1. Rapportage toekomstscenario’s zwembaden nieuw 21.119287
Tekst van het document
Eindrapportage
Uitwerking toekomstscenario’s zwembaden Gemeente Waadhoeke
31 mei 2021
Inhoudsopgave 1.
Onderzoeksopdracht
1
1.1
Situatieschets en vraagstelling
1
1.2
Aanpak
2
1.3
Onderbouwing
2
1.4
Leeswijzer
2
2.
Analyse huidige situatie overdekt zwemmen
3
2.1
Aanbod
3
2.2
Concurrentie
4
2.3
Bezoek, bezetting en animocijfers
5
2.4
Huidige verhouding vraag en aanbod
7
2.5
Organisatie en financiële exploitatie
8
2.6
Staat van de accommodaties
9
2.7
Conclusies
10
3.
Ontwikkeling overdekte zwembehoefte
11
3.1
Trends en ontwikkelingen
11
3.2
Toekomstige zwembehoefte
12
3.3
Toekomstige verhouding vraag en aanbod
12
4.
Instandhoudingsscenario’s overdekt zwemmen
13
4.1
Inleiding
13
4.2
Investeringsramingen instandhouding
13
4.3
Scenario 1: instandhouding De Bildtse Slag en Bloemketerp
14
4.4
Scenario 2: sluiting Bloemketerp en instandhouding De Bildtse Slag
16
4.5
Scenario 3: sluiting De Bildtse Slag en instandhouding Bloemketerp
17
5.
Nieuwbouwscenario’s overdekt zwemmen
19
5.1
Inleiding
19
5.2
Scenario 4: nieuwbouw zwembad en sluiting De Bildtse Slag en Bloemketerp
19
5.3
Scenario 5: nieuwbouw zwembad, instandhouding De Bildtse Slag en sluiting Bloemketerp
23
6.
Afwegingskader overdekt zwemmen
25
6.1
Maatschappelijke afweging
25
6.2
Financiële afweging
26
6.3
Afweging
26
7.
Openluchtzwemmen
27
7.1
Analyse huidige situatie
27
7.2
Scenario 1: geen gemeentelijke inzet voor openluchtzwembad
28
7.3
Scenario 2: gemeentelijke inzet voor openluchtzwembad
29
7.4
Scenario 3: toevoegen openluchtzwembad bij overdekt zwembad
29
7.5
Scenario 4: faciliteren De Swanneblom
31
7.6
Afweging
31
8.
Conclusies, aanbevelingen en vervolgstappen
33
8.1
Overdekt zwemmen
33
8.2
Openluchtzwemmen
34
Bijlage 1 Overzicht zwembaden omgeving
i
Bijlage 2 Ligging zwembaden omgeving
iii
Bijlage 3 Resultaten inspectie De Bildtse Slag
iv
Bijlage 4 Resultaten inspectie Bloemketerp
vii
Bijlage 5 Exploitatieraming nieuwbouw scenario 4
x
Bijlage 6 Exploitatieraming nieuwbouw scenario 5
xi
Bijlage 7 Samenvatting scenario’s overdekt zwemmen
xii
Bijlage 8 Exploitatieraming nieuwbouw combibad (scenario 3)
xiv
1.
Onderzoeksopdracht
1.1
Situatieschets en vraagstelling
De gemeente Waadhoeke telt circa 46.000 inwoners en beschikt over vier zwembaden te weten: overdekt zwembad De Bildtse Slag in Sint Annaparochie: het zwembad is onderdeel van een sportcentrum, dat eigendom is van en geëxploiteerd wordt door Stichting Sportbedrijf Waadhoeke; overdekt zwembad Bloemketerp in Franeker: het zwembad is eigendom van Stichting Exploitatie Zwembad Bloemketerp en wordt geëxploiteerd door Exploitatie Zwembad Bloemketerp BV, dat volledig eigendom is van de stichting; overdekt zwembad Shape Sportcentrum in Franeker: dit kleinschalige zwembad is onderdeel van het private Shape Sportcentrum; openluchtzwembad Waadhoeke in Menaam: dit zwembad is eigendom van en wordt geëxploiteerd door Waadhoeke Resort BV. De gemeente heeft een structurele financiële relatie met De Bildtse Slag en een meer ‘incidentele’ financiële relatie met Bloemketerp en het openluchtzwembad. Op dit punt is het beleid van de voormalige gemeenten het Bildt, Franekeradiel en Menaldumadiel feitelijk gecontinueerd. De Bildtse Slag, Bloemketerp en het openluchtzwembad zijn allen ‘op leeftijd’ en vooral in de twee laatst vermelde baden dient naar verluidt op korte termijn aanzienlijk te worden geïnvesteerd om ze te behouden. Daarnaast is de verwachting, dat Bloemketerp niet zonder structurele financiële bijdrage van de gemeente kan voortbestaan.
In de eerste helft van 2020 heeft het Mulier Instituut de behoefte aan overdekt zwemwater in de gemeente Waadhoeke onderzocht. Een dergelijk onderzoek is als actiepunt opgenomen in het gemeentelijk sportbeleid ‘Waadhoeke beweegt mee!’ Vervolgens heeft de gemeente de notitie ‘Toekomstscenario’s zwembaden Waadhoeke’ opgesteld, waarin het vervolgproces is beschreven. Dit is onder meer gebeurd in de vorm van een aantal beleidskeuzes, uitgangspunten en mogelijke toekomstscenario’s. Op 3 december 2020 heeft de gemeenteraad besloten om de volgende scenario’s voor het overdekt zwemmen verder te laten uitwerken: instandhouding van De Bildtse Slag en Bloemketerp: voor een periode van vijf tot 10 jaar; voor een periode van minstens 20 jaar (renovatie); sluiting van Bloemketerp en instandhouding van De Bildtse Slag: voor een periode van vijf tot 10 jaar; voor een periode van minstens 20 jaar (renovatie); sluiting van De Bildtse Slag en instandhouding van Bloemketerp: voor een periode van vijf tot 10 jaar; voor een periode van minstens 20 jaar (renovatie); nieuwbouw van een overdekt zwembad en sluiting van De Bildtse Slag en Bloemketerp bij ingebruikname van dat bad.
Verder dient onderzoek plaats te vinden naar: de vier in de gemeentelijke notitie beschreven scenario’s voor openluchtzwemmen, te weten: geen gemeentelijke inzet voor openluchtzwembad Waadhoeke; wel gemeentelijke inzet en instandhouding van het openluchtzwembad voor 10 jaar; openluchtzwemmen bij een bestaand of nieuw te bouwen overdekt zwembad; geen gemeentelijke inzet voor het openluchtzwembad, maar faciliteren van openluchtzwemmen in zwemvijver De Swanneblom; de huidige beheer- en exploitatievormen van de zwembaden, de mogelijke alternatieve vormen (eventueel in combinatie met de binnensportaccommodaties) en de voor- en nadelen hiervan. Hierover is een separate rapportage opgesteld. Op basis van het onderzoek dient de gemeente in staat te worden gesteld om keuzes te maken ten aanzien van de toekomst van het zwemwater. 1
1.2
Aanpak
Ten behoeve van het onderzoek is een bezoek gebracht aan De Bildtse Slag, Bloemketerp en Shape Sportcentrum en een gesprek met elk van de exploitanten gevoerd. Daarin is onder andere ingegaan op het huidige aanbod, de bezoekontwikkeling, de concurrentie, de exploitatie, de organisatie, het toekomstbeeld en eventuele knelpunten op het gebied van bijvoorbeeld de zwemwatercapaciteit en de aanwezige faciliteiten. Daarnaast is voor De Bildtse Slag en Bloemketerp een inspectie van de onderhoudsstaat uitgevoerd. Via de exploitanten en de gemeente is ook veel schriftelijke informatie ontvangen. Daarnaast zijn de verschillende vaste/wekelijkse huurders van de zwembaden benaderd voor een gesprek over onder andere de huidige activiteiten, de ledenontwikkeling, eventuele knelpunten, de verwachte toekomstige zwembehoefte, de noodzakelijke en/of wenselijke faciliteiten en de consequenties van de eventuele sluiting van het zwembad waar zij zwemwater huren. Met de volgende partijen is een gesprek gevoerd: De Bildtse Slag: ZV De Skelp; Vroege Vogels; Bloemketerp: FZC ’54; Vereniging voor Aangepast Sporten Franker en omstreken. De behoeften van individuele c.q. ongeorganiseerde zwembadbezoekers zijn op verschillende manieren in het onderzoek meegenomen. Allereerst hebben de zwembadexploitanten hiervan een beeld gegeven in de gesprekken die met hen zijn gevoerd.
