Bijlage - Nota van uitgangspunten visie Wonen in het buitengebied en Landschapskwaliteitsplan
Tekst van het document
VISIE ‘WONEN IN HET BUITENGEBIED’ EN ‘LANDSCHAPSKWALITEITSPLAN’ GEMEENTE VUGHT
Afdeling
Ontwikkeling
Behandeld door
A.J.M. van den Wildenberg
ONTWIKKELING
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
A.J.M. van Son R.M. Raes Datum
23 maart 2021
Status
concept
0
Hoofdstuk 1 1.1.
Aanleiding
De afgelopen jaren is een groot aantal initiatieven ingediend bij de gemeente voor de bouw van nieuwe woningen in het buitengebied op basis van de ‘Ruimte voor ruimte regeling’ van de provincie Noord-Brabant. De ‘Ruimte voor ruimte regeling’ biedt de mogelijkheid voor inpassing van kleinschalige woningbouwprojecten binnen zogenaamde bebouwingsconcentraties, zoals linten, clusters en dorpsranden op voorwaarde van een kwaliteitsverbetering voor de omgeving en het landschap. Om vooraf eenduidig te kunnen bepalen waar en of het toevoegen van bebouwing is toegestaan en welke meerwaarde dit kan opleveren, is het noodzakelijk om een visie voor bebouwingsconcentraties en een daarbij behorend ‘Landschapskwaliteitsplan op te stellen. Daarbij wordt ook gekeken naar mogelijke uitbreidingslocaties voor woningbouw in het buitengebied met een doorkijk naar 2028. Op basis hiervan luidt de titel van de visie ‘Wonen in het buitengebied’.
1
Figuur 1 Bestaand stedelijk gebied
Onder ‘buitengebied’ verstaan we alle gebieden buiten het bestaand stedelijk gebied, zoals dat is vastgelegd in de Interim Omgevingsverordening NoordBrabant. Op de bovenstaande afbeelding is het bestaand stedelijk gebied paars gekleurd en omcirkeld. Alles buiten het bestaand stedelijk gebied hoort tot het buitengebied. In 2019 is al een start gemaakt voor het grondgebied van Vught en Cromvoirt. In augustus 2019 is de gemeenteraad geïnformeerd over de totstandkoming en inhoud van de visie ‘Wonen in het buitengebied’ en het ‘Landschapskwaliteitsplan’. Navolgend zijn de uitgangspunten over de conceptvisie en het ‘Landschapskwaliteitsplan’ besproken in een opiniërende discussie in de commissie Ruimte van november 2019. In deze bijeenkomst is door de commissie meegegeven dat burgerparticipatie een nadrukkelijke rol in het totstandkomingsproces moet krijgen. Om burgers, initiatiefnemers en belangenorganisaties goed mee te nemen in het proces zijn verschillende informatieavonden georganiseerd, waarin toehoorders zijn meegenomen in de totstandkoming van de concept visie en het ‘Landschapskwaliteitsplan’. Tijdens deze avonden is geconstateerd dat enerzijds 2
sprake is van een proces met een heldere inhoudelijke methodiek, maar anderzijds sprake is van een proces waarin de inhoudelijke concept-keuzes uitsluitend zijn voorbereid door gemeente, belangenbehartigers en deskundigen.
Figuur 2 Grenzen gemeente Vught
Sinds 1 januari 2021 is Helvoirt toegevoegd aan het grondgebied van de gemeente Vught. Helvoirt beschikt niet over een actuele visie ‘Wonen in het buitengebied’ en/of ‘Landschapskwaliteitsplan’. Ook bij ruimtelijke initiatieven in het buitengebied van Helvoirt, heeft de provincie aangegeven dat het opstellen van een visie wenselijk is. Het ligt voor de hand om de huidige visie uit te breiden en passend te maken voor het hele buitengebied van de gemeente Vught. Om voor alle inwoners tot een gelijkluidend beleid te komen, wordt voorgesteld om ook het buitengebied van Helvoirt mee te nemen in de visie ‘Wonen in het buitengebied’ en het ‘Landschapskwaliteitsplan’. 3
Om te voorkomen dat de burgers zich onvoldoende gekend voelen in het keuzeproces, wordt voorgesteld om het proces op een andere wijze vorm te geven. Dat betekent, dat burgers, initiatiefnemers en belangenorganisaties direct vanaf de start worden betrokken bij het totstandkomingsproces. Wij stellen voor om dit vorm te geven door bewonersavonden te organiseren voor verschillende deelgebieden. Afhankelijk van de maatregelen met betrekking tot Covid-19, moet bekeken worden welke vorm het beste past. Hierbij wordt ook een digitale variant onderzocht.
