Bijlage 1 Programmabegroting 2025

Maximaal financieel risico

Kans S/I Factor

Grondexploitatie Waddenglas

Belangrijkste risico is een stagnerende ontwikkeling van de glastuinbouwsector.

3.450.000 5%

I

1

Kie-1

Belangrijkste risico is de stagnerende verkoop. Er is een voorziening gevormd, deze is al in mindering gebracht op het financieel risico.

0 5%

I

1

Kie-2

Vertraging aanleg nutsleidingen.

570.000 75%

I

1

Alvestedenwyk

Grond weer in eigendom bij gemeente, diverse scenario's denkbaar, onzekerheid over nog te nemen besluit.

14.000.000 35%

I

1

0 50%

I

1

Alternatieven in beheerplannen In de beheerplannen zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd gericht op kostenbesparing.

1.000.000 50%

I

1

Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen

Het onderhoudsniveau is gesteld op sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat de kans op acuut op te pakken achterstallig onderhoud

1.000.000 25%

I

1

Misschatting in beheerplannen De kans is aanwezig dat extra onderhoud moet worden uitgevoerd. Dit brengt een risico met zich mee.

635.000 25%

I

1

Vervuilde bodemlocaties

500.000 25%

I

1

Totaal risico grondexploitatie

18.020.000

Kapitaalgoederen Baggerplan 2022-2030

Niet opgenomen werkzaamheden in het baggerplan 2022-2030.

Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de gemeente zijn in beeld gebracht.

Totaal risico kapitaalgoederen

3.135.000

Overige financiële risico's met een incidenteel karakter Vangnetuitkering PW

Risico op (gedeeltelijk) niet honoreren aanvraag

0 25%

I

1

Kosten Sociaal Domein

Variabelen m.b.t. inkoop en het aanbieden van zorg zijn nog onzeker.

5.600.000 50%

S

2

Gewaarborgde leningen

De gemeente staat borg voor leningen aan diverse organisaties en stichtingen

12.233.000 5%

I

1

Verstrekte Langlopende leningen

Risico dat de leningen niet worden terugbetaald door de desbetreffende organisatie

1.545.000 5%

I

1

Inrichtingsplan FranekeradeelHarlingen

Aanbestedings- en uitvoeringsrisico's. Inclusief de maatschappelijke plus.

3.700.000 5%

I

1

750.000 5%

I

1

1.000.000 25%

I

1

0 25%

I

1

713.000 10%

S

2

2.200.000 5%

S

1

Voorfinanciering grondaankopen Verzelfstandigd Openbaar Onderwijs

Verzelfstandigd openbaar onderwijs, gemeenten eindverantwoordelijk

Geluidwal Menaam

Juridische procedure

Plafond BCF

Ruimte onder plafond BCF

Stelpost Jeugd

Extra structurele middelen jeugd

89

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

Totaal overige financiele risico's met een incidenteel karakter

27.741.000

Totaal benoemd risico

48.896.000

De ratio weerstandsvermogen bedraagt: € 16.700.000 / € 16.400.000 = 1,02 (voldoende) De stand van de algemene reserve van € 16,7 miljoen is tot en met begrotingswijziging 8 van 2024, aangepast met claims en andere verplichtingen. De kwantificering van de gelopen risico's is met behulp van Naris berekend op € 17,5 miljoen. Hierbij dient er rekening worden gehouden dat er een reserve grondexploitatie is gevormd ter dekking van de risico's binnen de grondexploitatie. De stand van de reserve grondexploitatie is per 01-01-2025 € 1.125.000. Hierdoor wordt ingeschat dat de gemeente ongeveer € 16,4 miljoen aan risico's loopt (€ 17,5 miljoen - € 1,1 miljoen). Er is onderzocht of de bestemmingsreserve sociale domein een vergelijkbare positie als de reserve grondexploitatie kan innemen ten aanzien van het weerstandsvermogen. Echter de bijgewerkte stand van de reserve na berap II 2024 nadert de € 1 miljoen. Voor de komende jaren dient de pilot Groeituin nog uit de reserve gedekt te worden. Het verwachte saldo is daarna ruim beneden € 1 miljoen en geeft daarmee niet substantiële ruimte. Gezien de grote fluctuaties binnen het sociaal domein mag 1 miljoen als een minimale ondergrens worden beschouwd.

