Bijlage 1 Programmabegroting 2022

Kans

I/S Factor

€0

Gemiddeld (50%)

S

92

1

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

Risico: APPA ontslaguitkering Na het wethouderschap ontvangt een wethouder een APPA-ontslaguitkering, tenzij hij/zij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. Dit is geregeld in de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers (APPA). Het maakt daarbij niet uit wat de reden van het beëindigen van het wethouderschap is. Als een wethouder niet terugkeert na de gemeenteraadsverkiezingen of in een nieuw college niet wordt herbenoemd, in alle gevallen heeft de oud-wethouder recht op een ontslaguitkering. De ontslaguitkering komt volledig ten laste van de gemeente, waar de oud-wethouder werkzaam is geweest. De hoogte van de uitkering is het eerste jaar 80% en de rest van de uitkeringsduur 70% van de laatstgenoten wedde. De duur van de uitkering is afhankelijk van de leeftijd van de wethouder en de periode van het wethouderschap en bedraagt maximaal 3 jaar en 2 maanden. Nieuwe of hogere inkomsten tijdens de periode van de ontslaguitkering worden met de uitkering verrekend. Er bestaat een risico dat dit geschetste scenario realiteit wordt, omdat de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 plaatsvinden. Het maximale financiële risico is € 650.000 en de kans is gemiddeld. Risicobeheersing Actieve monitoring van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen en indien nodig een voorziening treffen voor de APPA ontslaguitkering. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 650.000

Gemiddeld (50%)

I

93

1

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

Verzameltabel risicobeheersing Risico Bedragen x € 1

Toelichting risico

Maximaal financieel risico

Kans S/I Factor

Grondexploitatie Waddenglas Kie-1

Alvestedenwyk

Belangrijkste risico is een stagnerende ontwikkeling van de glastuinbouwsector. Belangrijkste risico is de stagnerende verkoop. Er is een voorziening gevormd, deze is al in mindering gebracht op het financieel risico. Grond weer in eigendom bij gemeente, diverse scenario's denkbaar, onzekerheid over nog te nemen besluit.

Totaal risico grondexploitatie

2.000.000 50%

I

1

100.000 5%

I

1

11.900.000 35%

I

1

2.000.000 50%

I

1

1.000.000 50%

I

1

1.000.000 25%

I

1

500.000 25%

I

1

500.000 25%

I

1

14.000.000

Kapitaalgoederen Beheerplannen, ontbreken baggerplan Beheerplannen, alternatieven

Er is geen baggerplan vastgesteld aangezien de financiele middelen voor dekking ontbreken. In de beheerplannen zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd gericht op kostenbesparing. Beheerplannen, seizoenschade Het onderhoudsniveau is gesteld op sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat de kans op acuut op te pakken achterstallig onderhoud Beheerplannen, misschatting

Beheerplannen, vervuilde bodemlocaties Totaal risico kapitaalgoederen

De kans is aanwezig dat extra onderhoud moet worden uitgevoerd. Dit brengt een risico met zich mee. Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de gemeente zijn in beeld gebracht.

5.000.000

Overige financiële risico's met een incidenteel karakter Vangnetuitkering WWB

Risico op (gedeeltelijk) niet honoreren aanvraag

0 25%

I

1

Sociaal Domein

Variabelen m.b.t. inkoop en het aanbieden van zorg zijn nog onzeker. De gemeente staat borg voor leningen aan diverse organisaties en stichtingen Risico dat de leningen niet worden terugbetaald door de desbetreffende organisatie

4.614.000 50%

S

2

27.900.000 5%

I

1

1.366.000 5%

I

1

Inrichtingsplan Franekeradeel- Aanbestedings- en uitvoeringsrisico's. Inclusief Harlingen de maatschappelijke plus. Voorfinanciering grondaankopen

3.700.000 5%

I

1

750.000 5%

I

1

Openbaar Onderwijs

1.000.000 25%

I

1

600.000 50%

I

1

488.000 10%

S

2

Gewaarborgde leningen Langlopende leningen

Geluidwal Menaam

Verzelfstandigd openbaar onderwijs, gemeenten eindverantwoordelijk Juridische procedure

Plafond BCF

Ruimte onder plafond BCF

Stelpost Jeugd

Extra structurele middelen jeugd

0 25%

S

1

Nieuw verdeelstelsel gemeentefonds APPA ontslaguitkering

Het effect van de herrijking van het gemeentefonds APPA ontslaguitkering wethouders

