Adviesnota Raad Stichting Kenniscluster Verzilting

AAN DE RAAD

Datum opgesteld

20 december 2022

Datum agendering Onderwerp

26 januari 2023 Deelname Kenniscluster Verzilting Jan Dijkstra

Portefeuillehouder

Behandelend ambtenaar E-mailadres Telefoonnummer

D. Machiela d.machiela@waadhoeke.nl

Samenvatting Op grond van het Friese Bestuursprogramma 2019-2023 heeft de provincie Fryslân het initiatief genomen voor het oprichten van een kenniscluster over verzilting. De uitwerking voorziet in de oprichting van een zelfstandige Stichting Kenniscluster Verzilting. De provincie is bereid om hierin te investeren en zoekt tegelijkertijd ook partners. In dit stadium worden allerlei potentiële organisaties, waaronder gemeente Waadhoeke, door de provincie benaderd met de vraag of zij partner willen worden van de Stichting Kenniscluster Verzilting. De provincie Fyslân is voornemens om hierover in januari 2023 een besluit te nemen, met duidelijkheid over de deelname van partners. Wij willen partner worden van de op te richten Stichting. Daartoe willen wij uw raad de gelegenheid bieden om daarover wensen en bedenkingen te uiten. Voorstel 1. positieve grondhouding uit te spreken richting de provincie Fryslân ten aanzien van het initiatief voor het oprichten van een Stichting Kenniscluster Verzilting; 2. als partner betrokken te zijn bij de oprichting van de Stichting Kenniscluster Verzilting op basis van Partner Agreement-light (bijlage 3); 3. uw raad in de gelegenheid te stellen om wensen en bedenkingen te uiten.

Inleiding Op grond van het Friese Bestuursprogramma 2019-2023 heeft de provincie Fryslân het initiatief genomen voor het oprichten van een kenniscluster over verzilting. Een consortium bestaande uit de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), Wageningen University & Research (WUR), Academie van Franeker, LTO Noord, The Potato Valley en kennisinstituut Deltares heeft de provincie daarover geadviseerd. Het idee is om een professioneel netwerk op te gaan richten dat de intentie heeft om voortaan de krachten van alle bij het thema betrokken organisaties en instellingen te bundelen. Dit jaar hebben er een aantal bijeenkomsten plaatsgevonden waarbij de provincie een brede groep van (potentiële) partners heeft geconsulteerd over dit initiatief. Daaruit kwam kort samengevat naar voren dat dit initiatief op brede steun kan rekenen en partners de kennisdeling rond dit thema beter willen borgen. Op grond daarvan heeft de provincie het clusterinitiatief verder uitgewerkt in een concreet voorstel. De uitwerking voorziet in de oprichting van een zelfstandige Stichting en het bevorderen van projecten rond het thema (zie voorstel bijlage 1). De provincie is bereid om hierin te investeren en zoekt tegelijkertijd ook partners.

In dit stadium worden allerlei potentiële organisaties, waaronder gemeente Waadhoeke, door de provincie benaderd met de vraag of zij partner willen worden van de Stichting Kenniscluster Verzilting. De provincie Fyslân is voornemens om hierover in januari 2023 een besluit te nemen, met duidelijkheid over deelname van partijen in de Stichting. Beoogd (meetbaar) effect Het oprichten van een netwerk van allerlei publieke en private partijen die betrokken zijn bij het thema verzilting. Dit kenniscluster is er om alle beschikbare kennis rond verzilting en zoetwaterbeschikbaarheid in de kustzone te bundelen en betere afstemming/borging van beschikbare kennis met de praktijk, in beleid, bij onderzoek en in het onderwijs te bewerkstelligen. Motivering Argumenten 1.1 de bundeling en uitwisseling van kennis over de effecten en gevolgen van verzilting kan beter Het geleidelijk toenemen van het zoutgehalte van bodem en grondwater is een sluipend verschijnsel dat zich vooral langs de zeekustgebieden voordoet. Ondanks dat het niet een nieuw probleem is, neemt de behoefte aan kennis over de nadelige effecten en gevolgen voor de leefomgeving nog toe. Steeds meer organisaties en instellingen houden zich bezig met het thema verzilting.

