Bijlage - Toelichting - Watertoets

WATERTOETS DE DIJK 5-7 TE HELVOIRT

1

De Roever Omgevingsadvies Rembrandtlaan 4 5462 CH Veghel T 073 594 10 11 E info@deroever.nl W www.deroever.nl NL97 RABO 0122 6903 11 Advies- en ingenieursbureau J.G. de Roever B.V. KvK 16068733 BTW NL 8015.63.136.B.01

Titel document: Referentie: Datum: Opdrachtgever:

Watertoets Meursstraat naast 4 te Heesch 20231188 5 juli 2023 Wintraecken Advies

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

2

INHOUDSOPGAVE 1.

BELEID WATERTOETS ................................................................................................................. 4

1.1.

Waterschapsbeleid ...................................................................................................................... 4

2.

WATERHUISHOUDING .................................................................................................................. 7

2.1. 2.2.

Geohydrologie ............................................................................................................................. 7 Beschermde gebieden en attentiegebieden ................................................................................ 9

3.

WATERADVIES ............................................................................................................................ 11

3.1. 3.2.

Bevoegd gezag .......................................................................................................................... 11 Dimensionering infilitratie of bergingsvoorziening ..................................................................... 11

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

3

1.

Beleid watertoets

1.1.

Waterschapsbeleid

Het Waterbeheerprogramma: Water als basis voor een toekomstbestendige leefomgeving (2022-2027) Het water- en bodemsysteem is onontbeerlijk voor een gezonde en leefbare ruimtelijke inrichting van Noord-Brabant. Meer dan ooit is het belangrijk om rekening te houden met het concept van de lagenbenadering om een toekomstbestendige leefomgeving te waarborgen. Door klimaatverandering en ruimtelijke druk, staat immers de veerkracht van het water en bodemsysteem onder druk. De lagenbenadering beschrijft de ruimte in drie lagen. De eerste laag bestaat uit de fysieke ondergrond, het water- en bodemsysteem. De tweede laag bevat netwerken van infrastructuur met onder meer wegen, spoorlijnen en waterwegen. Tot slot de derde laag met de menselijke activiteiten zoals wonen, werken en recreëren en de fysieke neerslag daarvan. Ruimtelijke planning en gebiedsontwikkeling is een proces waarin continu keuzes worden gemaakt. De lagenbenadering helpt in dit keuze[1]en afwegingsproces en dient als kwaliteitskader voor alle (ruimtelijke) plannen. Elke laag draagt bij aan de ontwikkeling. De lagenbenadering betekent wel dat een onderliggende laag voorwaarden stelt aan andere lagen. Zeker vanuit een perspectief van duurzame ontwikkeling zijn veerkracht en omkeerbaarheid van ingrepen belangrijke gegevenheden.

Met het Waterbeheerprogramma 2022-2027 start Waterschap De Dommel met de ‘watertransitie’; op weg naar een toekomstbestendige waterhuishouding. Uiterlijk in 2050 is de waterhuishouding in ons hele beheergebied toekomstbestendig. Dit betekent een waterhuishouding die in een goede waterkwaliteit voorziet. En een waterhuishouding die robuust, wendbaar en in balans is met de omgeving. Zowel in het bebouwde als het landelijke gebied en van de beekdalen tot en met de hoge zandruggen. Het grond- en oppervlaktewatersysteem kan de grotere weersextremen opvangen door maximaal gebruik te maken van de dempende sponswerking van de bodem/ondergrond en de natuurlijke hoogteverschillen voor het vasthouden van water. We hanteren drie principes die inhoudelijke sturing geven aan de watertransitie: • Elke druppel vasthouden en infiltreren waar deze valt; • Functies passen zich aan het bodem- en watersysteem aan; • Wat schoon is moet schoon blijven. We moeten ons, nog meer dan voorheen, aanpassen aan de veranderende leefomgeving en op zoek gaan naar nieuwe oplossingen en antwoorden. Juist de voor Midden-Brabant zo karakteristieke verwevenheid van bebouwing, landbouw en natuur is een kans om de wateropgaven slim in te passen. Dit vereist een integrale, gebiedsgerichte aanpak samen met alle partijen.