0 50%

S

1

650.000 50%

I

1

Totaal overige financiele risico's met een incidenteel karakter

41.068.000

Totaal benoemd risico

60.068.000

94

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

De ratio weerstandsvermogen bedraagt: € 14.600.000 / € 16.500.000 = 0,89 (matig) De stand van de algemene reserve is tot en met begrotingswijziging 8 van 2021, aangepast met claims en andere verplichtingen. De kwantificering van de gelopen risico's is met behulp van Naris berekend op € 17,4 miljoen. Hierbij dient er rekening worden gehouden dat er een reserve grondexploitatie is gevormd ter dekking van de risico's binnen de grondexploitatie. De stand van de reserve grondexploitatie is per 01-01-2022 € 878.000. Er is in de stand van de reserve grondexploitatie rekening gehouden met de onttrekking voor het woonrijp maken van Nije Kamers IV en twee voorbereidingskredieten voor Kie-2 en St. Annaparochie - Zuidwest. Hierdoor wordt ingeschat dat de gemeente ongeveer € 16,5 miljoen aan risico's loopt (€ 17,4 miljoen - € 0,9 miljoen).

95

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

C. Niet gekwantificeerde risico's, ontwikkelingen en onzekerheden De niet-gekwantificeerde risico’s hebben ook een (negatief) effect op de bedrijfsvoering en/of de financiële positie. Het effect is echter niet meetbaar gemaakt in euro’s. Hieronder is een groot aantal risico’s en onzekerheden benoemd, zowel eenmalig, structureel, groot, klein, etc. De volgorde van presentatie geeft geen indicatie van prioriteit of rangorde. Materieel begrotingsevenwicht De (meerjaren) begroting moet materieel in evenwicht zijn, dat wil zeggen, dat structurele lasten gedekt moeten worden door structurele baten. Omdat een gemeente per definitie meer wensen dan mogelijkheden heeft zal er altijd spanning op de beschikbare middelen en dus ook op het begrotingsevenwicht staan. Daarnaast zullen zich onmiskenbaar autonome ontwikkelingen voordoen waarmee geen rekening kon worden gehouden. Risicobeheersing Om te voorkomen dat er teveel middelen worden ingezet wordt in de meerjarenbegroting altijd het jaar met de minst gunstige begrotingspositie als uitgangspunt genomen. Hierbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met toekomstige (autonome) ontwikkelingen in zowel de baten als de lasten.

Kapitaallasten Conform de nota Reserves en Voorzieningen wordt alle bespaarde rente ten gunste van de exploitatie gebracht, met uitzondering van de bespaarde rente over het saldo van de Algemene Reserve boven de € 15,0 miljoen. Gevolg van dit besluit is dat de omvang van de reserves en/of voorzieningen direct van invloed zijn op de (rentelasten/baten in de) exploitatie en dat hierdoor de verschillen tussen begroting en rekening per jaar kunnen wisselen, zowel positief als negatief. Risicobeheersing Door mutaties in de overige reserves en voorzieningen is de verwachte rente-bate aangepast. In het meerjarenbeeld is rekening gehouden met een afname van de reserves en voorzieningen. Rijksbeleid (o.a. gemeentefonds, decentralisaties) Het rijksbeleid is van grote invloed op de gemeentelijke organisatie. Bezuinigingen, decentralisatie van taken, herijking van het gemeentefonds zijn actuele onderwerpen die tot onzekerheden in het (financieel) beleid leiden. Actueel is de herziening van het gemeentefonds. Risicobeheersing De ontwikkelingen in het rijksbeleid worden op de voet gevolgd en waar mogelijk vertaald in maatregelen. Ten aanzien van de decentralisatie van taken is het uitgangspunt dat taken uitgevoerd worden op basis van beschikbaar budget. Risico’s in uitvoering en bedrijfsvoering worden beheerst door de samenwerking met omliggende gemeenten te zoeken.

Kosten juridische bijstand bij gegrond verklaarde bezwaren Burgers hebben de mogelijkheid om bij de indiening van bezwaarschriften tegelijk te verzoeken de kosten van juridische bijstand te vergoeden. De gemeente is verplicht deze kosten te vergoeden als een bezwaarschrift gegrond wordt verklaard en vaststaat dat het besluit waartegen de bezwaren zich richtten, onrechtmatig is genomen. Risicobeheersing De gemeente heeft een beperkte capaciteit in huis als het gaat om juridische ondersteuning. Bij specifieke casussen wordt er ingehuurd.

