Bijlage 1: Projectplan Dijk van een Wijf
Tekst van het document
Dijk een
van Wijf
Aanvraag Waddenfonds, juni 2024 1
Sense of Place-locaties
1.
Broken Jug
2. De Streken 3. Dijk van een Wijf 4. Terp fan de Takomst 5. Wachten op Hoogwater 6. Ooggetijde 7.
Soundings
8. Damsterdiep 9. Golf van Termunterzijl
2
Inhoudsopgave
1. Visie en ambitie
6
1.0 Dijk van een Wijf
6
1.1 Nut en noodzaak
8
1.2 Hoofddoelen Waddenfonds
11
1.3 Uitgangspunten Waddenfonds
14
1.4 Toetsingscriteria Waddenfonds
15
2. Projectactiviteiten
16
2.0 Uitgangssituatie
16
2.1 Werkpakketten
16
2.1.1 Werkpakket 1 - Werkvoorbereiding en coördinatie
17
2.1.2 Werkpakket 2 - Uitvoering en oplevering
18
2.1.3 Werkpakket 3 - Beheer en onderhoud
19
2.1.4 Werkpakket 4 - Communicatie
20
2.2 Projectorganisatie
23
2.3 Outcome en monitoring
24
2.4 Planning en fasering
25
2.5 Communicatie en informatie
25
3. Risico-analyse
26
4. Begroting en financiering
26
Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.
Aanvraagformulier Dijk van een Wijf Businesscase Dijk van een Wijf Begroting en financiering MKB-verklaring De-minimisverklaring Uittreksel handelsregister Bijdrage Regio Deal Aanvraag provinciale cofinanciering Fryslân Intentieverklaring Vitale Waddenkust Intentieverklaring Arcadia Staatssteun
3
Managementsamenvatting
Het project Dijk van een Wijf draait om de realisatie
route hierlangs op door een witte vlek in te vullen
van een landschapskunstwerk op het perceel van
met een nieuw icoon. Op die manier versterkt Dijk
een vroegere vuilstort aan de voet van de Wadden-
van een Wijf de aantrekkelijkheid van de Wadden-
dijk nabij Oosterbierum. Het kunstwerk heeft de
kust als toeristisch-recreatieve bestemming. En
vorm van een liggende naakte vrouwenfiguur – een
daarmee belooft het kunstwerk bij te dragen aan
oervrouw of een Gaia – die zich in het landschap
de hoognodige verbetering van de leefbaarheid en
uitstrekt over een lengte van ca 65 meter. De sculp-
brede welvaart langs de Friese Waddenkust.
tuur is gemaakt van lokaal gewonnen zand en klei en begroeid met een mix van streekeigen kruiden.
De wulpse ronde vormen van de sculptuur, en de weelderige begroeiing van beeld en perceel, staan
Bijdrage
in scherp contrast met de rechtlijnige zakelijk-
Dijk van een Wijf, bedacht door kunstenares Nienke
heid van het omliggende productielandschap en
Brokke, wordt opgenomen in een kunstroute van
de Waddendijk. De gemengde beplanting van de
aanvrager Sense of Place langs landschapskunst-
sculptuur vergroot de biodiversiteit; de opbouw en
werken aan de Waddenkust. Het werk nestelt zich
modellering met lokaal gewonnen zand en klei ver-
tussen spraakmakende kunstwerken in Harlingen,
kleint de ecologische voetafdruk. Door dergelijke
Marrum, Blije en Holwerd, en het waardeert de
kenmerken wordt Dijk van een Wijf ook een plek
4
om stil te staan bij de bijzondere kwaliteiten die het Waddengebied uniek en aantrekkelijk maken. Dijk van een Wijf voegt waarde toe aan het landschap en roept tegelijk op tot reflectie, bezinning en de noodzakelijke transitie.
Werkpakketten De werkzaamheden voor de realisatie van Dijk van een Wijf zijn ondergebracht in vier werkpakketten, achtereenvolgens toegespitst op werkvoor bereiding en coördinatie, uitvoering en oplevering, beheer en onderhoud, en communicatie. De planning van het project stuurt aan op start van de bouw in het vroege voorjaar van 2025 en een feestelijke oplevering in mei van dat jaar, als onderdeel van de culturele manifestatie Arcadia.
Begroting Werkpakket werkvoorbereiding en coördinatie
€
240.489,-
Werkpakket uitvoering en oplevering
€
1.367.910,-
Werkpakket beheer en onderhoud
€
13.064,-
Werkpakket communicatie
€
95.927,-
Organisatiekosten
€
21.344,-
Onvoorzien (7%)
€
121.711,38
Projectmanagement
€
139.098,72
Totaal
€
1.999.544,10
Waddenfonds
€
982.486,-
Provincie Fryslân
€
97.058,28
Regiodeal Noardwest Fryslân
€
919.999,82
Totaal
€
1.999.544,10
Financiering
5
1. Visie en ambitie
1.0 Dijk van een Wijf
iedereen die inmiddels van het Dijk van een Wijf was gaan houden. De stichting Sense of Place pakte
Voor kunstenaar Nienke Brokke is haar Dijk van
het weer op als één van de icoonprojecten voor
een Wijf een beschermvrouwe van het niet-rigide
haar route langs de Waddenkust. Daarvoor is inmid-
denken. Een open blik op de wereld die voor je ligt.
dels de ideale locatie gevonden aan de voet van de
Dat was ze al toen ze haar maakte als afstudeer
Wadden- en Slachtedijk. Daarmee staan, een kwart
opdracht voor de Rietveld Academy. Destijds lag
eeuw na de eerste expositie, alle lichten op groen.
ze als maquette in al haar klassieke schoonheid, begroeid met gras, wulps te zijn in een strak polder-
Moeder aarde
landschap.
Dijk van een Wijf ligt als een Oervrouw, een Gaia (moeder aarde en moeder van het leven), in het
Joop Mulder was als gecommitteerde betrokken
uitgestrekte Friese polderlandschap. Moeder
bij de beoordeling van het afstudeerproject. Hij
Aarde is de rijkdom van veelsoortigheid. Haar ware
was onder de indruk en zag dit welvend dijklichaam
aard is veelkleurig, veelsoortig en overvloedig.
voor zich op Oerol. Brokke miste echter het con-
Een voedzame, beschermende oervrouw. Ze
trast van het beeld met het rechtlijnig landschap
doet niet aan monocultuur. En juist daar in het
dat ontbreekt op Terschelling. Kunstenaar en
Waddenlandschap, met haar Waddenzee, kwelders
gecommitteerde verloren elkaar uit het oog, maar
en uitgestrekte akkers, ziet de kunstenaar een
in hun beider hoofden bleef het beeld van een
Moeder Aarde voor zich, gehuld in de vele gewaden
enorm liggend vrouwelijk naakt in de open ruimte
van kruiden en grassen. Een broedplaats voor vogels
sudderen. In 2015 volgde een herkansing toen Mul-
en insecten.
der bij de zeedijk in Holwerd de ideale locatie dacht te vinden.