90

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

C. Niet gekwantificeerde risico's, ontwikkelingen en onzekerheden De niet-gekwantificeerde risico’s hebben ook een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie. Het effect is echter niet meetbaar gemaakt in euro’s. Hieronder is een groot aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel eenmalig, structureel, groot, klein, etc. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde. We melden deze onderwerpen om een zo goed mogelijk beeld te geven van wat er speelt bij ons en in de omgeving van gemeenten. Materieel begrotingsevenwicht De (meerjaren) begroting moet materieel in evenwicht zijn, dat wil zeggen, dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Omdat een gemeente per definitie meer wensen dan mogelijkheden heeft zal er altijd spanning op de beschikbare middelen en dus ook op het begrotingsevenwicht staan. Daarnaast zullen zich onmiskenbaar autonome ontwikkelingen voordoen waarmee geen rekening kon worden gehouden. We melden deze onderwerpen om een zo goed mogelijk beeld te geven van wat er speelt bij ons en in de omgeving van de gemeente. Risicobeheersing Om te voorkomen dat er teveel middelen worden ingezet wordt in de meerjarenbegroting altijd het jaar met de minst gunstige begrotingspositie als uitgangspunt genomen.

Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met toekomstige (autonome) ontwikkelingen in zowel de baten als de lasten. Kapitaallasten Conform de nota Reserves en Voorzieningen wordt alle bespaarde rente ten gunste van de exploitatie gebracht, met uitzondering van de bespaarde rente over het saldo van de algemene reserve boven de € 15,0 miljoen. Gevolg van dit besluit is dat de omvang van de reserves en/of voorzieningen direct van invloed zijn op de (rentelasten/baten in de) exploitatie en dat hierdoor de verschillen tussen begroting en rekening per jaar kunnen wisselen, zowel positief als negatief. Risicobeheersing Door mutaties in de overige reserves en voorzieningen is de verwachte rente-bate aangepast. In het meerjarenbeeld is rekening gehouden met een afname van de reserves en voorzieningen. Rijksbeleid (o.a. gemeentefonds, decentralisaties) Het rijksbeleid is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie. Bezuinigingen, decentralisatie van taken, herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. Actueel is de herziening van het gemeentefonds. Risicobeheersing De ontwikkelingen in het rijksbeleid worden op de voet gevolgd en waar mogelijk vertaald in maatregelen. Ten aanzien van de decentralisatie van taken is het uitgangspunt dat taken uitgevoerd worden op basis van beschikbaar budget.

Risico’s in uitvoering en bedrijfsvoering worden beheerst door de samenwerking met omliggende gemeenten te zoeken. Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Burgers hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaar- en/of beroepschriften tegelijk te verzoeken de kosten van juridische bijstand vergoed te krijgen. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaar en/of beroep gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de gronden van bezwaar en/of beroep zich richtten, onrechtmatig is genomen. Risicobeheersing De gemeente heeft een beperkte capaciteit in huis als het gaat om juridische ondersteuning bij bezwaar en beroep. Bij specifieke casussen wordt er ingehuurd. 91

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

Verzekeringen De gemeente is in de meeste gevallen voor risico’s betreffende brand en storm verzekerd. Als basis daarvoor geldt de verzekerde waarde zoals die ten tijde van het afsluiten van de verzekering bekend was. De verzekerde waarden worden geïndexeerd en zijn per definitie op niveau. Eisen door ICT- en beveiligingsontwikkelingen naast extra aanschaf en vernieuwing van inventaris, computers e.d. leiden tot verandering. Wijzigingen wat betreft de verzekerde waarden moeten geregistreerd worden. Risicobeheersing Preventiebeleid draagt bij tot beperking van risico’s. WA-verzekering en frauderisico Op het terrein van de wettelijke aansprakelijkheid is in de jurisprudentie een verschuiving waarneembaar, waardoor de positie van de ‘benadeelde’ ten opzichte van de bestuursorganen sterker wordt. Ook is de aansprakelijkheid van werkgevers verruimd. Er is een toenemende claimbereidheid te bespeuren. De risico’s van besturen worden hierdoor vergroot. Risicobeheersing Preventiemaatregelen ter voorkoming van fraude in relatie tot integriteit. Automatisering/ICT Automatisering en ICT zijn essentieel voor onze (kritische) bedrijfsprocessen. Dit vereist niet alleen dat systemen up-to-date zijn en blijven, maar ook dat we voorbereid zijn op mogelijke uitval. Het technische beheer van onze ICT-omgeving is ondergebracht bij het Shared Service Centrum Leeuwarden (SSC).