Een gebiedsgerichte aanpak is alleen succesvol als naast de wateropgaven ook de opgaven vanuit natuur, stikstof, economie, landbouwtransitie, energietransitie, biodiversiteit, mobiliteit

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

4

en woningbouw onderdeel van de aanpak zijn. Niet sectoraal, maar integraal. Alleen dan gaan we oplossingen vinden voor een leefbaar Midden-Brabant met een duurzaam en toekomstbestendig watersysteem dat goed is voor inwoners, bedrijven, landbouw en natuur. De grote uitdaging zit hem vooral in de vraag hoe we dit gaan bereiken. Meer dan voorheen gaan we daarbij: • van beekdalgericht naar gebiedsgericht; onze aandacht gaat naast het beekdal ook uit naar de flanken, de hoge zandruggen en bebouwd gebied. • van sectoraal naar integraal; samen met overheden en gebiedspartners maken we keuzes over meerdere opgaven in een gebied. • van water afvoeren naar elke druppel telt; maximaal water conserveren, minder grondwater gebruiken en slimmer sturen. Keur Waterschap Aa en Maas, Brabantse Delta en De Dommel 2015 De waterschappen Aa en Maas, Brabantse Delta en De Dommel hebben nieuwe waterregels vastgesteld. De Keur kent gebods- en verbodsbepalingen die erop gericht zijn watergangen te beschermen. Zo is het in bepaalde gevallen verboden om zonder vergunning water te lozen of te onttrekken aan oppervlaktewater. Ook legt de Keur in sommige gevallen aan burgers een onderhoudsverplichting op. Daarnaast mag men zonder Keurontheffing geen activiteiten ontplooien of bouwwerken plaatsen die het onderhoud aan watergangen kunnen belemmeren.

Dit betekent dat voor bepaalde activiteiten nabij watergangen of met mogelijke invloed op watergangen een ontheffing bij het waterschap moet worden gevraagd. De Keur van het waterschap is enkel van toepassing wanneer direct wordt geloosd naar een oppervlaktelichaam in beheer en eigendom van het waterschap. De Keur is een verordening waarin staat wat wel en niet mag rond watergangen, dijken en grondwater. Voor veel zaken hoeven burgers en bedrijven geen vergunning meer aan te vragen. Een melding aan het waterschap volstaat. Alle ingrepen welke een grote impact hebben op belangrijke watergangen en keringen blijven vergunningplichtig. Vanaf 1 maart 2015 geldt de nieuwe keur in de drie waterschappen. Het doel van de regels is om de wateraanvoer en waterafvoer te waarborgen, Noord-Brabant te beschermen tegen overstromingen en de gevolgen van droogte te beperken. In de Keur is een Algemene Regel is een gevoeligheidsfactor opgenomen. Afhankelijk van kenmerken van het beïnvloedingsgebied wordt een gevoeligheidsfactor toegepast. Naarmate de gevoeligheid van een gebied of oppervlaktewatersysteem voor de gevolgen van piekafvoeren lager is, is minder compensatie nodig. Er worden drie waarden voor de gevoeligheidsfactor gehanteerd: ¼, ½ en 1. Het is gezien het globale karakter van de toets niet zinvol hier meer detail in aan te brengen.

Welke gevoeligheidsfactor van toepassing is, kan worden afgelezen van de Kaart Algemene Regel afvoer regenwater door verhard oppervlak 2015 (De gevoeligheidsfactoren worden alleen bij de Algemene Regel toegepast. Bij de toepassing van de Beleidsregel (vergunningen) wordt niet gewerkt met een gevoeligheidsfactor maar wordt maatwerk geleverd om de retentie-eis te bepalen.).