Daarnaast vormen de beschikbare bezoekcijfers een goede indicatie van de behoefte. Tevens is gelijktijdig met dit onderzoek door Enigma Research een enquête onder de inwoners van de gemeente uitgevoerd. De belangrijkste resultaten van de enquête zijn in dit onderzoek verwerkt.
1.3
Onderbouwing
Bij het analyseren en beoordelen van de huidige situatie, het opstellen van prognoses voor de zwembehoefte en het uitwerken van de verschillende scenario’s maakt Synarchis gebruik van haar kennis en jarenlange ervaring op het gebied van de exploitatie, instandhouding, renovatie en nieuwbouw van zwembaden. Ook beschikt het bureau over een uitgebreide database met actuele cijfers van een groot aantal zwembaden, op basis waarvan de voor de zwembaden in de gemeente Waadhoeke passende benchmarkcijfers kunnen worden gedestilleerd. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van het door Synarchis speciaal voor zwembaden ontwikkelde kostencalculatiemodel, waarvan de uitgangspunten voortdurend aan de hand van actuele markt- en prijsontwikkelingen worden getoetst en waar nodig aangepast.
1.4
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 bevat een analyse van de bestaande situatie van het overdekt zwemmen, waarna in hoofdstuk 3 de toekomstige zwembehoefte wordt bepaald. Op basis daarvan worden in hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5 de toekomstscenario’s voor de overdekte zwembaden uitgewerkt. Hoofdstuk 6 bevat een afwegingskader voor die scenario’s. Daarna wordt in hoofdstuk 7 op het onoverdekte zwemmen ingegaan. De rapportage wordt in hoofdstuk 8 afgerond met enkele conclusies, aanbevelingen en vervolgstappen.
2
2.
Analyse huidige situatie overdekt zwemmen
2.1
Aanbod
2.1.1
De Bildtse Slag
Sportcentrum De Bildtse Slag in Sint Annaparochie is eigendom van en wordt geëxploiteerd door Stichting Sportbedrijf Waadhoeke. Het bestaat niet alleen uit een zwembad, maar bevat onder andere ook een sporthal, een gymzaal, een horecavoorziening en een ruimte die door een fitnesscentrum wordt gehuurd. Het zwembad en een deel van de horecavoorziening is in 1970 gebouwd, terwijl de sporthal, de ‘fitnessruimte’ en een ander deel van de horecavoorziening in 2000 zijn toegevoegd. De gymzaal is in 2016 gebouwd. In 2009 heeft een renovatie plaatsgevonden en in 2016 is het dak noodgedwongen vernieuwd. Het zwembad biedt de volgende voorzieningen: een wedstrijdbad van 25 x 10 meter (vier banen) met een diepte van 1,20 tot 2,10 meter, een glijbaan en een watertemperatuur van 29,5 graden; een instructiebad van 6 x 10 meter met een diepte van 0,60 tot 0,90 meter en een watertemperatuur van 29,5 graden. In het zwembad vinden de volgende vaste activiteiten plaats: recreatief zwemmen: banen zwemmen, vrij zwemmen en discozwemmen; doelgroepactiviteiten: aqua-spetter, aqua-sportief, aqua-varia, aqua-gym, aqua-bootcamp en aqua-fit; les zwemmen: ABC-zwemmen, zwemles in kleine groepen en privéles.
Daarnaast wordt het bad wekelijks door de volgende scholen en verenigingen gebruikt: obs ’t Fonnemint (natte gymnastiekles); cbs De Slotschool (natte gymnastiekles); de AZC-school (zwemles); ZV De Skelp (wedstrijdzwemmen, waterpolo en trimzwemmen); Vroege Vogels (banen zwemmen).
2.1.2
Bloemketerp
Zwembad Bloemketerp in Franeker is eigendom van Stichting Exploitatie Zwembad Bloemketerp en wordt geëxploiteerd door Exploitatie Zwembad Bloemketerp BV. Het zwembad is in 1984 gebouwd en biedt de volgende voorzieningen: een wedstrijdbad van 25 x 12,5 meter met een gedeeltelijk beweegbare bodem, een maximale diepte van 2,0 meter en een watertemperatuur van 29,2 graden (op maandagen 30,0 graden); een instructiebad van circa 120 m² met een diepte van 0,0 tot 1,0 meter, een glijbaan en een watertemperatuur van 29,2 graden (op maandagen 30,0 graden); een peuterbad van circa 10 m² met een watertemperatuur van 33 graden; een whirlpool met een watertemperatuur van 33,0 graden; een sproeipaal; een horecavoorziening. In het zwembad vinden de volgende vaste activiteiten plaats: recreatief zwemmen: banen zwemmen, vrij zwemmen en discozwemmen; doelgroepactiviteiten: ouder- en kindzwemmen, yoga voor ouderen, fifty fit, aqua-sportief, trimzwemmen; les zwemmen: ABC-zwemmen, zwemles voor volwassenen. Daarnaast wordt het bad wekelijks door de volgende scholen en verenigingen gebruikt: csg Anna Maria van Schurman; FZC ’54 (wedstrijdzwemmen, waterpolo, trimzwemmen, masterzwemmen); Vereniging voor Aangepast Sporten Franeker en omstreken (aquasport, banen zwemmen, vrij zwemmen).
3
2.1.3
Shape Sportcentrum
Shape Sportcentrum is een particulier sportcentrum in Franeker, dat mede over een zwembad beschikt. Hoewel dit bad qua omvang niet vergelijkbaar is met De Bildtse Slag en Bloemketerp, geeft het wel invulling aan een deel van de zwembehoefte van de inwoners van de gemeente Waadhoeke en is het vooral voor Bloemketerp een belangrijke concurrent voor de zwemlessen. Volgens de eigenaar zwemmen er wekelijks enkele honderden kinderen in het bad, dat bestaat uit een instructiebad van 15 x 6 meter met een diepte van maximaal 1,39 meter en een watertemperatuur van 31 graden (op dinsdagen 32 graden). In het zwembad vinden de volgende vaste activiteiten plaats: recreatief zwemmen: banen zwemmen voor 50-plussers en mensen met een medische indicatie; doelgroepactiviteiten: babyzwemmen, peuter-/kleuterzwemmen, aquafit en reumazwemmen; les zwemmen: ABC-zwemmen en zwemles voor aandachtsgroepen.
2.2
Concurrentie
Bijlage 1 bevat een overzicht van de zwembaden in de gemeente Waadhoeke en in de omgeving. De ligging van die zwembaden is in bijlage 2 weergegeven.1 Het gaat om de baden die vanaf de zwembaden in Waadhoeke binnen een half uur met de auto kunnen worden bereikt. Uit onderzoek van Synarchis blijkt namelijk, dat het grootste deel van de zwembadbezoekers niet langer dan 20 minuten wil reizen om bij het zwembad te komen. Een enkeling is bereid om 30 minuten te reizen, maar alleen voor baden met een specifiek voorzieningenaanbod. De resultaten van de enquête bevestigen dit. Binnen de gemeente Waadhoeke vormt Shape Sportcentrum vooral voor Bloemketerp een concurrent, met name op het gebied van de zwemlessen. Daarnaast blijkt uit de bijlagen dat er in de aangrenzende gemeenten verschillende overdekte zwembaden zijn gelegen, die voor een beperkt deel van de inwoners van Waadhoeke dichterbij zijn dan De Bildtse Slag of Bloemketerp. Hierbij gaat het zowel om openbare zwembaden, als om zwemscholen en private sportcentra met een instructiebad en een beperkt activiteitenaanbod. Ten oosten van de gemeente zijn vooral It Gryn, De Blauwe Golf en de andere baden in Leeuwarden van belang, terwijl ten zuidwesten de twee baden in Harlingen vrij dichtbij zijn. De baden in Bolsward en Sneek zijn al wat verder weg gelegen, behalve voor de inwoners van het zuidelijkste gedeelte van de gemeente.
Ten opzichte van De Bildtse Slag en Bloemketerp hebben vooral It Gryn, De Blauwe Golf en It Rak een grootschaliger karakter. Deze baden beschikken ook over uitgebreide recreatieve voorzieningen beschikken, die in Waadhoeke niet aanwezig zijn. Het grootste en meest op recreatie gerichte zwembad van Friesland is echter Swimfun in Joure. Ondanks dat het op meer dan 30 minuten afstand van de zwembaden van de gemeente Waadhoeke ligt (en daarom niet in de bijlagen is opgenomen), dient het bad vanwege de uitgebreide recreatieve voorzieningen wel te worden genoemd. Het is echter alleen relevant vanwege dat recreatieve aanbod en met het oog op het kleinschaliger en minder recreatief georiënteerde aanbod van De Bildtse Slag en Bloemketerp in die zin ook niet echt een concurrent. Naast de overdekte zwembaden zijn er diverse onoverdekte baden aanwezig. Binnen de gemeente gaat het daarbij om zwembad Waadhoeke (zie hoofdstuk 7) en daarbuiten zijn vooral It Gryn (dat immers ook een buitengedeelte heeft) en de baden in Hallum, Wommels en Witmarsum niet al te ver van de gemeentegrens gelegen.
