Bijlage 1: Duurzaamheidsagenda 2025-2028

4.i Subsidieregeling voor opvang van regenwater en meer groen Inhoud: Huidige regeling vanuit BOR; riolering geregeld. Jaarlijks is hier nu een bedrag van € 20.000 beschikbaar. Denk hierbij aan het vergroenen van tuinafscheidingen, aanschaf plantgoed (uitbreiding plantenvoucher in voor- en najaar) en het inmetselen van nestkasten voor gebouwbewonende soorten in de woningen, bruine daken voor onder andere de visdief en scholekster. Ook zwaluwen bij boeren en uilen. Looptijd: 2024-2028 Budget: € 100.000 Financiering: Gemeente Resultaat: Maatwerk bieden voor specifieke kansen bij particulier terrein op het gebied van ecologie. 4.j Openbare ruimte vergroenen Inhoud: Kansen onderzoeken en uitvoering geven aan kansen voor vergroening. Denk aan boomspiegels vergroten, verharding om te vormen van bestrating naar groen en oevers verzachten en te vergroten. Onder andere ook het verbeteren en aanbrengen van straatmeubilair in gebieden zoals Franeker Zuid. Onder andere uitvoering geven aan ‘Anders groen Franeker’ van de jongerenraad. Looptijd: vanaf 2027 Budget: € 200.000 Financiering: Gemeente, meenemen in kadernota 2026. Resultaat: Terugdringen wateroverlast, hittestress en meer leefgebied realiseren voor flora en fauna.

mogelijk te maken voor inwoners. Denk hierbij aan het vergroenen van tuinafscheidingen, aanschaf plantgoed (uitbreiding plantenvoucher in vooren najaar) en het inmetselen van nestkasten voor gebouwbewonende soorten in de woningen, bruine daken voor onder andere de visdief en scholekster. Ook zwaluwen bij boeren en uilen. Looptijd: vanaf 2026 Budget: € 20.000,- structureel Financiering: Gemeente, incidenteel 2025, meenemen in kadernota 2025. Resultaat: Maatwerk bieden voor specifieke kansen bij particulier terrein op het gebied van ecologie. 4.l Kruidenrijke akkerlanden, 1001 hectare Inhoud: Bevorderen van kruidenrijkdom en bewustwording bij boeren om kruidenrijke vegetaties te behouden ten behoeve van een inclusievere landbouw. Looptijd: vanaf 2025 Budget: € 15.000,- structureel Financiering: Gemeente (eventueel cofinanciering Regiodeal), incidenteel 2025, meenemen kadernota 2025. Resultaat: Bewustwording boeren en onder andere voedselbeschikbaarheid voor fauna realiseren.

4.k Uitbreiding van de huidige subsidieregeling voor opvang van regenwater en meer groen Inhoud:(huidige regeling wordt vanuit BOR; riolering geregeld, WRP wordt vernieuwd). Jaarlijks is hier nu een bedrag van € 20.000,- beschikbaar. Dit bedrag wordt opgehoogd om ook andere maatregelen

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 4.7

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 4.8

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

45

4.m Subsidieregeling boerenerven in het groen Inhoud: Vanuit de landschapsanalyse waardevolle bomen is gebleken dat een klein deel van de boerenerven in Waadhoeke nog in het oorspronkelijk groen staan. Dit project heeft als doel om de ecologische meerwaarde van boerenerven te herstellen door een stimuleringsregeling op te tuigen voor boerenerven. Streven om 10 erven te vergroenen per jaar. Looptijd: vanaf 2025 Budget: € 90.000,- incidenteel Financiering: Gemeente Resultaat: Versterken en herstellen van ecologische stapstenen in het buitengebied. 4.n Onderzoek bodemgezondheid Inhoud: De bodembiologie levert veel nuttige functies, zoals stikstofvastlegging, koolstofvastlegging, ziektewering) en zorgt voor de vitaliteit van een bodem. Dat is over het algemeen nog een black box. Er komen steeds meer onderzoeksresultaten die laten zien dat er veel bruikbare potentie zit in de bodembiologie en een extra sturingsknop is voor het bodembeheer. Om dit toe te kunnen passen zijn kennis en ervaring nodig alsmede de bewustwording bij gebruikers, zoals agrariërs. Looptijd: vanaf 2025 Budget: € 5.000,- structureel Financiering: Gemeente, incidenteel 2025, meenemen in kadernota 2025.

Resultaat: Door onderzoek inzicht te verkrijgen over de vitaliteit van de bodem om gebruikers bewust te maken van de functies 4.o Actieplan Weidevogels Vogelwacht Inhoud: Inzetten op het verbeteren van de habitat van weidevogels in heel Waadhoeke, in samenwerking met boeren en Vogelwacht.