96

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

Verzekeringen De gemeente is in de meeste gevallen voor risico’s betreffende brand en storm verzekerd. Als basis daarvoor geldt de verzekerde waarde zoals die ten tijde van het afsluiten van de verzekering bekend was. De verzekerde waarden worden geïndexeerd en zijn per definitie op niveau. In 2021 was het noodzakelijk om de brandverzekering aan te besteden. Dit heeft voor de begroting 2022 geleid tot een uitzetting van de kosten. Eisen door ICT- en beveiligingsontwikkelingen naast extra aanschaf en vernieuwing van inventaris, computers e.d. leiden tot verandering. Wijzigingen wat betreft de verzekerde waarden moeten geregistreerd worden. Risicobeheersing Preventiebeleid draagt bij tot beperking van risico’s. WA-verzekering en frauderisico Op het terrein van de wettelijke aansprakelijkheid is in de jurisprudentie een verschuiving waarneembaar, waardoor de positie van de ‘benadeelde’ ten opzichte van de bestuursorganen sterker wordt. Ook is de aansprakelijkheid van werkgevers verruimd. Er is een toenemende claimbereidheid te bespeuren. De risico’s van besturen worden hierdoor vergroot. Risicobeheersing Preventiemaatregelen ter voorkoming van fraude in relatie tot integriteit. Automatisering/ICT Automatisering en ICT zijn essentieel voor de werkprocessen in de organisatie. Dit betekent dat systemen up to date moeten zijn en blijven, en dat uitval opgevangen moet kunnen worden.

Wij hebben het beheer van onze ICT omgeving ondergebracht bij het shared service centrum Leeuwarden (SSC). De kwaliteitsafspraken en -eisen over onze ICT omgeving zijn opgenomen in een servicelevel agreement (SLA) en dossier afspraken procedures (DAP). Risicobeheersing Voor het geval dat uitval van ICT zich voordoet, zorgen maatregelen die gericht zijn op de oorzaak ervoor, dat (de kans op) een gebeurtenis wordt voorkomen dan wel verminderd. Maatregelen gericht op de gevolgen zorgen ervoor, dat de gevolgen minder zijn als de gebeurtenis zich voordoet. Jaarlijks simuleren en testen wij gezamenlijk een situatie waarbij ICT systemen uitvallen en er een back up en recovery situatie wordt nagebootst. Dit is ook onderdeel van informatiebeveiligingsplan. Privacy & Informatieveiligheid De ambitie van Waadhoeke is om in 2025 ‘Persoonlijk, dichtbij en online’ met de gemeenschap samen te werken. Nieuwe technologieën en inzichten zorgen daarbij voor snelle veranderingen in de digitale samenleving. Daarnaast heeft de COVID-19 pandemie er ook bij Waadhoeke voor gezorgd dat digitalisering en thuiswerken in versneld tempo onderdeel van de dagelijkse bedrijfsvoering zijn geworden. Tegelijkertijd zien we regelmatig ook de negatieve effecten hiervan. Er zijn steeds meer risico’s op het gebied van privacy en informatieveiligheid. Denk aan ransomware, phishing, hacken en datalekken.

De gemeente Waadhoeke is zich bewust van deze toename en de impact van cybercriminaliteit. Risicobeheersing Voldoen aan de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) blijft het uitgangspunt. We nemen passende maatregelen om onze data en onze systemen te beschermen. Voor eisen aan de beheeromgeving ICT sluiten wij aan bij het beveiligingsplan van het SSC. De verbeterpunten uit de

97

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

zelfevaluatie en controles nemen we mee in het plannen, uitvoeren en bijstellen van ons informatiebeveiligingsbeleid voor de jaren daarop. Gemeente Waadhoeke toetst nieuwe verwerkingen aan de basisbeginselen van de AVG, voert DPIA’s uit en houdt een datalekregister bij. Gemeente Waadhoeke heeft een Functionaris Gegevensbescherming aangesteld, die ook deelneemt aan diverse overleggen in de regio/provincie. (Nieuwe) Medewerkers krijgen een training op het gebied van Informatieveiligheid en Privacy, er wordt regelmatig gecommuniceerd via Intranet en er wordt periodiek gebruik gemaakt van externe programma’s om het kennisniveau en de weerbaarheid van de organisatie te vergroten. BTW Voor projecten met derden die met steun van de gemeente worden gefinancierd, of projecten waarvan de gemeente de projectleider is met steun van derden, is het erg belangrijk dat de btw component niet vergeten wordt. Deze vorm heeft vaak te maken met mengpercentages. Voorafgaand aan de uitvoering van het project is toestemming van de belastingdienst wenselijk. De gemeente Waadhoeke heeft sinds 2019 te maken met de specifieke uitkering sport. De uitkeringen van 2019 zijn 2020 zijn afgerond. Er was voor deze specifieke uitkering € 182 miljoen beschikbaar in 2021. De gemeente Waadhoeke heeft een bedrag van € 383.141 aangevraagd.