Als een beschermvrouwe ligt ze op haar zij, uitgestrekt, een weelderig gevormde dijk in het
Het verhaal ging rondzingen, het beeld ging in de
landschap. De houding is in rust, ontspannen. Het
hoofden van de bewoners leven, Brokke maakte een
gelaat is gekeerd naar de aarde alsof ze zich net
nieuwe maquette voor Holwerd, Dijk van een Wijf
opricht uit een slaap. De wisselende lengte van
zou een van de icoonprojecten worden van LF2018.
de kruiden en grassen, op de huid van het beeld,
Dat liep anders. Bouwen tegen een dijk was met
heeft invloed op de vorm. Het maakt de contouren
dermate veel veiligheidsmaatregelen omgeven, dat
zachter of geprononceerder. De voluptueuze
de dijk als podium voor ‘het Wijf’ afviel. Ook de
vormen van Dijk van een Wijf refereren aan het
strook land vlak voor de dijk bleek hier geen optie.
akkerland, naar daar waar voedsel wordt verbouwd. De kunstenaar wil de onbezonnen variatie in de
Het idee bleef echter rondmalen in de hoofden van
6
natuur teruggeven aan het agrarisch landschap.
De achteruitgang van biodiversiteit vraagt volgens
Nederland duurzamer en biodiverser ingezaaid
de kunstenaar veel aandacht. Haar Gaia is een
kunnen worden. “Laat het beeld het rechtlijnige
beschermvrouwe voor het land, een Demeter. Het
denken maar lekker uitdagen”. De strakke, rechte
beeld, bedekt met een mengsel van inheemse
lijnen van het verkavelde cultuurlandschap
kruiden en grassen, onderstreept de waarde van
eromheen zijn voor de kunstenaar daarom ook
een rijke biodiversiteit.
onderdeel van het beeld. Het algemeen besef dat we voor onze voedselvoorziening de grond niet
Zoals strakke dijken als zeekering veiligheid
kunnen blijven uitputten neemt toe. Diversiteit
bieden tegen het water, is ‘Dijk van een Wijf’ een
in akkerbouw, ecosystemen efficiënt laten
vrijhaven voor de insecten – en daarmee vogels –
meewerken, is steeds meer in ontwikkeling. Net
in het nabijgelegen akkerland.
zoals in voorgaande eeuwen de mensen hun plengoffers gaven om Moeder Aarde te eren, is
Zo dient ook de begroeiing van het Wijf een
’Dijk van een Wijf’ een ode aan die Oervrouw. De
onderzoeksproject naar hoe de dijken in
bron van het bestaan.
Dijk van een Wijf is een landschapssculptuur met de vorm van een liggende vrouwenfiguur, gemaakt van zand en klei en begroeid met een mix van streekeigen planten. De sculptuur wordt 65 meter lang, 11 meter breed en 11 meter hoog.
7
Ideale locatie
ners van het gebied, recreanten die komen genieten
De ideale locatie is gevonden in de vorm van de
van de rust, ruimte en het achter de dijk liggende
voormalige, enigszins verhoogd liggende vuilstort
kwelderlandschap en de natuur- en cultuurtoeristen
nabij Oosterbierum. Vlak achter de zeedijk, op het
die het Waddengebied - mede door initiatieven als
punt waar de oude Slachtedijk de Zeedijk treft,
deze - steeds beter weten te vinden en waarderen.
tevens het startpunt van de befaamde Slachtemarathon. Een locatie waar het ‘Paad lans it Waad’ even
Brede welvaart
binnendijks gaat en waar een trap over de zeedijk
Deze bezoekers zijn ook nodig om de leefbaarheid
is aangelegd. Een plek ook die tot dusverre een
en het voorzieningenniveau in de vele kleine ker-
witte vlek vormt in de Sense of Place-route langs de
nen, waar Oosterbierum er een van is, in stand te
Waddenkust. Dijk van een Wijf verbindt Broken Jug
houden. We hoeven niemand te vertellen dat die
(Harlingen) met de Terp fan de Takomst (Blije) en,
onder druk staat, zeker nu ook de agrarische sector
iets verderop, Wachten op Hoog Water (Holwerd).
het steeds moeilijker krijgt door klimaatverandering (verzilting) en de steeds stringenter wordende
De witte vlek is – naast het enthousiasme over het
regelgeving m.b.t. afspoeling en vermesting.
beeld en haar belang voor de gemeenschap – een belangrijke reden waarom de gemeente Waad-
Met de realisatie van Dijk van een Wijf krijgt ook dit
hoeke het project omarmt en betrokken is bij de
stuk Waddenkust een trekpleister die – ook gezien
uitvoering. Hetzelfde geldt voor de bijdrage vanuit
de aanleg van de fiets- en wandelroute langs de
de Regio Deal Noardwest-Fryslân. Belangrijk is dat
zeedijk en de opname in de Sense of Place kunst–
ook de provincie haar steun heeft toegezegd. De
route – veelvuldig zal worden bezocht. Waar niet
vergunningverlening lijkt geen problemen op te
alleen toeristen en recreanten, maar ook bewo-
leveren, ook omdat de bewoners en (aangrenzende)
ners en de middenstand blij van worden en baat
agrariërs enthousiast zijn over het initiatief. Net zo
bij hebben. Helemaal nu de ligging gelijktijdig het
goed als Sense of Place en de kunstenaar die haar
startpunt is van de Slachtemarathon die duizenden
droom (eindelijk) uit ziet komen. Alle ogen zijn nu
wandelaars en hardlopers trekt. Samengevat: de
gericht op het moment dat de schop de grond in
realisatie van Dijk van een Wijf is belangrijk voor
kan. Als het aan de initiatiefnemers ligt, dit jaar.
zowel de aantrekkelijkheid en aantrekkingskracht van het gebied als de brede welvaart in deze regio.
1.1 Nut en noodzaak Geen bijzondere soorten Dijk van een Wijf is op het eerste oog een levens-
Een andere opgave waar het natuurlijk kunstwerk
groot kunstwerk (65 x 11 x 11 meter). En daarmee
aan tegemoetkomt, is die van de biodiversiteit. Stu-
een trekpleister voor bezoekers, waaronder bewo-
denten van Van Hall Larenstein voerden onderzoek
8
uit naar de ruimtelijke, bouwtechnische en ecolo-
ten, iets waar de beheerder van de slachtedijk (It
gische inpassing van het project op deze locatie.
Fryske Gea) inmiddels veel werk van maakt.
Daaruit kwam onder meer naar voren dat er op het perceel zelf, noch in de belendende bosschages
De Friese natuurbeschermer, die de 42 kilometer
bijzondere soorten voorkomen. Sterker, 90% van
lange dijk beheert, stelt namelijk alles in het werk
het perceel is bedekt met Engels raaigras en ver-
om de natuurwaarden van de dijk als ecologische
der werd er veldbeemdgras, brandnetel, dovenetel
verbindingszone te versterken in het overwegend
en madeliefje aangetroffen. Ook de bosjes langs
agrarische polderlandschap. Dit in de vorm van
de Slachte bestaan slechts uit Amerikaanse iep en
kruidenrijke bermen en een aangepast maairegime,
zwarte els, met hier en daar brandnetel, braam en
en snelle afvoer van het maaisel, waar plaatselijke
fluitenkruid. Voor dieren lijkt het perceel niet bij-
boeren in participeren. Een en ander bevordert de
zonder aantrekkelijk: op zilvermeeuwen, rotganzen
kruidenrijkdom en zorgt er bijvoorbeeld voor dat
en een enkele haas na werd er weinig leven aange-
de Slachte inmiddels een hotspot is voor het hooi-
troffen. Voor zover bekend wordt het perceel ook
beestje en de zeldzame argusvlinder (‘keninginne
niet gebruikt door beschermde trekvogels.
fan ‘e greide’).