Daarnaast wordt ook aandacht besteedt aan monitoring en bewustwording. Looptijd: vanaf 2025 Budget: € 40.000 structureel Financiering: Gemeente, wordt meegenomen in kadernota. Resultaat: Verbeteren habitat van weidevogels, broedsucces en bewustwording 4.p Toolbox natuur-inclusiviteit Inhoud: Middelen en handvaten ontwikkelen om natuurincliviteit in de praktijk makkelijker tot uitvoering te brengen in ruimtelijke ontwikkelingen. Denk hierbij aan communicatiemiddelen om bewustzijn te vergroten, maar ook handreikingen etc. Hangt ook samen met de omgevingsvisie en landelijke ontwikkelingen, zoals het bouwbesluit. Looptijd: vanaf 2027 Budget: nog nader te bepalen Financiering: nog nader te bepalen Resultaat: Praktijk vertaling van natuurinclusiviteit 4.q Vergroenen binnenstad en dorpen Inhoud: Denk aan groene erfafscheidingen (hagen), gevelgroen, een groene daken, groene verharding en het terugbrengen van niet nuttige verharding. Halfverharding parkeerplaatsen, vergroten boomspiegels etc. Looptijd: 2027 Budget: nog nader te bepalen Financiering: nog nader te bepalen Resultaat: Meer ruimte bieden aan stad- en dorps ecologie bij particulieren en klimaatadaptieve koppelkansen benutten.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 4.8

PROJECTEN ‘OARS MEI GRUNSTOFFEN OMGEAN’ 5.a Uitvoeren Zwerfafvalprogramma Samen Friesland Schoon Inhoud: In samenwerking met de Friese Milieu Federatie, het Instituut voor Natuur en Duurzaamheid (IVN) en Omrin worden verschillende uitvoeringsprojecten gericht op de aanpak van zwerfafval opgezet. Samen met inwoners, onderwijs (o.a. Himmelwike), organisaties en instellingen. Ook sluit de gemeente zich aan bij de aanpak van Nederland Schoon. Jaarlijks wordt, aan de hand van een keuzeprogramma, bepaald welke uitvoeringsprojecten worden gestart. Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 230.000 Financiering:Rijk. Aanvraag landelijke zwerfafvalvergoeding (m.i.v. 2025 SUP gelden). Resultaat: Bewustwording van de effecten van zwerfafval in de leefomgeving met als doel daarmee bij dragen aan een schone gemeente. 5.b Basismonitoring Zwerfafval Inhoud: Om grip te hebben op de zwerfafvalproblematiek in de gemeente is inzicht nodig. Monitoring is daarbij een goed hulpmiddel. Monitoring basis geeft een totaalbeeld van de aanwezige zwerfafvalsituatie. Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 7.500 Financiering: Rijk. Aanvraag landelijke zwerfafvalvergoeding (m.i.v. 2025 SUP gelden). Resultaat: Beproefde meetmethode over de aanwezige zwerfafvalsituatie in de gemeente.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 5.6

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

46

5.c Project communicatiecampagne ‘Samen halen we alles eruit’ Inhoud: Deelname aan de provinciale voorlichtingsen communicatiecampagne “Samen halen we alles eruit” van Friese gemeenten en Omrin. We zetten communicatiemiddelen in, gericht op het verbeteren van het afvalscheidingsgedrag van huishoudens met focus op specifieke deelstromen (zoals gft + etensresten) en afgestemd op specifieke doelgroepen. Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 31.000 Financiering: Gemeente (dekking uit beschikbare budget binnen het taakveld Afval). Resultaat: Verbeteren van het scheidingsgedrag van huishoudens. 5.d Uitvoeren van onderzoek over de samenstelling van afvalstromen (sorteeranalyses) Inhoud: De restafvalcontainer van huishoudens bevat diverse componenten, zoals bijvoorbeeld papier en gft-afval, die niet in het restafval thuishoren. Op grond van de samenstelling kan worden bepaald wat er bij de inzameling goed gaat, wat beter kan en welke afvalstromen extra aandacht vragen. Periodiek onderzoek naar de samenstelling is nodig om zicht te krijgen op het scheidingsgedrag van huishoudens. Door middel van een steekproef, in de vorm van sorteeranalyses, wordt er gekeken naar de samenstelling van de inhoud van restafvalcontainers. De sorteeranalyses vinden tweemaal per jaar plaats. Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 21.500 Financiering: Gemeente (dekking uit beschikbare budget binnen het taakveld Afval).