De aanvragen van iedere gemeente oversteeg het macrobudget wat er beschikbaar is gesteld. Hierdoor heeft de gemeente een voorschot uitgekeerd gekregen wat 77% was van de originele aanvraag (€ 294.768). De gemeente Waadhoeke loopt een risico voor het verschil tussen de originele aanvraag en het uitgekeerde bedrag. In 2022 is er een budget van € 178 miljoen beschikbaar. Risicobeheersing Periodiek en ad hoc overleg tussen afdeling Financiën en vakafdelingen. Daarnaast worden kredietaanvragen en boekingen gescreend op btw-vraagstukken. Horizontaal Toezicht De gemeente Waadhoeke heeft gekozen voor Horizontaal Toezicht (HT). Op deze manier vervalt, op termijn zodra er sprake is van aangepast toezicht, de 5-jaarlijkse controle en worden (nadelige) verrassingen achteraf voorkomen. Bij Horizontaal Toezicht gaat het om het proces dat de Belastingdienst bij alle fiscale facetten wordt betrokken. Vooraf en open overleg met de Belastingdienst is hierbij belangrijk. Een van de onderdelen die de gemeente moet ontwikkelen is het zgn. Tax Control Framework (TCF). Hierin worden alle processen die te maken hebben met fiscaliteit beschreven. De voortgang van de ontwikkeling van dit TCF is mede bepalend voor het in stand blijven van het convenant en voor het bereiken van aangepast toezicht. Risicobeheersing Borging in processen en toepassen van interne controles.

VPB Vanaf 1 januari 2016 zijn gemeenten vennootschapsbelastingplichtig. De inventarisatie en implementatie van de Vpb-plicht en het doen van aangifte voor de eerste jaren is met behulp van Caraad Belastingadviseurs gedaan. UIt de inventarisatie blijkt dat gemeente Waadhoeke 3 activiteiten met enige "winst" heeft waarover mogelijk Vpb verschuldigd is: - het straatparkeren, maar deze is voor de Vpb vrijgesteld, - het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst, en - de grondexploitatie, 98

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

De opbrengst op restafval is gering zodat de Vpb zeer klein is. De grondexploitaties komen in 2018 en 2019 niet door de spreekwoordelijke ‘ondernemerspoort’ waardoor er geen Vpb verschuldigd is. De wetgeving en jurisprudentie over de Vpb voor gemeenten is nog volop in beweging. Elk jaar moet opnieuw de Vpb-plicht beoordeeld worden. Risicobeheersing Goed volgen van de Vpb-regelgeving en -jurisprudentie die nog in beweging is. Bij nieuwe activiteiten alert zijn op mogelijke gevolgen voor de Vpb. Bij de nieuwe Grondexploitatie-opzetten een de jaarlijkse actualisatie de Vpb meenemen. Leerlingenvervoer Gemeenten zijn verplicht een regeling vast te stellen op basis waarvan ouders van leerlingen - onder bepaalde voorwaarden - aanspraak kunnen maken op bekostiging van vervoer van en naar school. Het vervoer omvat leerlingen van basisscholen, speciale scholen voor basisonderwijs en scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs. Leerlingen van het regulier voortgezet onderwijs die gehandicapt zijn kunnen in principe ook in aanmerking komen voor bekostiging van het vervoer. Uitgangspunt van de regeling is een bekostiging op basis van het openbaar vervoer. Als dat niet mogelijk is kan aangepast vervoer bekostigd worden. Risicobeheersing Het leerlingenvervoer is een zogenaamde “open-eind-regeling”.

Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn. Peuterspeelzalen De bekostigingssystematiek is zo dat ouders een inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor deelname aan het peuterspeelzaalwerk. Afhankelijk van het inkomen krijgen ouders een toeslag van de Belastingdienst. Bij kostwinnersgezinnen wordt deze toeslag (een vast bedrag per kind) door de gemeente betaald. Het aantal kinderen dat van deze voorziening gebruik maakt fluctueert elk jaar. Risicobeheersing De bijdrageregeling is een zogenaamde “open-eind-regeling”. Dit betekent dat het aantal aanvragen en de daarmee gepaard gaande kosten moeilijk in te schatten zijn. Algemene risico’s verbonden aan het subsidiëren van instellingen De gemeente Waadhoeke verstrekt jaarlijks vele subsidies, van kleine bedragen tot vele tonnen. Risico’s liggen er vooral op het gebied van de gesubsidieerde instellingen die grotendeels gefinancierd worden door de gemeente en die een bestuurlijke relatie met de gemeente hebben. Als er iets mis gaat dan is het veelal de gemeente die problemen moet oplossen en opdraait voor de financiële gevolgen. Risicobeheersing Tussentijds voortgangsgesprek met instellingen die substantieel subsidie ontvangen (groter dan € 50.000), in gesprek gaan als er problemen gesignaleerd worden, controle- of beoordelingsverklaring bij de jaarstukken.