Voor de overdekte zwembaden vormen deze accommodaties echter geen concurrenten.2 Op basis van het voorgaande luidt de conclusie, dat het primaire verzorgingsgebied3 van De Bildtse Slag vooral bestaat uit het overgrote deel van de voormalige gemeente Het Bildt, plus het noordelijke gedeelte van de voormalige gemeente Menaldumadiel. Dat zijn circa 15.000 inwoners. Voor Bloemketerp is dit het overgrote deel van de voormalige gemeente Franekeradeel, plus het westelijke gedeelte van de voormalige gemeente Menaldumadiel en de vier kernen uit de voormalige gemeente Littenseradiel. Dat zijn circa 25.000 inwoners. De twee exploitanten bevestigen dat het overgrote deel van ‘hun’ bezoekers in de vermelde delen van de gemeente woonachtig is. Ook de resultaten van de enquête bevestigen dit. 1
Zwembaden die niet toegankelijk zijn voor inwoners van de gemeente Waadhoeke zijn buiten beschouwing gelaten. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om baden in hotels of op vakantieparken, die alleen voor bezoekers van die voorzieningen toegankelijk zijn en ook niet door een zwemschool worden gebruikt. 2 In het overzicht zijn geen recreatieplassen, zwemvijvers en dergelijke opgenomen, omdat het daarbij niet om een zwembad gaat. 3 Hiermee wordt niet gedoeld op elke kern waar minstens één van de bezoekers van het zwembad woonachtig is, maar op het gebied waaruit het overgrote deel van het bezoek afkomstig is.
4
2.3
Bezoek, bezetting en animocijfers
2.3.1
Bezoekontwikkeling
De volgende tabel toont de ontwikkeling van het aantal bezoeken van De Bildtse Slag. Daaruit blijkt dat dit vooral door het les zwemmen en scholen in de afgelopen jaren is gestegen. Het aantal bezoeken van verenigingen is geraamd, omdat dit niet door het zwembad wordt geregistreerd. Dat is overigens zeer gebruikelijk in zwembaden, omdat verenigingen per uur en niet per persoon betalen. Aan de hand van het aantal verhuurde uren, de informatie van de verenigingen en kengetallen is van een gemiddelde aantal bezoeken per uur uitgegaan. Ook wanneer het werkelijke aantal bijvoorbeeld 2.000 hoger ligt, heeft dat overigens geen gevolgen voor de conclusies over de verhouding tussen de vraag naar en het aanbod van zwemwater.
De Bildtse Slag recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen scholen verenigingen totaal
2017 12.535 5.493 9.726 1.312 10.000 39.066
2018 12.845 5.249 12.459 1.575 10.000 42.128
2019 12.254 5.371 11.611 3.078 10.000 42.314
tabel 2.1: aantal bezoeken De Bildtse Slag
De volgende tabel toont de ontwikkeling van het aantal bezoeken van Bloemketerp. In tegenstelling tot De Bildtse Slag registreert Bloemketerp haar bezoek niet per kalenderjaar, maar per ‘schooljaar’ (van september tot en met augustus). Voor de beoordeling daarvan maakt dat geen verschil. Helaas is voor het seizoen 2016 – 2017 geen uitsplitsing beschikbaar, maar het totale bezoek in dat seizoen was iets hoger dan in 2017 – 2018 en 2018 – 2019. Het aantal bezoeken van scholen en verenigingen is overigens door de exploitant geraamd.
Bloemketerp 2016 - 2017 2017 - 2018 2018 - 2019 recreatief zwemmen 27.155 27.292 doelgroepen 2.537 2.598 les zwemmen 11.841 12.170 scholen 900 900 verenigingen 28.500 28.500 totaal 72.135 70.933 71.460 tabel 2.2: aantal bezoeken Bloemketerp
2.3.2
Bezetting en animocijfer
Het gemiddelde aantal bezoeken per vierkante meter zwemwateroppervlak per jaar geeft aan hoe goed een zwembad wordt bezet. Daarmee vormt het een belangrijke indicator van de verhouding tussen vraag en aanbod. De volgende tabel laat zien, dat de bezetting van beide zwembaden duidelijk lager is dan het benchmarkcijfer voor een goede verhouding tussen bezoek en zwemwater. Dat betekent dat het zwemwateraanbod van beide baden aan de ruime kant is in relatie tot het aantal bezoeken. bezetting zwemwater De Bildtse Slag - bezoeken - zwemwateroppervlakte - bezoek/m² Bloemketerp - bezoeken - zwemwateroppervlakte - bezoek/m²
2017
2019
benchmark
39.066 310 126
42.128 310 136
42.314 310 136
200 - 225
72.135 508 142
70.933 508 140
71.460 508 141
200 - 225
tabel 2.3: bezetting De Bildtse Slag en Bloemketerp
4
2018
4
In de berekeningen wordt het zwemwater van peuterbaden, whirlpools en dergelijke buiten beschouwing gelaten, omdat het daarbij om ondiep water gaat. Wanneer dit water wel in de berekeningen worden meegenomen, heeft dat een onevenredig grote invloed op het gemiddelde. Uiteraard is het benchmarkcijfer ook op deze wijze berekend.
5
Wanneer een zwembad een lage bezetting heeft, kan dat op hoofdlijnen twee oorzaken hebben: 1. het bezoek van het zwembad valt tegen in relatie tot het aantal inwoners van het verzorgingsgebied; 2. het zwembad biedt te veel zwemwater voor het aantal inwoners van het verzorgingsgebied. Het animocijfer geeft weer, hoe vaak een inwoner van het verzorgingsgebied gemiddeld jaarlijks het bad bezoekt. Het laat daarmee zien, in hoeverre het zwembad in staat is om het potentiële bezoek in daadwerkelijk bezoek om te zetten. In paragraaf 2.2 is het verzorgingsgebied van De Bildtse Slag op circa 15.000 inwoners geraamd. Voor Bloemketerp is dat circa 25.000 inwoners. Op basis daarvan zijn in de volgende tabellen de animocijfers weergegeven en met de benchmarkcijfers voor dit soort zwembaden vergeleken. Daaruit blijkt dat de totale animocijfers van beide baden aan de lage kant zijn en dat komt vooral door het lage bezoek van recreatief zwemmen en in het geval van Bloemketerp ook het bezoek van doelgroepen. Wat betreft het recreatieve bezoek heeft dat met het vrij beperkte specifiek recreatieve voorzieningenaanbod in de twee accommodaties te maken, maar dat vormt slechts een deel van de verklaring. Onder het recreatief zwemmen valt immers ook het banen zwemmen en daarvoor zijn beide baden prima geschikt.
De Bildtse Slag recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen scholen verenigingen totaal
2017 0,84 0,37 0,65 0,09 0,67 2,60
2018 0,86 0,35 0,83 0,11 0,67 2,81
2019 benchmark 0,82 1,5 - 2,0 0,36 0,3 - 0,5 0,77 0,5 - 0,7 0,21 0,0 0,67 0,6 - 0,8 2,82 2,9 - 4,0
tabel 2.4: animocijfers De Bildtse Slag
Bloemketerp 2016 - 2017 2017 - 2018 2018 - 2019 benchmark recreatief zwemmen 1,09 1,09 1,5 - 2,0 doelgroepen 0,10 0,10 0,3 - 0,5 les zwemmen 0,47 0,49 0,5 - 0,7 scholen 0,04 0,04 0,0 verenigingen 1,14 1,14 0,6 - 0,8 totaal 2,89 2,84 2,86 2,9 - 4,0 tabel 2.5: animocijfers Bloemketerp
De lage bezetting van De Bildtse Slag en Bloemketerp wordt dus gedeeltelijk veroorzaakt door het feit, dat het aantal bezoeken aan de lage kant is in relatie tot het aantal inwoners van het verzorgingsgebied. Dat vormt echter niet de enige verklaring voor de lage bezetting van beide baden. Zelfs bij een animocijfer van 4,0 (60.000 bezoeken voor De Bildtse Slag en 100.000 bezoeken voor Bloemketerp) komt de bezetting van de twee baden niet boven de 200 bezoeken per vierkante meter zwemwateroppervlak uit en blijft er dus sprake van een wat lage bezetting. Dat betekent dat zowel De Bildtse Slag als Bloemketerp qua zwemwateraanbod wat aan de ruime kant zijn in relatie tot het aantal inwoners van het verzorgingsgebied. Dit houdt overigens niet in dat het zwemwateraanbod van beide baden ‘zomaar’ kan worden beperkt, zonder dat dit tot een verlaging van het aantal bezoeken leidt. Nog los van eventuele bouwkundige beperkingen gelden vanuit de diverse activiteiten immers verschillende wensen of sporttechnische eisen ten aanzien van onder meer de lengte, breedte, diepte en watertemperatuur van het bassin. Daarnaast moet worden opgemerkt, dat niet al het zwemwater even functioneel kan worden ingezet. Dat geldt vooral voor De Bildtse Slag. Het wedstrijdbad is namelijk niet breed genoeg en niet overal diep genoeg voor zwem- en waterpolowedstrijden.