Resultaat: Inzicht krijgen in de actuele samenstelling van het huishoudelijk restafval.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 5.6

5.e Deelname en uitvoeren ambities Circulair Fryslân Inhoud: In 2016 is de Vereniging Circulair Friesland (VCF) opgericht. Dit is een samenwerkingsverband van Friese bedrijven, de provincie Fryslân, Friese gemeenten, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor een circulaire economie. De gemeente Waadhoeke heeft zich in 2019 aangesloten bij dit Friese netwerk. De gemeente draagt daarmee bij aan de vastgestelde gezamenlijke ambities over het bereiken van circulaire economie. Tevens is aangesloten bij Bouwcirculair voor het verduurzamen van de betonen asfaltketen. Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 15.000 Financiering: Gemeente Resultaat: Samenwerken met allerlei partijen in Fryslân bij het aanjagen van de nieuwe circulaire economie. 5.f Deelname en ontwikkeling programma Circulair Bouwen Inhoud: De opdrachtgeversaanpak ‘Fryslân bouwt Circulair’ is een collectieve aanpak om aan de hand van concrete (woning)bouwprojecten aan de slag te gaan met circulair bouwen in de grote (woning) bouw-, renovatie- en verduurzamingsopgaven van Fryslân. De gemeente heeft een belangrijke positie in de transitie naar een circulaire bouweconomie. Daarmee is een eerste belangrijke stap gezet in gezamenlijk versnellen van de transitie naar een circulaire bouwsector.

De gemeente heeft ingestemd met deelname aan de gezamenlijke opdrachtgeversaanpak en er zijn minimaal twee bouwprojecten aangewezen. Looptijd: 2024-2026 Kosten: € 28.500

Financiering: Gemeente Resultaat: Een collectieve Friese aanpak kennis, ervaring en capaciteit over circulair bouwen op efficiënte wijze in te zetten, te delen en aan te jagen. Daarmee te bevorderen dat circulariteit standaard in bouwprojecten wordt toegepast volgens het principe van het Nieuwe Normaal (gemeenschappelijke taal en prestaties ten aanzien van circulair bouwen) in Friesland. 5.g Inzicht en voorlichting over de afvalverwerkingsketen voor dorpen/wijken/ verenigingen/Instellingen/inwoners Inhoud: Wat er na het legen van de afvalcontainer met het afval gebeurt is voor heel veel inwoners niet duidelijk. Het afval van huishoudens wordt afgevoerd naar verwerkingslocaties zoals Ecopark de Wierde van Omrin, vlakbij Heerenveen. Een excursie naar verwerkingslocaties, zoals het Ecopark, geeft duidelijkheid over wat er verder met het huishoudelijke afval gebeurd. Vaak is dit voor mensen ‘eye opener’. Dorpsbelangen en wijkverenigingen worden benaderd om met een groep vanuit het dorp mee te gaan op excursie naar Ecopark de Wierde. Daarnaast is het mogelijk dat Omrin een informatiebijeenkomst in dorpen organiseert, waarbij preventie en afvalscheiding centraal staan. Hierbij kunnen de aanwezigen via een VR bril een virtueel bezoek brengen aan de SBI, de KSI en de REC.

Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 5.000 Financiering: Gemeente, dekking uit beschikbare budget binnen het taakveld Afval. Resultaat: Het vervolg van de afvalverwerking te laten zien in combinatie met voorlichting en daarmee inwoners te motiveren voor afvalscheiding (ambassadeursfunctie richting de eigen omgeving).

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

47

5.h Uitbreiden (bestaande) samenwerking lokaal hoogwaardig (her)gebruik van groene reststromen in landbouw Inhoud: Op basis van Samenwerkingsovereenkomst (SOK) tussen Agricycling Fryslân Coöperatief en de gemeente Waadhoeke (ondertekend op 12 september 2023) wordt bermmaaisel en hekkelmateriaal geleverd aan agrariërs die zijn aangesloten bij Agricycling. Voor aanvang van het maaiseizoen worden afspraken over de aanpak vastgelegd in een jaarlijks Werkplan. Primair is Agricycling Fryslân Coöperatief verantwoordelijk voor een efficiënte aanpak wat leidt tot een rendabele bedrijfsvoering. Het merendeel van de te maken kosten zit in de beschikbaarstelling van de machine voor het omzetproces en het monitoringsproces. Het materiaal gaat rechtstreeks naar de agrariërs. De vergoeding per aangeleverde hoeveelheid materiaal is exclusief de transportkosten. Naast een besparing op de stortkosten en de economische waarde realiseert de gemeente ook een maatschappelijke waarde door haar bijdrage aan minder CO2-uitstoot op het boerenerf, vastleggen van CO2 in de bodem en de reductie van kunstmestgebruik door het gebruik van kwalitatief hoogwaardige compost. Insteek is om de bestaande samenwerking voor de periode 2023 tot en met 2025 (pilot) de komende jaren te continueren en verder uit te gaan breiden in Waadhoeke.

Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 225.000 Financiering: Gemeente (verschuiving binnen taakveld groenbeheer) Resultaat: Het eindproduct (compost) wordt toegepast op de eigen landbouwgrond. Per hectare wordt maximaal 15 ton compost per jaar uitgereden ter verbetering van de grond.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 5.6

5.i Kennis uitwisseling door aan te sluiten bij bestaande en nieuwe grondstoffenketens Inhoud: Binnen bedrijven en productieketens komen allerlei afvalstromen vrij die te maken hebben met het type onderneming en het bijbehorende productieproces. Ieder bedrijf is binnen geldende wet- en regelgeving autonoom als het gaat om inkoop van benodigdheden, afzet van producten en de afvoer van afvalstoffen. Allerlei ketens lopen daardoor wellicht langs elkaar of kunnen op lokaal niveau beter met elkaar worden verbonden dan wel benut. Afvalstoffen of overtollige materialen op de ene locatie kunnen misschien weer goed dienen als (secundaire) grondstof op een andere locatie. Door een ketenanalyse te doen van lokale bedrijfscategorieën kan inzicht worden verkregen in vrijgekomen en benodigde materialen. Met een proef worden de stromen in een bepaalde branche in beeld gebracht en wordt gezocht naar (nieuwe) lokale afzetmogelijkheden. Hierdoor kunnen ketens op lokaal niveau worden verkort dan wel gesloten. Looptijd: 2024-2028 Kosten: € 5.000 Financiering: Gemeente Resultaat: Inzicht krijgen in de keten van afvalstromen binnen bedrijven en bij te dragen aan een lokale circulaire economie. 5.j Plusmonitoring Zwerfafval Inhoud: Om grip te hebben op de zwerfafvalproblematiek in de gemeente is inzicht nodig. Monitoring is daarbij een goed hulpmiddel.

Monitoring basis geeft een totaalbeeld van de aanwezige zwerfafvalsituatie. Voor meer details over gebiedsdelen en soorten zwerfafval is Monitoring plus een beproefde meetmethode dat voldoet aan het handboek Monitoring Zwerfafval van Nederland Schoon. Het betreft een uitbreiding van het

onderzoek naar de aanwezige zwerfafvalsituatie, via het plus pakket. Dit sluit aan bij het adequaat monitoren van de effecten bij wijzigingen in het bestaande systeem, zoals de voornemens rond invoering van diftar. Looptijd: 2025-2028 Kosten: € 6.000 Financiering: Rijk. Aanvraag landelijke zwerfafvalvergoeding (m.i.v. 2025 SUP gelden). Resultaat: Beproefde meetmethode over de aanwezige zwerfafvalsituatie in de gemeente. 5.k Optimaliseren en opwaarderen inzamelvoorzieningen Inhoud: Voor het stimuleren van de gescheiden inzameling van afvalstromen uit huishoudens stelt de gemeente allerlei voorzieningen beschikbaar, zoals mini-containers, ondergrondse of bovengrondse verzamelcontainers, speciale inzamelbakken, biobakjes, compostvaten e.d. Het is van belang dat beschikbare inzamelvoorzieningen aansluiten bij de wensen van inwoners en gebruikers, hedendaagse inzichten uitstraling, lokale omstandigheden en moderne vormgeving. Moderne, zichtbare, gebruiksvriendelijke en goed bereikbare voorzieningen dragen bij aan het bevorderen van de scheiding. Looptijd: 2026-2028 Kosten: € 60.000 Financiering: Gemeente (dekking uit beschikbare budget binnen het taakveld Afval). Resultaat: Verbeteren van het scheidingsgedrag van huishoudens.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

48

5.l Invoeren systeem registratie aangeboden hoeveelheid kilogram (diftar) Inhoud: De gemeente onderzoekt de mogelijkheden voor invoering van gedifferentieerde tariefstelling (diftarsysteem), waarbij de hoeveelheid per huishouding wordt geregistreerd en op basis daarvan in rekening wordt gebracht via de afvalstoffenheffing. Bij de inzameling van afvalstoffen wordt de aangeboden hoeveelheid per huishouding geregistreerd. Hoe meer restafval en hoe minder afvalstromen worden gescheiden hoe hoger de afvalstoffenheffing zal zijn. Omgekeerd levert het beter aanbieden van minder afval een lagere variabele afvalstoffenheffing op. Het diftarsysteem is een vorm van bronscheiding: het afval wordt gescheiden voordat het wordt aangeboden. Het is een financiële prikkel om huishoudens te stimuleren om grondstoffen gescheiden aan te bieden en afname van het aanbod van huishoudelijk restafval. Looptijd: onderzoek in 2025, invoeren 2026-2028 Kosten: onderzoek € 20.000 eenmalig, invoering diftar € 100.000 per jaar. Financiering: Gemeente, wordt meegenomen in de kadernota 2025. Resultaat: Minder restafval en betere bronscheiding van deelstromen. Verwacht 26% reductie van de hoeveelheid restafval per inwoner.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 5.6

PROJECTEN ‘SELS OARS’ 6.a CO2-prestatieladder Inhoud: De CO2-Prestatieladder is een duurzaamheidsinstrument dat bedrijven en overheden helpt bij het reduceren van CO2 en kosten. De Ladder wordt als CO2-managementsysteem gebruikt en geeft inzicht in de CO2-uitstoot en reductiemogelijkheden van de gemeentelijke organisatie. Doel is certificering op niveau 3 (Handboek 3.1). Looptijd: 2025-2028 Kosten: € 63.200 Financiering: Gemeente Resultaat: Certificaat CO2-prestatieladder en reductie CO2-uitstoot.