Ook de door Witteveen Groenprojecten en Advies
Dit verhaal van de Slachte sluit niet alleen perfect
uitgevoerde natuurtoets (juni 2023) bracht geen
aan bij dat van Dijk van een Wijf, maar wordt daar
belemmeringen voor uitvoering aan het licht.
in de communicatie ook in meegenomen. Ook als
Letterlijk: “De activiteiten binnen het plangebied
startpunt van de Slachtemarathon die eens in de
hebben geen negatief effect op Natura 2000
vier jaar duizenden deelnemers trekt, van heinde en
en NNN-gebieden en hun instandhoudings
verre.
doelstellingen. Een ontheffingsaanvraag is niet aan de orde.”
Signaalfunctie Behalve de letterlijke bijdrage die het kunstwerk
Ecologische verbindingszone
levert aan de biodiversiteit, gaat er ook een sig-
Dijk van een Wijf wordt zo ontworpen, aangelegd
naalfunctie van uit. Niet alleen door het met de
en bekleed dat het beeld optreedt als bescherm-
seizoenen veranderende aanzicht van het kunst-
vrouwe van het land, de bodem en de levende
werk, maar ook door de educatieve en informatieve
natuur. Zo wordt ze opgetrokken uit de klei die haar
waarde van het object dat op diverse manieren
omringt. Haar weelderige vormen worden bekleed
wereldkundig wordt gemaakt. Gezien de locatie
met een grote diversiteit aan inheemse kruiden en
en aantrekkingskracht, de ligging op de grens van
grassen. Daarmee ontstaat een even natuurlijke als
akkerland en het Wad, wordt er in de communicatie
prachtige ecologische verbindingszone voor insec-
ook aandacht besteed aan de dreiging van klimaat-
9
verandering, het belang van kwelder en Waddenzee
kroon en grote bever net in bloei staan, een lust is
voor flora en fauna (o.a. de wadvogels) en de rust,
voor het oog, maar vooral ook op het belang van
ruimte en stilte van het Waddengebied. Een plek
de bloemenzee voor vlinders, hommels, bijen en
om letterlijk even stil te staan en op te gaan in de
insecten die op hun beurt zo onmisbaar zijn voor
elementen die het Waddengebied zo bijzonder en
zowel de landbouw als predatoren. Weet men
waardevol maken.
bijvoorbeeld wel dat er in het Groninger Hogeland inmiddels, bij gebrek aan natuurlijke aanwezigheid,
Bredere toepassing
al hommelkolonies worden uitgezet… Wat veel
Nog niet genoemd, maar ook het overdenken
zegt over de staat van de biodiversiteit.
waard: moeten onze dijken wel zo strak en uniform worden vormgegeven en bekleed? Zouden meer
De achteruitgang van biodiversiteit vraagt dan
natuurlijke vormen en een meer diverse bekleding,
ook veel aandacht, zeker op de klei. Dijk van een
met zoveel mogelijk inheemse soorten en natuur-
Wijf vervult daarin niet alleen fysiek, qua beplan-
lijke materialen, niet breder toegepast kunnen wor-
ting een functie, maar ook verhalend. Ze is de
den? Niet alleen vanuit esthetisch oogpunt, maar
beschermvrouwe van het land die de waarde van
ook met het oog op biodiversiteit en klimaatveran-
een rijke biodiversiteit onderstreept. Als Demeter,
dering (breken golven). Zo wordt er in het kader van
de Griekse godin van graan, landleven en vrucht-
het Hoogwaterbeschermings- programma (Hwb)
baarheid is ze een vrijhaven voor insecten én vogels
een praktijkproef gedaan met een rivierdijk die
in het voornamelijk door monocultuur beheerste
begroeid is met een grote diversiteit aan kruiden
akkerland.
die dieper wortelen dan het standaard gebruikte (raai)gras. Met de proef wil men bewijzen dat een
Natuur en biodiversiteit
dergelijke dijk minder gevoelig is voor erosie en
Meindert Engelmoer, vanaf het eerste uur lid van de
dus (water)kwetsbaarheid. Even los van de bijdrage
Wadvogelwerkgroep, hoopt dat Dijk van een Wijf
die dijken (alleen al 17.000 kilometer in NL) aan de
motiveert anders naar de dijk te kijken. Zeker nu
biodiversiteit kunnen leveren!
die in het kader van het Hoogwaterbeschermings programma wordt versterkt.
Biodiversiteit Op dat vlak heeft Sense of Place contact met
Het zou volgens hem een prachtige ecologische ver-
Cyril Liebrand van EurECO ecologisch onderzoek
bindingszone kunnen zijn voor insecten en specifiek
& advies die al decennia onderzoek verricht rond
voor de hommelsoorten die op de klei voorkomen.
vegetatie op dijken. Hij wijst er niet alleen op dat
“De insectenschaarste is er groot genoeg voor.”
een kruidenrijke dijk, waar bijvoorbeeld grote
Maar ook in het intensieve productieland achter de
centaurie, boterbloem, margriet, hopklaver, beemd-
dijk, waarvan de Wadvogelwerkgroep een strook
10
meeneemt in zijn tellingen, is aandacht voor de bio-
afkomen. Dijk van een Wijf voegt waarde toe aan
diversiteit volgens hem belangrijk.
het landschap, maar roept ook op tot reflectie, bezinning en transitie.
Wat hem in Dijk van een Wijf aanspreekt, is dat het op een positieve manier wijst op het belang van
Projectdoelen
biodiversiteit. “Geen ingebakken desillusie, maar het
Dijk van een Wijf kent de volgende doelstellingen:
mooie verhaal.” Daarvan kan de hele Waddenkust volgens hem profiteren. Zo ziet hij het als een prachtige locatie om bezoekers te wijzen op de internationale betekenis van de Wadden voor trekvogels. Zeker als dat wordt gedaan door betrokken ondernemers en bewoners uit het gebied zelf.
— Vergroten aantrekkelijkheid Waddenkust voor bewoners en bezoekers; — Invulling geven aan witte vlek in Sense of Place ku(n)stroute; — Versterken waardevol toerisme als bijdrage aan de leefbaarheid/brede welvaart in het gebied
Daarnaast kan hij zich voorstellen dat het een geweldige plek wordt voor scholen om iets te doen aan
(bestemmingscommunicatie); — Vergroten betrokkenheid bij - en
natuur- en milieueducatie. Je kunt leerlingen vertel-
bewustwording van - bewoners en bezoekers
len waarom zij daar ligt en ook nog een kijkje over
m.b.t. zowel de kwaliteiten van het landschap
de dijk nemen. Er is zoveel te winnen. Door natuur
als de kwetsbaarheden daarvan;
en cultuur te combineren kun je jongeren op een
— Versterken biodiversiteit;
mooie manier wijzen op het unieke van hun omge-
— Ontwikkeling recreatieve clusters op
ving. Ik weet zeker dat IVN, de NME’s, maar ook de
plekken waar bezoekers welkom zijn
jeugdvogelwachten daar iets mee kunnen.”
en de natuur niet in het geding komt (bestemmingsmanagement).
