Bijlage - Waterkwaliteitsonderzoek
Tekst van het document
15/23
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
Eu- tot hypertroof Meso- tot eutroof Oligo- tot mesotroof Dystroof Diverse wateren
80
3
Aandeel biovolume (% mm /l)
100
60
40
20
0 IJzeren Man 1 Figuur 2
IJzeren Man 2
Functionele samenstelling van het fytoplankton in relatie tot de trofiegraad van het water.
Gevoelig voor begrazing ZP Tolerant voor licht-tekort Tolerant voor N- en/of P-tekort Onbekend
80
3
Aandeel biovolume (% mm /l)
100
60
40
20
0 IJzeren Man 1
IJzeren Man 2
Figuur 3 Functionele samenstelling van het fytoplankton in relatie tot begrazing en nutriëntenbeschikbaarheid.
16/23
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
17/23
4 Conclusies en aanbevelingen 4.1
Conclusies
Op grond van de soortensamenstelling van het fytoplankton kan de IJzeren Man getypeerd worden als een zwak tot zeer zwak gebufferde mesotrofe en heldere plas. De graasdruk in juli is laag en er lijkt een periodiek tekort aan N en/of P. De dichtheid van Gonyostomum semen in de monsters is zeer laag en zal bij deze abundantie geen problemen vormen voor de zwemwaterkwaliteit.
4.2
Aanbevelingen
Met het oog op de abundantiebepaling van Gonyostomum semen willen we nog de volgende opmerking maken. G. semen is een grote flagellaat die in staat is tot verticale migratie. Hierdoor kan hij een optimale positie in de waterkolom innemen, wanneer de lichtdoordringing in de waterkolom te wensen overlaat door humuszuren of leemdeeltjes. Dit betekent dat deze soort midden op de dag ook geconcentreerd kan zijn op enige diepte in de waterkolom. Bij een fytoplanktonbemonstering die zich beperkt tot de bovenste halve meter van de waterkolom kan de populatiedichtheid van deze soort dan ook onderschat worden. Voor zover dit bij de huidige bemonstering niet al gebeurd is, raden wij aan om voor het fytoplankton een mengmonster te nemen van de gehele waterkolom, zoals beschreven in het Handboek Hydrobiologie voor plassen van 0,5 tot 3 meter diep (Bijkerk 2014). Gonyostomum semen lijkt in de Scandinavische landen de laatste tijd zijn verspreidingsgebied en biovolume-aandeel te hebben vergroot (Hagman et al. 2015). Er is nog geen éénduidige oorzaak voor deze uitbreiding en voor de vorming van Gonyostomum-bloeien gevonden. Mogelijke factoren zijn een toename van de watertemperatuur (klimaatverandering), hoge gehalten van DOC of TOC (humus- en fulvinezuren) en doorzicht. Er zijn vooralsnog geen duidelijke relaties met nutriëntengehalten.
Bij onderzoek naar waterkwaliteitsveranderingen met het oog op effecten op Gonyostomum, is het aan te raden om zich niet te beperken tot de ecologische sleutelfactoren ESF 1, ESF2 en ESF3, maar ook andere stuurfactoren aandacht te schenken, zoals begrepen in ESF 4 Habitatgeschiktheid en ESF7 Organische belasting.
18/23
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
19/23
5 Literatuur Bijkerk R (red) (2014) Handboek Hydrobiologie: biologisch onderzoek voor de ecologische beoordeling van Nederlandse zoete en brakke oppervlaktewateren. Deels aangepaste versie Rapport 2014-02. Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer, Amersfoort. Bijkerk R & van Wezel RM (2016) Bepaling van de soortensamenstelling, de dichtheid en het biovolume van fytoplankton volgens de Utermöhl-methode. Validatierapport. Versie 01. Rapport 2016-052. Koeman en Bijkerk bv, Haren. Hagman CHC, Ballot A, Hjermann DO, Skjelbred B, Brettum P & Ptacnik R (2015) The occurrence and spread of Gonyostomum semen (Ehr.) Diesing (Raphidophyceae in Norwegian lakes. Hydrobiologia 744: 1-14. Komárek J & Marvan P (1992) Morphological differences in natural populations of the genus Botryococcus (Chlorophyceae). Archiv für Protistenkunde 141:65-100. Koeman T & Wanink JH (2012) Telsysteem voor Ecologische Unificatie van Natuurdata (TEUN). Validatierapport. Versie 01. Rapport 2012-079. Koeman en Bijkerk bv, Haren. MET-001. Het bepalen van de soortensamenstelling, de abundantie en het biovolume van fytoplankton in oppervlaktewater; omkeermicroscopie. Voorschrift MET-001, versie 06, 26 september 2016. Koeman en Bijkerk bv, Haren. Padisak J, Crossetti LO & Naselli-Flores L (2009) Use and misuse in the application of the phytoplankton functional classification: a critical review with updates.