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

5

Beleidsregel Hydrologische uitgangspunten bij de Keurregels voor afvoeren van hemelwater. De drie Brabantse waterschappen, Aa en Maas, De Dommel en Brabantse Delta hanteren sinds 1 maart 2015 dezelfde (beleids)uitgangspunten voor het beoordelen van plannen waarbij het verhard oppervlak toeneemt. Deze (beleids)uitgangspunten zijn geformuleerd in de ‘Beleidsregel Hydrologische uitgangspunten bij de Keurregels voor afvoeren van hemelwater, Brabantse waterschappen’. De beleidsterm ‘hydrologisch neutraal’ heeft dan ook vooral betrekking op het zo veel mogelijk (binnen de ontwikkeling) neutraliseren van de negatieve hydrologische gevolgen van (toekomstige) ruimtelijke ontwikkelingen in ruimte en tijd. De ontwikkeling mag geen hydrologische achteruitgang aan de randen van het plangebied ten opzichte van de referentiesituatie tot gevolg hebben: • Er is geen (onvertraagd) toename van de waterafvoer op de rand van het plangebied; • Er mogen geen veranderingen van oppervlaktewaterstanden optreden op de grens van het plangebied en daarbuiten (tenzij veranderingen gewenst zijn); • Er mag geen overlast optreden door extreme neerslag gebeurtenissen. De voorkeursvolgorde bij het nemen van maatregelen tegen wateroverlast gaan uit van het principe water vasthouden dan wel hergebruiken, water bergen en als laatste pas water afvoeren.

Bij een toename en afkoppeling van het verhard oppervlak geldt het uitgangspunt dat plannen zoveel mogelijk hydrologisch neutraal worden uitgevoerd. De waterschappen maken bij het beoordelen van plannen met een toegenomen verhard oppervlak onderscheid tussen grote en kleine plannen. Hoewel er relatief veel kleine plannen zijn, veroorzaken deze op deelstroomgebiedsniveau nauwelijks een toename van de maatgevende afvoer. Bij een toename en afkoppeling van het verhard oppervlak geldt het uitgangspunt dat plannen zoveel mogelijk hydrologisch neutraal worden uitgevoerd. De grenswaarde in de algemene regels voor het compenseren van nieuw verhard oppervlak is aangepast van 2.000 m2 naar 500 m2.

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

6

2.

Waterhuishouding

Om de waterbelangen in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld te hebben heeft het waterschap de Watertoets ontwikkeld. In het kader van het watertoetsproces worden hierbij de relevante en beschikbare wateraspecten bekeken.

2.1.

Geohydrologie

Globale hoogteligging De onderzoekslocatie heeft een globale hoogteligging van 5,8 m-NAP. Er is geen noemenswaardig hoogteverschil aanwezig op het terrein.

5,8 m

Figuur 1: Hoogteverschil onderzoekslocatie (bron: Ahn)

Regionale bodemopbouw De gegevens van de bodemsamenstelling en de hydrologische gegevens zijn verkregen uit DINOloket. Vanaf maaiveld tot circa 20 m-mv is er een matig doorlatende deklaag aanwezig, hoofdzakelijk bestaande uit midden en fijn zand, met weinig zandige klei en grof zand en een spoor klei, veen en grind (formatie van Boxtel). In de deklaag is een kleiige eenheid aanwezig van circa 15,5 tot 16,5 m-mv, hoofdzakelijk bestaande uit zandige klei, midden en fijn zand, met weinig klei, veen en grof zand. Onder deze deklaag tot circa 72 m-mv bevindt zich een zandige eenheid, hoofdzakelijk bestaande uit grof en midden zand, met weinig zandige klei, fijn zand en grind en een spoor klei. (formatie van Sterksel)

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

7

Geohydrologie Naar opgave van de provincie Noord-Brabant ligt het onderzoeksgebied niet in een grondwaterbeschermingsgebied grondwaterwingebied of boringvrije zone. In de Digitale Wateratlas van de provincie Noord-Brabant is te herleiden dat de locatie is gelegen in een gebied waar zowel kwel als infiltratie kan voorkomen. Oppervlaktewater in de omgeving Uit de vastgestelde legger van waterschap de Dommel is te zien dat er nabij de onderzoekslocatie geen primaire of secundaire watergangen zijn gelegen die beheerd worden door het waterschap. Aan weerszijden van het plangebied zijn sloten gelegen die niet zijn opgenomen in de legger.

Figuur 2: sloot nabij onderzoekslocatie

Regenwater en overige neerslag Het plangebied is gelegen in het buitengebied ten oosten van de bebouwde kom van Helvoirt. Hemelwater dat op het verhard oppervlak valt, watert grotendeels af naar onverhard terrein alwaar het infiltreert.