Ambitie Dijk van een Wijf begeeft zich op het snijvlak van
1.2 Hoofddoelen Waddenfonds
landschap, natuur, cultuur en de vrijetijdseconomie. Het initiatief verrijkt de aantrekkelijkheid en
De projectdoelen van Dijk van een Wijf sluiten
aantrekkingskracht van de Waddenkust en maakt
goed aan op de doelen en uitgangspunten van het
zowel de kernwaarden als bedreigingen tastbaar,
Waddenfonds. Zo draagt het project primair bij
beleefbaar én toegankelijk. Met Dijk van een Wijf
aan hoofddoelstelling III:
geven de initiatiefnemers én bewoners een duidelijk signaal af: sta stil bij en geniet van hetgeen dit
“Duurzame economische ontwikkeling in
gebied zo uniek en aantrekkelijk maakt, maar wees
het Waddengebied, dan wel gericht zijn op
je tegelijk bewust van de bedreigingen die erop
een substantiële transitie naar een duurzame
11
energiehuishouding in het Waddengebied en direct aangrenzende gebieden.”
in het Waddengebied op richten; — Door de aantrekkelijkheid van de Waddenkust te vergroten, voor zowel bewoners als bezoe-
Meer specifiek draagt Dijk van een Wijf bij aan het onder ‘Duurzame recreatie en duurzaam toerisme’ gespecificeerde doel:
kers; — Door te anticiperen op de toegenomen behoefte aan vormen van rust, beleving en ontspanning die ook tot bewustwording en partici-
“N31: Versterken toeristisch aanbod in de vorm van
patie (kunnen) leiden.
meer belevingsmogelijkheden, attracties en arrangementen gebaseerd op de kernwaarden en pas-
Bovendien draagt het initiatief bij aan het “Verster-
send binnen de verhaallijnen van Visit Wadden.”
ken van gastheerschap en bewustwording Wadden zee Werelderfgoed (N34)” door het verhaal van
Ook is duidelijk dat Dijk van een Wijf op verschil-
Waddenzee Werelderfgoed en haar kwetsbaarheid
lende manieren bijdraagt aan het versterken en
tastbaar en beleefbaar te maken. Niet alleen door-
verbreden van het duurzaam toerisme (UP13 Wad-
dat het beeld an sich een appel doet op de zintui-
denagenda):
gen en door haar positie in het weidelandschap, maar ook door de boodschap die afgegeven wordt:
— Door een witte vlek in de kustroute - en de kun-
het verhaal van het Waddengebied en de opgaven
stroute van Sense of Place - in te vullen, zodat
waar het voor staat (o.a. in vorm van een podcast).
er meer te zien, beleven en ontdekken valt in dit deel van de Waddenkust; — Door op passende wijze en op de juiste plek
aanwezigheid en eerder genoemde boodschap,
invulling te geven aan het waardevolle (cultuur)
natuurlijk ook bij aan het versterken van de natuur-,
toerisme waar zowel de provincies, gemeenten
landschap- en kernwaarden van het Waddengebied
als organisaties rond bestemmingsmanagement
(N23).
(Visit Wadden/Programma Gastheerschap) zich
12
Indirect draagt het initiatief, door haar opvallende
Rechts: onderzoek ondergrond Onder: schets beplantingsplan
13
1.3 Uitgangspunten Waddenfonds Duurzame ontwikkeling
Bovendien creëert Dijk van een Wijf draagvlak
Het initiatief is op uiteenlopende manieren duur-
door bewoners en bezoekers opnieuw en/of met
zaam. In de eerste plaats brengt het geen schade
andere ogen te laten kijken naar het gebied dat
toe aan natuur en landschap, ergo: het draagt er
zich – mede door de komst van It paad lans It Waad
in positieve zin aan bij door een even opvallend,
en de Slachtemarathon – zo goed leent voor een
waardevol, golvend als vervreemdend landschap-
kort bezoek te voet of met de fiets. De omgeving is
selement toe te voegen aan het open en overwe-
bewust beperkt op verblijf ingericht, zodat het niet
gend strakke akkerland achter de even strakke
uitnodigt voor lang verblijf en massaal bezoek. Zo is
Waddendijk. Daarnaast draagt Dijk van een Wijf
er niet geïnvesteerd in bankjes/zitjes en meer dan
met haar afwisselende (inheemse) begroeiing en
de aanwezige zes parkeerplaatsen.
beplanting bij aan de biodiversiteit en het besef hoe belangrijk dat is voor zowel de instandhouding
Dijk van een Wijf is bij uitstek interessant voor
van soorten, ons welzijn als de aantrekkelijkheid
natuur- en cultuurtoeristen, een doelgroep waar het
van het landschap dat overheerst wordt door
Waddengebied zich op richt. Er worden op en rond
monocultuur.
het kunstwerk geen activiteiten georganiseerd die overlast (kunnen) veroorzaken. Eerder kan gedacht
Waddenspecifiek
worden aan (op termijn) meer regeneratieve vormen
De locatie van Dijk van een Wijf ligt in het wer-
van bezoek. Bijvoorbeeld bijdragen aan onderhoud
kingsgebied van het Waddenfonds en op de grens
van het kunstwerk en opruimacties langs het Wad.
van de Waddenzee, haar kwelders en het achterliggende akkerbouwgebied. Het beeld, de boodschap
Additioneel
die er vanuit gaat, de activiteiten die er plaatsvin-
Realisatie van Dijk van een Wijf is geen onderdeel
den (beleven en beschouwen) reflecteren de over-
van regulier beleid of beheer, maar sluit aan bij de
gang van het door de natuur en de mens beheerste
door de provincie Fryslân vastgestelde beleids- en
gebied. Al staat het eerste sterk onder druk. Maar
uitvoeringskaders voor het Waddengebied. Denk
juist ook daarom is het belangrijk dat Dijk van een
aan Gastvrij Fryslân 2024 - 2028 dat nadrukkelijk
Wijf niet als kunstwerk op zichzelf staat, maar de
inzet op zowel waardevol toerisme in het Wadden-
brede kernwaarden van het Waddengebied uit-
gebied, het verrijken van dagrecreatieve routes en
draagt. Ze versterkt de natuurwaarden door de bij-
het realiseren van aanbod voor mensen met een
drage die ze levert aan zowel de biodiversiteit, de
kleine beurs. Uitgangspunten die ook de systeem
bewustwording van de bezoekers dat ze te maken
organisaties, waaronder Visit Wadden en de regio
hebben met een even uniek als kwetsbaar gebied.
marketeers, ter harte nemen. Net zo goed als
14
aandacht voor het ontzien van de kwetsbaarheid
gaandeweg – op basis van de eerste ervaringen –
van het gebied, o.a. door het meer gericht sturen
moet worden aangepast.
van bezoek in tijd en ruimte.