Hydrobiologia 621: 1-19. Reynolds CS (2006) Ecology of phytoplankton. Cambridge. Reynolds CS, Huszar V, Kruk C, Naselli-Flores L & Melo S (2002) Towards a functional classification of the freshwater phytoplankton. Journal of Plankton Research 24(5): 417-428.
20/23
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
21/23
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
Bijlage I
Analyseresultaten
Toelichting veldnamen Taxonnaam FG volpcel ncel nobs cel/ml mm3/l ml
De naam door ons gegeven De functionele groep waartoe het taxon behoort; zie voor verklaring Bijlage II Het gemiddelde celvolume in µm3/cel volgens onze lijst Het aantal waargenomen cellen tijdens de telling Het aantal waarnemingen tijdens de telling De berekende dichtheid in cellen per milliliter Het berekende biovolume in kubieke millimeter per milliter Het volume van het deelmonster waarin het taxon geteld is
IJzeren Man monster 1 Taxonnaam
FG
volpcel
ncel
nobs
cel/ml
mm3/l
ml
Ankyra
X1
30
3
3
3,00
0,0001
1,00
Bacillariophyceae > 15 µm
5
60
2
2
2,00
0,0001
1,00
Botryococcus neglectus
F
42
840
9
840,00
0,0353
1,00
Chlamydocapsa
F
300
72
6
0,72
0,0002
100,00
Chlamydomonas
X1/X2
262
3
3
3,00
0,0008
1,00
Chlorophyta 2-5 µm cel
X1
14
30
30
735,29
0,0102
0,04
Choricystis [1]
X3
2
11
11
269,61
0,0005
0,04
Chroococcales 5-10 µm kolonie
Lo
216
28
1
28,00
0,0060
1,00
Chroococcus
Lo
64
6
1
0,06
0,0000
100,00
Closterium juncidum
P
17279
1
1
0,01
0,0002
100,00
Closterium setaceum
P
17581
3
3
0,03
0,0005
100,00
Coenocystis
F
22
16
1
0,16
0,0000
100,00
Cryptomonas < 15 µm
Y
800
10
10
39,62
0,0317
0,25
Cryptomonas 15-30 µm
Y
1400
25
25
99,05
0,1387
0,25
Dictyosphaerium [3]
F
64
16
1
0,16
0,0000
100,00
Elakatothrix gelatinosa
F
111
225
76
891,44
0,0986
0,25
Fragilariaceae > 100 µm
5
1000
1
1
0,01
0,0000
100,00
Gonyostomum semen
Q
34582
2
2
0,02
0,0007
100,00
Gymnodinium
Lo
1800
1
1
1,00
0,0018
1,00
Merismopedia punctata
Lo
11
923
8
9,23
0,0001
100,00
Mougeotia
T
668
9
2
0,09
0,0001
100,00
Ochromonadaceae
5
220
2
2
49,02
0,0108
0,04
Oedogonium
1
2652
20
1
0,20
0,0005
100,00
Peridinium
Lo
14137
50
50
0,50
0,0071
100,00
Phacus acuminatus
W1
1800
1
1
0,01
0,0000
100,00
MP/S1/TC
38
54
1
0,54
0,0000
100,00
P
2800
1
1
0,01
0,0000
100,00
Phormidium Staurastrum brachiatoides
22/23
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
IJzeren Man monster 2 Taxonnaam
FG
volpcel
ncel
nobs
cel/ml
mm3/l
ml
Ankyra
X1
30
5
5
19,81
0,0006
0,25
Botryococcus neglectus
F
42
616
9
308,00
0,0129
2,00
Chlamydocapsa
F
300
6
1
0,06
0,0000
100,00
Chlorophyta 1-2 µm cel
X3
2
16
16
392,16
0,0008
0,04
Chlorophyta 2-5 µm cel
X1
14
75
75
1838,24
0,0254
0,04
Choricystis [1]
X3
2
26
26
637,25
0,0013
0,04
Closterium acutum var. acutum
P
500
3
3
0,03
0,0000
100,00
Closterium juncidum
P
17279
2
2
0,02
0,0003
100,00
Closterium setaceum
P
17581
3
3
0,03
0,0005
100,00
Cryptomonas < 15 µm
Y
800
7
7
27,73
0,0222
0,25
Cryptomonas 15-30 µm
Y
1400
34
34
134,71
0,1886
0,25
Dinophyceae
5
2800
4
4
2,00