De impact van de Coronapandemie is in 2020 een specifiek gesprekspunt met gesubsidieerde instellingen geweest. Beschermd Wonen Tot op heden worden de taken uitgevoerd via Centrumgemeenten, in ons geval Leeuwarden. Met ingang van 2018 ligt het financieel risico al bij de gemeente. In jaarrekening 2020 was het aandeel

99

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2022

van Waadhoeke in het overschot van gemeente Leeuwarden afgerond € 72.000. Hieruit blijkt dat de genomen maatregelen door SDF voldoende effect hebben gehad in het terugdringen van het tekort. Op dit moment is SDF bezig met de aanbesteding van Beschermd Wonen vanaf 2022. De financiële effecten hiervan laten zich op dit moment nog moeilijk duiden. Hiernaast is de herijking van het budget van Beschermd Wonen nog steeds actueel, omdat de nieuwe verdeling is uitgesteld tot 2023. Op dit moment lijkt de regio Friesland daar positief uit te komen. Risicobeheersing Regelmatig overleg en afstemming met SDF. Daarnaast actieve monitoring van informatie over de nieuwe herijking van de middelen voor beschermd wonen. Ziekteverzuim Op 1 januari 2004 is de Wet verlenging loondoorbetalingverplichting bij ziekte (WVLBZ) in werking getreden. Als gevolg van deze wet is de loondoorbetalingperiode verlengd van één naar twee jaar. Het totale loon over deze periode mag niet meer bedragen dan 170% van het laatstverdiende loon. In de CAO gemeenten is bepaald dat een zieke medewerker gedurende de eerste zes maanden recht heeft op 100% doorbetaling. In de zevende tot en met de twaalfde maand 90% en in het tweede ziektejaar 75%. Na deze 24 maanden moet bij voortdurende arbeidsongeschiktheid tot aan het einde van het dienstverband 70% van het loon worden doorbetaald.

De wachttijd voor een uitkering op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – voorheen WAO – is voor volledig arbeidsongeschikten verlengd naar twee jaar. Voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten, die op of na 1 juli 2007 ziek zijn geworden, geldt sinds 1 juli 2008 nog een “derde ziektejaar”. Risicobeheersing Maatregelen gericht op preventie zoals coaching, stimuleren van een gezonde leefstijl, aanbieden van een preventief medisch onderzoek (PMO). Wet WIA Per 1 januari 2006 is de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) in de plaats gekomen van de WAO. De nadruk komt voortaan te liggen op de geschiktheid om te werken. Tenzij een medewerker volledig arbeidsongeschikt is, is hij altijd in de eerste plaats voor een deel arbeidsgeschikt. Voor het deel dat niet gewerkt kan worden, ontvangt men een uitkering. Men heeft de keus om voor het overige deel te gaan werken. Dat wordt door de overheid ook gestimuleerd, want doe je dit niet, dan holt de aanvullende uitkering achteruit. Deze wijziging betekent het één en ander voor de organisatie. Het vraagt een nog actievere en zorgvuldiger hantering van het ziekteverzuimbeleid. Regelmatige toetsing in hoeverre het huidige beleid voldoet aan nieuwe wetgeving moet zeker plaatsvinden. Risicobeheersing Maatregelen gericht op begeleiding en ondersteuning bij re-integratie. We laten ons daarbij ondersteunen door Qare.

Keuzepensioen Door de invoering van keuzepensioen zijn de individuele mogelijkheden toegenomen en wordt meer verantwoordelijkheid bij de individuele werknemer gelegd. Een evenwichtige verdeling van de lusten en de lasten voor de oudere- en de jongere generatie is een belangrijk uitgangspunt voor de inhoud van de maatregelen geweest. De mogelijkheid bestaat om tussen 60 en 70 jaar uit te treden. Ook is er de mogelijkheid om deeltijdpensioen op te nemen. Dit onvoorspelbare vraagt een grote mate van flexibiliteit van de organisatie.

100