudelijke basis voor de wijziging van het omgevingsplan. 3. Relevante B&W- en raadsbesluiten Datum | Orgaan | Onderwerp 7 juni 2007 | Raad | Bestemmingsplan Woongebied Franeker Zuid Franekeradeel 20 april 2017 | Raad | Beheersverordening Franeker - Bedrijventerrein Zuid en Franekeradeel | Alvestêdewyk 21 januari 2025 | College | Participatiebeleid Omgevingswet gemeente Waadhoeke 6 november | Raad | Omgevingsvisie Waadhoeke 2025 21 april 2026 | College | Addendum op de Exploitatieovereenkomst Franeker Zuid 1 juli 2025 | College | Regionale woonafspraken / Woondeal Noordwest-Fryslân, sleutelproject Franeker Zuid 4. Kaderstelling door de raad De gemeenteraad wordt voorgesteld in te stemmen met vier samenhangende kaders voor de verdere uitwerking. De genoemde onderwerpen zijn richtinggevend en worden in het masterplan integraal uitgewerkt. Met het vaststellen van deze startnotitie neemt de raad op dit moment nog geen afzonderlijke besluiten. 3 | | 4 | 1. Ambitie en programma. Franeker Zuid wordt uitgewerkt als een samenhangende afronding van de Alvestêdewyk.
Uitgangspunt is een aantrekkelijke, gezonde en inclusieve woonwijk met circa 275 woningen voor fase 3 en 4, passend binnen de regionale woonafspraken en het gemeentelijke woonbeleid. Het programma, de betaalbaarheid, de positie van fase 2B, passende dichtheden, groen, spelen, ontmoeting en eventuele publieke voorzieningen worden in het masterplan in onderlinge samenhang bepaald. 2. Ruimtelijke en fysieke hoofdstructuur. Het eerder in opdracht van de ontwikkelaar opgestelde telmodel is uitsluitend een eerste verkenning. Het masterplan bevat een herkenbare stedenbouwkundige en landschappelijke hoofdstructuur, een zorgvuldige stadsrand en een robuuste oplossing voor water, bodem en klimaat. Ook mobiliteit, ontsluiting, duurzaamheidsaspecten, verkeersveiligheid, parkeren, langzaam verkeer, ecologie, erfgoed en de aansluiting op de bestaande wijk worden hierin als één ontwerpvraag uitgewerkt. Onderzoeken en overleg met provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân zijn sturend voor de uiteindelijke keuzes. 3. Proces en participatie. Gemeente en ontwikkelaar werken het masterplan uit binnen de kaders van deze startnotitie. Participatie vindt plaats overeenkomstig het afzonderlijke participatieplan (bijlage 1) en op momenten waarop nog reële keuzes mogelijk zijn. Het college stelt het participatieplan vast en voert dit uit.
De opbrengsten worden vastgelegd in een participatiejournaal en herkenbaar verwerkt in het integrale masterplan. Dit masterplan wordt vervolgens aan de gemeenteraad voorgelegd. 4. Uitvoerbaarheid en borging. De ontwikkeling moet financieel, juridisch, technisch en beheerbaar uitvoerbaar zijn. Grondposities, kostenverhaal, gemeentelijke capaciteit, water- en infrastructuurmaatregelen, fasering, risico's en afhankelijkheden van derden worden vóór de besluitvorming over het masterplan voldoende in beeld gebracht. Het vastgestelde masterplan vormt daarna de inhoudelijke basis voor de wijziging van het omgevingsplan. Leidende principes en beleidskaders Bij de uitwerking worden daarnaast de vier leidende principes uit de Omgevingsvisie Waadhoeke toegepast: omgevingskwaliteit, gezondheid en veiligheid, duurzaamheid en water en bodem sturend. Daarnaast wordt de ontwikkeling getoetst aan onder meer het woonbeleid, de regionale woonafspraken, de duurzaamheidsagenda, het speelruimtebeleid, het mobiliteits- en parkeerbeleid, het recreatie- en toerismebeleid en de provinciale omgevingsverordening. Het masterplan maakt zichtbaar welke concrete maatregelen hieruit volgen. Omdat fase 3 en 4 in de huidige Omgevingsvisie nog als landelijk gebied zijn weergegeven, moet worden beoordeeld of de visie voorafgaand aan of gelijktijdig met de omgevingsplanwijziging moet worden geactualiseerd.