De kwaliteitsafspraken en -eisen voor onze ICT-omgeving zijn vastgelegd in een servicelevel agreement (SLA) en dossier afspraken procedures (DAP). Risicobeheersing De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) biedt een praktische benadering voor actief risicomanagement, waarbij drie beveiligingsniveaus (BBN1, BBN2 en BBN3) worden onderscheiden. Elk niveau omvat een verplichte set beveiligingsmaatregelen. We hebben maatregelen geïmplementeerd om zowel de kans als de impact van risico's te verminderen. We voeren jaarlijks onder meer een RI&E Informatiebeveiliging uit om te beoordelen of er aanvullende maatregelen nodig zijn om specifieke risico’s te beheersen. We voeren jaarlijks samen met het SSC een uitwijktest uit. Tijdens deze test simuleren we een situatie waarbij bijvoorbeeld ICT-systemen, (netwerk)verbindingen of datacenters uitvallen. Hierbij wordt een back-up- en herstelsituatie gesimuleerd. Deze activiteit maakt ook deel uit van het informatiebeveiligingsplan en draagt bij aan een effectief bedrijfscontinuïteitsbeheer. Privacy & Informatieveiligheid De ambitie van Waadhoeke is om in 2025 ‘Persoonlijk, dichtbij en online’ met de gemeenschap samen te werken. In een digitale samenleving waarin nieuwe technologieën en inzichten snelle veranderingen veroorzaken, brengt dit zowel kansen als uitdagingen met zich mee.

Het dreigingsbeeld 2023 - 2024 beschrijft de grootste risico’s voor gemeenten op het gebied van informatiebeveiliging en gegevensbescherming. Uitval van de dienstverlening, verstoringen in de bedrijfsvoering, en het in verkeerde handen vallen van vertrouwelijke informatie zijn de meest prominente risico's, aangedreven door dreigingen zoals steeds destructievere ransomware, een toename in het aantal en de ernst van kwetsbaarheden in software, en gevaren in ketens die buiten het zicht liggen. Om onze ambitie van 'Persoonlijk, dichtbij en online' te verwezenlijken, werkt de gemeente Waadhoeke proactief aan het beheersen van deze risico’s door te investeren in robuuste beveiligingsmaatregelen en een cultuur van veiligheid en bewustzijn binnen onze organisatie te 92

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

bevorderen. Gemeente Waadhoeke is zich hiervan zeer bewust en neemt gerichte maatregelen om deze uitdagingen het hoofd te bieden. Risicobeheersing Voldoen aan de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) blijft het uitgangspunt. De Chief Information Security Officer (CISO) van gemeente Waadhoeke initieert verbetermaatregelen en zet acties uit om onze data en systemen te beschermen. Voor de eisen met betrekking tot de beheeromgeving van ICT sluiten wij aan bij het beveiligingsplan van het Shared Service Centrum (SSC). Als een van de samenwerkingspartners van het SSC Leeuwarden, waar het technisch beheer en de expertise zijn ondergebracht, nemen wij actief deel aan het CISO-overleg, waarin gezamenlijk maatregelen worden afgestemd om te voldoen aan de BIO en andere relevante normen. De verbeterpunten die voortkomen uit onze zelfevaluatie en controles nemen we mee bij het opstellen, uitvoeren en bijstellen van ons informatiebeveiligingsbeleid, inclusief domeinspecifiek informatiebeveiligingsbeleid, voor de komende jaren. Daarnaast nemen we voortdurend aanvullende technische en organisatorische maatregelen die buiten de directe ICT-beheeromgeving vallen, om de algehele beveiliging van onze informatie verder te versterken.

Gemeente Waadhoeke toetst nieuwe verwerkingen van persoonsgegevens aan de basisbeginselen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), voert Data Protection Impact Assessments (DPIA's) uit, en houdt een register bij van datalekken. De Functionaris Gegevensbescherming (FG) ziet toe op de naleving van de AVG, adviseert over gegevensbeschermingskwesties en is betrokken bij de beoordeling van gegevensverwerkingen om ervoor te zorgen dat deze in lijn zijn met de wettelijke vereisten. De CISO en de FG werken nauw samen en zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het bevorderen van een beveiligingsbewuste en privacybewuste cultuur binnen de gemeente. Communicatie over informatieveiligheid en privacy vindt regelmatig plaats via MijnWerk, en er wordt gebruikgemaakt van het doorlopende bewustwordingsprogramma Arda om het kennisniveau en de weerbaarheid van gemeente Waadhoeke te vergroten. BTW Voor projecten met derden die met steun van de gemeente worden gefinancierd, of projecten waarvan de gemeente de projectleider is met steun van derden, is het erg belangrijk dat de btw component niet vergeten wordt. De Spuk Sport werd indertijd ingevoerd om het financiële nadeel van de verruiming btwsportvrijstelling te compenseren (2019-2023). Bij de oude specifieke uitkering Spuk Sport werd het voorschot gebaseerd op de aanvraag.