6.c Werkbudget Sels oars Inhoud: Interne verduurzaming kan leiden tot incidentele meerkosten. Ook kan een extra impuls nodig zijn om interne verduurzaming blijvend onder de aandacht te houden (campagnes, voorlichting, innovatie). Om het proces van interne verduurzaming gaande te houden en tijdelijke financiële belemmeringen weg te nemen, wordt een werkbudget ingezet. Looptijd: 2026-2028 Kosten: € 60.000 Financiering: Gemeente Resultaat: Verduurzaming in bedrijfsvoering.

6.b MIlieubarometer Inhoud: De Milieubarometer is een duurzaamheidsmonitor die de CO2-impact van een organisatie zichtbaar maakt. De gemeente ondersteunt bedrijven en organisaties bij het nemen van energiebesparende maatregelen en de bijbehorende CO2-reductie door een gratis startabonnement op de Milieubarometer aan te bieden. Gemeente Waadhoeke gebruikt de Milieubarometer zelf om de CO2-footprint van de eigen organisatie in kaart te brengen voor de CO2-prestatieladder. Onderzoeksresultaten over mogelijkheden van invoering van diftar worden in een separaat voorstel aan de raad voorgelegd inclusief financiering en wijze van dekking. Looptijd: 2025-2028 Kosten: € 6.000 Financiering: Gemeente Resultaat: CO2-footprint eigen organisatie en ondersteuning bedrijven en instellingen.

Klik hier om terug te gaan naar de tabel 6.2

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

49

Bijlage II Alle 17 duurzame ontwikkelingsdoelen in een overzicht: 1. Alle vormen van armoede tegengaan 2. Geen honger, wel duurzame landbouw en goede voeding 3. Goede gezondheid en welzijn 4. Goede kwaliteit van onderwijs 5. Dezelfde rechten en kansen voor mannen en vrouwen 6. Schoon water en sanitaire voorzieningen en duurzaam omgaan met water 7. Betaalbare duurzame energie 8. Goede banen, duurzame economische groei en eerlijke verdeling van welvaart 9. Duurzame industrie, innovatie en infrastructuur 10. Minder ongelijkheid in een land en tussen landen 11. Duurzame, veilige en veerkrachtige steden en gemeenschappen 12. Verantwoorde consumptie en productie 13. Klimaatverandering tegengaan 14. Duurzaam gebruik van de oceanen en zeeën 15. Beschermde ecosystemen, bossen en biodiversiteit 16. Vrede, veiligheid en rechtvaardigheid 17. Wereldwijde samenwerking om de doelen te bereiken

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

50

Bijlage III Inbreng participatieavond Duurzaamheidsagenda 3 juni 2024 te Ried (18 deelnemers) Inbreng thema Enerzjy en Waarmte

Verwerking in duurzaamheidsagenda

Gerichte aanpak kiezen per doelgroep.

Doe vooronderzoek waar de behoefte ligt en benader daar wijkverenigingen, dorpsbelangen, energiecoöperaties, Woningcooperaties etc. voor. Ga in gesprek met besturen, vraag hen wat nodig is en hoe je dit zou kunnen aanpakken. Er worden binnen de projecten gericht gekeken naar het verkleinen van energieongelijkheid.

De gemeente moet ook denken aan het aanleggen van een warmtenet.

Hier is al onderzoek naar gedaan, dit is alleen rendabel als er veel mensen dichtbij elkaar wonen dit zou wel in het centrum van Franeker kunnen, waar relatief veel oude huizen staan. Dit zou ook kunnen in gebieden met veel kassenbouw.

Energiecoaches als spil in de transitie.

Energiecoaches spelen een goede rol hierin en brengen kennis. Zij ondersteunen de inwoner bij besparing. Inwoners die hulp willen kunnen een afspraak inplannen.