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

8

Gemiddelde grondwaterstand Op de kaarten van de provincie Noord-Brabant is de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) weergeven op 0,4.-0,6 m-mv. De gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) wordt aangegeven op 1,6.-2,0 m-mv.

Figuur 3: GHG onderzoekslocatie

2.2.

Beschermde gebieden en attentiegebieden

Figuur 4 laat zien dat de onderzoekslocatie is gelegen in het attentiegebied van de Natte Natuurparel Helvoirtsche Broek.

Figuur 4: Weergave beschermde gebieden Keur

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

9

De attentiezone waterhuishouding strekt zicht tot bescherming van de waterhuishouding en sluit functies en activiteiten uit die een negatief effect hebben op de hydrologische instandhoudingsdoelen van het Natuur Netwerk Brabant. In de attentiezone is het verboden zonder of in afwijking van een schriftelijke vergunning van burgemeester en wethouders (aanlegvergunning) de volgende werken en werkzaamheden uit te voeren of te laten uitvoeren: a Het verzetten of vergraven van grond waarbij het maaiveld over meer dan 100 m² per perceel wordt gewijzigd of het maaiveld zelf met meer dan 0,20 m wordt gewijzigd; b Het omzetten van grond of uitvoeren van bodemingrepen dieper dan 0,50 m onder maaiveld. c Het graven, dempen, dan wel verdiepen, vergroten of anderszins herprofileren van waterlopen, sloten en greppels d De aanleg van drainage ongeacht de diepte tenzij het gaat om vervanging van een reeds bestaande drainage. e Het verlagen van de waterstand anders dan door middel van het graven van sloten of het toepassen van drainagemiddelen, met uitzondering van grondwateronttrekkingen. f Het aanbrengen van niet-omkeerbare verhardingen en/of verharde oppervlakten van meer dan 100 m² anders dan een bouwwerk. Waterbergingsgebied Helvoirtsche Broek In figuur 5 is de ligging van de onderzoekslocatie gelegen ten opzichte van de waterbergingsgebieden

Figuur 5: Waterbergingsgebieden in omgeving onderzoekslocatie

De gebieden aangemerkt als “regionale waterberging” of “reservering waterberging’’ strekken zich mede tot het behoud van het waterbergend vermogen van het gebied. In deze gebieden is het verboden zonder aanlegvergunning oppervlaktewateren aan te leggen, te dempen of te wijzigen. Ook is het verboden zonder aanlegvergunning kaden te wijzigen of gronden op te hogen. Initiatiefnemer heeft geen werkzaamheden uitgevoerd noch uit laten voeren waarvoor een aanlegvergunning benodigd was.

Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

10

3.

Wateradvies

3.1.

Bevoegd gezag

Volgens het beleid van waterschap Dommel dient in bepaalde gevallen, de benodigde compensatie te worden berekend.

3.2.

Dimensionering infilitratie of bergingsvoorziening

De watertoets wordt uitgevoerd in verband met de legalisatie van diverse bijgebouwen op de onderzoekslocatie. Het oppervlak van de bijgebouwen bedraagt in totaal 430 m2. Daarnaast is “worst-case” als uitgangspunt gehanteerd dat er rondom de bijgebouwen circa 300 m2 aan verharding is aangebracht. De vereiste compensatie wordt berekend door de toename in verhard oppervlak (m2) te vermenigvuldigen met een waterschijf van 60 mm (0,06 m) en met de plaatselijke gevoeligheidsfactor (1). Daaruit volgt de omvang van de vereiste compensatie in kubieke meters (m3). De benodigde compensatie bedraagt 44 m3 (730 m2 x 0,06 x 1). In het landschappelijk inpassingsplan is voorzien in de aanleg van een poel die zorgt voor een toename van de bergingscapaciteit op locatie. Door een licht verhang aan te brengen rondom de poel kan het hemelwater onder vrij verval naar de poel stromen. Gezien het voornemen van de initiatiefnemer om een poel te graven en de aanwezigheid van twee sloten in de directe omgeving, worden additionele bergingsvoorzieningen niet nodig geacht.

Figuur 6: weergave landschappelijk inpassingsplan Watertoets De Dijk 5-7 te Helvoirt Datum: 5 juli 2023 ; Referentie: 20231188

11