Ook beschikt het niet over een beweegbare bodem, waardoor het niet voor activiteiten met een zeer geringe waterdiepte kan worden gebruikt. Dat kan wel in het instructiebad, maar dat heeft een beperkte omvang. Tot slot heeft de exploitant de keuze gemaakt om het water tot 29,5 graden te verwarmen. Dat is voor veel zwemactiviteiten een prima temperatuur, maar niet voor verenigingssport en fanatieke banen zwemmers. Zij geven namelijk de voorkeur aan zwemwater van maximaal 28 graden. Het wedstrijdbad van Bloemketerp beschikt wel over een (gedeeltelijk) beweegbare bodem, maar ook hier heeft de exploitant de keuze gemaakt om het water warmer (29,2 graden) te maken dan voor verenigingssport en fanatieke banen zwemmers ideaal is. Daarnaast heeft het instructiebad een geringe diepte en heeft het een minder functionele vorm.
6
2.4
Huidige verhouding vraag en aanbod
De lage bezetting van beide zwembaden geeft aan dat de beschikbare zwemwatercapaciteit niet volledig wordt benut en er ruimte is om meer bezoek te ontvangen. Dat betekent echter niet dat er per definitie geen capaciteitsknelpunten bestaan. De bezetting geeft immers een beeld van het totale gebruik van een zwembad ten behoeve van alle activiteiten gezamenlijk. Niet elk bassin is echter voor elke activiteit geschikt en niet elke activiteit kan op elk moment plaatsvinden. Zo is een instructiebad niet geschikt voor wedstrijdzwemmen en heeft het weinig nut om onder schooltijd activiteiten voor kinderen aan te bieden. Het is daarom van belang om bij het bepalen van mogelijke knelpunten ook aandacht te besteden aan de verschillende bassins, de diverse activiteiten en de momenten in de week waarop die activiteiten kunnen plaatsvinden.
2.4.1
Ruimte binnen rooster en binnen activiteiten
Uit het weekrooster van De Bildtse Slag blijkt, dat er op verschillende momenten in de week geen activiteiten in het zwembad plaatsvinden. Dat is echter vooral op de minder courante uren het geval: ’s ochtends vroeg, tussen de middag, aan het einde van de avond en in het weekend. Daarnaast worden niet voor alle activiteiten beide bassins gebruikt. Er bestaan dus beperkte mogelijkheden om extra activiteiten aan te bieden. Binnen de bestaande activiteitenuren is echter wel ruimte voor extra bezoek, zo blijkt uit de volgende tabel. Dat geldt vooral bij het recreatief zwemmen en het zwemmen door scholen.
De Bildtse Slag recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen scholen verenigingen
bezoek bezoek/uur benchmark 12.254 12 20 5.371 17 20 11.611 19 22 3.078 11 22 10.000 25 25
tabel 2.6: gemiddeld aantal bezoeken per uur De Bildtse Slag
Uit het weekrooster van Bloemketerp blijkt, dat er op diverse momenten geen activiteiten in het zwembad plaatsvinden. Dat geldt echter vooral voor de minder courante middaguren tot de start van de zwemlessen, alsmede aan het einde van de avond. Daarnaast worden niet altijd beide bassins gebruikt. Er bestaan dus beperkte mogelijkheden om extra activiteiten aan te bieden. Tevens is binnen de bestaande activiteitenuren ruimte voor extra bezoek, zo laat de volgende tabel zien. Dat geldt vooral bij het recreatief zwemmen en de doelgroepactiviteiten. Het verenigingsbezoek per uur is weliswaar hoger dan de benchmark, maar dit betreft een raming van de exploitant en in de praktijk worden tijdens deze uren geen capaciteitsknelpunten ervaren.
Bloemketerp recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen scholen verenigingen
bezoek bezoek/uur benchmark 27.292 15 25 2.598 11 20 12.170 27 29 900 15 22 28.500 40 30
tabel 2.7: gemiddeld aantal bezoeken per uur Bloemketerp5
2.4.2
Gesprekken
De exploitanten bevestigen dat er geen capaciteitsknelpunten zijn en dat er ruimte is om extra bezoek te ontvangen. Van een onvervulde/latente behoefte is volgens hen geen sprake. Wel wijzen zij op de functionele beperkingen van beide zwembaden en de relatief hoge watertemperatuur in de beide wedstrijdbaden. Dat laatste is echter een (bewuste) keuze van de exploitanten. De verenigingen waarmee in het kader van dit onderzoek is gesproken bevestigen het voorgaande: ZV De Skelp heeft weliswaar een voorkeur voor een breder, dieper en kouder wedstrijdbassin, maar werkt een deel van haar trainingen en al haar thuiswedstrijden af in It Gryn. Mede gezien de samenwerking van de vereniging met ZV Middelsé uit Stiens worden de functionele beperkingen van De Bildtse Slag in de praktijk niet als knelpunt ervaren; voor Vroege Vogels voldoet het bestaande wedstrijdbad van De Bildtse Slag voor de activiteiten van de vereniging; FZC ’54 heeft een voorkeur voor een breder en kouder wedstrijdbassin, maar ervaart de huidige situatie niet als knelpunt; de Vereniging voor Aangepast Sporten Franeker en omstreken ervaart geen knelpunten in het gebruik van Bloemketerp. 5
De benchmarkcijfers voor Bloemketerp zijn niet volledig gelijk aan die van De Bildtse Slag. Dat komt onder meer doordat de capaciteit van het wedstrijdbad groter is en doordat de zwemlessen in Bloemketerp 45 in plaats van 60 minuten duren.
7
2.5
Organisatie en financiële exploitatie
2.5.1
De Bildtse Slag
De Bildtse Slag wordt geëxploiteerd door Stichting Sportbedrijf Waadhoeke, dat onder leiding staat van het stichtingsbestuur. De dagelijkse leiding in de accommodatie is in handen van een directeur, die de medewerkers aanstuurt. In totaal zijn er circa 15 medewerkers en een personele inzet van 7,45 fte (exclusief buurtsportcoaches). De stichting ontvangt jaarlijks van de gemeente een exploitatiesubsidie van circa € 446.000,-. Dat bedrag heeft niet alleen betrekking op het zwembad, maar op het volledige sportcentrum. Daarnaast ontvangt de stichting een subsidie voor de stichtingskosten van de gymzaal, een subsidie voor het bewegingsonderwijs en de onderwijsvergoeding. In 2019 ging het hierbij in totaal om circa € 99.000,-. In de afgelopen jaren heeft de stichting een beperkt positief financieel resultaat gerealiseerd, waarbij er ook structureel voor groot onderhoud kon worden gereserveerd.6
2.5.2
Bloemketerp
Bloemketerp wordt geëxploiteerd door Exploitatie Zwembad Bloemketerp BV. De voorzitter van de stichting die eigenaar van het zwembad is, is tevens de manager van het zwembad. Samen met de administrateur stuurt hij de medewerkers aan. Ook voert hij een groot deel van het technisch onderhoud uit. In totaal zijn er circa acht betaalde medewerkers, die samen een personele inzet van 3,9 fte vertegenwoordigen. Daarnaast is sprake van circa 10 uur per week vrijwilligersinzet. De exploitant ontvangt geen exploitatiesubsidie van de gemeente. Dat is zeer ongebruikelijk voor zwembaden van deze omvang, met een maatschappelijk activiteitenaanbod en een maatschappelijke tariefstelling, maar is conform de afspraken die bij de verkoop van het zwembad van de gemeente aan de stichting in 2011 zijn gemaakt. Volgens het destijds opgestelde bedrijfsplan was een exploitatiesubsidie ook niet nodig om financieel zwarte cijfers te kunnen schrijven. De praktijk heeft echter laten zien, dat dit geen realistisch uitgangspunt was. Dat heeft onder andere de volgende oorzaken: de (onbetaalde) inzet van vrijwilligers is ver achtergebleven bij de verwachtingen; het aantal bezoeken is lager dan destijds is geraamd; er is minder op energie bespaard dan verwacht, onder andere door een onsuccesvolle investering in een houtkachel.