1.1.
Herijking doelen
De herijkte doelen van de visie ‘Wonen in het buitengebied’ kunnen kort als volgt geschetst worden: •
Creëren van een gemeentelijk toetsingskader voor kleinschalige woningbouwinitiatieven in het kader van de ‘Ruimte voor ruimte regeling’ van de provincie Noord-Brabant. Daarnaast wordt ook gezocht naar mogelijke uitbreidingslocaties voor woningbouw met een doorkijk naar 2028;
•
Op voorhand creëren van consensus met de gebruikers van het buitengebied, alsook de provincie Noord-Brabant over mogelijkheden en vormen van verdichting van de bebouwingsconcentraties en uitbreidingslocaties. Hierbij dient, samen met bewoners, initiatiefnemers en belangenorganisaties, de vraag te worden beantwoord of het toevoegen van nieuwe bebouwing mogelijk/wenselijk is en op welke wijze dit een kwalitatieve verbetering kan zijn. Om tot een zo objectief mogelijke
4
beoordeling te komen, wordt samen gezocht naar parameters die als toetsingskader kunnen dienen. De herijkte doelen van het ‘Landschapskwaliteitsplan’ kunnen kort als volgt geschetst worden: •
Bieden van een gemeentelijk toetsingskader voor de landschappelijke inpassing van alle nieuwe ontwikkelingen in het hele buitengebied van Vught. Onder nieuwe ontwikkelingen worden zowel woningen, functiewijzigingen bij vrijkomende agrarische bebouwing en (agrarische)bedrijven begrepen;
•
Het opstellen van een inspiratiedocument met ruimtelijk-kwalitatieve ontwerprichtlijnen voor initiatiefnemers en adviseurs bij het vormgeven van een landschappelijk inpassingsplan.
5
Hoofdstuk 2 2.1.
Nota van uitgangspunten
De voorliggende Nota van uitgangspunten vormt de bouwstenen voor de visie ‘Wonen in het buitengebied’ en het ‘Landschapskwaliteitsplan’. Met het onderhavige document wordt beoogd bestuurlijke keuzes te maken voor inhoud van de visie en het ‘Landschapskwaliteitsplan’. 2.1.1. De algemene kaders In deze Nota van Uitgangspunten leggen wij kaders vast die als uitgangspunt dienen voor het opstellen van de visie. Daarbij kunnen we uitgaan van de ontwerp Omgevingsverordening Noord-Brabant1. (Die wordt in maart/april 2021ter inzage gelegd). De regels uit de verordening sluiten aan op de werkwijze van diep, rond en breed kijken in de Omgevingsvisie en de Omgevingswet (zie 2.1.2). Voor onze visie zijn het onder andere de volgende uitgangspunten: 1.
vanuit de omgevingsvisie staat omgevingskwaliteit met een veilige en gezonde leefomgeving centraal. Bij omgevingskwaliteit gaat het om de kwaliteit van een plek of gebied, die bepaald wordt door een goed samenspel van herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde en toekomstwaarde. Bij de zorgplicht voor een goede omgevingskwaliteit gaat het zowel om het beschermen van waarden als het bijdragen aan de ontwikkeling van waarden en functies in een gebied. De zorgplicht voor een goede omgevingskwaliteit omvat een aantal basisprincipes: • zorgvuldig ruimtegebruik
1 Bron: Concept Omgevingsverordening Noord-Brabant versie 21 september 2020
6
Een bouw-sloop regeling is opgenomen die nieuwe bebouwing buiten bestaand ruimtebeslag koppelt aan de sanering van bebouwing elders; • toepassing van de lagenbenadering Het van belang om te weten hoe de omgeving in elkaar steekt en te kijken naar alle lagen: de ondergrond, de netwerklaag, de bovenlaag en de tijdsdimensie. Tussen deze lagen bestaat een wisselwerking. • meerwaardecreatie Men bekijkt hierbij een vraagstuk op verschillende schaalniveau’s. Hierbij staat een gebiedsgerichte benadering, waarbij het initiatief en de plek – nu en in de toekomst – centraal. Kortom een vernieuwde, gebiedsgerichte invulling van het streven naar een balans tussen people, planet en profit 2.
de verschillende rood-voor-groen regelingen zijn samengevoegd tot 1 regeling, waarin meer ruimte wordt geboden voor creativiteit en invulling. Uiteraard wel onder een aantal randvoorwaarde dat de rode ontwikkeling als doel heeft groene ontwikkelingen te bekostigen;
3.