Bij de nieuwe Spuk Sport (geldt voor 2024 en 2025) wordt het voorschot gebaseerd op het gemiddelde van de gerealiseerde bestedingen van de laatste 3 SiSa-verantwoordingen. Voor de specifieke uitkering sport is € 189 miljoen (macro) beschikbaar in 2024. De gemeente Waadhoeke heeft een bedrag van € 198.448 aangevraagd. Als een gemeente uiteindelijk minder recht blijkt te hebben dan ze aan voorschot heeft gekregen, moeten ze dat deel terugbetalen, Eveneens geldt als de gemeente meer recht blijkt te hebben dan ze aan voorschot heeft gekregen krijgt ze het meerdere uitbetaald, met in inachtneming van een aantal voorwaarden. De gemeente Waadhoeke loopt dus een risico voor het verschil tussen de originele aanvraag en het uitgekeerde bedrag. De nieuwe specifieke regeling SPUK Sport geldt dus voor 2024 en 2025. In deze twee jaar wil het rijk nader onderzoeken wat hij vanaf 2026 wil doen. Het is niet zeker of dat het beste via een specifieke uitkering kan. Op de rijksbegroting blijft het budget voor de stimulering sport overigens beschikbaar.

93

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

Risicobeheersing Periodiek en ad hoc overleg tussen afdeling Financiën en vakafdelingen. Daarnaast worden kredietaanvragen en boekingen gescreend op btw-vraagstukken. Horizontaal Toezicht De gemeente Waadhoeke heeft gekozen voor Horizontaal Toezicht (HT). Op deze manier vervalt, op termijn zodra er sprake is van aangepast toezicht, de 5-jaarlijkse controle en worden (nadelige) verrassingen achteraf voorkomen. Bij HT gaat het om het proces dat de belastingdienst bij alle fiscale facetten wordt betrokken. Vooraf en open overleg met de belastingdienst is hierbij belangrijk. Een van de onderdelen die de gemeente moet ontwikkelen is het zgn. Tax Control Framework (TCF). Hierin worden alle processen die te maken hebben met fiscaliteit beschreven. De voortgang van de ontwikkeling van dit TCF is mede bepalend voor het in stand blijven van het convenant en voor het bereiken van aangepast toezicht. Risicobeheersing Borging in processen en toepassen van interne controles. VPB Vanaf 1 januari 2016 zijn gemeenten vennootschapsbelastingplichtig. De inventarisatie en implementatie van de Vpb-plicht en het doen van aangifte voor de eerste jaren is met behulp van Caraad Belastingadviseurs gedaan.

Uit de inventarisatie blijkt dat gemeente Waadhoeke 3 activiteiten met enige "winstpotentie" heeft waarover mogelijk Vpb verschuldigd is: - het straat parkeren, maar deze is voor de Vpb vrijgesteld, - het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst, - en de grondexploitatie, De opbrengst op restafval is gering zodat de Vpb zeer klein is. De grondexploitaties komen in 2018, 2019 en 2020 niet door de spreekwoordelijke ‘ondernemerspoort’ waardoor er geen Vpb verschuldigd is. De aangiften vennootschapsbelasting 2018 t/m 2020 worden gevolgd door de belastingdienst, ten aanzien van de activiteit afval is de Belastingdienst derhalve akkoord met onze pragmatische aanpak. De aangifte Vpb 2022 is inmiddels ingediend (deadline 1 mei 2024) en betreft slechts afval. Voor 2023 is een voorlopige aanslag ontvangen en betaald. De wetgeving en jurisprudentie over de Vpb voor gemeenten is nog volop in beweging. Elk jaar moet opnieuw de Vpb-plicht beoordeeld worden. Risicobeheersing Goed volgen van de Vpb-regelgeving en -jurisprudentie die nog in beweging is. Bij nieuwe activiteiten alert zijn op mogelijke gevolgen voor de Vpb. Bij de nieuwe Grondexploitatie-opzetten de jaarlijkse actualisatie van de Vpb meenemen.

Leerlingenvervoer Gemeenten zijn verplicht een regeling vast te stellen op basis waarvan ouders van leerlingen - onder bepaalde voorwaarden - aanspraak kunnen maken op bekostiging van vervoer van en naar school. Het vervoer omvat leerlingen van basisscholen, speciale scholen voor basisonderwijs en scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs. Leerlingen van het regulier voortgezet onderwijs die gehandicapt zijn kunnen in principe ook in aanmerking komen voor bekostiging van het vervoer. Uitgangspunt van de regeling is een bekostiging op basis van het openbaar vervoer. Als dat niet mogelijk is kan aangepast vervoer bekostigd worden.