De lagere baten en hogere lasten hebben voor een structureel negatief financieel resultaat en een negatief eigen vermogen van de BV gezorgd. Daarbij komt nog dat: er door de financiële situatie niet voor het benodigde groot onderhoud is gereserveerd, hetgeen zich in de staat van accommodatie heeft vertaald (zie paragraaf 2.6); de operationeel manager en zijn partner structureel veel meer uren werken dan waarvoor ze worden betaald. Het achterstallige salaris is in de vorm van een lening aan de BV in de financiële stukken opgenomen; de exploitant een aanzienlijke betalingsachterstand heeft bij de gemeente, daar waar het gaat om het aflossen van de renteloze lening van € 200.000,- ten behoeve van de aankoop van het bad door de stichting en het betalen van de gebruikelijke gemeentelijke heffingen. Kortom: wanneer er wel voor groot onderhoud was gereserveerd, alle personele inzet betaald was en de exploitant alle financiële verplichtingen jegens de gemeente was nagekomen, was het financiële resultaat nog negatiever geweest.
Overigens heeft de exploitant in de loop der jaren verschillende financiële bijdragen van de gemeente ontvangen, namelijk: een eenmalige bijdrage van circa € 369.000,- ten tijde van de verkoop van het bad ten behoeve van de opstartfase; een eenmalige bijdrage van € 115.000,- in het tweede exploitatiejaar ten behoeve van een verbeterplan, energiebesparende investeringen en het kunnen betalen van enkele openstaande gemeentelijke heffingen; een eenmalige bijdrage van € 25.000,- in 2020 ter dekking van (een gedeelte van) het exploitatietekort.7
6 7
De financiële gevolgen van Covid-19 en de bijbehorende sluiting worden door middel van een andere regeling gecompenseerd. De bijdrage van circa € 53.000,- vanwege de financiële schade ten gevolge Covid-19 dient buiten beschouwing te blijven, omdat dit een factor is die los van de reguliere exploitatie moet worden bezien.
8
De stichting dient het zwembad tot september 2021 open te houden. Het moge duidelijk zijn, dat het niet mogelijk is om het zwembad daarna in de huidige vorm (met een maatschappelijk activiteitenaanbod en een maatschappelijke tariefstelling) zonder structurele financiële bijdrage van de gemeente te exploiteren.
2.6
Staat van de accommodaties
2.6.1
Aanpak
De huidige staat van de accommodaties geeft inzicht in de resterende technische levensduur van het gebouw en de installaties. In het kader van dit onderzoek is dit vooral van belang met het oog op de uit te werken scenario’s. Om de staat van de accommodaties te kunnen beoordelen is een bezoek aan de twee baden gebracht. Daarbij is in het geval van De Bildtse Slag tijdens en na afloop van de rondgang een gesprek met de directeur en de technisch medewerker gevoerd, mede aan de hand van de vooraf ontvangen informatie. In Bloemketerp was tijdens de inspectie geen technische medewerker aanwezig, maar is wel achteraf een gesprek met de directeur gevoerd. In het kader van dit onderzoek is geen uitgebreide inspectie van de zwembaden nodig. De beoordeling van de staat van de accommodaties is immers een middel om te komen tot de uitwerking van de scenario’s voor die baden. Vandaar dat ervoor is gekozen om de staat van de zwembaden op hoofdlijnen visueel te inspecteren en te beoordelen (quick scan). Ruimten en daken die niet of niet op een veilige wijze bereikbaar waren zijn derhalve niet geïnspecteerd. Ook zaken als (terrein)leidingen, rvs-inspectie, asbestinventarisatie en eventuele overige aspecten waarvoor gespecialiseerde apparatuur nodig is, zijn in dit stadium niet meegenomen.
Daar waar er vanuit rapportages, de gesprekken of de visuele inspectie een vermoeden bestond dat er niet-zichtbare gebreken zijn, worden die in deze rapportage benoemd. Indien visueel en/of vanuit de gesprekken de onderhoudsstaat niet kon worden vastgesteld, is die op basis van de technische of economische levensduur bepaald. Voor het bepalen van de conditie van de staat van de bouwelementen geldt de volgende scoresystematiek: score 1: uitstekend: nieuwbouwkwaliteit en/of met nieuwbouw vergelijkbare kwaliteit; score 2: goed: een bouwdeel of installatiedeel dat kenmerken heeft van beginnende veroudering; score 3: redelijk: het verouderingsproces is over de gehele linie duidelijk op gang gekomen; score 4: matig: het verouderingsproces heeft het element of het gebouw duidelijk in zijn greep; score 5: slecht: het verouderingsproces is min of meer onomkeerbaar geworden en heeft het element of het gebouw zeer duidelijk in zijn greep; score 6: zeer slecht: een zodanig slechte toestand dat die niet meer onder score 5 kan worden geclassificeerd. Indien er door verbouwing of renovatie verschillende condities zijn aangetroffen, is de slechtste conditie maatgevend.
In de praktijk wordt in de meeste aanbestedingen en overeenkomsten bij nieuwbouw als uitgangspunt gehanteerd, dat het betreffende zwembad gedurende de eerste 10 jaar op conditiescore 2 dient te worden gehouden, waarna geleidelijk naar conditiescore 3 kan worden afgeschaald. Voor zwembaden met de ‘leeftijd’ van De Bildtse Slag en Bloemketerp is een conditiescore van 3 derhalve gebruikelijk en passend. Dat geldt niet wanneer een dergelijk zwembad binnen enkele jaren wordt gesloten, want dan wordt vaak van een conditiescore 4 uitgegaan.
2.6.2
Resultaten
Bijlage 3 bevat de resultaten van de inspectie voor het zwembad van De Bildtse Slag. Daaruit blijkt dat het zwembad – zeker met het oog op de leeftijd van de accommodatie – in goede conditie verkeert en naar verwachting nog circa 10 jaar in bedrijf kan blijven, zonder dat er grootschalige investeringen nodig zijn (anders dan bij het einde van de levensduur van de installatiecomponenten). Bijlage 4 bevat de resultaten van de inspectie voor Bloemketerp. Daaruit blijkt dat de accommodatie op veel punten in matige tot slechte staat verkeert. Er is een flinke investering nodig om het achterstallig onderhoud uit te voeren en ervoor te zorgen dat het zwembad voor de korte tot middellange termijn aan alle eisen en wensen met betrekking tot een veilige en representatieve accommodatie voldoet. 9
2.7
Conclusies
2.7.1
Vraag en aanbod
De Bildtse Slag en Bloemketerp hebben gezamenlijk een primair verzorgingsgebied, dat het overgrote deel van de gemeente Waadhoeke omvat; de bezetting van beide zwembaden is laag: het aanwezige zwemwateraanbod is relatief ruim ten opzichte van het aantal bezoeken; de lage bezetting wordt veroorzaakt door enerzijds de wat lage animocijfers en anderzijds het feit dat het zwemwateraanbod aan de ruime kant is in relatie tot het aantal inwoners van het verzorgingsgebied; zowel qua zwemwater als qua uren is in beide baden ruimte voor extra bezoek beschikbaar; in de huidige situatie zijn er geen knelpunten in de verhouding tussen de vraag naar en het aanbod van zwemwater. Wel hebben beide baden enkele functionele beperkingen.
2.7.2
Organisatie en financiële exploitatie
De Bildtse Slag is eigendom van een stichting, die ook als exploitant optreedt. De stichting ontvangt een structurele exploitatiesubsidie van de gemeente, die – behoudens de invloed van Covid-19 – afdoende is geweest om zwarte cijfers te kunnen schrijven; Bloemketerp is eigendom van een stichting en wordt geëxploiteerd door een BV, die geen exploitatiesubsidie van de gemeente ontvangt. Dat is zeer ongebruikelijk voor zwembaden van deze omvang, met een maatschappelijk activiteitenaanbod en een maatschappelijke tariefstelling, maar is conform het destijds door Bloemketerp opgestelde bedrijfsplan en de gemaakte afspraken; doordat het bedrijfsplan op enkele belangrijke punten niet realistisch is gebleken, is sprake van een structureel negatief financieel resultaat van Bloemketerp, waarbij er bovendien niet voor groot onderhoud is gereserveerd, een deel van de personeelsinzet niet wordt betaald en de exploitant een aanzienlijke betalingsachterstand bij de gemeente heeft opgebouwd. Dit ondanks dat de gemeente in de loop der jaren verschillende eenmalige bijdragen heeft gedaan; het is niet mogelijk om Bloemketerp zonder structurele financiële gemeentelijke bijdrage te exploiteren.