1.4 Toetsingscriteria Waddenfonds Integraliteit De opbouw van Dijk van een Wijf met verschillende
Het initiatief voldoet aan de toetsingscriteria van
deelprojecten garandeert een integrale uitvoering,
het Waddenfonds (art. 1.8 subsidieregeling) voor
waarbij zowel bewoners als in de regio actieve
zover nog niet benoemd in voorgaande paragrafen.
ondernemers nadrukkelijk zijn en worden betrokken
Het initiatief staat garant voor een integrale aanpak
en meegenomen. Dat blijkt onder meer uit de ses-
waarin zowel uitvoerders, bewoners, ondernemers
sies die met dorpsbelangen zijn – en nog worden –
en betrokken overheden en de marketingorganisa-
belegd, evenals uit het overleg dat plaatsvindt met
tie zijn meegenomen. Het initiatief heeft bovendien
betrokken stakeholders, waaronder de agrariërs in
een bovenlokaal effect, eigenstandig karakter, is
de nabijheid van de locatie.
duurzaam en draagt bij aan behoud van de kernwaarden van het Waddengebied (bewustwording
Innovatief
opgaven en kwetsbaarheid gebied). De bedragen
Het project is om een paar redenen innovatief. In
waarvoor de Waddenfondsbijdrage wordt aange-
de eerste plaats omdat een landschapskunstwerk
vraagd zijn subsidiabel en bedragen meer dan het
van deze aard, afmetingen en samenstelling nog
drempelbedrag (€ 200.000,-) van de regeling. Tot
niet eerder in het land is gerealiseerd. Het innova-
slot zijn de uitsluitingscriteria niet van toepassing
tieve karakter blijkt ook wel uit het feit dat er veel
op de projectpartners.
voorbereidend onderzoek is uitgevoerd, onder meer rond de constructie, het uitgangsmateriaal
Bij het project is geen sprake van staatssteun. Los
en de bekleding. Daar is simpelweg geen ervaring
van het feit dat het geen commerciële activiteit is,
mee opgedaan. Ook de (ronde) vormen waarin het
valt het onder de AGVV m.b.t. steun voor cultuur en
kunstwerk wordt ‘gegoten’ vereisen het nodige
instandhouding erfgoed (artikel 53).
onderzoek, waarbij de kans bestaat dat de aanpak
15
2. Projectactiviteiten
2.0 Uitgangssituatie
seerde BGDD de mogelijkheden voor fundering en constructiewijze. BGDD bracht het ontwerp van
In het traject dat aan deze aanvraag voorafging, zijn
Dijk van een Wijf in kaart met behulp van een 3D
verschillende vooronderzoeken en verkenningen
scan-techniek. Vanuit deze 3D weergave zijn hori-
uitgevoerd (zie ook 1.2). Met als doel meer zeker-
zontale en verticale doorsneden gemaakt waarmee
heid te verkrijgen over de haalbaarheid/vergunning
is berekend wat er nodig is aan gaas/rastermatten
verlening van het project.
die aan de buitenzijde – en in de kern – nodig zijn voor de stabiliteit van het model. Grootste uitdaging
Zo onderzocht kunstenares Nienke Brokke de
was de fundering. De afmetingen (65 x 11 x 11 meter)
mogelijkheden voor de aanpassing van haar
en inhoud van het model (ca 5000 m3) zorgen name-
sculptuur bij de nieuw gevonden locatie. De
lijk voor een gewicht van bijna 8000 ton. Uiteinde-
locatie is verkend en de situering van het beeld is
lijk is de oplossing voor de fundering gevonden in
daarop aangepast. Op de locatie is, in opdracht
een toepassing uit de wegenbouw. Dijk van een Wijf
van gemeente Waadhoeke, onderzoek van
wordt opgebouwd met behulp van voorbelasting
bodem en ecologie uitgevoerd door Advies- en
met bigbags.
Ingenieursbureau Witteveen+Bos en studenten van Van Hall Larenstein (zie 1.2).
2.1 Werkpakketten
Sense of Place onderzocht het draagvlak in de
Rond Dijk van een Wijf is voorafgaand aan deze aan-
omgeving, onder meer door het organiseren van
vraag dus al het nodige vooronderzoek verricht. Het
een inwonersbijeenkomst en gesprekken met dorps-
vervolg heeft betrekking op de activiteiten die nog
organisaties. Er is direct contact met omwonenden.
uitgevoerd moeten worden en waarvoor subsidie wordt aangevraagd.
De gemeente Waadhoeke liet een ontwerpschets maken voor het openbare gebied in de directe
Het project is opgesplitst in vier werkpakketten:
omgeving. Voor de beplanting van het beeld is - na
werkvoorbereiding en coördinatie, uitvoering en
vooronderzoek door studenten van Hogeschool Van
oplevering, beheer en onderhoud, communicatie.
Hall Larenstein en in samenwerking met zadenkwe-
Ze omvatten elk een samenhangend deel van alle
kerij Cruydt-Hoeck - een voorlopige selectie van
uit te voeren taken. De indeling in werkpakketten
tien planten gemaakt. In dit verkennende traject is
komt grotendeels overeen met de fasering in tijd,
ook advies ingewonnen bij ecologisch adviseur Cyril
waarbij WP 1, 2 en 3 opeenvolgend worden uitge-
Liebrand (o.a. auteur van het project Future Dykes).
voerd. Sommige onderdelen, zoals het ‘meenemen’ van de bewoners en bepaalde (project)communica-
Op grond van constructief onderzoek inventari-
16
tieactiviteiten, zijn onderdeel van meerdere werk-
pakketten. Ook moet het op poten zetten van een
gemonitord welke zettingen er optreden en hoe de
beheerorganisatie - een taak uit WP3 - al in de voor-
ondergrond zich gedraagt.
bereiding worden meegenomen. Zie in dit verband ook planning en fasering.