94

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

Risicobeheersing Het leerlingenvervoer is een zogenaamde “open-eind-regeling”. Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn. Peuterspeelzalen De bekostigingssystematiek is dat ouders een inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor deelname aan het peuterspeelzaalwerk. Afhankelijk van het inkomen krijgen ouders een toeslag van de Belastingdienst. Bij kostwinnersgezinnen wordt deze toeslag (een vast bedrag per kind) door de gemeente betaald. Het aantal kinderen dat van deze voorziening gebruik maakt fluctueert elk jaar. Risicobeheersing De bijdrageregeling is een zogenaamde “open-eind-regeling”. Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn. Algemene risico’s verbonden aan het subsidiëren van instellingen De gemeente Waadhoeke verstrekt jaarlijks vele subsidies, van kleine bedragen tot vele tonnen. Risico’s liggen er vooral op het gebied van de gesubsidieerde instellingen die grotendeels gefinancierd worden door de gemeente en die een bestuurlijke relatie met de gemeente hebben. Als er iets mis gaat dan wenden de instellingen zich veelal tot de gemeente voor een (financiële) oplossing .

Risicobeheersing Tussentijds voortgangsgesprek met instellingen die substantieel subsidie ontvangen (groter dan € 50.000), in gesprek gaan als er problemen gesignaleerd worden, controle- of beoordelingsverklaring bij de jaarstukken. Beschermd Wonen Tot op heden worden de taken uitgevoerd via Centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden. Met ingang van 2018 ligt het financieel risico al bij de gemeente. De tekorten in eerdere jaren (2018 en 2019) zijn door de inzet van het regionale expertiseteam teruggebracht en sinds 2020 is er een klein overschot. Hieruit blijkt dat de genomen maatregelen door SDF voldoende effect hebben gehad in het terugdringen van het tekort. Het was de bedoeling dat het nieuwe verdeelmodel van beschermd wonen ingevoerd zou worden per 1 januari 2025. De invoering van dit nieuwe verdeelmodel is uitgesteld tot 1 januari 2026. Risicobeheersing Regelmatig overleg en afstemming met SDF. Daarnaast actieve monitoring van informatie over de nieuwe herijking van de middelen voor beschermd wonen. Ziekteverzuim In de CAO gemeenten, zoals die geldt vanaf 1 januari 2023, is bepaald dat een zieke medewerker in de eerste 52 weken van zijn afwezigheid recht heeft op 100% doorbetaling van het salaris. In de 52e tot en met de 104e week van zijn afwezigheid is dit percentage 70%.

De werkgever en werknemer spannen zich samen in om de zieke medewerker zo snel mogelijk weer aan het werk te krijgen. Met name in de eerste weken van afwezigheid wegens ziekte voert de werkgever zelf de regie op de bedrijfsgezondheidszorg en de verzuimbegeleiding. Uitgangspunt daarbij is snel en effectief ingrijpen en het verzuim bekorten. Vanaf dag 1 is de direct leidinggevende verantwoordelijk voor de verzuimbegeleiding. Na 3 weken neemt de arbodienst en bedrijfsarts de verzuimbegeleiding voor een deel over in met name een adviserende rol richting de werkgever. Het ziekteverzuimpercentage bedroeg op 31-12-2023 6,69%. 95

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

Risicobeheersing Ziekteverzuimbegeleiding als gezamenlijke inspanning en sturing van leidinggevende, arbodienst en bedrijfsarts. Vanuit het werkbelevingsonderzoek en rapportages van de arbodienst extra aandacht voor thema werkdruk in relatie tot verzuim, o.m. door verdiepingssessies in MO. Maatregelen gericht op preventie zoals coaching, stimuleren van een gezonde leefstijl, aanbieden van een preventief medisch onderzoek (PMO). Wet WIA Sinds 2006 hebben we te maken met de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen). De WIA regelt onder meer de arbeidsongeschiktheidsuitkering voor medewerkers die 2 jaar of langer ziek zijn en die volgens het UWV (deels) blijvend arbeidsongeschikt zijn. De WIA voorziet in deze situaties in een inkomensvoorziening voor medewerkers die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn (IVA) en die voor een deel of tijdelijk volledig arbeidsongeschikt zijn (WGA). Gemeente Waadhoeke is eigen risicodrager voor de WGA en Ziektewet. Een eigen risicodrager betaalt voor een periode van 10 jaar zelf de WGA-uitkeringen van de (ex)-werknemers. De werkgever is tijdens deze periode van 10 jaar eveneens zelf belast met de re-integratie van zijn arbeidsongeschikte (ex)-werknemers. Deze wijziging vraagt een nog actievere en zorgvuldiger hantering van het ziekteverzuimbeleid.