2.7.3
Staat van de accommodaties
De Bildtse Slag verkeert in goede conditie. Het is aannemelijk dat het zwembad nog circa 10 jaar in bedrijf kan blijven, zonder dat er grootschalige investeringen nodig zijn. Ook is er geen noemenswaardige onderhoudsachterstand, waardoor er ook op dit punt geen grote investeringen worden verwacht, anders dan nodig zal zijn bij het einde van de levensduur van de installatiecomponenten (waarschijnlijk tussen 2024 en 2019); Bloemketerp verkeert op veel punten in matige tot slechte staat. Er is een grote investering nodig om het achterstallig onderhoud uit te voeren en ervoor te zorgen dat het zwembad voor de korte tot middellange termijn aan de geldende eisen en wensen voor een veilige en representatieve accommodatie voldoet.
10
3.
Ontwikkeling overdekte zwembehoefte
3.1
Trends en ontwikkelingen
De huidige zwembehoefte is niet per definitie ook die van morgen. Er zijn verschillende trends en ontwikkelingen, die de toekomstige behoefte aan overdekt zwemwater beïnvloeden.
3.1.1
Demografische ontwikkelingen
De prognose in de volgende tabel laat zien, dat het aantal inwoners van de gemeente Waadhoeke in de komende jaren naar verwachting gaat dalen. Ten opzichte van de werkelijke aantallen van 2020 gaat het om een afname van circa 4.600 (-10%) in de periode tot en met 2040. De daling doet zich echter niet gelijkmatig over alle leeftijden voor. Het aantal inwoners tot 20 jaar (-22%) en de groep van 20 tot 65 jaar (-23%) nemen namelijk in omvang af, maar daar staat tegenover dat de groep van 65plussers (+35%) juist groeit. jaar 2020 2025 2030 2035 2040
totaal
0 tot 20 jaar
46.100 44.400 43.300 42.400 41.500
10.200 8.700 8.100 7.900 8.000
20 tot 65 jaar 25.700 24.400 22.700 21.100 19.800
65 jaar of ouder 10.200 11.300 12.500 13.400 13.800
tabel 3.1: demografische prognose gemeente Waadhoeke (bron: Centraal Bureau voor de Statistiek)
3.1.2
Zwembadtrends
Er zijn verschillende landelijke trends op het gebied van zwembaden en zwemactiviteiten, die invloed op de toekomstige zwembehoefte kunnen hebben: de aandacht voor gezond leven en bewegen blijft toenemen. Dat betekent een positieve stimulans voor sportbeoefening in het algemeen. Vooral 55-plussers blijken aanzienlijk vaker deel te nemen aan sportieve activiteiten dan in het verleden. Gezien de demografische ontwikkeling in de gemeente Waadhoeke biedt dit kansen voor de zwembaden; individualisering, diversiteit en nieuwe vormen van communicatie zorgen ervoor dat maatschappelijke verbanden losser worden. Dat betekent dat sportactiviteiten steeds meer in ongeorganiseerd verband plaatsvinden. Uit cijfers van NOC*NSF blijkt, dat het aantal leden van alle sportbonden samen in de periode 2013 – 2018 met circa 2% is gedaald. Daar staat tegenover dat de totale sportdeelname al enige tijd vrij stabiel is. Dat betekent dat het aandeel van de ongeorganiseerde sport toeneemt. Als sportaccommodaties hierop weten in te spelen, biedt dat een kans voor ze. Een activiteit als banen zwemmen is een voorbeeld van zwemmen in ongeorganiseerd verband; ondanks – of wellicht dankzij – de individualisering en soortgelijke ontwikkelingen is er nog steeds ook behoefte aan ontmoeting en sociale verbondenheid.
Zwembaden spelen hier soms op in door een plek te zijn waar men niet alleen kan sporten, maar ook ontmoeten; sport is al lang niet meer uitsluitend een doel op zich, maar ook een middel voor gemeenten en sporters om bepaalde andere doelen te bereiken, die onder andere te maken hebben met fysieke en mentale gezondheid, sociale cohesie, participatie en veiligheid. Ook in Waadhoeke is dit het geval, zo blijkt uit de gemeentelijk sport- en beweegnota ‘Waadhoeke beweegt mee!’ (2019); in het verleden heeft menig gemeente fors in recreatieve overdekte zwembaden geïnvesteerd. Sinds de eeuwwisseling heeft echter een verschuiving van recreatief zwemmen naar begeleide activiteiten plaatsgevonden. Dat geldt zowel voor het bezoek aan zwembaden, als voor het karakter van nieuwgebouwde baden. Hierbij hebben demografische ontwikkelingen, gewenning aan recreatieve zwemvoorzieningen en uitbreiding van andersoortige recreatieve voorzieningen een rol gespeeld. In de gemeente Waadhoeke zijn geen uitgesproken recreatieve overdekte zwembaden aanwezig, zoals De Blauwe Golf of Swimfun. Wel zijn er enkele kleinschalige recreatieve faciliteiten, zoals de glijbaan in beide baden en de whirlpool en het peuterbadje in Bloemketerp. Daarnaast kan in beide baden recreatief worden gezwommen.
De gemeente heeft niet de ambitie om een grootschalig recreatief zwembad te realiseren, te meer daar er in de omgeving diverse zwembaden met een dergelijk karakter aanwezig zijn. Ook hecht de gemeente meer waarde aan de andere zwemactiviteiten;
11
aquasporten, seniorenactiviteiten en therapeutische doelgroepactiviteiten zijn in de afgelopen jaren populair geweest en zullen dat in de komende jaren ook blijven. Kritische succesfactoren voor een aantrekkelijk aanbod zijn in algemene zin: een hoge kwaliteit van de instructeurs, een goede hygiëne en dat er aandacht is voor de sportieve èn de sociale functie; les zwemmen blijft een kerntaak van zwembaden, maar ook hieraan stellen bezoekers steeds hogere eisen. Dat betreft vooral de kwaliteit van de instructeurs en de communicatie; het totale aantal leden van de KNZB is tussen 2013 en 2018 met 13% gegroeid, zo blijkt uit cijfers van NOC*NSF. De verschillen in de ledenontwikkeling van individuele verenigingen zijn echter groot. De verenigingen in de gemeente Waadhoeke waarmee in het kader van dit onderzoek is gesproken, geven allen aan dat hun ledenaantallen vrij stabiel zijn. Dat is ook hun verwachting voor de toekomst, hoewel op basis van de demografische prognose bij De Skelp en FZC ’54 eerder een afname van het aantal leden en bij de Vroege Vogels en de Vereniging voor Aangepast Sporten Franeker en omstreken een toename van het aantal leden mag worden verwacht; in het afgelopen decennium is het schoolzwemmen in veel gemeenten beperkt of afgeschaft. Naast gemeentelijke bezuinigingen speelden de reistijd en vervoerskosten daarbij vaak een rol.
In de gemeente Waadhoeke is geen sprake van schoolzwemmen, maar wel van ‘zwemmen door scholen’.
3.1.3
Concurrentie
Voor zover bekend zijn er in de omgeving van de gemeente Waadhoeke geen plannen om het overdekte zwemaanbod in de komende jaren aan te passen. Het uitgangspunt is dus, dat zwembaden die nu een rol spelen bij het invullen van de zwembehoefte van de inwoners van de gemeente Waadhoeke (zoals Shape Sportcentrum, It Gryn, De Blauwe Golf en Swimfun) dat in de toekomst ook doen. Weliswaar zijn er verschillende gemeenten waar over het voortbestaan van een zwembad wordt gediscussieerd, maar nergens is vooralsnog het besluit genomen om een bad te sluiten. Dit geldt ook voor zwembad Vitaloo in Bolsward. Mocht dat bad in de toekomst toch haar deuren sluiten, dan heeft dat geen noemenswaardige invloed op het potentiële bezoek van de zwembaden in de gemeente Waadhoeke. Een deel van het schoolgebruik van De Bildtse Slag betreft een natte gymnastiekles. Doordat er naar verluidt een tekort aan binnensportruimte in Sint Annaparochie is, wordt een deel van het bewegingsonderwijs in het zwembad ingevuld. Indien er in de toekomst extra binnensportruimte wordt gerealiseerd, kan dat leiden tot een afname van de behoefte aan zwemwater voor schoolgebruik. Vooralsnog is daar echter geen sprake van.