Geconstateerd wordt dat de huidige kennis over het onderwerp zeer versnipperd is en ook de afstemming tussen praktijksituaties, onderzoekstrajecten, beleidsontwikkelingen en onderwijs verloopt op dit moment niet optimaal. Een consortium van Rijksuniversiteit Groningen (RUG), Wageningen University & Research (WUR), Academie van Franeker, LTO Noord, The Potato Valley en kennisinstituut Deltares heeft dan ook geadviseerd dat de kennisclustering rond het thema verzilting voor verbetering vatbaar is. De provincie Fryslân heeft dat opgepakt met het voorstel om een professioneel netwerk op te gaan richten in de vorm van een Kenniscluster Verzilting (zie voorstel bijlage 1), met nauwe betrokkenheid van partners. 1.2 dit sluit aan bij de gemeentelijke en regionale ambities over samenwerking rond dit thema Verzilting van het diepe grondwater speelt zich vooral af in de kustzone vanwege de toenemende druk vanuit de zee. Ook het ondiepe grondwater en plaatselijk het oppervlaktewater staat onder invloed van verzilting. Onze gemeente is evenals andere kustgemeenten dan ook nauw betrokken bij het thema. In de gemeentelijke Bodemvisie is dit thema expliciet als speerpunt benoemd, gericht op kennisontwikkeling en bewustwording. Aangegeven is dat de gemeente dit alleen in nauwe

2

| Deelname Kenniscluster Verzilting

samenwerking met ketenpartners en onderzoeksinstellingen kan. Dit in aansluiting bij een regionale aanpak voor Noord Nederland. Het op te richten kenniscluster speelt daar concreet op in. Ook in de recente aanvraag van de Regio Deal Noordwest-Fryslân is onder meer ook expliciet aandacht voor dit thema. Het voorstel past uitstekend bij het verbeteren van de regionale samenwerking rond het thema verzilting. Bovendien wordt daarbij extra inzet gevraagd voor de rol van het onderwijs en de ontwikkeling van onderwijsmodules. 2.1 een stichting het meest passend is voor de behartiging van het te dienen openbaar belang Aan dit vereiste moet zijn voldaan op grond van artikel 160, tweede lid, van de Gemeentewet wil uw college het besluit zoals dat voorligt kunnen nemen. Het ligt gelet op het doel van de diverse aangesloten – met name publieke – partijen voor de hand om te kiezen voor een stichting. Een maatschappelijke stichting wordt al gauw (h)erkend als zodanig, onder meer omdat er een uitkeringsverbod geldt. Het uitkeringsverbod geeft ons het vertrouwen dat er geen commerciële uitkeringen worden gedaan en dat het geld wordt aangewend voor maatschappelijke doeleinden. Een ander voordeel van de stichting als rechtsvorm is dat de maatschappelijke doelstelling efficiënt kan worden bereikt, zonder inspraak van leden of aandeelhouders.

Besluiten kunnen worden genomen zonder vertraging of bureaucratie. Een private organisatie verdient de voorkeur boven een publieke organisatie en biedt voldoende waarborgen om het openbaar belang te dienen. 2.2 een lichte vorm van partnerschap sluit in dit stadium het beste aan bij onze rol De provincie is voornemens om in januari 2023 een besluit te nemen. Onderdeel van dat besluit is de gewenste duidelijkheid van partijen over hun partnerschap in het kenniscluster. De provincie vraagt partijen om partner te worden en zo ja op welke wijze die betrokkenheid wordt verklaard. In het voorstel legt de provincie aan potentiële partners twee mogelijkheden voor in relatie tot het partnerschap van het kenniscluster. Dit is voor beide varianten nader uitwerkt in een separate overeenkomst cq. partner agreement (bijlage 2 en 3). Een mogelijkheid is een volwaardig partnerschap, zogenaamd ‘Fouding Partner’, waarbij ook een bijdrage van de partner in de basisfinanciering van de Stichting wordt toegekend (bijlage 2). De andere mogelijkheid is een ‘light’ variant van het partnerschap, waarin alleen wordt verklaard om partner van het cluster te worden, zonder financiële bijdrage of eventueel met zelf te bepalen inzet (bijlage 3). Vanuit het perspectief van samenwerking is primair onze betrokkenheid bij dit kenniscluster van belang en daarmee ook ons partnerschap.

Vanuit het perspectief van kennisontwikkeling sluit de lichte vorm van partnerschap in dit stadium het beste aan bij de gemeentelijke rol. Die beperkt zich immers veelal tot het ‘halen’ van voor bepaalde beleidsontwikkelingen benodigde kennis en informatie en niet zozeer tot het ‘brengen’ van (specialistische) onderzoeksgegevens. Via het partnerschap in deze vorm worden we regelmatig op de hoogte gebracht van de activiteiten van het kenniscluster en mag deelgenomen worden aan projecten die worden geïnitieerd door en uitgevoerd door partners van het Kenniscluster en kan desgewenst expertise vanuit de gemeente worden ingebracht of ondersteuning worden gevraagd. Dat past goed bij onze gemeentelijke rol. 2.3 onze betrokkenheid per situatie te bepalen aan de hand van een concreet projectvoorstel Partners kunnen op verschillende manieren bijdragen aan het Kenniscluster, afhankelijk van de gekozen vorm van partnerschap. In het geval gekozen wordt voor de lichte vorm is een partner niet verplicht tot ‘in kind’ of ‘in cash’ bijdrage aan het Kenniscluster. Zoals eerder in dit advies aangegeven past deze vorm van partnerschap goed bij die van onze gemeente. Dat betekent dat er geen ín kind’ of financiële bijdrage anderszins van gemeentewege is vereist en er door de provincie ook geen koppeling aan een bijdrage