Regelmatige toetsing in hoeverre het huidige beleid voldoet aan nieuwe wetgeving moet zeker plaatsvinden. Risicobeheersing Bij verwachte WIA-instroom van een medewerker, vroegtijdig melden van de WGA-gerechtigde bij en inschakelen van de casemanager van HCS. HCS voert vervolgens het casemanagement uit en verzorgt de begeleiding en ondersteuning bij de re-integratie. Doel hiervan is medewerkers zo snel mogelijk te begeleiden naar een plek waar ze hun restverdiencapaciteit kunnen inzetten, waardoor de kosten voor ons als eigen risicodrager worden beperkt. Keuzepensioen Een gemeentelijke organisatie is op grond van het Pensioenreglement verplicht deelnemer in het ABP. Een werknemer bouwt tijdens zijn actieve periode pensioen op bij het ABP. Met het ABP-keuzepensioen kan een werknemer zelf het moment kiezen waarop het pensioen in gaat. Dat kan al vanaf de 60e verjaardag, maar moet uiterlijk 5 jaar ná de AOW-gerechtigde leeftijd in gaan. De medewerker heeft binnen het ABP-keuzepensioen diverse keuzemogelijkheden: • het moment waarop het keuzepensioen in gaat; • het pensioen (gedeeltelijk) laten ingaan en daarnaast (gedeeltelijk) blijven werken; • eerst een hoger en later een lager pensioen ontvangen, of andersom; • een gelijkblijvend inkomen, vóór en ná de AOW-leeftijd; • het verhogen van het pensioen met (een deel van) het nabestaandenpensioen.

Dit onvoorspelbare vraagt een grote mate van flexibiliteit van de organisatie. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. WW en bovenwettelijke WW De Werkloosheidswet (WW) is ook van toepassing op overheidspersoneel. We zijn als gemeentelijke organisatie verplicht eigenrisicodrager voor de WW. Dit houdt in dat de kosten van WW-uitkeringen van ex-medewerkers voor rekening van de werkgever zijn. Het betekent daarnaast ook dat de

96

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

werkgever wettelijk verantwoordelijk is voor de re-integratie van zijn ex-medewerkers met als doel om deze medewerkers weer aan het werk te krijgen. In 2015 is de WW op een aantal onderdelen versoberd (vertraagde opbouw en verkorting maximale duur van de WW-uitkering). Afgesproken is om deze versoberingen in opbouw en duur te repareren. Dit vindt plaats door een zgn. reparatie-uitkering. Risicobeheersing We investeren in re-integratiebegeleiding van de ex-medewerkers. Om er voor te zorgen dat de exmedewerkers zo snel mogelijk uitstromen naar werk en dus geen geld meer kosten voor de werkgever. Voor de reparatie-uitkering betalen werknemers een kostendekkende werknemerspremie. De ingehouden werknemerspremies worden centraal gereserveerd. Daaruit worden eventuele WW-uitkeringen van ex-medewerkers betaald. Krapte op de arbeidsmarkt De schaarste op de arbeidsmarkt en problemen met betrekking tot de levering van goederen en diensten door onze leveranciers leiden tot vertragingen en prijsstijgingen. Niet te voorspellen is of en hoe snel de vertragingen weer ingehaald kunnen worden en hoe de prijzen zich gaan ontwikkelen. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Risico's zitten in veel meer vakgebieden, de krapte op de arbeidsmarkt is momenteel een landelijk probleem. Beheersing van de risico's blijft derhalve een punt van aandacht.

Verbonden partijen De gemeente Waadhoeke neemt deel in een aantal verbonden partijen. Dit zijn partijen die gemeentelijke taken in opdracht van de gemeente uitvoeren. Gemeenten lopen een aantal risico’s ten aanzien van verbonden partijen. Het gaat hierbij o.a. om: • Financiële tekorten bij verbonden partijen; • Taken, doelstellingen en prestaties worden niet gerealiseerd; • Onvoldoende sturingsmogelijkheden door de organisatievorm (bijvoorbeeld door verschillende inzichten bij de deelnemers in een Gemeenschappelijke Regeling) De verbonden partijen worden afzonderlijk toegelicht in de paragraaf Verbonden Partijen in deze jaarrekening. In deze paragraaf worden bovengenoemde zaken vermeld zodra deze van toepassing zijn bij één van de verbonden partijen. Risicobeheersing Door duidelijke afspraken met verbonden partijen, een frequente rapportage/verantwoording door verbonden partijen aan de gemeente en periodieke ambtelijke overleggen wordt het inzicht in het functioneren van de verbonden partijen vergroot. Hiermee wordt getracht de gelopen risico's te minimaliseren.