Maak het persoonlijk: ga langs bij jaarvergaderingen van buurtverenigingen, Educatie op scholen is opgenomen in een van de projecten in de dorpsbelangen, scholen. Dring jezelf maar op als gemeente (roadshow). duurzaamheidsagenda. In het project ‘Engerzjyk op paed’ zal aandacht gegeven worden aan het betrekken van dorpsbelangen en buurtverenigingen. Dan gaan we de gemeente in. Doe inwoners een concreet aanbod en help hen met wat ze kunnen doen in het De energiecoaches zijn er voor inwoners om ze te helpen met hun instrumentenkoffer. verduurzamen van hun woning. Veel mensen weten de weg niet en weten niet wat er allemaal mogelijk is. Waadhoeke biedt mensen een leidraad of handreiking door middel van beschikbare leningen en subsidies voor verduurzaming. De energiecoaches helpen de inwoners hierbij. Initiatieven vanuit een dorpsbelang vooral oppakken. Laat mensen zien hoe slecht ze wonen qua vocht en tocht.

Komt voor in de projecten: Subsidie energieadviezen, energiecoaches + energiecoaches instrumentenkoffer en bronnenonderzoek.

Mensen die al wel veel hebben gedaan, kunnen hun ervaringen delen over verduurzamen en praktische tips delen. Het is wel de jeugd die de oude huizen koopt die gerenoveerd moeten worden. Een deelnemer uit de jongerenraad gaf aan dat campagnes hem niet hebben bereikt. Er zijn weinig jongeren die dit echt belangrijk vinden maar de jeugd is wel juist de doelgroep die oude huizen koopt die gerenoveerd moeten worden. Die huizen beginnen bij label H.

We moeten onze pijlen richten op jeugd: over 10 jaar zijn deze inwoners ook oud genoeg om een huis te kopen. Als zij goed geïnformeerd zijn, kunnen zij thuis ook kennis delen met hun ouders. Ga langs bij scholen (roadshow). Jongeren brengen kennis ook vanuit scholen naar huis richting ouders. Dit komt ook voor in de projecten: opzetten programma duurzaamheidseducatie op scholen en enerzjyk op paed.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

51

Inbreng thema Enerzjy en Waarmte

Verwerking in duurzaamheidsagenda

Communiceer als gemeente wat er is qua aanbod en wat je hebt gedaan via de De communicatie inzet bestaat uit een overzicht met alle activiteiten waar, op basis weekbladen. Maak dat goed bekend. van de vier programmalijnen (enerzjy, natuer, grûnstoffen en sels oars), de komende vier jaar aandacht aan wordt besteed. De communicatieadviseur levert op basis hiervan per lijn een communicatieplan waarin de verschillende activiteiten een plek krijgen. Zo wordt er op verschillende platformen gecommuniceerd over waar de gemeente mee bezig is. Kennis en bewustwording: Maak duidelijk wat plannen voor waterstof, gas en Dat wordt onderzocht in het bronnenonderzoek. Mensen moeten zelf gaan kijken windmolens op kunnen leveren voor inwoners. wat groen is en of dat echt zo groen is, bijvoorbeeld met zonnepanelen. De opwek is wel duurzaam, het product zelf nog niet. Opwek wordt van bovenaf geregeld. Je moet mensen inzicht geven in wat het per saldo oplevert. Beste motivatie voor isolatie is kostenbesparing en kou vermijden. Inzicht in wat het De instrumentenkoffer van de energiecoaches en de subsidie energieadviezen oplevert kan helpen mensen over te halen. ondersteunen inwoners hierbij. Ook de Lokale Aanpak Isolatie biedt inwoners ondersteuning. Energiebesparing gaat over organisatie, techniek en gedrag.

Techniek moet je Als mensen op zoek zijn naar informatie over passende techniek, kan de gemeente kiezen, gedrag kun je beïnvloeden. De gemeente kan een rol spelen. daar niet in helpen. Wij mogen als gemeente hier geen advies over geven. Wat de gemeente wel kan doen is een rol spelen in bewustwording door middel van communicatie naar inwoners toe. Overweeg in te zetten op versneld toepassen van een hybride warmtepomp, het is De inwoner kan een warmtepomp aanschaffen binnen de duurzaamheidslening een kleine ingreep en heeft beperkte kosten. Dit is makkelijker haalbaar dan isolatie. en verzilverlening, daarnaast wordt er naar dit onderwerp gekeken in het bronnenonderzoek en in project enerzjyk op paed wordt hier ook aandacht aan besteed. Ook in de Transitie Visie Warmte staat beschreven welke manieren er zijn om de gebouwen in onze gemeente op een alternatieve, duurzame wijze te kunnen verwarmen, dit is tot op buurtniveau inzichtelijk gemaakt. Er moet worden voorzien in gebruik van batterijen.

Het gebruik van batterijen en hulp hierbij wordt nog niet aangeboden vanuit de gemeente.