Definitief ontwerp Hierbij gaat het om de uitwerking en definitieve
Participatie
vaststelling van het ruimtelijke en bouwkundige
De omgeving is nauw betrokken geweest bij de
ontwerp. Zowel van het kunstwerk als van de omlig-
planvorming en ontwikkeling. Dit zal ook geduren-
gende openbare ruimte. Aan de hand van de ont-
de de verdere ontwikkeling en uitvoering het geval
werpen wordt een bouwbestek gemaakt. Ook het
zijn. Tijdens informatie- en inspiratieavonden komt
maken van een samenhangend groenontwerp (met
steeds ook mogelijk vrijwilligerswerk ter sprake. De
beplantings- en beheerplannen) voor het kunstwerk
verwachting is dat er voldoende animo is om deel
en de overige fysieke onderdelen valt binnen dit
te nemen aan het inzaaien van de beplanting en het
werkpakket. Daarnaast moet de uitvoerende partij
mede vormgeven van de opening. Ook wordt nage-
een plan van aanpak opstellen in het kader van de
dacht over de inzet van studenten van de groenop-
wettelijke zorgplicht bodemverontreiniging.
leidingen in Leeuwarden (Aeres en Van Hall Larenstein). Voor hen geldt dat hun inzet niet noodzakelijk
Vergunningen en toetsingen
is, maar een plus vanwege de verbondenheid met
Belangrijk onderdeel is het regelen van het vergun-
landschapskunst en de problematiek die hiermee
ningentraject en de hiermee verband houdende
aangesneden wordt.
toetsingen (voor zover nog niet uitgevoerd). We hebben het dan over de omgevingsvergunning
2.1.1 Werkpakket 1 - Werkvoorbereiding en
(gemeente Waadhoeke). Na bespreking met het
coördinatie
Wetterskip Fryslân blijkt dat het kunstwerk buiten de reserveringszone valt en geen vergunning
Werkpakket 1 (WP1) is het meest diverse en veel-
aangevraagd hoeft te worden. In aanvulling op de
omvattende van de drie. Het omvat een scala van
natuurtoets wordt er nog nader ecologisch onder-
taken, gerelateerd aan zaken als ruimtelijk ontwerp,
zoek uitgevoerd naar het voorkomen van marter-
vergunningsprocedures en het onderhouden van
achtigen.
het draagvlak. Hieronder een beknopt overzicht.
Offerteaanvraag en opdrachtverlening Zettingsanalyse en voorbelasting
Na het maken van definitief ontwerp en bouw-
Naar aanleiding van een eerste zettingsanalyse,
bestek kan worden overgegaan tot een offerte-
uitgevoerd in maart 2024, wordt de ondergrond
aanvraag en, in het vervolg daarop, de opdracht
voorbelast. Gedurende een aantal maanden wordt
verlening.
17
Voorbereiding communicatie
Betrokkenen
Ook het voorbereiden/afstemmen van de (project)
Nienke Brokke, dorpsbelangen,
communicatie en marketing dient zo vroeg mogelijk
bewoners
te worden opgepakt (zie WP4). Het informeren en ‘meenemen’ van stakeholders en ondernemers in de
Verantwoordelijk
omgeving is in dit stadium een punt van aandacht.
Sense of Place i.s.m. gemeente Waadhoeke
Onderhoud draagvlak en samenwerking met Arcadia
2.1.2 Werkpakket 2 - Uitvoering en oplevering
Naast stakeholders en financiers is het belangrijk ook omwonenden te betrekken en op de hoogte te
Dit werkpakket omvat de realisatie van het
houden van de ontwikkeling en voortgang van het
kunstwerk, met alles erop en eraan. Daarmee
project. Hiervoor worden op drempelmomenten
is WP2 een stuk eenduidiger en overzichtelijker
informatie- en inspiratieavonden georganiseerd.
dan WP1. De aanleg van Dijk van een Wijf omvat
Deze gaan samen met de eerste voorbereidingen
naast de realisatie van het kunstwerk zelf, ook
voor de openingsceremonie van Dijk van een Wijf
de herinrichting van het aangrenzende openbare
als onderdeel van de cultuurmanifestatie Arcadia in
gebied.
2025.
Aanleg Dijk van een Wijf Output
Het terrein wordt bouwrijp gemaakt, grond
Definitief ontwerp, programma
verzetwerk wordt uitgevoerd en sculptuur en
van eisen, aanbesteding en
ondergrond worden voorzien van drainage en
opdrachtverlening, bestekken,
middelen voor hechting van de beplanting. Het
beplanting- en beheerplan,
kunstwerk wordt laag voor laag opgebouwd met
communicatieplan, informatieavonden,
grond uit de regio. Hierbij wordt een schaalmodel
afstemming Arcadia
gebruikt dat digitaal is ingemeten en in het werk driedimensionaal wordt uitgezet op het beoogde
Budget
formaat. De voortgang van dit werk wordt bege-
€ 240.489
leid in reguliere bouwvergaderingen van aannemer en opdrachtgevers. Wanneer gewenst,
Partners
nemen andere partijen aan deze vergaderingen
Aannemers/adviseurs, gemeente
deel. De werkzaamheden starten naar verwach-
Waadhoeke, provincie Fryslân, Visit
ting najaar 2024.
Wadden, Arcadia
18
Afwerking sculptuur en aanbrengen beplanting
Output
Na oplevering wordt het ‘ruwe’ kunstwerk onder
Ruwbouw sculptuur, afwerking
leiding van de kunstenaar na-gemodelleerd.
sculptuur, aanbrengen beplanting,
Vervolgens wordt de sculptuur ingezaaid en
inrichting openbaar gebied, feestelijke
beplant, conform het beplantingsplan. Dit
opening incl. act, ondersteunende
gebeurt door de gemeente Waadhoeke i.s.m.
communicatie
een professionele groenbeheerder en in overleg met de Cruydt-Hoeck. Sense of Place zal waar
Budget
mogelijk vrijwilligers onder haar hoede nemen.
€ 1.367.910,-
Openingsceremonie & act
Partners
Als de bouw is afgerond, kan Dijk van een
Aannemer(s), gemeente Waadhoeke,
Wijf officieel worden onthuld, of anderszins
Arcadia, Visit Wadden
in gebruik genomen. Wanneer het kunstwerk na-gemodelleerd en ingezaaid is, eind mei
Betrokkenen
2025 (beginperiode Arcadia) biedt dat een mooi
Bewoners Oosterbierum/Sexbierum,
moment voor een openingsceremonie en act. Een
Dorpsontwikkelingsmaatschappij
tweede moment voor een feestelijk programma
Barradeel, Dorpsbelangen, Provincie
doet zich voor in oktober wanneer het groen goed
Fryslân, Nienke Brokke
aangeslagen is. De voorbereidingen en het in goede banen leiden van bovenstaande behoren
Trekker
tot dit werkpakket. Dorpsbelang, Sense of Place,
Hoofdaannemer: Bouwgroep Dijkstra
gemeente Waadhoeke en Arcadia werken hierin
Draisma
samen. De activiteiten maken deel uit van de culturele manifestatie Arcadia.
Verantwoordelijk Sense of Place i.s.m. gemeente
Marketing en communicatie (zie WP4)
Waadhoeke
Dit maakt doorlopend deel uit van het project, waarbij zowel stakeholders, financiers als omwonenden van de nodige informatie worden voorzien. Rond en na de opening ligt het
2.1.3 Werkpakket 3 - Beheer en onderhoud
accent op bestemmingscommunicatie, oftewel het informeren en bereiken van (potentiële)
Een begroeid kunstwerk als Dijk van een Wijf
bezoekers.
vraagt gecontroleerd onderhoud met kennis van
19
zaken. Zo mag het groen bijvoorbeeld niet te laag
bij ook wordt gekeken of er belangstelling is onder
worden gemaaid, omdat anders de wortels zich
vrijwilligers in het dorp om een training te volgen.
onvoldoende ontwikkelen. Begrazing is overigens geen optie. Niet alleen omdat schapen eerst de
Dijk van een Wijf-dag
kruiden begrazen voor ze aan het gras beginnen,
Tijdens een jaarlijkse Dijk van een Wijf-dag wordt
maar ook omdat het risico groot is dat zij de vormen
de verjaardag van het kunstwerk feestelijk en inhou-
van het kunstwerk aantasten.
delijk gevierd met alle vrijwilligers, betrokkenen en belangstellenden. Op deze manier onderhouden we
Groenbeheer
het lokale draagvlak.
