Startnotitie - Herziening gezondheidsbeleid gemeente Vught
Tekst van het document
1/9 Startnotitie Onderwerp Herijking van het gezondheidsbeleid Datum 30 juni 2026 Afdeling Team Leven en Meedoen Documentnummer INT/26 - 769175 Zaaknummer Z26 - 305222 Afdelingshoofd I.E.P. Geerlings Aanleiding De gemeente Vught gaat het huidige gezondheidsbeleid herijken. Binnen deze gemeente wordt al nadrukkelijk aandacht gevraagd voor preventie; dit is immers dé manier om de zorg en maatschappelijke ondersteuning ook in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden. Daarnaast vormt een goede gezondheid (fysiek, mentaal en sociaal) de basis voor welzijn, participatie en brede welvaart. In het huidige gezondheidsbeleid ‘Iedereen gezond 2023-2026’ is de benadering van Positieve Gezondheid al vertaald naar de Vughtse situatie. Deze benadering is nog steeds actueel om met een brede blik naar gezondheid te kijken. De maatschappelijke context is echter veranderd ten opzichte van vier jaar geleden. Hoewel de vergrijzing de belangrijkste maatschappelijke ontwikkeling is en blijft, zien we ook dat jongeren een steeds ongezondere leefstijl hebben en steeds vaker kampen met mentale gezondheidsproblemen. Daarnaast zijn de gevolgen van klimaatverandering merkbaar, wat tot hittestress of wateroverlast kan leiden. Tegelijkertijd blijft de vraag naar zorg groeien en de personeelstekorten lopen op. Hierdoor neemt de druk op mantelzorgers toe, waardoor zij sneller overbelast kunnen raken.
Als laatste blijven de gezondheidsachterstanden bestaan. Mensen met een betere maatschappelijke positie leven gemiddeld 14 jaar langer in een goede gezondheid dan groepen die het slechter hebben. Deze uitdagingen vragen om een herziend beleid, waarin extra scherpte wordt aangebracht op de lokale aandachtspunten. Hoewel we de afgelopen jaren al een stevige basis hebben gelegd voor preventie, blijft dit een thema dat langdurige aandacht nodig heeft. Met deze startnotitie willen we de gemeenteraad in staat stellen input te leveren op de aanpak en kaders om tot een nieuw gezondheidsbeleid te komen. Wettelijk kader De gemeentelijke taak op het gebied van publieke gezondheid is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Op basis van artikel 13 van de Wpg stelt de gemeenteraad elke vier jaar een lokale gezondheidsnota vast. Deze lokale gezondheidsnota komt voort uit een reflectie op de landelijke prioriteiten, zoals beschreven in de huidige Landelijke Nota Gezondheidsbeleid ‘Samen werken aan gezondheid’. Met de herijking van het gezondheidsbeleid geeft de gemeente Vught invulling aan deze wettelijke plicht.
2/9 Verder staat het lokale gezondheidsbeleid van de gemeente Vught in relatie tot een breder netwerk van wetgeving en landelijke akkoorden: • Wet integrale suïcidepreventie • Omgevingswet • Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) • Jeugdwet • Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) • Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) Landelijke ontwikkelingen Het is belangrijk dat Nederland zich voorbereidt op een aantal grote gezondheidsopgaven. In de meest recente Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) van het RIVM worden de opgaven beschreven waar we voor staan. In die verkenning komt naar voren dat de vergrijzing, ongelijke kansen op gezondheid, de leefstijl en mentale gezondheid van jongeren, de toenemende zorgdruk in combinatie met groeiende personeelstekorten en de gezonde leefomgeving blijvende aandacht vragen. Deze opgaven vragen een integrale aanpak en samenwerking tussen verschillende organisaties om een verschuiving te maken van ziekte en zorg naar gezondheid en welzijn. Als antwoord op deze gezondheidsopgaven zijn in de landelijke nota vijf centrale thema’s geformuleerd: 1. Kansrijk opgroeien: met aandacht voor de ketenaanpak Kansrijke Start en de leefstijl van jongeren; 2. Terugdringen van gezondheidsachterstanden: gericht op het verkleinen van verschillen en het versterken van gezondheidsvaardigheden; 3.