Inbreng thema Natuer

Verwerking in duurzaamheidsagenda

Meer aandacht voor educatie en voorlichting bij jong en oud, vrijwilligers en andere Project ‘programma duurzaamheidseducatie op scholen’ geeft hier aandacht geïnteresseerden. aan in de duurzaamheidsagenda. Daarnaast wordt in het hoofdstuk Natuer ook extra aandacht gevraagd hiervoor onder via het project ‘Operatie Steenbreek’, Subsidieregelingen, Voedselbosprojecten, ‘Habitat verbetering en nestgelegenheid oa bestuivers’. Ook werkt Waadhoeke mee aan natuur en milieu educatie op scholen sinds een aantal jaren. Dit programma wordt komende jaren verder uitgebreid. In de communicatie worden inwoners gestimuleerd en aangespoord om zelf bij te dragen aan initiatieven, zoals teldagen, gratis plantgoed en het vergroenen van de leefomgeving.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

52

Inbreng thema Natuer

Verwerking in duurzaamheidsagenda

Inzetten voor behoud van rietorchis, zwaluwen, vlinders, weidevogels, bijen en Project ‘ontwikkelen van een natuurwaardenkaart voor gemeente Waadhoeke insecten (door maaibeleid, aanplant, rustplekken e.d.) door het bundelen van bestaande data’ en de verschillende subsidie en vergroeningsprojecten die opgenomen zijn in de DZHA dragen hier aan bij. Daarnaast in met het vaststellen van het laatste groenbeheerplan hier een flinke verandering in het beheer gekomen. Waadhoeke werkt nu met kaarten waar aannemers groeiplaatsen van m.n. planten kunnen borgen. Met boeren in gesprek gaan over integratie biodiversiteit en bodemgesteldheid

In de projecten ‘Onderzoek bodemgezondheid’, ‘Actieplan Weidevogels Vogelwacht’, ‘Subsidieregeling boerenerven’en ‘kruidenrijke akkerlanden’ wordt hier op in gegaan en worden concrete acties en middelen geboden aan boeren om hier aandacht aan te besteden.

Betere verbindingen tussen de voedselgebieden voor soorten (BIG 26)

Er is aandacht voor de verbindingen tussen de verschillende gebieden. We moeten nog beter in kaart brengen wat dit voor onze projecten betekent.

Meer (oude) bomen, heggen en besdragende planten voor biodiversiteit

Subsidie regeling ‘Boerenerven in het groen’ geeft mogelijkheid tot het versterken en herstellen van ecologische stapstenen in het buitengebied. Ook in het invoeren van kapvergunningen draagt hier aan bij. In het Openbaar groen wordt hier ook meer rekening mee gehouden met de vaststelling van het Groenbeheerplan.

Resultaten laten zien en aangeven hoe het ook kan en welke impact dat heeft

‘Ontwikkelen van een natuurwaardenkaart voor gemeente Waadhoeke door het bundelen van bestaande data’ geeft inzicht in de huidige stand van zaken en een doorkijk naar de toekomst. Project ‘Flora en fauna monitoring opstarten en uitdiepen’ vergroot kennis en zorgt voor gericht beheer en het afstemmen van ruimtelijke ontwikkelingen. Ook geeft dit inzicht in de ontwikkeling en trens van populaties Flora&Fauna. Verder zal er middels het project ‘Operatie Steenbreek’ ook aan inwoners meer worden laten zien hoe men de eigen leefomgeving biodivers en natuurvriendelijk kan inrichten.

Goed samenwerken met plaatselijks werkgroepen biodiversiteit

In de DZHA worden middelen gevraagd om werkgroepen en acties die eruit voortvloeien te kunnen bekostigen, deze middelen vallen onder het ‘Werkbudget’.

Uitbreiden vlinderidylle, duinachtige kustlijn, ideeënbus, evenementen organiseren, Het idee is om (nabij scholen) voedselbosjes/pluktuinen te gaan realiseren. Hiervoor voedselbos realiseren. worden middelen gevraagd. Daarnaast worden middelen gevraagd om kansen te benutten in de openbare ruimte voor verduurzaming op het gebied van groen. Dit geld zou voor meerdere doeleinden ingezet kunnen worden, zoals vergroten van boomspiegels, overbodige verharding verwijderen, maar ook bestaande initiatieven versterken. Voor wat betreft een duinachige kustlijn, loopt het project van de dijkversterking 1DYK. Dit staat los van de DZHA. Voor het realiseren van voedselbosjes zijn meerdere projecten opgenomen.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

53

Inbreng thema Natuer

Verwerking in duurzaamheidsagenda

Betere communicatie via de gemeentelijke website waarom er op deze manier De wens bestaat om een meer informatieve website aan te bieden op de wordt gesnoeid (dit zou tot meer begrip moeten leiden) thema’s binnen de klimaatopgaven, waaronder beheer en onderhoud van groen, energietransitie etc. (ik kan hier weinig over zeggen omdat ik niet in die website ontwikkeling zit). Deze middelen vallen onder het ‘Werkbudget’. Inbreng thema Grûnstoffen

Verwerking in duurzaamheidsagenda

Gemeente ga in gesprek met partijen in de productieketen over materiaalgebruik Aansluiting bij relevante en nieuwe ketens en partijen is onderdeel van de en bevorderen van hergebruik duurzaamheidsagenda, via partijen die zijn aangesloten bij Circulair Friesland en specifiek via Bouwcirculair met producten en gebruikers van bouwmaterialen. Stimuleer bewustwording bij consumenten, inwoners en huishoudens

Het ontwikkelen van een bewustwordingscampagne is als project en tevens is voorlichting als onderdelen van andere projecten opgenomen in de duurzaamheidsagenda

Zorg er voor dat zoveel mogelijk componenten gratis ingeleverd kunnen worden

Alle binnen huishoudens vrijkomende stromen worden gratis ingenomen (en verrekend richting huishoudens via de Afvalstoffenheffing) en dat uitgangpunt blijft gewoon gelden. Enige uitzondering vormt de stroom bouw- en sloopafval dat tegen betaling wordt ingenomen via de milieustraat, mede omdat dit in beginsel geen huishoudelijk afval betreft en daarom formeel geen wettelijke taak van de gemeente is. Dit punt is evenwel onderdeel van het regulier periodiek overleg over de exploitatie van de milieustraat Omrin en andere gemeenten.

Betrek jeugd bij het thema via onderwijs op scholen

Scholen en jeugd worden op onderdelen al wel betrokken bij het thema, zoals via de Himmelwike, speciale gastlessen en theaterlessen op scholen. Via het structureel en programmatisch ontwikkelen van Natuur en Milieueducatie kan ook meer aandacht worden besteed aan dit thema.

Besteedt aandacht aan het bestrijden van zwerfafval

De aanpak van zwerfafval samen met allerlei partijen en extra monitoring om zwerfafval in wijken en gebieden te meten zijn onderdelen die zijn opgenomen in de duurzaamheidsagenda

Zorg voor een beloningssysteem om scheiding te bevorderen/stimuleren (beter In de duurzaamheidsagenda is het voornemen om te kijken naar invoering van scheiden motiveren) en let op medewerking en draagvlak op wijkniveau een systeem waarbij huishoudens minder hoeven te betalen bij betere scheiding (betalen per kilo ongescheiden restafval oftewel diftar). Ook het optimaliseren en opwaarderen van bestaande inzamelsystemen om scheiding te stimuleren is als project opgenomen in de duurzaamheidsagenda Zet een scheidingscampagne op voor specifieke deelstromen, zoals textiel

Bewustwordingscampagne met focus op de scheiding van specifieke deelstromen is onderdeel van de duurzaamheidsagenda

Laat zien wat er met gescheiden stromen gebeurd en hoeveel er nog niet wordt Er wordt jaarlijks onderzoek gedaan naar de samenstelling van het ongescheiden gescheiden restafval en via een campagne wordt inzichtelijk gemaakt wat er met stromen gebeurd. Bovendien worden er excursies georganiseerd naar Ecopark De Wierde waar allerlei stromen samen komen.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

54

Inbreng thema Grûnstoffen

Verwerking in duurzaamheidsagenda

Geef voorlichting via traditionele en moderne communicatiekanalen

In de ontwikkelde campagne wordt gebruik gemaakt van alle beschikbare middelen, zowel traditioneel via dagbladen of spandoeken e.d. als moderne via social media of speciale displays in supermarkten. Voor het bevorderen van inzicht en voorlichting over wat er met stromen gebeurd is bovendien een project opgenomen in de duurzaamheidsagenda

Stimuleer lokaal composteren door compostvaten of wormenhotels thuis of evt. op Voor het beschikbaar stellen van adequate inzamelvoorzieningen/middelen die wijknviveau en stimuleer het gebruik van het opgeleverde compost aansluiten bij de behoefte en gewenst gebruik is separaat een project opgenomen in de duurzaamheidsagenda. Mogelijkheid is om bijvoorbeeld in dat kader ook compostvaten beschikbaar te gaan stellen. Zorg voor laagdrempelige en klantvriendelijke milieustraat waar stromen gratis Dit is niet specifiek als onderdeel uitgewerkt van de duurzaamheidsagenda, Deze ingeleverd kunnen worden punten zijn namelijk standaard onderdeel van het periodieke exploitatieoverleg over het functioneren en optimaliseren van de milieustraat met Omrin. Dit vormt zodoende al een structureel punt van aandacht binnen het reguliere beheer van de milieustraat in overleg met andere deelnemende gemeenten.

Op nei in duorsume gemeente | Duurzaamheidsagenda 2025 - 2028

55

adres Harlingerweg 18 8801 PA Franeker

postadres Postbus 58 8800 AB Franeker

online www.waadhoeke.nl info@waadhoeke.nl

telefoon 0517 380 380