Dit wordt in de voorbereidingsfase juridisch en beleidsmatig uitgewerkt. 5. Procesvoorstel a. Stappenplan 1. Start en verificatie – Q4 2026 Vaststellen participatieplan en startnotitie, afronden en vastleggen van rollen en besluitvormingsmomenten. Start uitvoering participatieplan. 2. Verkenning en varianten – Q4 2026 tot en met Q1 2027 Uitwerken van ontwerpvarianten voor hoofdstructuur, water, ontsluiting, programma, landschap en fase 2B. Uitvoeren van vroege onderzoeken naar ecologie, bodem, archeologie, water en mobiliteit. Organiseren van omgevingstafel met provincie, Wetterskip en overige ketenpartners. Opvolgende participatieronde over opgaven en varianten. 5 | 3. Conceptmasterplan – Q2 en Q3 2027 Samenbrengen van onderzoeken en participatie in een conceptmasterplan met woningbouwprogramma, stedenbouwkundig en landschappelijk ontwerp, water- en mobiliteitsconcept, ruimtelijk kwaliteitskader, fasering en financiële onderbouwing. Een hierop gebaseerde participatieronde over de voorkeursuitwerking. 4. Bestuurlijke kaderstelling – Q3 2027 Behandeling van het conceptmasterplan in college en raad, voorafgegaan door een informatiebijeenkomst.
De raad neemt kennis van het masterplan (inclusief participatiejournaal) en besluit tot formele gemeentelijke participatie gericht op wijziging van het omgevingsplan (inclusief ruimtelijk kwaliteitskader) of geeft nadere richting voor de afronding. 5. Ontwerpwijziging omgevingsplan – Q3 2027 tot en met Q1 2028 Opstellen van regels, geometrie en motivering; afronden van alle benodigde onderzoeken en de mer- beoordeling; verwerking van formele gemeentelijke participatie; vooroverleg en technische publicatietoets. Eventuele actualisatie van de Omgevingsvisie wordt hierin afgestemd. 6. Formele procedure – Q1 en Q2 2028 Collegebesluit tot terinzagelegging van het ontwerp, zes weken terinzagelegging, beantwoording van zienswijzen, zo nodig aanpassing van het plan en vaststelling door de gemeenteraad. Na bekendmaking treedt de wijziging in beginsel vier weken later in werking. 7. Beroep en uitvoering – vanaf Q2 2028 Na vaststelling staat gedurende zes weken rechtstreeks beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De voorbereiding van bouwrijp maken en omgevingsvergunningen kan parallel plaatsvinden, maar uitvoering vóór onherroepelijkheid gebeurt alleen na een afzonderlijke risicoafweging. Planologische procedure Voor fase 3 en 4 is een wijziging van het omgevingsplan de aangewezen route.
Een BOPA is voor deze langjarige en gefaseerde gebiedsontwikkeling minder passend, omdat daarmee alleen een concreet project wordt vergund en de onderliggende regeling niet integraal wordt vervangen. Het omgevingsplan kan het programma, de hoofdstructuur, gebruiksregels en beoordelingsregels voor latere omgevingsvergunningen in samenhang vastleggen. De gemeenteraad is bevoegd het omgevingsplan vast te stellen. De uniforme openbare voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 Awb is van toepassing. Het ontwerp ligt zes weken ter inzage en iedereen kan een zienswijze indienen. Na vaststelling staat rechtstreeks beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Voor een raadsvaststelling van een omgevingsplan geldt niet zonder meer de beslistermijn van zes maanden die voor een aangevraagde omgevingsvergunning met uitgebreide procedure geldt; de projectplanning en bestuurlijke agenda zijn daarom leidend. De omgevingsplanwijziging moet voldoen aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en aan rijks- en provinciale instructieregels. De motivering omvat in ieder geval de woningbehoefte en locatiekeuze, water en klimaat, verkeer en parkeren, geluid, bodem, ecologie en stikstof, omgevingsveiligheid, gezondheid, archeologie en cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit en uitvoerbaarheid.