Mentale gezondheid: met nadruk op een gezonde en veerkrachtige samenleving en het nieuwe thema suïcidepreventie; 4. Vitaal ouder worden: aansluitend bij de gevolgen van de vergrijzing; 5. Gezonde leefomgeving: over de inrichting van de fysieke en sociale leefomgeving. De afgelopen jaren is met verschillende landelijke akkoorden al ingezet op deze opgaven. Deze akkoorden hebben hun lokale uitvoering gekregen door een intensieve samenwerking tussen meerdere organisaties, waaronder de gemeente. Waar met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) de basis voor preventie werd gelegd, volgt vanaf 2027 het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). Dit nieuwe akkoord richt zich op twee hoofddoelen: 1. Personeelstekorten aanpakken, zodat hulp tijdig beschikbaar blijft. 2. Toegankelijkheid verbeteren door zorg en welzijn gelijkwaardiger bereikbaar te maken, met extra aandacht voor kwetsbare groepen zoals ouderen, inwoners met een laag inkomen of mensen met een beperking. Lokale context In de afgelopen 4 jaar | is binnen het gezondheidsbeleid van de gemeente Vught ingezet op vier centrale thema's: gezondheid | in de fysieke en sociale leefomgeving, gezondheidsachterstanden verkleinen, druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen, en vitaal ouder worden.
Op 17 maart 2026 is de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang en uitvoering van de huidige Nota Gezondheid 2023-2026 middels een raadsinformatiebrief en bijgevoegde voortgangsrapportage. Het algehele beeld van de gezondheidsindicatoren in de gemeente Vught is positief ten opzichte van de regionale en landelijke cijfers. De inwoners voelen zich over het algemeen gezonder en ervaren een hogere mate van welzijn. Toch vragen gezondheid en vitaliteit om een langdurige aanpak. Om met het beleid aan te sluiten bij de huidige gemeentelijke | context, volgt hieronder een beeld van | de meest recente cijfers over de gezondheid van de inwoners van de gemeente Vught. Dit beeld is in samenwerking met de GGD Hart voor Brabant opgesteld. De gepresenteerde data zijn in de basis ontleend aan de Brabantscan van de GGD Hart voor Brabant; wanneer gegevens afkomstig zijn uit andere bronnen, | zoals de prognose van het aantal mensen met dementie van Alzheimer Nederland of de sportdeelname-index 2025 van NOC*NSF, | staat dit er specifiek bij vermeld. Kansrijk Opgroeien • | In de gemeente Vught ervaart 47% van de ouders soms of vaak problemen bij het opvoeden. In de GGD-regio is dit ook | 47%.
De meest voorkomende opvoedproblemen in de gemeente Vught zijn: problemen bij luisteren en gehoorzamen (24%), problemen met houden aan/ stellen van grenzen, regels, afspraken (21%) en problemen met de ontwikkeling en gezondheid (16%). • | Het percentage ouders/verzorgers in de gemeente Vught dat soms of regelmatig alcohol drinkt in het bijzijn van het kind (88%) is hoger dan in de GGD-regio (76%). • | Onder de jongvolwassenen in de gemeente Vught heeft 77% in de afgelopen vier weken alcohol gedronken. In de GGD-regio is dit 75%. | 31% van de jongvolwassenen in de gemeente Vught rookt en/of vapet. In de GGD-regio is dit 33%. • | In de gemeente Vught ervaart 98% de gezondheid van het kind als (zeer) goed. In de GGD-regio is dit ook | 98%. • | In de gemeente Vught voldoet 36% van de kinderen van 4 t/m 11 jaar aan de beweegrichtlijn. In de GGD-regio is dit 32%. • | Uit de Sportdeelname-index | (2025) komt naar voren dat in de categorie kinderen van 5 tot en | met 12 jaar 88% wekelijks sport. In de categorie van 13 tot en met 18 jaar is dit 90%. • | Het percentage kinderen met ondergewicht bedraagt in de gemeente Vught 8% (gelijk aan de GGD-regio). Overgewicht komt voor bij 8% van de kinderen (GGD - regio: 11%). • | Er is een afname in het aandeel kinderen (4 t/m 11 jaar) dat actief is op sociale media in 2025 (19%), vergeleken met 2021 (35%).