vanuit de maatschappij is er de wens om in het buitengebied mogelijkheden te bieden voor collectieve woonvormen. Collectieve woonvormen moeten uiteraard wel passen in de ontwikkelingsrichting van het gebied en geen belemmeringen geven voor andere functies;
4.
de gebieden Verstedelijking afweegbaar zijn vervallen. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk om gebaseerd op de diep-rond-breed methodiek die in de omgevingsvisie is afgesproken een afweging te maken waar verstedelijking het beste een plek kan krijgen als dit binnenstedelijk niet mogelijk is.
2.1.2. Diep, rond en breed kijken In december 2018 heeft de provincie de Brabantse Omgevingsvisie vastgesteld. Deze omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. De primaire verantwoordelijkheid voor het maken van keuzes over de inrichting van de fysieke leefomgeving ligt bij de gemeente. Een hulpmiddel om te zoeken naar oplossingen en leggen van 7
verbindingen voor maatschappelijk opgaven is om een ontwikkeling vanuit meerdere invalshoeken te bekijken, namelijk diep, rond en breed: a. Diep:
we kijken naar de eigenschappen van de ondergrond, het landschap, de infrastructuur en de mate van verstedelijking. Hierbij kijken we ook naar de historie van de lagen op een plek en de effecten van ontwikkelingen op de onderste lagen.
b. Rond:
we kijken niet enkel vanuit economische, sociale of ecologische hoek, maar bekijken de impact van deze aspecten op de leefomgeving. Het streven naar vernieuwde, gebiedsgerichte balans tussen people (hebben mensen profijt van het initiatief in hun omgeving?), planet (hoe draagt het initiatief bij aan meer circulariteit en daarmee volhoudbaarheid van onze leefomgeving) en profit (wat levert het op voor een economisch sterke (top)positie van Brabant?)
c. Breed:
we kijken niet vanuit één gezichtspunt, maar houden rekening met de verschillen tussen mensen en belangen. Dit vraagt om verschillende stijlen van participatie.
8
Hoofdstuk 3 3.1. •
Plan van aanpak Om voor het gehele buitengebied tot een gedragen visie ‘Wonen in het buitengebied’ en Landschapskwaliteitsplan’ te komen, is een Nota van uitgangspunten opgesteld. De Nota van Uitgangspunten sluit aan bij de ontwerp Omgevingsverordening Noord-Brabant en heeft als speerpunten: Zorgvuldig ruimtegebruik, de waarden in een gebied met toepassing van de lagenbenadering en meerwaardecreatie;
•
Het buitengebied wordt verdeeld in deelgebieden. Deze aanpak volgt uit de gebiedsgerichte aanpak die in de ontwerp Omgevingsverordening wordt voorgesteld. Per deelgebied worden bewoners, initiatiefnemers en belangenorganisaties actief betrokken bij het maken van keuzes. Voorgesteld wordt om hiervoor dezelfde methodiek te gebruiken, die in eerste instantie is gehanteerd voor Vught en Cromvoirt. Deze methodiek is ervaren als overzichtelijk en zorgvuldig (zie processtappen);
•
Voor de bebouwingsconcentraties en uitbreidingsgebieden wordt gestart met een blanco plangebied. Deelnemers worden uitgenodigd om in de 9
breedst mogelijke zin (zonder kaders) mee te denken in het benoemen van potentiele bebouwingsconcentraties en uitbreidingsgebieden. In het tweede deel van de avond (of een tweede bijeenkomst) worden gezamenlijk wegingsfactoren benoemd. Te denken valt bijvoorbeeld aan het wettelijk kader, maatschappelijk, openheid, milieu, groen, cultuurhistorie, verkeer, biodiversiteit en duurzaamheid. Vervolgens wordt onderscheid gemaakt in de benoemde gebieden door deze te beoordelen op de gezamenlijk geformuleerde wegingsfactoren. De uitkomst van deze score wordt teruggekoppeld in een volgende bewonersavond, waarna de kwaliteiten en mogelijkheden per bebouwingsconcentratie en uitbreidingsgebied worden geformuleerd; •
Voor Vught en Cromvoirt is voor het ‘Landschapskwaliteitsplan’ een analyse van het landschap uitgevoerd door adviesbureau BugelHajema uit Amersfoort. Voorgesteld wordt om deze analyse ook uit te laten voeren voor het buitengebied van Helvoirt. Op basis van deze analyse worden vanuit een omgevingsdialoog met alle betrokkenen deelgebieden onderscheiden. Per deelgebied worden ruimtelijk-kwalitatieve ontwerprichtlijnen geformuleerd voor alle ontwikkelingen in het buitengebied. Dat betekent, dat voor alle gebieden richtlijnen worden geformuleerd voor een goede landschappelijke inpassing bij een ruimtelijke ontwikkeling. Uiteindelijk leidt dit tot een ‘Landschapskwaliteitsplan’ voor het gehele buitengebied van Vught;
•
Voor het buitengebied van Vught en Cromvoirt is op 29 juni 2019 de uitkomst van de benoemde deelgebieden gepresenteerd in een bewonersavond. Gezien de uitkomst van deze avond en de wens om te komen tot een betere burgerparticipatie, worden de voornoemde stappen opnieuw doorlopen voor het gehele buitengebied van Vught.