3.2
Toekomstige zwembehoefte
De verschillende trends en ontwikkelingen hebben tezamen een negatieve invloed op de behoefte aan alle zwemactiviteiten, met uitzondering van de doelgroepactiviteiten voor 65-plussers. Hierbij spelen de demografische ontwikkelingen een belangrijke rol. Op basis daarvan en aan de hand van de analyse van de huidige situatie in hoofdstuk 2 en de gesprekken met de exploitanten en verenigingen wordt de door De Bildtse Slag en Bloemketerp te accommoderen toekomstige zwembehoefte – uitgedrukt in bezoeken per jaar – geraamd en in de volgende tabel weergegeven. Hierbij gaat het om de behoefte op middellange tot lange termijn, omdat het in dit onderzoek om scenario’s met een dergelijke tijdshorizon gaat.
toekomstige zwembehoefte recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen scholen verenigingen totaal
bezoek 38.000 12.000 19.000 3.000 35.000 107.000
tabel 3.2: raming toekomstige overdekte zwembehoefte
3.3
Toekomstige verhouding vraag en aanbod
De totale door De Bildtse Slag en Bloemketerp te accommoderen zwembehoefte is iets lager dan in de huidige situatie. Dat betekent dat het huidige zwemwateraanbod meer dan voldoende is om aan de toekomstige behoefte plaats te kunnen bieden. Ook de toename van het bezoek van de doelgroepactiviteiten kan binnen het bestaande aanbod prima worden opgevangen.
12
4.
Instandhoudingsscenario’s overdekt zwemmen
4.1
Inleiding
Dit hoofdstuk gaat in op de scenario’s met betrekking tot de instandhouding van De Bildtse Slag en/of Bloemketerp. Daartoe wordt eerst bepaald welke investering voor elk van de twee baden nodig is om ze voor de korte termijn, dan wel voor de lange termijn in stand te houden. Vervolgens worden de verschillende scenario’s aan de hand van de resultaten van de voorgaande hoofdstukken uitgewerkt. Het gaat om de volgende scenario’s: 1. instandhouding van De Bildtse Slag en Bloemketerp: 2. sluiting van Bloemketerp en instandhouding van De Bildtse Slag; 3. sluiting van De Bildtse Slag en instandhouding van Bloemketerp. In elk scenario wordt onderscheid gemaakt tussen twee varianten: 1. instandhouding voor een periode van vijf jaar; 2. instandhouding voor een periode van 20 jaar. Wat betreft de korte termijn is dus gekozen voor een periode van vijf jaar in plaats van de in paragraaf 1.1 vermelde vijf tot 10 jaar. Ten eerste kan het financiële verschil tussen vijf of 10 jaar in stand houden aanzienlijk zijn, dus is het van belang om de tijdspanne precies te bepalen. Ten tweede is dit scenario vooral bedoeld om aan te geven wat het kost om een zwembad nog voor enkele jaren – al dan niet in afwachting van nieuwbouw – open te houden. Dan is vijf jaar een meer passende periode.
4.2
Investeringsramingen instandhouding
Voor het ramen van de investeringskosten van instandhouding zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: de staat van de accommodaties is zoals in paragraaf 2.6 is weergegeven; op het moment dat een onderdeel niet meer aan conditiescore 3 (redelijk) voldoet, dient herstel of vervanging plaats te vinden. Dit is conform het uitgangspunt van paragraaf 2.6, dat een conditiescore van 3 voor zwembaden met de ‘leeftijd’ van De Bildtse Slag en Bloemketerp gebruikelijk en passend is; het betreffende zwembad wordt aan het einde van de vermelde instandhoudingstermijn gesloten; de kosten van De Bildtse Slag hebben uitsluitend betrekking op het zwembad. De instandhoudingskosten voor de andere onderdelen van het sportcentrum zijn buiten beschouwing gelaten, omdat anders geen zuivere vergelijking ontstaat; eventuele sloopkosten na sluiting van de baden zijn buiten beschouwing gelaten; bij de kosten van De Bildtse Slag is geen rekening gehouden met kosten voor de andere onderdelen van het sportcentrum na sloop van het zwembad, zoals kosten voor het dichten van het ‘gat’ in de gevel dat door de sloop van het zwembad ontstaat. De volgende tabel bevat de investeringsramingen. Alle bedragen zijn exclusief btw en prijspeil april 2021. Uit de tabel blijkt onder meer, dat er bij instandhouding van Bloemketerp op korte termijn een aanzienlijke investering nodig is.
In De Bildtse Slag is dat niet het geval. Dit heeft vooral met de huidige staat van beide voorzieningen te maken (zie paragraaf 2.6). Ook op langere termijn is het verschil aanzienlijk. Naast de onderhoudsstaat speelt daarbij het verschil in omvang van de twee zwembaden een rol: Bloemketerp is immers duidelijk groter dan het zwembadgedeelte van De Bildtse Slag. investeringsraming bouwkundig installaties inrichting indirecte kosten bijkomende kosten onvoorzien totaal
De Bildtse Slag 5 jaar 20 jaar 3.800 731.700 0 372.300 0 217.500 600 204.800 400 133.400 200 76.300 5.000 1.736.000
Bloemketerp 5 jaar 20 jaar 331.200 2.208.400 86.900 583.300 48.800 228.800 72.400 468.200 47.100 304.900 27.000 174.400 613.400 3.968.000
tabel 4.1: investeringsraming instandhouding De Bildtse Slag en Bloemketerp
13
4.3
Scenario 1: instandhouding De Bildtse Slag en Bloemketerp
4.3.1
Bezoekraming
Op basis van de analyse van de huidige situatie in hoofdstuk 2, de gesprekken met de exploitanten en verenigingen, alsmede de raming van de toekomstige overdekte zwembehoefte (zie paragraaf 3.2), is in de volgende tabel het toekomstige bezoek van de twee zwembaden geraamd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen het bezoek bij instandhouding voor vijf jaar en instandhouding voor 20 jaar, omdat de zwembehoefte op de korte termijn niet gelijk is aan die op de langere termijn. Bij de ramingen is het uitgangspunt, dat de in paragraaf 4.2 vermelde investeringen worden gedaan en verder ook op de voor dit soort zwembaden gebruikelijke en passende wijze worden onderhouden.
bezoekraming scenario 1 recreatief zwemmen doelgroepen les zwemmen scholen verenigingen totaal
De Bildtse Slag 5 jaar 20 jaar 12.000 11.000 5.000 8.000 10.000 9.000 3.000 2.000 10.000 9.000 40.000 39.000
Bloemketerp 5 jaar 20 jaar 26.000 27.000 3.000 4.000 12.000 10.000 1.000 1.000 27.000 26.000 69.000 68.000
tabel 4.2: bezoekraming scenario 1
4.3.2
Exploitatieraming
De financiële cijfers die door de exploitant van De Bildtse Slag beschikbaar zijn gesteld, zijn de cijfers voor het volledige sportcentrum. Vooral aan de kostenkant is het immers niet mogelijk om een precieze scheiding te maken tussen het zwembad en de andere onderdelen van de accommodatie. Dat betekent dat er geen totaaloverzicht van de baten en lasten van het zwembad kan worden opgesteld. Daarnaast zijn de financiële cijfers van Bloemketerp alleen op een hoog aggregatieniveau beschikbaar. Ook voor dat zwembad kan dus geen gedetailleerd financieel overzicht worden gemaakt. Bij de raming gelden de volgende uitgangspunten: alle bedragen zijn exclusief btw en prijspeil april 2021;8 in Bloemketerp worden alle gewerkte uren van de operationeel manager en zijn partner betaald. Zij werken dus niet langer (noodgedwongen) veel meer uren dan waarvoor ze worden beloond; naast de in paragraaf 4.2 vermelde investeringen worden de zwembaden op het gebruikelijke niveau onderhouden. Voor Bloemketerp betekent dat een hoger niveau dan in de huidige situatie; de kapitaallasten ten gevolge van de investering zijn, conform het beleid van de gemeente Waadhoeke, berekend op basis van lineaire afschrijving tegen een rente van 3,0%. De afschrijvingstermijn is gelijk aan de instandhoudingstermijn van de zwembaden;9 na 10 jaar vervalt een deel van de huidige kapitaallasten van De Bildtse Slag.