Deze afname is vergelijkbaar met de GGD-regio. 3/9 Terugdringen van Gezondheidsachterstanden • | In de gemeente Vught beschikt 96% van de inwoners over sociale steun. In de GGD-regio is dit | 95%. • | In de gemeente Vught heeft 5% van de ouders enige tot grote moeite met rondkomen. In de GGD-regio is dit 7%. Het aandeel inwoners dat grote moeite heeft met rondkomen is gedaald van 4% in 2022 naar 0,8% | in 2024. In de GGD - | regio is dit afgenomen van 4% in 2022 naar 3% | in 2024. | Desondanks vormen beperkte financiële middelen voor 8% van de inwoners van de gemeente Vught een drempel, waardoor zij uit kostenoverwegingen afzien van een consult bij een huisarts, tandarts of specialist. • | Wat betreft digitale zorgvaardigheden schat 66% van de 65-plussers in de gemeente Vught de eigen capaciteiten als goed in. In de GGD | -regio is dit 63%. • | Volgens de Sportdeelname-i ndex (2025) sportte 83% van de respondenten in | de gemeente | Vught de voorafgaande maand minimaal één keer per week. Landelijk is dit 62%. Uitgesplitst naar geslacht sportte 85% van de mannen en 80% van de vrouwen wekelijks. Mentale Gezondheid • | In de gemeente Vught heeft 58% van de inwoners een (zeer) hoge veerkracht. Landelijk is dit 54% en in de GGD-regio | is dit 53%. • | 74% van de inwoners van | de gemeente Vught voelt zich betrokken en ervaart dat ze meetellen in de samenleving.
• | Binnen de leeftijdscategorie 18 tot 24 jaar in de gemeente Vught geeft 60% aan in de afgelopen vier weken angst- | of depressiegevoelens te hebben ervaren. • | Daarnaast ervaart deze doelgroep prestatiedruk (53%), zowel vanuit zichzelf als vanuit de omgeving, en heeft 43% (heel) vaak last van stress. • | De maatschappelijke thema’s waar de jongvolwassenen | van de gemeente Vught zich de meeste zorgen over maken zijn de woningmarkt (58%), de stijgende prijzen (54%) en het klimaat (28%). • | In de gemeente Vught heeft 23% van de jongvolwassenen wel eens serieus nagedacht over suïcide. In de GGD-regio | is het percentage van 34% in 2022 afgenomen tot 29% in 2024. | 9% van de jongvolwassenen in de | gemeente Vught heeft met iemand gepraat over de gedachte om een eind te maken aan het leven. Vitaal Ouder Worden • | Onder de 65-plussers in Vught heeft 25% een broze gezondheid (vergelijkbaar met het landelijk percentage). De helft (50%) van de ouderen in gemeente Vught heeft een langdurige ziekte of aandoening. • | Volgens prognoses van Alzheimer Nederland leed in 2025 ruim 2,2% van de inwoners van | de gemeente Vught aan dementie. Dit aandeel loopt naar verwachting tot het jaar 2050 op naar 4,3%. • | Momenteel ontvangt 22% van de ouderen in | de gemeente | Vught hulp vanwege hun gezondheid (stabiel sinds 2020). • | Onder de 65-plussers in de gemeente Vught sport 49% wekelijks.
| In de GGD -regio | is dit 45% en heel Nederland is dit 42%. 4/9 5/9 • In Vught heeft 28% van de ouderen te maken gehad met een valincident. Landelijk is dit 29%. In het najaar van 2024 was van de ouderen in de gemeente Vught 33% bezorgd om te vallen. In het najaar van 2024 had in de gemeente Vught 49% van de ouderen (nog) geen maatregelen getroffen. • In 2009 viel 34% van de ouderen in de gemeente nog onder de categorie overmatig drinker, maar dit percentage is in 2024 afgenomen tot 16%. In de GGD-regio daalde dit van 24% naar 17%. • 8% van de inwoners van de gemeente Vught heeft te maken met (zeer) sterke eenzaamheid (landelijk: 13%, GGD-regio: 12%), met de hoogste frequentie onder 85-plussers. Gezonde Leefomgeving • In de gemeente Vught voelt 21% zich wel eens onveilig (overdag en/of 's avonds); dit zijn vaker vrouwen, jongere inwoners en leden van de LHBTQ+-community. In de GGD-regio is dit 28%. • Het percentage inwoners in de gemeente Vught dat (zeer) tevreden is met de woonomgeving bedraagt 91% (GGD-regio: 89%), en een gelijk percentage van 91% is tevreden over het groen in de eigen buurt. Bij navraag wat de gemeente kan doen ter verbetering, geeft 43% van de respondenten aan dat gemeentelijke inzet niet nodig is.