Tijdig wordt bepaald of een plan-mer, plan-mer-beoordeling en/of project-mer-beoordeling nodig is. 6 | Rolverdeling Rol Hoofdverantwoordelijkheid Belangrijkste producten Projectleider gemeente Regie op de gehele gebiedsontwikkeling, bestuurlijke afstemming, planning, financiële afspraken, participatie en integraliteit. Afstemming/uitvoering Addendum, Masterplanproces, ambtelijke vertegenwoordiger in stuurgroep, integrale afstemming. Planoloog gemeente Regie op planologische strategie, beleidskaders, ETFAL, omgevingsplanprocedure en juridische borging. Procedureadvies, draagt zorg voor publiceren Participatieplan / gemeentelijke procedure tot participatie / bekendmaking voornemen tot start planologische wijziging, toetsingskader, begeleiding motivering en regels, zienswijzen en raadsbesluit omgevingsplan. Ontwikkelaar en adviseurs Aanleveren en uitwerken van ontwerp, onderzoeken, participatie-inzet en planproducten binnen gemeentelijke kaders. Masterplan, onderzoeken, ruimtelijk kwaliteitsplan, ontwerpwerkset omgevingsplan en participatiejournaal. Gemeenteraad Kaderstelling en democratische besluitvorming. Startnotitie, masterplan/ruimtelijk kwaliteitskader en vaststelling omgevingsplan. b. Tijdplanning De onderstaande planning is gebaseerd op een realistische doorlooptijd voor een complexe gebiedsontwikkeling.
Ecologisch vervolgonderzoek, waterkeuzes, grondaankopen, een MER of ingrijpende zienswijzen kunnen de planning verlengen. Periode / datum Wie Product of besluit Status oktober 2026 College Vaststellen raadsvoorstel startnotitie gepland november 2026 Raad Vaststellen startnotitie gepland Q4 2026 - Q1 2027 Projectorganisa tie Verkenning, onderzoeken, varianten en eerste participatieronde Indicatief Q2 - Q3 2027 Projectorganisa tie Conceptmasterplan en tweede participatieronde Indicatief Q3 2027 College / raad Informatiebijeenkomst en vaststelling masterplan inclusief ruimtelijk kwaliteitskader Indicatief Q3 2027 – Q1 2028 Projectorganisa tie Ontwerpwijziging omgevingsplan en afronding onderzoeken Indicatief 7 | Q1 2028 College Vrijgeven ontwerp voor terinzagelegging indicatief Q1 - Q2 2028 Projectorganisa tie Zes weken ter inzage; zienswijzennota en definitief plan wettelijke termijn + verwerking Q2 2028 Raad Vaststellen wijziging omgevingsplan Indicatief vanaf Q2 2028 Belanghebbend en / RvS Beroepstermijn en eventuele beroepsprocedure buiten projectplannin g RvS 6. Organisatie, financiën en risico’s Organisatie De projectleider is integraal verantwoordelijk voor de opdracht en bewaakt samenhang, capaciteit en besluitvorming.
Voor de uitwerking is een multidisciplinair gemeentelijk projectteam nodig met ten minste projectleiding/-ondersteuning, planologie, stedenbouw/landschap, wonen, civiele techniek en water, verkeer, ecologie, duurzaamheid, financiën, juridische zaken, communicatie en beheer. De ontwikkelaar levert als eigenaar van de te ontwikkelen gronden de benodigde adviseurs en onderzoeken. Financiën De gemaakte financiële afspraken voor de verdere ontwikkeling en realisatie van de Alvestêdewyk zijn vastgelegd in het Addendum. Belangrijkste risico’s • onvoldoende gemeentelijke capaciteit voor parallelle planvorming en STOP/TPOD-publicatie; • wijzigingen in woningmarkt, programma, of regionale afspraken waardoor langere doorlooptijd; • zienswijzen en beroep waardoor uitvoering vóór onherroepelijkheid risicovol is. 7. Opdracht aan het college De gemeenteraad wordt voorgesteld in te stemmen met de startnotitie, waarbij: 1. de gebiedsontwikkeling samen met de ontwikkelaar integraal uit te werken in één masterplan, binnen de vier gebundelde kaders van deze startnotitie en met inbegrip van de samenhang met fase 2B; 2. kennis wordt genomen van het Participatieplan Afronding Elfstedenwijk; 3. het nog op te stellen masterplan als één samenhangend voorstel aan de gemeenteraad wordt voorgelegd, op basis waarvan besluitvorming tot wijziging van het omgevingsplan wordt voorbereid.
De raad wordt hierbij vooraf geïnformeerd omtrent het Masterplan middels een informatiebijeenkomst. Bijlage 1. Participatieplan Afronding Elfstedenwijk Het Participatieplan Afronding Alvestêdewyk is als afzonderlijke bijlage bij deze startnotitie gevoegd. Het college van burgemeester en wethouders is bevoegd het participatieplan vast te stellen en is verantwoordelijk voor de uitvoering daarvan. De gemeenteraad stelt met de startnotitie de kaders voor het proces en de gebiedsontwikkeling vast en neemt kennis van het participatieplan. De opbrengsten van het participatieproces worden betrokken bij de latere besluitvorming over het masterplan en de wijziging van het omgevingsplan.