Invoering Omgevingswet Na de Omgevingswet is ingevoerd zullen we te maken krijgen met de structurele (extra) kosten van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen, door onder andere de beheerskosten van het DSO (digitaal stelsel omgevingswet), legesvermindering en de verzwaring van de procedures door intensiever vooroverleg, adviesrecht, participatie en de intensievere samenwerking met andere overheden. Hoeveel deze kosten zullen bedragen is nog niet duidelijk omdat veel van de gevolgen van de implementatie van de Omgevingswet nog onzeker zijn op het moment van invoering. Op dit moment is er in de begroting nog geen rekening gehouden met deze kosten. Risicobeheersing De monitoring van risico's vindt plaats in de maandelijkse bijeenkomsten van het projectteam. 97

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

D. Financiële kengetallen 1a. Netto schuldquote Een kengetal om de hoogte van de schulden van gemeenten te beoordelen en te vergelijken is de netto schuld als aandeel van de inkomsten, uitgedrukt in procenten. Dit kengetal is de netto schuldquote. De hoogte van de inkomsten bepaalt in belangrijke mate hoeveel schuld een gemeente kan dragen. Hoe hoger de inkomsten des te meer rente en aflossing een gemeente kan dragen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. 2023

2024

2025

2026

2027

2028

A Langlopende schulden en vlottende passiva

63.301

31.480

29.970

28.518

27.066

25.614

B Uitzettingen looptijd < 1 jaar en liquide middelen

56.208

21.000

26.000

26.000

26.000

26.000

Netto schuld (A-B) C Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves)

7.093

10.480

3.970

2.518

1.066

-386

1A Netto schuldquote Bedragen x € 1.000

168.226 154.779 168.076 158.106 158.206 158.644 4%

Netto schuldquote (A-B)/C x 100%

7%

2%

2%

1%

0%

Analyse De gemiddelde netto schuldquote van de Nederlandse gemeenten bedraagt ongeveer 79%. Een normale netto schuldquote bevindt zich tussen 0% en 100%. Dit varieert door investeringen die gedaan zijn. De netto schuldquote van de gemeente Waadhoeke bedraagt gemiddeld 2%. Dit is lager dan gemiddeld en geeft aan dat rente en aflossing geen onevenredig deel uitmaken van de exploitatie. 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen In veel gevallen lenen gemeenten gelden aan derden of verbonden partijen. Hierover wordt rente in rekening gebracht en worden aflossingen ontvangen. Voor het bedrag aan verstrekte leningen hebben de schulden per saldo geen lasten op de exploitatie. Deze verstrekte leningen zijn niet meegenomen in de definitie van de netto schuldquote bij 1A. Wanneer sprake is van een grote portefeuille verstrekte leningen kan dit de netto schuldquote negatief beïnvloeden. Daarom wordt ook de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen berekend (verstrekte leningen worden in mindering gebracht op de schulden). De gemeente Waadhoeke heeft beperkt leningen verstrekt. Gemiddeld over de afgelopen jaren gaat het om een bedrag van afgerond € 1.000.000. 2023

2024

2025

2026

2027

2028

A Langlopende schulden en vlottende passiva

63.301

31.480

29.970

28.518

27.066

25.614

B Verstrekte leningen

2.757

1.030

3.103

3.097

3.092

3.087

C Uitzettingen looptijd < 1 jaar en liquide middelen

56.208

21.000

26.000

26.000

26.000

26.000

1B Netto schuldquote gecorr. Voor alle verstrekte leningen Bedragen x € 1.000

Netto schuld gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (AB-C) 4.336 9.450 867 -579 -2.026 -3.473 D Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves) 168.226 154.779 168.076 158.106 158.206 158.644 Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte 3% 6% 1% 0% -1% -2% leningen (A-B-C)/D x 100%