Over een periode van 20 jaar gaat het gemiddeld om circa € 35.000,- per jaar. Dat bedrag wordt in de scenario’s waarin de accommodatie voor 20 jaar in stand wordt gehouden dus in mindering gebracht op de nieuwe kapitaallasten. Baten De wijzigingen in het aantal bezoeken van de zwembaden hebben gevolgen voor de baten van de diverse zwemactiviteiten en de horeca. Doordat er ten opzichte van de bestaande situatie sprake is van een lichte daling van de meeste activiteiten, nemen ook de bijbehorende inkomsten af.
8
Hoewel bij De Bildtse Slag sprake is van en btw-onbelaste exploitatie en bij Bloemketerp van een btw-belaste exploitatie, maakt dit onderaan de streep geen verschil. Het negatieve financiële effect bij de btw-onbelaste exploitatie van De Bildtse Slag wordt namelijk door de BOSAregeling gecompenseerd. Indien die regeling vanaf 2023 niet wordt voortgezet, of door een soortgelijke regeling wordt vervangen, heeft dat nadelige consequenties voor de financiële exploitatie. De kans dat er geen vorm van compensatie blijft bestaan, lijkt op dit moment echter zeer beperkt te zijn. Vandaar dat wordt aangenomen dat hier geen nadelig financieel effect optreedt. Daarmee gaat het hier vooral om een technisch verschil. 9 Overigens worden de gemiddelde jaarlijkse kapitaallasten weergegeven. Bij lineair afschrijven dalen de kapitaallasten immers elk jaar, waardoor de kapitaallasten in het eerste jaar geen goed beeld van de kosten over de complete afschrijvingsperiode geven.
14
Lasten De beperkte wijzigingen in het aantal bezoeken zorgen niet of nauwelijks voor een verandering van de personeelskosten. Het uitgangspunt dat de uren van de operationeel manager van Bloemketerp en zijn partner volledig worden betaald, heeft uiteraard wel financiële consequenties. Hiervoor is een stelpost opgenomen. Wat betreft de energielasten is bij instandhouding voor vijf jaar de termijn is immers te kort om een substantiële besparing te bewerkstelligen. Dat is anders bij instandhouding voor 20 jaar. De maatregelen die in die variant worden genomen, dragen namelijk wel aan de reductie van het energieverbruik bij. Voor De Bildtse Slag zal het om een beperkte besparing gaan, doordat de dakconstructie in 2016 noodgedwongen is vernieuwd en de maatregelen om te komen tot minder energieverbruik beperkt zijn. Met het oog op de huidige situatie is de te behalen energiebesparing voor Bloemketerp relatief groter. De in paragraaf 4.2 vermelde investering is substantieel hoger dan bij De Bildtse Slag. Het gaat hierbij overigens niet om specifieke duurzaamheidsmaatregelen, maar bijvoorbeeld om het vervangen van bouw- en installatiedelen door nieuwe en dus energiezuinigere onderdelen. De onderhoudskosten veranderen ook. Bij instandhouding voor vijf jaar hoeft – naast de in paragraaf 4.2 vermelde investering – niet meer voor groot onderhoud (van het zwembad) te worden gereserveerd.
Ook bij instandhouding voor 20 jaar is het groot onderhoud in de investering opgenomen. Dat geldt niet voor het overige onderhoud, zoals dagelijks onderhoud en periodiek onderhoud. Deze kosten blijven voor De Bildtse Slag nagenoeg gelijk. Voor Bloemketerp nemen deze lasten toe, omdat er in de huidige situatie noodzakelijkerwijs minder aan wordt uitgegeven dan wenselijk is. Tegenover het wegvallen van de kosten van groot onderhoud staan de nieuwe kapitaallasten ten gevolge van de investering. Financieel overzicht De volgende tabel toont de verandering van de baten en lasten van beide zwembaden ten opzichte van de bestaande situatie. Daaruit blijkt dat de jaarlijks/structureel benodigde exploitatiesubsidie voor De Bildtse Slag bij instandhouding voor vijf jaar licht toeneemt. Bij instandhouding voor 20 jaar is sprake van een aanzienlijke toename van de benodigde subsidie. Naast de afname van de baten heeft dat vooral met de nieuwe kapitaallasten te maken. Wat betreft Bloemketerp is in beide varianten sprake van een beperkte daling van de omzet en een sterke toename van de kosten. Dat komt uiteraard vooral door de nieuwe kapitaallasten. Er is een aanzienlijke en structurele exploitatiesubsidie nodig.
Zoals in paragraaf 2.5 al is aangegeven, is het dus niet mogelijk om het zwembad zonder structurele financiële bijdrage van de gemeente als maatschappelijke voorziening te exploiteren. In de raming is geen rekening gehouden met: de aanzienlijke betalingsachterstand van de exploitant van Bloemketerp bij de gemeente Waadhoeke, die betrekking heeft op de aflossing van de renteloze lening en op de kosten van gemeentelijke heffingen; 10 het negatieve eigen vermogen van de exploitant van Bloemketerp, wat vooral bij continuering van de exploitatie relevant is;11 het achterstallige salaris van de manager en zijn partner c.q. de lening die zij daarvoor aan de exploitant van Bloemketerp hebben verstrekt.12
Per september 2021 gaat het naar verwachting om een totaalbedrag van circa € 150.000,-. In 2017/2018 was dit circa € 106.000,-. Gezien de negatieve exploitatieresultaten sindsdien is dit bedrag inmiddels waarschijnlijk hoger geworden. 12 In 2017/2018 bedroeg deze lening circa € 148.000,-. Uit de gesprekken met de exploitant blijkt, dat dit bedrag sindsdien hoger is geworden. Het exacte bedrag is echter niet bekend. 10 11
15
exploitatieraming scenario 1
De Bildtse Slag Bloemketerp scenario 1a: scenario 1b: scenario 1a: scenario 1b: 5 jaar 20 jaar 5 jaar 20 jaar -20.000 -21.000 -7.000 -11.000 0 0 30.000 30.000 0 -5.000 0 -13.000 -14.000 -14.000 20.000 20.000 1.000 79.000 134.000 261.000 -13.000 60.000 184.000 298.000 -7.000 -81.000 -191.000 -309.000
b aten totaal personeel energie onderhoud kapitaallasten lasten totaal resultaat tabel 4.3: exploitatieraming scenario 1
4.4
Scenario 2: sluiting Bloemketerp en instandhouding De Bildtse Slag
4.4.1
Bezoekraming
Op het moment dat Bloemketerp wordt gesloten, zal een deel van het huidige bezoek gebruik gaan maken van de zwembaden in de omgeving. Daarbij gaat het vooral om Shape Sportcentrum in Franeker en ’t Derde Haad in Harlingen. Gezien de afstand tussen Franeker en Sint Annaparochie en de aanwezigheid van andere zwembaden is De Bildtse Slag voor een zeer beperkt deel van het bezoek een reëel alternatief. Dat blijkt ook uit de enquête. Vooral bezoekers van doelgroepactiviteiten en zwemlessen zullen naar andere baden overstappen. De meeste ouders vinden het erg belangrijk dat hun kinderen leren zwemmen, ook als ze daarvoor verder moeten reizen. Bovendien biedt Shape Sportcentrum zowel doelgroepactiviteiten als zwemlessen aan. Zeker voor oudere deelnemers aan de doelgroepactiviteiten kan dat een belangrijke factor zijn. Wanneer Bloemketerp verdwijnt, zal er echter ook sprake zijn van bezoekuitval: huidige bezoekers stoppen met zwemmen, of gaan minder vaak zwemmen. Op basis van de gesprekken met de exploitanten en de verenigingen, de resultaten van de enquête, alsmede de ervaringen in andere gemeenten, gaat het hierbij naar verwachting vooral om een deel van het bezoek van recreatief zwemmen, scholen en verenigingen.
Voor deze activiteiten vormt het nabijgelegen Shape Sportcentrum geen (goed) alternatief en deze bezoekers zijn naar verwachting minder bereid en/of in staat om de reis naar Harlingen, Sint Annaparochie, of elders te maken. Daarbij komt dat er op de gebruikelijke verenigingsuren in de wedstrijdbaden in de omgeving weinig ruimte is voor een extra vereniging uit Franeker. Wel is het mogelijk dat een deel van de leden van FZC ’54 naar een andere vereniging overstapt. De mogelijkheden om bezoekuitval zo veel mogelijk te voorkomen zijn beperkt. Uiteraard kan de gemeente de verenigingen helpen bij het zoeken van zwemwater in de omgeving, maar dat zal naar verwachting weinig opleveren. Ook het verzorgen van bijvoorbeeld busvervoer zet weinig zoden aan de dijk. Dat geldt ook voor de meeste recreatieve zwemmers. Op basis van het voorgaande is op dezelfde wijze als voor scenario 1 het toekomstige bezoek van De Bildtse Slag als volgt geraamd: