Bijlage 1 Bestuurlijke oplegger Projectplan de Groeituin

Bijlage 1

Bestuurlijke oplegger Projectplan de Groeituin

Datum Afdeling

6 februari 2024 Beleidsteam Sociaal domein

Onderwerp

Bestuurlijke oplegger Projectplan de Groeituin

Behandelend ambtenaar Manager

T. Rodenhuis J. Piersma

Oplegger voor college van B&W en Gemeenteraad van Waadhoeke Betreft: Datum: Steller: Integraal onderdeel van:

Projectplan de Groeituin 6 februari 2024 T. Rodenhuis , t.rodenhuis@waadhoeke.nl collegevoorstel en raadsvoorstel inzake Projectplan de Groeituin 2023-248116

Deze oplegger is de beschouwing van het college van B&W van Waadhoeke op het Projectplan de Groeituin. We plaatsen het projectplan in het bredere perspectief van ambities van het gemeentebestuur, actuele sociaal-economische ontwikkelingen en plannen van de rijksoverheid.

In de Groeituin zetten inwoners van Waadhoeke en omgeving zich op verschillende manieren in om uiteindelijk een duurzame plek op de arbeidsmarkt te vinden, om terug naar school te kunnen gaan of – als betaald werk niet lukt- op een andere manier maatschappelijk actief te zijn. DE ESSENTIE In dit projectplan schetst Empatec een levendig beeld van hoe de kas van Empatec in Wier, waar een maatschappelijke doelstelling wordt toegevoegd aan de bestaande activiteiten; streekeigen qua bedrijfssoort en met kansen voor het zinvol benutten van het terrein. De belangrijkste opdracht is: een zelfredzaam en zo zelfstandig mogelijk bestaan voor onze inwoners, met ondersteuning waar dat nodig is. Wij positioneren de Groeituin in het re-integratiedomein, maar de Participatiewet is niet leidend. De Groeituin is namelijk een voorziening waarvoor je niet persé een indicatie nodig hebt. Of het nu gaat om een jonge voortijdig schoolverlater, een inwoner die kampt met beperkingen of een inwoner die al langere tijd afhankelijk is van een uitkering; de begeleiding, intensiteit, inhoud en duur van het traject worden bij de Groeituin op maat gesneden. Dat betekent niet dat een traject bij de Groeituin vrijblijvend is. Kandidaten bij de Groeituin worden in principe voorbereid op het uiteindelijk kunnen leveren van een actieve bijdrage aan een productie- of dienstverleningsproces.

Daarvoor zijn wederkerige afspraken en verwachtingen nodig – juist dat aspect bereidt deelnemers voor op een volgende stap op de participatieladdder.

VOOR WIE De Groeituin is er voor werkzoekenden die moeite hebben om aansluiting bij de arbeidsmarkt te krijgen. Inwoners, waaronder zij-instromers, mensen met een arbeidsbeperking, mensen met een nietNederlandse afkomst en jongeren en ouderen die tijdelijk het stuur kwijt zijn geraakt door een samenloop van omstandigheden, kunnen in de Groeituin werken (met behoud van uitkering) en leren. De Groeituin biedt ook kansen voor inwoners, jongeren en ouderen, die nu nog zijn aangewezen op dagbesteding in het kader van de WMO maar die competenties en vaardigheden zouden kunnen inzetten op de beschutte of reguliere arbeidsmarkt. Bieden van WMO-ondersteuning is een andere professie dan begeleiden bij re-integratie. De Groeituin is in dat laatste gespecialiseerd en als dagbestedingsorganisaties willen samenwerken met de Groeituin, kunnen inwoners hun potentie optimaal benutten en hun leven zo zelfstandig mogelijk inrichten.

2

| Bestuurlijke informatienota Projectplan de Groeituin

Met name voor de jongere doelgroep (bijvoorbeeld oudleerlingen van het praktijk- en speciaal onderwijs) kunnen binnen de Groeituin schakeltrajecten worden ontwikkeld om vorm te geven aan het simpel switchen. Simpel switchen is een beweging van rijk en gemeenten om inwoners risicoloos de kans te bieden te schakelen tussen de diverse formele en lokale regelingen; het simpel switchen is gebaseerd op de gedachte dat inwoners altijd ergens op terug kunnen vallen als de volgende stap toch net iets te vroeg of te groot bleek. De Groeituin is dan het vangnet. Of liever: trampoline, want de bedoeling is dat vanuit de Groeituin weer een nieuw doel wordt gesteld en bereikt. Figuur: keuzehulp bij Simpel switchen is nodig

SÛN WURKJE OAN ‘E TAKOMST Van zorg naar werk Doorstroming vanuit dagbesteding kan bijdragen aan maximale arbeidsparticipatie. De raad van Waadhoeke wil de beweging van zorg naar werk stimuleren en noemt in het coalitieakkoord expliciet de Wurkjouwer-vestigingen in Haskerhorne en Sneek (onderdeel van Empatec en gezamenlijk initiatief van Empatec met resp. De Fryske Marren en Súdwest-Fryslân) als model om dat te bereiken. WAADHOEKE WMO-dagbesteding Dagbesteding voor ouderen met dementie Dagbesteding overig Inschatting aandeel arbeidsmatig (van dagbesteding overig) Inschatting potentie doorgroei van arbeidsmatig naar (beschut) werk Tabel: WMO – dagbesteding Waadhoeke 2023

Jaar 2023 100 242 70% 10%1

De drie O’s Het in het coalitieakkoord aangehaalde O3-netwerk is een vehikel om de afstemming tussen vraag en aanbod te versterken. In de Groeituin komen onderwijs, ondernemerschap en overheid samen voor de meest kwetsbare doelgroepen op de arbeidsmarkt. De Groeituin is een aanvulling op de bestaande en nog te ontwikkelen projectideeën vanuit de Regiodeal en het Sociaal economisch actieplan. De Groeituin legt in twee richtingen verbinding tussen het maatschappelijke en het reguliere domein: detachering vanuit Groeituin bij lokale ondernemers in de glastuinbouw en het bieden van het vangnet als dat moet. Zo staan mensen nooit stil. We zien kansen om binnen de Groeituin voorschakeltrajecten voor de Werkcarrousels (SEAP) te realiseren. De vanzelfsprekende verbinding van de Groeituin met de andere vakbedrijven van Empatec en haar netwerk van reguliere ondernemers en werkgevers is belangrijk voor de doorstroom van kandidaten naar de reguliere arbeidsmarkt.

Dit is een eigen inschatting op basis van de evaluaties van projecten bij vier gemeenten in Nederland; bron: handreiking Simpel Switchen van dagbesteding naar werk (Divosa; 2021) 1

3

| Bestuurlijke informatienota Projectplan de Groeituin

Sûnens foarop Er ontstaat met de Groeituin in Wier een lokale agrifood-community die kan bijdragen aan de grotere agrifood-hub die het Sociaal economisch actieplan (SEAP) voor ogen heeft. Voor de Groeituin blijft de verkoop van producten een beperkt verdienmodel, waarbinnen het opdoen van vaardigheden van de mensen van de Groeituin centraal staat; zij werken mee in het productie- verkoopproces. Deelnemers zijn eveneens afnemers van de Groeituin; en dat maakt een gezond leven bereikbaarder. Daarmee sluiten we aan op de nota Gezondheidsbeleid 2023 – 2026 Waadhoeke “Sûnens Foarop”. De Groeituin is de gezonde omgeving die deelnemers helpt om zelf regie te nemen op (en keuzes te maken omtrent) een positieve gezonde leefstijl. Vanuit de Groeituin kan informatie over een gezondere leefstijl worden aangeboden die toegankelijk en begrijpelijk is. De Groeituin kan daarmee een middel zijn in de inclusie-ambitie van het college dat ‘alle Waadhoekers naar vermogen deel kunnen nemen aan het sociale en gezondheidssysteem’ (bron: coalitieakkoord 2022 Waadhoeke, “Sûn wurkje oan’e takomst”).

SAMENHANG BUSINESSCASE WERKLEERBEDRIJF In 2021 en 2022 namen de deelnemende gemeenten in gemeenschappelijke regeling Fryslân–West, waaronder Waadhoeke, het besluit om Empatec door te ontwikkelen tot Werkleerbedrijf. Het perspectief bij dit besluit is dat gemeenten ervaren dat het Werkleerbedrijf onderdeel uitmaakt van de gemeentelijke uitvoering. Het Werkleerbedrijf moet vooral gefocust zijn op het plaatsen van uitkeringsgerechtigden en mensen met een beperking op de reguliere arbeidsmarkt. Deze dienstverlening (voor de zogenaamde Perspectiefrijke kandidaten) voert het Werkleerbedrijf uit voor alle vier gemeenten vanuit het zogenaamde basispakket. Binnen dit basispakket nemen de vier gemeenten naar dezelfde soort diensten in -naar rato- dezelfde omvang af. Dit basispakket biedt Empatec (en gemeenten) toekomstbestendigheid. De beide Wurkjouwers in Fryslân-West, en daarmee ook de Groeituin, vallen onder het zogenaamde pluspakket. Binnen het pluspakket valt de dienstverlening die individuele gemeenten naar eigen behoefte afspreken met Empatec. Daarnaast hebben de gemeenten met de Businesscase gekozen voor het perspectief dat de infrastructuur van het Werkleerbedrijf wordt gebruikt voor de arbeidsontwikkeling van kandidaten die de stap naar de reguliere werkgever (nog) niet kunnen maken.

We kunnen denken aan mensen die vanuit de Participatiewet tijdelijk via een lokale loonkostensubsidieregeling een dienstbetrekking krijgen in de vakbedrijven van Empatec. In onze regio worden deze banen Doorstroombanen genoemd. Deze Doorstroombanen kunnen in de Groeituin worden gecreëerd als tussenstap naar een reguliere baan bij, bijvoorbeeld, een van de netwerkpartners van de Groeituin.

HET RIJK STIMULEERT DE DOORONTWIKKELING VAN SOCIAAL ONTWIKKELBEDRIJVEN De doelgroep van werkleerbedrijven zoals Empatec is sinds de sluiting van de Wet sociale werkvoorziening in 2015 drastisch aan het veranderen. Inwoners die eerder in aanmerking zouden komen voor een Sw-indicatie en zich bij het Werkleerbedrijf verdienstelijk maakten moeten nu hun

4

| Bestuurlijke informatienota Projectplan de Groeituin

loonwaarde zien te benutten op de reguliere arbeidsmarkt. Dat gaat zowel in de voorbereiding als op het werk zelf gepaard met coaching en subsidie en met vallen en opstaan. Mensen die deze stap naar de reguliere arbeidsmarkt niet of nog (lang) niet kunnen maken, vormen sinds 2015 de nieuwe focus van werkleerbedrijven en gemeenten. Vooral voor het Werkleerbedrijf is het de uitdaging om bedrijfsvoering, werkzaamheden en begeleiding aan te passen op deze verandering. Op 21 december 2023 stuurde demissionair minister Schouten een brief naar de Tweede Kamer waarin wordt aangegeven dat er voor gemeenten in 2024 een bedrag van 63,9 miljoen beschikbaar komt om de uitdagingen met betrekking tot de infrastructuur waar gemeenten en werkleerbedrijven tegenaan lopen, aan te kunnen gaan. De middelen zijn vrij besteedbaar. De minister benadrukt wel dat de extra middelen voor de infrastructuur moeten leiden tot meer werk voor mensen met een arbeidsbeperking. Naar verwachting worden deze extra middelen in 2024 beschikbaar gesteld en via de meicirculaire toegevoegd aan de Rijksbijdrage Wsw in het gemeentefonds. Ook wordt in die kamerbrief een structurele bijdrage voor deze infrastructurele uitdagingen in het vooruitzicht gesteld. Dat wordt het transformatiebudget genoemd, en bedraagt € 319 miljoen voor de periode 2025 tot en met 2034. Het wordt waarschijnlijk in tranches beschikbaar gesteld.

Met de middelen worden gemeenten geacht uitvoering te geven aan een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf. Gemeenteraden moeten de plannen goedkeuren. Tenslotte wil de minister de financiering van Beschut werk verbeteren; waarmee zij een vervolg geeft aan de kamerbrief van 6 juli 2023. Daarnaast komen er middelen beschikbaar om voor meer mensen loonkostensubsidie kunnen verstrekken. Het gaat dan om de groep die de stap naar regulier werk nog niet kan maken, te vergelijken met de Doorstroombanen die in onze regio al -beperkt- zijn gecreëerd. Landelijk zal het gaan om 10.000 extra banen. De Groeituin zien we als een maatregel om de diensten van het Werkleerbedrijf passend te maken voor de veranderende en nieuwe doelgroepen die gemeenten en Werkleerbedrijf gezamenlijk hebben.

PARTICIPATIEWET IN BALANS Op dit moment kent de Participatiewet een re-integratieplicht voor bijstandsgerechtigden, met voorwaarden en regels die gelden voor iedereen. Bijvoorbeeld de te accepteren reistijd, up to date houden van kennis en vaardigheden en de verplichting om ingeschreven te staan bij uitzendbureaus. Met het wetstraject Participatiewet in balans wil het rijk deze knelling uit de wet halen omdat veel inwoners gewoonweg niet in staat zijn om te voldoen aan de eisen die de wet stelt. Er komt een participatieplicht op basis waarvan de bijstandsgerechtigde zich moet inspannen voor arbeidsinschakeling, mee te werken aan re-integratie-activiteiten en als dit nog niet mogelijk is het verrichten van andere activiteiten om deelname aan het maatschappelijk leven te bevorderen: maatschappelijke participatie. Gemeenten moeten zich inspannen voor aanbod van maatschappelijke activiteiten, en voor vakmanschap in de begeleiding. Als de Groeituin uiteindelijk niet leidt tot een betaalde baan of

5

| Bestuurlijke informatienota Projectplan de Groeituin

terugkeer naar school, dan is het zoeken vanuit de Groeituin naar een mooie vrijwilligerswerkplek om maatschappelijk te participeren, de volgende optie.

DE STILLE RESERVE VAN DE ARBEIDSMARKT WERKT EN LEERT IN EIGEN REGIO (EN -TEMPO) Een ander perspectief van de Businesscase is ‘Maatwerk, zo lokaal mogelijk’. Het gaat erom dat kandidaten hun re-integratietraject dicht bij huis kunnen volgen en dat het Werkleerbedrijf in nauwe afstemming met de gemeente het portfolio van instrumenten uitbreidt – met andere woorden: de dienstverlening voor een zo groot mogelijke groep passend maakt. Ook dit is een perspectief vanuit de Businesscase Werkleerbedrijf. In Waadhoeke gaat het alleen al om ongeveer 1000 volwassen inwoners met een gemeentelijke uitkering die de aansluiting bij de arbeidsmarkt nog niet hebben gevonden. We geloven daarnaast in de potentie van nog meer mensen die we als gemeente nog niet kennen. Als zij maar voldoende tijd en goede begeleiding krijgen om zich te ontwikkelen. We moeten er rekening mee houden dat onder die stille reserve (veel) mensen zijn die kampen met complexe problematiek: langdurig inactief door ziekte, beperkingen of sociaal-psychische problemen, gezondheidsproblemen en financiële problemen. Reguliere re-integratietrajecten, met enkele contactmomenten per week en de nodige zelfstandige inzet zijn voor veel inwoners een goede oplossing. Maar als problematiek complex is, is een integrale en intensieve begeleiding nodig. Met de Groeituin wordt deze witte vlek opgevuld.

Als je 4 uren in de Groeituin bent, heb je vier uren begeleiding. In de Groeituin is zelfwerkzaamheid een leerdoel, niet een toegangscriterium.

6

| Bestuurlijke informatienota Projectplan de Groeituin