De inwoners die wel wensen hebben, vragen met name om het verbeteren van de kwaliteit van fiets- en voetpaden (23%), het maken van meer wandel- en fietsroutes (16%), betere verlichting langs deze paden (13%) en het plaatsen van meer of betere zitplekken (12%). • Van de volwassenen is 40% bezorgd over de luchtkwaliteit. • Geluidshinder wordt als ernstig ervaren door 19% van de volwassenen in Vught. In de GGD-regio is dit 17%. • Tijdens aanhoudend warm weer (hittestress) kan 64% kan (heel) goed verkoeling vinden in de woning. In de GGD-regio is dit 58%. En 60% kan (heel) goed verkoeling vinden buiten (balkon/tuin/buurt). In de GGD-regio is dit 54%. Wat gaan we doen? Uitgangspunten Om effectief bij te dragen aan het welzijn van de inwoners, zal het beleid gebaseerd worden op een aantal uitgangspunten. Deze uitgangspunten vormen de rode draad en geven richting aan de uitwerking van de gestelde prioriteiten. De uitgangspunten zetten de lijn van de afgelopen jaren voort en sluiten aan bij de bestaande inzet op gezondheid en preventie binnen de gemeente Vught. 1. Positieve gezondheid als rode draad Gedurende een langere tijd verstaan we onder gezondheid meer dan enkel de afwezigheid van ziekten. We gebruiken het concept positieve gezondheid om de algehele gezondheid breed te benaderen. Binnen de positieve gezondheid wordt naar zes dimensies van welzijn gekeken.
Dit zijn: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Deze benadering wordt al enkele jaren gehanteerd in de gemeente Vught en sluit onder andere aan bij de lokale sociale agenda van de gemeente. 6/9 Afbeelding 1. Spinnenweb positieve gezondheid. Bron: Institute for Positive Health (IPH), www.iph.nl 2. Gezondheid in alle beleidsterreinen Gezondheid wordt niet alleen bepaald door leefstijl, genen of toegang tot zorg, maar ook door vele andere determinanten zoals, leefomgeving, woonomgeving en inkomen. In de afbeelding 2 ziet u de brede determinanten van gezondheid, opgesteld door het RIVM. Bij veel gezondheidsthema’s, zoals gezondheidsachterstanden en (on)gezonde leefomgeving en (on)gezonde leefstijl, spelen determinanten een rol die voor een groot deel buiten het beleidsdomein van gezondheid liggen. Door in elk beleidsterrein hiermee rekening te houden, kunnen gezondheidsverschillen kleiner worden. Afbeelding 2. Brede determinanten van gezondheid (RIVM). Bron: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2024). Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2024-2027: Samen werken aan gezondheid.
7/9 3. Preventie om tot een vitale gezonde gemeenschap te komen We verschuiven de focus van zorg naar gezondheid en welzijn. De druk op het zorgstelsel en het inzicht dat gezondheid meer is dan de afwezigheid van ziekte, versterken deze beweging. Door te investeren in het voorkomen van ziekte, het vroegsignaleren van risico’s en het bieden van de juiste hulp, zorgen we ervoor dat beginnende gezondheidsklachten niet verergeren en bouwen we aan een vitale gemeenschap. 4. Integrale samenwerking en netwerkaanpak De complexiteit van de huidige gezondheidsvraagstukken vraagt om een netwerkaanpak. Het doorbreken van de schotten tussen het zorg-, welzijns-, onderwijs- en fysieke domein is noodzakelijk om samenhangende ondersteuning voor de inwoners te bieden. Dit vereist regionale samenwerking tussen het sociale en het zorgdomein. Lokaal vertaalt dit zich in een sterke verbinding tussen de gemeente, maatschappelijke organisaties en zorgpartijen. Prioriteiten De gemeente Vught kent binnen elk van de landelijke thema’s haar eigen lokale uitdagingen. De keuze voor de volgende prioriteiten is gebaseerd op de resultaten uit de lokale gezondheidsanalyse. 1.
Een gezonde en kansrijke jeugd We richten ons op het creëren van een kansrijke omgeving voor de jeugd om in op te groeien, het stimuleren van een gezonde leefstijl bij de jeugd, het terugdringen van alcohol- en vapegebruik onder jongvolwassenen, en het ondersteunen van ouders bij de opvoeding. 2. Het verkleinen van gezondheidsachterstanden We zetten in op het blijven stimuleren van het dagelijks bewegen, sporten en cultuurparticipatie, en het bieden van toegankelijke en laagdrempelige ondersteuning aan inwoners in een kwetsbare positie. 3. Investeren in de mentale veerkracht en gezondheid van jongvolwassenen We maken mentaal welbevinden bespreekbaar, versterken de mentale veerkracht van jongeren, en geven invulling aan lokale suïcidepreventie en vroegtijdige mentale ondersteuning. 4. Het bevorderen van vitaal, zelfstandig en betekenisvol ouder worden We zetten in op het versterken van het dementienetwerk, blijven inzetten op valpreventie, het behouden van zelfredzaamheid en eigen regie, en het voorkomen en verminderen van eenzaamheid via sterke sociale netwerken in de buurt. 5. Het creëren van een gezonde leefomgeving We betrekken gezondheid als kernvoorwaarde bij ruimtelijke plannen. We zetten in op het voorkomen van hittestress, sturen op een omgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten, en verhogen de sociale en fysieke veiligheid in de wijken.