0,0056
2,00
Elakatothrix gelatinosa
F
111
360
117
1426,31
0,1577
0,25
Gonatozygon monotaenium
P
27000
1
1
0,01
0,0003
100,00
Gonyostomum semen
Q
34582
25
25
0,25
0,0086
100,00
Gymnodinium
Lo
1800
3
3
1,50
0,0027
2,00
Koliella
X3
90
1
1
0,50
0,0000
2,00
Merismopedia cf. glauca
Lo
25
54
3
0,54
0,0000
100,00
Merismopedia punctata
Lo
11
443
3
4,43
0,0000
100,00
Mougeotia
T
668
29
11
0,29
0,0002
100,00
Ochromonadaceae
5
220
2
2
7,92
0,0017
0,25
Oedogonium
1
2652
30
2
0,30
0,0008
100,00
Peridinium
Lo
14137
66
66
0,66
0,0093
100,00
Pleurotaenium ehrenbergii
N
339120
2
2
0,02
0,0068
100,00
Pseudopedinella
X2
200
3
3
11,89
0,0024
0,25
Spondylosium pulchellum
P
377
1
1
0,50
0,0002
2,00
Staurastrum brachiatoides
P
2800
1
1
0,01
0,0000
100,00
Staurodesmus dejectus
N
1600
2
1
1,00
0,0016
2,00
23/23
Fytoplankton IJzeren Man, juli 2017
Bijlage II
Toelichting functionele groepen
Groep
Habitatkeuze
1
Perifytisch, niet planktisch
Toleranties
Gevoeligheden
Voorbeeldtaxa
5
Onbekend
F
Heldere, diep gemengde, meso- tot eutrofe meren
Nutriëntentekort
CO2-tekort, hoge troebelheid
Botryococcys , Coenochloris , Oocystis, Sphaerocystis
Lo
Ondiepe en diepe, oligo- tot eutrofe meren
Heterogene verdeling N en P, begrazing
Aanhoudende, of diepe menging
Gymnodinium , Merismopedia , Snowella , Woronichinia
MP
Door regelmatige opw erveling troebele, ondiepe meren
N
Meso- tot eutrofe steeds tot regelmatig gemengde w ateren (ondiepe meren of epilimnia)
Nutriententekort
Stratificatie, pH-stijging Tabellaria, Cosmarium, Staurodesmus
P
Eutrofe tot hypertrofe, gemengde, 2 tot 3 meter diepe w aterkolommen (ondiepe meren of epilimnia)
Mild lichttekort en Ctekort
Si-tekort, stratificatie
Q
Kleine, zure humusrijke meren
Hoog gehalte kleurstof ? (DOC)
Gonyostomum
S1
Gemengde, troebele w aterlagen
Sterk lichttekort, begrazing
Uitspoeling
Limnothrix , Planktolyngbya , Planktotrix agardhii
T
Voortdurend gemengde w aterlagen, w aaronder heldere epilimnia in diepe meren
Lichttekort
Nutriententekort
Binuclearia, Geminella, Mougeotia, Tribonema
TC
Eutrofe meren of langzaam stromende rivieren met veel w aterplanten
W1
Kleine plassen, rijk aan organische stof
Hoog BOD
Begrazing
Euglena, Gonium, Strombomonas
X1
Ondiepe, geëutrofiëerde, gemengde w aterlagen
Stratificatie
Nutriententekort, begrazing
Crucigenia , Lagerheima , Monoraphidium , Tetrastrum
X2
Ondiepe, meso-eutrofe, heldere, gemengde w aterlagen
Stratificatie
Menging, begrazing
Chrysochromulina , Kephyrion , Plagioselmis , Rhodomonas
X3
Ondiepe, heldere, gemengde w aterlagen
Lage alkaliniteit, Nutriëntentekort
Menging, begrazing
Chroococcus , Cyanodictyon , Spermatozopsis
Y
Uiteenlopende stilstaande w ateren
Lichttekort
Begrazing
Chroomonas , Cryptomonas
Bron:
Reynolds 2006, Padisak et al . 2009, Bijkerk pers. med., Carvalho pers. med.
Surirella, Campylodiscus, Fragilaria
Aulacoseira granulata, Fragilaria crotonensis, Closterium aciculare
Epifytische blauw algen zoals Phormidium, Rivularia, Gloeocapsa punctata