Dit projectonderdeel ziet toe op de coördinatie en uitvoering van beheer en onderhoud, op basis van
Output
het in WP1 ontwikkelde beheer- en onderhoudsplan.
Opzet beheerorganisatie, opleiden
Beheer en onderhoud worden periodiek geëvalu-
vrijwilligers beheer, bijdrage in opleiden
eerd. Waar nodig wordt het beheerplan bijgesteld.
gidsen, uitvoering planmatig beheer,
Kosten voor beheer en onderhoud maken geen deel
periodieke evaluatie beheer, organisatie
uit van de projectbegroting. Hiervoor is gemeente
Dijk van een Wijf-dag.
Waadhoeke verantwoordelijk na overdracht van Dijk van een Wijf aan Waadhoeke. Zij zijn verant-
Budget
woordelijk en aan zet als het gaat om het onder-
€ 13.064,-
houd van de locatie en het kunstwerk. Dit betreft het groenbeheer, waarvoor professionals worden
Partners
ingezet. Met name op de vlakkere stukken en het
Groenbeheerder, opleider
veld rond het kunstwerk. Voor het beheer van de steiltes is zo nu en dan professionele inzet nodig.
Betrokkenen Provincie Fryslân, Nienke Brokke, Visit
Gidsen
Wadden
Behalve groenbeheerders zijn er ook vrijwillige gidsen nodig. Het zou mooi zijn als ook gidsen die
Verantwoordelijk
actief zijn in het Waddengebied – denk aan het
Gemeente Waadhoeke i.s.m. Sense of
Gouden Gidsengilde of de gidsen van de natuur-
Place
beheerders/Waddenvereniging (Programma Gastheerschap) – Dijk van een Wijf meenemen in hun
2.1.4 Werkpakket 4 - Communicatie
training en programma. Een verkenning hiertoe maakt onderdeel uit van WP1 (voorbereiding), waar-
20
Voor een groot deel van de communicatie is Visit
Wadden betrokken als leverancier in dit project.
verhaal van DveW en Waddenzee
Het team heeft jarenlange ervaring in het Wadden-
Werelderfgoed (2 verhalen, afgestemd
gebied, beschikt over een website met o.a. routes
op seizoenen en verandering in
en verhaallijnen waar Dijk van een Wijf één op
landschap), projectbebording,
één in past. Ook kan de organisatie verbindingen
landingspagina (Visit Wadden),
leggen met andere projecten en partners (netwerk
fotografie, campagnebeeld/
en aanbodontwikkeling) in het Waddengebied waar
introductiecampagne, flyers, free-
bijvoorbeeld nauw wordt samengewerkt met de
publicity, communicatie via website,
regiomarketeers, natuurbeheerders, gemeenten
socials en digi-nieuwbrief Sense of
en bezoekerscentra. Voor zover niet in eigen huis,
Place.
huurt Visit Wadden de nodige expertise in.
Budget Met betrekking tot Dijk van een Wijf is Visit Wad-
€ 95.927,-
den direct betrokken bij het opstellen van een communicatieplan (voorbereiding), de project
Partners
communicatie gedurende de voorbereiding en uit-
Visit Wadden, Sense of Place
voering én het goed in de markt zetten van het initiatief na oplevering (bestemmingscommunicatie).
Betrokken
Tevens gaat Dijk van een Wijf blijvend onderdeel
Aannemer(s), Arcadia,
uitmaken van de verhaallijn Ode aan het Landschap (met o.a. info, route, blogs). De bijdrage van Visit
Trekker
Wadden komt dan ook in de verschillende werkpak-
Visit Wadden
ketten aan de orde, maar is voor het overzicht en de begroting onder WP4 ondergebracht.
Verantwoordelijk Visit Wadden / Sense of Place
Output Communicatieplan/checklist marketingcommunicatie, timelapse voortgang bouw (o.a. via website, socials), persberichten totstandkoming project (ca. 6 stuks), social media advertentie campagne (bouw, kunstwerk, biodiversiteit, landart, opening…), podcast m.b.t. het
21
Een maquette van Dijk van een Wijf en een 3D-scan ervan
22
2.2 Projectorganisatie
Sexbierum-Pietersbierum - participatie rondom opening/Dijk van een Wijf-dag(en) en inrichting
Kernorganisatie
terrein en beheer & onderhoud;
Sense of Place (SoP) — SoP zal als initiator van dit
— Inwoners - zijn geïnformeerd en beluisterd;
project als penvoerder optreden en daarmee het
— Op Paad lâns it Waad - afstemming m.b.t. route,
aanspreekpunt zijn voor o.a. subsidiegevers en lokale partners. SoP voert de financiële administra-
dijktrap en natuurbeleefplek; — Provincie Fryslân - lid stuurgroep - afstemming.
tie en is verantwoordelijk voor de eindverantwoording naar deze subsidiegevers. Daarnaast voert SoP de taken uit zoals omschreven in de begroting. SoP is verantwoordelijk voor het projectmanagement met ondersteuning van de Gemeente Waadhoeke. Gemeente Waadhoeke — De gemeente ondersteunt en faciliteert SoP bij het project en wordt eigenaar na oplevering van het kunstwerk. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het beheer & onderhoud van het kunstwerk.
Overige betrokken partijen — Nienke Brokke - kunstenaar; — Bouwgroep DijkstraDraisma - verantwoordelijk voor uitvoeringswerkzaamheden kunstwerk; — Cyril Liebrand - ecoloog - advies groen; — Arcadia - betrokken rondom bewonersbijeenkomsten en opening; — Stichting Slachtemarathon - betrokken rondom communicatie en bieden podiumplek; — Visit Wadden - verantwoordelijk voor marketing/communicatie; — IFG (namens natuurbeherende organisaties - heeft Slachtedyk in beheer. Afstemming rondom beplanting; — Dorpsbelang Oosterbierum en Dorpsbelang
23
2.3 Outcome en monitoring Outcome
IIIAA
Indicator
meetvariabele
eenheid
Programma streefwaarde
WF streefwaarde
monitor
Bezoekersaantallen (heeft WAFO geen gespecificeerde doelen voor)
Bezoekersaantallen
Aantal
Toename van 15.000 bezoekers Friese Waddenkust
Toename van 5% in periode 20162026 voor kust- gemeenten en stabilisatie eilandgemeenten
Registratie bezoekers
Toename 5% in 2028
Werkgelegenheidcijfers gemeente Waadhoeke
Toename van 10% in periode 20162026 voor kustgemeenten
Economische cijfers gemeente Waadhoeke
Net Promotor Score min. 8 in 2028
Bezoekerstevredenheidsonderzoek
Aantal is bescheiden gebaseerd op: - Uitbreiding SoP-route; - Onderzoek Arcadis (Soundings ca 25.000); - Landart-project Into-Nature (25.000)
IIIBB
Werkgelegenheid sector R&T Waddengemeenten
Aantal arbeidsplaatsen
Aantal
IIIZ
Bestedingen Waddengemeenten
Bedrag
€
1 - 1,5 fte Gebaseerd op extra omzet
1
Ruim € 0,6 mln./jaarlijks Gebaseerd op:
(hier heeft waddenfonds geen gespecificeerde doelen voor)
- 10.000 dagrecreanten - 5000 verblijfsgasten (zie businesscase)
III34CC
1. Waardering bezoekers, bewoners en bedrijven (Waddengemeenten)
Tevredenheid conform NPS score
Cijfer
2. Waardering bezoekers die zich bewust zijn van Waddennatuur- en cultuur IIIEE
Aantallen bezoekers die zich bewust zijn van en gericht \zijn op waddennatuur & waddencultuur
7 in 2025 met doorgroei naar 8 in 2028
Aantallen specifieke bezoekerstypen
%
Werelderfgoed, cultuurhistorie en landschap: Behoud kernwaarden Waddengebied
Minstens 50% natuur- en cultuurlief hebbers
Bezoekerstevredenheidsonderzoek Groei van 10% in 2026 t.o.v. 2016
Onderdeel van bezoekerstevredenheidsonderzoek
Waarvan minstens 25% bewoners regio2
(hier heeft het Waddenfonds geen gespecificeerde doelen voor). 123K2
6 in 2025 met doorgroei naar 7 in 2028
Aantallen
%
In 2028 is minstens 40% van de bewoners en bezoekers bekend - en houdt rekening - met de kernwaarden van het Waddengebied
Bezoekers- en bewonersonderzoek
(doelen zijn nog niet uitgewerkt door Wafo)
1 Gemiddelde besteding dagrecreanten € 14 euro en verblijfstoeristen € 30,- (Mkba Arcadis 2021. i.o.v. SoP). Dit is de doorsnee bezoeker, terwijl bekend is dat de natuur- en cultuurtoerist waar SoP en Waddengebied zich op richten significant meer uitgeeft. We gaan hier dan ook uit van € 20,- en € 40,- pppd (kiezen voor hoger segment accommodatie, sneller uit eten e.d.). 2 De plezierzoeker is – naast de rustzoeker – het huidige dominante type bewoner (volgens Lifestylevinden), samen ca. 50%. Met extra aanbod landart is de verwachting dat de interesse voor de aantrekkelijkheid en het behoud van het waddengebied onder bewoners zal toenemen en op gelijke hoogte komen. We hebben het m.n. over doelgroep Avontuur- en Inzichtzoekers, naast de rustzoekers die ook geïnteresseerd zijn in natuur en landschap
24
2.4 Planning en fasering
2.5 Communicatie en informatie
Juni 2024
Het project voorziet in een beknopt communicatie
Indienen Waddenfondsaanvraag
plan (zie WP4), waarin ook de project communicatie wordt meegenomen. Dit plan omvat
Juli 2024
onder meer communicatie over de achterliggende
Indienen vergunningsaanvraag
visie en maatschappelijke reikwijdte van het kunstwerk. Tevens wordt voorzien in o.a.
September 2024
persberichten, nieuwsbrieven, campagnes, social
Besluitvorming Waddenfonds & Regio Deal
media activiteiten en opname van het initiatief in zowel de verhaallijnen van Visit Wadden als
Oktober 2024
dagrecreatieve routes, waaronder de route van
Besluitvorming ontwikkelfonds gemeente
Sense of Place zelf (zie WP 4). Vanzelfsprekend
Waadhoeke
wordt het project ook gecommuniceerd op de website van Sense of Place, inclusief
November 2024
doorverwijzing naar Visit Wadden.
Besluitvorming vergunning In de projectcommunicatie worden, naast November 2024 – Februari 2025
participanten, de subsidieverstrekkers expliciet
Voorbelasting terrein
vermeld. Denk daarbij ook aan bebording tijdens de bouw van het kunstwerk en persberichten en
Maart - april 2025
andere communicatie/events rond de oplevering.
Bouwwerkzaamheden kunstwerk Mei 2025 Na-modelleren en inzaaien/aanleggen beplanting (en ceremonie hieraan verbonden)
25
3. Risico-analyse
Risico
Beheersing
Afbrokkelen steun.
Blijvend op hoogte houden van planvorming en voortgang zodat mogelijke bezwaren tijdig ondervangen kunnen worden.
N.v.t.
N.v.t.
Tekort schietende kennis/ervaring m.b.t. constructie en bekleding.
Kaders, voortgang, evaluatie (go-no go) en verantwoordelijkheden vastleggen.
Politiek, bestuur en maatschappij
Beleid en economie Het plan sluit aan bij het toeristische beleid van gemeente Waadhoeke en de provincie die meer inzetten op natuuren cultuurtoerisme, spreiding van bezoekersstromen en seizoensverlenging. Ook om de leefbaarheid in stand te houden. Inhoud en techniek Uitgaande van een artistiek concept komen tot de uitvoering van een toekomstbestendig en grootschalig kustwerk, inclusief fundering, ontwatering en duurzame beplanting.
Regulier planmatig overleg tussen bouwteam en opdrachtgever en evt. specialisten. Tekort schietende kennis m.b.t. onderhoud.
Goede afspraken adviseurs/leveranciers rond instructie vrijwilligers.
Vertraging door een langere vergunningprocedure.
Worst case-planning achter de hand houden en daarop afspraken met bouwpartners baseren.
Toename bouw- en inrichtingskosten door fluctuerende prijzen en lange levertijden materialen.
Volgen en tijdig aanpassen van de begroting/financieringsbehoefte. Post onvoorzien opnemen in begroting.
Juridisch en wettelijk Voor de realisatie zijn de nodige vergunningen en (natuur) toetsen vereist. Deze zijn deels rond, deels toegezegd en deels in werking gesteld. Projectrisico’s De calculaties voor bouw, inrichting en onderhoud zijn gebaseerd op prijspeil voorjaar 2024.
4. Begroting en financiering Begroting Werkpakket werkvoorbereiding en coördinatie
€
240.489,-
Werkpakket uitvoering en oplevering
€
1.367.910,-
Werkpakket beheer en onderhoud
€
13.064,-
Werkpakket communicatie
€
95.927,-
Organisatiekosten
€
21.344,-
Onvoorzien (7%)
€
121.711,38
Projectmanagement
€
139.098,72
Totaal
€
1.999.544,10
€
982.486,-
Financiering Waddenfonds Provincie Fryslân
€
97.058,28
Regiodeal Noardwest Fryslân
€
919.999,82
Totaal
€
1.999.544,10
26
Welkom in ons land. Ons land van vergezichten. Van kerktorens aan de horizon. Van lange dijken, een Dijk van een Wijf en korte praatjes. Van trotse mensen vol frisse ideeën. Een tikkeltje eigenwijs maar recht door zee. Met ons hoofd in de wolken maar de poten in de klei. Waar we water tegenhouden en ideeën laten stromen. 27
28