98

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

Analyse De gemiddelde netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen bedraagt voor alle Nederlandse gemeenten ongeveer 57%. Het verschil tussen de kengetallen 1A en 1B laat zien dat Nederlandse gemeenten gemiddeld meer leningen verstrekken dan Waadhoeke. 2. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen en het balanstotaal. Hiermee wordt inzichtelijk in welke mate de bezittingen op de balans (linkerzijde) gefinancierd zijn met eigen vermogen. De tegenhanger van de solvabiliteitsratio is de schuldratio. De schuldratio geeft aan welk deel van de bezittingen gefinancierd is met vreemd vermogen. In het bedrijfsleven wordt de solvabiliteitsratio gebruikt om inzichtelijk te maken in welke mate aan de financiële verplichtingen (aflossing van schulden) kan worden voldaan. Met name bij een liquidatie. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves. 2023

2024

2025

2026

2027

2028

A Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV)

56.097

57.004

61.864

56.146

55.884

55.103

B Balanstotaal

148.782 115.725 131.250 127.089 123.087 119.266

Solvabiliteitsratio Bedragen x € 1.000

38%

Solvabiliteit (A/B) x 100%

49%

47%

44%

45%

46%

Analyse De solvabiliteit van de gemeente Waadhoeke bedraagt in 2025 47% en fluctueert in de jaren hierna. Dit is boven het gemiddelde van de Nederlandse gemeenten (33%) en kan derhalve worden gezien als een gezonde solvabiliteit. Opgemerkt moet worden dat voorzieningen worden gezien als vreemd vermogen aangezien hier verplichtingen tegenover staan. Waadhoeke heeft een behoorlijke voorziening op de balans om de uitgaven in de beheerplannen te dekken. 3. Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De boekwaarde van de grondexploitatie heeft daarmee een relatie met de netto schuldquote aangezien rente toegerekend en geactiveerd wordt en daarmee niet op de exploitatie drukt. En in een normale situatie zullen bij verkoop de schulden die aangegaan zijn voor de aankoop van bouwgrond afgelost kunnen worden. Daarom wordt het kengetal grondexploitatie ook uitgedrukt als de boekwaarde ten opzichte van de totale baten exclusief mutaties in de reserves. Grondexploitatie Bedragen x € 1.000 A Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf. art. 38 lid a punt 1 BBV) B Bouwgronden in exploitatie (cf. art. 38 lid b BBV) C Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

0

0

0

0

0

0

16.458

20.494

11.195

11.195

11.195

11.195

168.226 154.779 168.076 158.106 158.206 158.644 10%

Grondexploitatie (A+B) / C x 100%

99

13%

7%

7%

7%

7%

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2025

Analyse De grondexploitatie vormt een groot aandeel in de bezittingen van de gemeente (met name Waddenglas vormt een groot deel van de bouwgrondexploitatie). Het aandeel grondexploitatie blijft in kalenderjaar 2025 en volgende jaren redelijk constant. 4. Structurele exploitatieruimte Op basis van de Gemeentewet moet de begroting structureel en reëel in evenwicht zijn. Structureel evenwicht betekent dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Een aantal uitgaven in de begroting zijn incidenteel. Op basis van artikel 19 BBV worden incidentele baten en lasten en structurele mutaties in de reserves al inzichtelijk gemaakt. Om de structurele exploitatieruimte inzichtelijk en vergelijkbaar te maken wordt deze uitgedrukt in een percentage. Het kengetal wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten exclusief mutaties in reserves. Structurele exploitatieruimte Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

A Totale structurele lasten

146.113 141.863 162.736 157.278 157.402 158.232

B Totale structurele baten

150.538 149.563 169.258 157.555 157.839 158.300

C Totale structurele toevoegingen aan de reserves

0

0

0

0

0

0

D Totale structurele onttrekkingen aan de reserves

236

236

236

236

197

197

E Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV (dus excl. mutaties reserves) Structurele exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/( E ) x 100%

168.226 154.779 168.076 158.106 158.206 158.644 3%

5%

4%

0%

0%

Analyse Het blijkt dat de structurele exploitatieruimte is gedaald naar 4% in 2025 en vanaf 2026 nihil wordt in verband met dalende positieve begrotingssaldi (door de dalende uitkering gemeentefonds). Het grootste deel van de baten en lasten in de exploitatie is structureel. De rekening/begroting is minder flexibel wat betekent dat bijsturen lastig is. 5. Belastingcapaciteit Belastingen zijn een belangrijke inkomstenbron voor gemeenten. Verhoging van belastingen geeft structurele ruimte in de begroting. Belastingen zijn echter ook een politiek gevoelig punt, wat het belang van vergelijking vergroot. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met de gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijke gemiddelde in jaar t-1 uitgedrukt in een percentage.

100

0%