Aanpak en participatie Adviesraad Sociaal Domein (ASD) We betrekken de ASD vanaf het begin bij dit traject en vragen hen actief om input. Aan het einde van het traject vragen we de ASD om een officieel advies over het definitieve eindproduct. Input uit aangrenzende beleidsterreinen Intern binnen de gemeente zal afstemming gezocht worden met relevante, aangrenzende beleidsterreinen binnen het sociaal domein, zoals: armoede en schulden, inclusie, onderwijs, jeugd, cultuur, sport, spel en bewegen, sociale basis, Wmo en ouderen. Daarnaast wordt nadrukkelijk de verbinding gezocht met het fysieke domein, waaronder ruimtelijke ordening, gebiedsontwikkeling, de inrichting van de openbare ruimte, mobiliteit en recreatie & toerisme. Binnen de gemeente Vught gebeurt namelijk al veel op het gebied van preventie en op het snijvlak met gezondheid.
Hieronder volgt een lijst van beleidsdocumenten, waarmee al (indirect) wordt ingezet op gezondheid: - | Visie op preventief jeugdbeleid ‘it takes a village to raise a child’ - | Cultuurnota Vught 2020-2023 ‘Samen dichtbij cultuur’ - | Lokale Sociale Agenda 2023-2026 ‘Voor elkaar in Vught’ - | Notitie aanpak eenzaamheid - | Notitie vrijwillige inzet ‘De kracht van Vught zijn de inwoners’ - | Speel-, | beweeg- | en sportbeleid Gemeente Vught 2024-2029 - | Beleidsnotitie suïcidepreventie Gemeente Vught - | Nota armoede en schulden 2024-2027 - | Omgevingsvisie gemeente Vught - | Milieugezondheidsplan (nog door college vast te stellen) Het is dan ook belangrijk dat het hernieuwde gezondheidsbeleid aanvult en versterkt wat er al is.
Partners en betrokken partijen We zetten ons in om de | volgende partijen aan te laten sluiten bij het vormgeven van het gezondheidsbeleid: • | Belangenvereniging senioren Vught | • | Reinier van Arkel • | Eerstelijnszorg | • | Schoolbesturen • | Farent/ Welzijn Vught | • | Stichting leergeld • | GGD Hart voor Brabant | • | Stichting natuurspeeltuin Helvoirt • | GROEN | • | Stichting Wij Omarmen • | Huis73 | • | Vereniging 55+ Helvoirt • | Jeroen Bosch Huisartsen | • | Vughterstede • | Jeugd Gezondheidszorg (JGZ) | • | Vincentius vereniging Vught • | Jongerenwerk | • | Vivent • | Markieza (ervaringsdeskundigheid) | • | Wegwijsplus • | MOVE Vught | • | Werkgroep BuitenGoed Cromvoirt • | Novadic-Kentron | • | Wij omarmen • | Ouderen Samen | • | Woonstichting Charlotte van Beuningen • | Plaza Cultura | • | WSD • | Zorgorganisaties 8/9 9/9 Resultaat De hierboven genoemde prioriteiten worden verder uitgewerkt in een gezondheidsbeleid voor de komende vier jaar. Planning De planning ziet er op hoofdlijnen zo uit: Wat Wanneer Startnotitie in gemeenteraad 29 oktober 2026 Participatie stakeholders November 2026 - januari 2027 Schrijven beleidsnota Januari – februari 2027 Advies opvragen adviesraad sociaal domein Februari 2027 Beleidsnota in B&W college Maart 2027 Beleidsnota in raadsvergadering Q2 2027 Vragen 1.
Kunt u instemmen met de genoemde uitgangspunten en prioriteiten als belangrijkste kaders voor het gezondheidsbeleid? 2. Kunt u zich vinden in de voorgestelde aanpak en participatie? 3. Heeft u andere punten die u het college wilt meegeven voor de aanpak en inhoud van het gezondheidsbeleid?