3

| Deelname Kenniscluster Verzilting

van de partner wordt verwacht. Wel wordt door de provincie de gelegenheid geboden om als partner andere vormen van betrokkenheid via bijvoorbeeld inzet van menskracht of middelen aan te bieden. Overigens kan daarbij ook worden opgemerkt dat onze gemeente reeds in financieel opzicht bijdraagt aan het thema verzilting, gelet op de inmiddels toegezegde financiële bijdrage aan de Academie van Franeker specifiek in relatie tot dit thema. Deze bijdrage aan de Academie omvat een éénmalige subsidie van € 10.000 voor professionaliseren van activiteiten en een subsidie van € 20.000 voor fase 1 van het projectplan verziltingsonderzoek. De Academie neemt ook deel aan dit consortium en daarmee draagt onze gemeente min of meer indirect ook financieel bij aan het kenniscluster Verzilting. Desondanks is de gemeente zeker wel gebaat bij het kenniscluster, alleen al gelet op het feit dat dit thema zich afspeelt binnen ons gemeentelijke grondgebied. Op grond daarvan heeft het voorkeur om de gemeentelijke bijdrage op projectbasis aan het partnerschap te koppelen, zodat per project bepaald kan worden welke betrokkenheid vanuit de gemeente wenselijk wordt geacht (financiën en/of personele inzet en/of middelen anderszins). Naast deze bijdrage aan de Academie, loopt via het Sociaaleconomisch actieprogramma ‘Het Goud van Noordwest’ ook het spoor naar dit kenniscluster verzilting.

Eén van de businesscases is om samen met het bedrijfsleven, de overheid en de onderwijssector, het agrarisch onderwijs te innoveren. Die innovatie is gericht op vernieuwing van de inhoud in de doorlopende groene leerlijn (PO t/m WO) dat aansluit op regionale vraagstukken (waaronder verzilting). Hiervoor willen we gaan samenwerken met het op te richten kenniscluster verzilting. 3.1 hiermee uw raad de gelegenheid te bieden om wensen en bedenkingen over de gemeentelijke betrokkenheid bij de oprichting van de Stichting te uiten Het voorstel van de provincie is om een zelfstandige Stichting (onder het Institute for Sustainable Process Technology (ISPT) op te richten. Volgens de provincie is ISPT hiervoor geschikt op basis van ervaringen met het opzetten van transitieprogramma’s met diverse bedrijven en kennisinstellingen en beschikt ISPT al over een programmabureau waar gebruik van kan worden gemaakt. De Stichting Kenniscluster Verzilting wil met een netwerk van partijen kennis bundelen en samenwerken aan kennisontwikkeling en verspreiding. Het kenniscluster wordt gezien als kennisinstelling, gebaseerd op publieke financiering en heeft geen commercieel oogmerk. Om kennisdeling te bereiken is het wenselijk dat zoveel mogelijk partijen deelnemen door middel van een partnerschap via een overeenkomst (bijlage 3).

Daarin staat dat de gemeente als partner betrokken is bij de op te richten stichting en activiteiten van de stichting. Bepalingen over gemeentelijke deelnemingen, zoals een stichting, zijn in de Gemeentewet vastgelegd. Wettelijke voorwaarde daarbij is dat wij uw de raad de gelegenheid bieden om wensen en bedenkingen kenbaar te maken bij het voorgenomen partnerschap. De uitkomst daarvan dient te worden betrokken bij de gemeentelijke deelneming, waarmee er uiteindelijk een rechtsgeldig besluit genomen kan worden in relatie tot het partnerschap van deze Stichting. Kanttekeningen 2.1 mate van betrokkenheid en uiteindelijke partnerschap is in dit stadium nog niet zeker Het Kenniscluster heeft tot doel om alle bedrijven, overheden, kennisinstellingen en onderwijsorganisaties te betrekken, daar waar deze een relatie hebben met het thema verzilting. De kracht van het netwerk zit in de bundeling van de kennis en de wens om samen te werken aan

4

| Deelname Kenniscluster Verzilting

kennisontwikkeling en verspreiding. Er is in de voorbereiding een brede groep van potentiële partners (bilateraal en collectief) geraadpleegd over de steun voor het initiatief (zie bijlage 4). Bevestigd is dat de huidige kennis te veel is versnipperd en dat afstemming kan leiden tot een betere verankering in de praktijk, in het beleid, in het onderzoek en in het onderwijs. Om te bereiken dat de instap van de partijen uit het netwerk zo laag mogelijk wordt, heeft de provincie afgezien van een vaste jaarlijkse bijdrage van de deelnemers in het Kenniscluster. Ondanks dat in dit stadium nog niet zeker is welke partijen definitief partner zullen gaan worden, mag op grond van voorgaande worden verwacht dat er brede betrokkenheid zal zijn. De bijdrage (het commitment) van partners wordt per partij/partner vastgelegd in een partnerschapsovereenkomst (bijlage 3 of 4). Analyse In het zeekleigebied komt het zoute grondwater als zoute kwel naar boven. Een groot deel van het zoute kwelwater stroomt naar de drainage en de sloten in het gebied. Daardoor is in grote delen van de noordelijke kleipolders het oppervlaktewater te zout voor bijvoorbeeld beregening. Voor de beregening van de landbouwgewassen is dan ook aanvoer van zoet oppervlaktewater nodig. Daarom voert het Wetterskip zoet water vanuit de Friese boezem naar het gebied, om de sloten door te spoelen.

Om doorspoeling mogelijk te maken zijn speciale voorzieningen aanwezig zoals inlaten en stuwen. De stijging van de zeespiegel, in combinatie met autonome bodemdaling, veroorzaakt een toename van de zoute kwel in dit gebied. Dit wordt versterkt door de bodemdaling door gas- en zoutwinning in het kleigebied. De toestroming van zout grondwater onder de zeedijk door neemt de komende tientallen jaren toe. Door toename van de zoute kwel en grotere verdamping in de zomer wordt de zoetwaterlens in het bovenste deel van de bodem steeds dunner en neemt het chloridegehalte in het oppervlaktewater toe. Dit noemen we verzilting. Alternatieven De mogelijkheid is om nu niet (of eventueel op een later moment) partner te worden van het Kenniscluster Verzilting, maar dat wordt op voorhand vanuit velerlei motieven in relatie tot dit thema geenszins door ons wenselijk geacht. Vervolg Het college van gedeputeerde staten van de provincie Fryslân is voornemens om op 25 januari 2023 een besluit te nemen. Onderdeel van dit besluit is duidelijkheid over de rol en bijdrage van partners bij en aan het Kenniscluster Verzilting. Het besluit van onze gemeente zal -inclusief de eventueel door de raad geuite wensen en/of bedenkingen- kenbaar worden gemaakt bij de provincie. Inwonersparticipatie N.v.t. Communicatie Het besluit van Waadhoeke wordt toegezonden aan de provincie Fryslân.

Financiën Er zijn in dit stadium geen kosten verbonden aan het partnerschap.

5

| Deelname Kenniscluster Verzilting

Juridisch kader De oprichting van de Stichting Kenniscluster Verzilting is een initiatief van de provincie Fryslân. Gemeentelijke deelneming in een stichtingsvorm is geregeld in de Gemeentewet (art. 160). Bijlagen Bijlage 1: Voorstel oprichting Kenniscluster Verzilting Provincie Fyslân Bijlage 2: Partner Agreement Kenniscluster Verzilting Bijlage 3: Partner Agreement Kenniscluster Verzilting light Bijlage 4: Presentatie partnerbijeenkomst 02112022 Burgemeester en wethouders van Waadhoeke

, burgemeester

, secretaris

6

| Deelname Kenniscluster Verzilting

NR.: D2022-12-022984 De raad van de gemeente Waadhoeke

Gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van Waadhoeke van 20 december 2022; BESLUIT 1. positieve grondhouding uit te spreken richting de provincie Fryslân ten aanzien van het initiatief voor het oprichten van een Stichting Kenniscluster Verzilting; 2. als partner betrokken te zijn bij de oprichting van de Stichting Kenniscluster Verzilting op basis van Partner Agreement-light (bijlage 3); 3. uw raad in de gelegenheid te stellen om wensen en bedenkingen te uiten.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 26 januari 2023,

Signed By: Waanders, M.C.M. <m.waanders@waadhoeke.nl> 01/02/2023 07:08:51 CET Id: 496c99d1-a4b2-4b64-ad3a-89e7778b6126

{{Signer2}}

, voorzitter

Auth: Scribble

{{Signer1}}

, griffier

Signed By: Koster, R. <r.koster@waadhoeke.nl> 27/01/2023 12:06:51 CET ID: 496c99d1-a4b2-4b64-ad3a-89e7778b6126 Auth: Scribble

Dit document is digitaal ondertekend.

7

| Deelname Kenniscluster Verzilting