10
3.2.
Processtappen
Sta
Stappenplan
Actie
Activiteiten
Planning
Afstemmen Nota
gemeent
Opstellen Plan van aanpak dat aan
23 maart
van Uitgangspunten
e
portefeuillehouders ter afstemming wordt
2021
p 1
en Plan van aanpak
voorgelegd
met college 2
Nota van
gemeent
Plan van aanpak wordt ter vaststelling
29 april
Uitgangspunten en
e
voorgelegd aan de gemeenteraad.
2021
1e bewonersavond:
gemeent
Organiseren fysieke/digitale
2e
gebiedsinventarisati
e/advies
bewonersavond voor het gehele
kwartaal
e
-bureau
buitengebied op basis van een blanco
2021
Plan van aanpak voorleggen aan gemeenteraad 3
topografische ondergrond Met bewoners,
Uitnodigen bewoners Helvoirt,
gemeenteraad en
gemeenteraad en
belangenorganisati
belangenorganisaties;
es
Uitnodigen bewoners Vught en Cromvoirt, gemeenteraad en
Bij de
belangenorganisaties
bewonersavonden wordt onderscheid
In deze fase krijgen de bewoners,
gemaakt tussen
gemeenteraad en organisaties de
Vught-Cromvoirt en
gelegenheid om hun wensen en
Helvoirt
opvattingen kenbaar te maken vanuit de perceptie dat er geen beperkingen zijn. Overeenkomstig de kaders van de inspraak- en participatieverordening, bieden wij hun de mogelijkheid om een visie te geven over
11
bebouwingsconcentraties en woongebieden. Het is immers – voor het inwinnen van informatie over ‘wat er in het veld speelt’ en het verkrijgen van draagvlak- van belang om in een vroeg stadium de bewoners bij de planvorming te betrekken. 4
Uitwerking 1e
gemeent
Na de inventarisatie, volgt de analyse van
2e
bewonersavond
e
de verzamelde gegevens.
kwartaal 2021
Bij de uitwerking worden het gehele grondgebied van de gemeente betrokken. 5
6
Bespreken 1e
gemeent
Bij de uitkomst van de analyse, worden
2e
bewonersavond in
e
het kernteam (interne deskundigen), de
kwartaal
werkatelier
gemeenteraad (per fractie een
2021
(gemeenteraad,
vertegenwoordiger) en
belangenorganisati
belangenorganisaties betrokken.
es, kernteam en
Voorgelegd wordt de vraag welke
provincie)
gebieden kansrijk zijn
2e bewonersavond:
advies-
In deze fase wordt de
2e
Informatieavond
bureau/
gebiedsinventarisatie teruggekoppeld aan
kwartaal
met bewoners,
gemeent
bewoners, gemeenteraad en
2021
initiatiefnemers,
e
belangenorganisaties. Voorgelegd wordt
belangenorganisati
de vraag welke selectiecriteria moeten
es en raadsleden;
worden gehanteerd om tot kansrijke gebieden te komen?
7
Uitwerken 2e
gemeent
Na de inventarisatie, volgt de analyse van
2e
bewonersavond
e
de verzamelde gegevens uit de 2e
kwartaal
bewonersavond op basis van de
2021
gezamenlijk geformuleerde selectiecriteria.
12
8
9
Bespreken 2e
gemeent
Bij de uitkomst van de analyse, worden
2e
bewonersavond in
e
het kernteam (interne deskundigen),
kwartaal
werkatelier
belangenorganisaties betrokken.
2021
(gemeenteraad,
Voorgelegd wordt de vraag welke
belangenorganisati
gebieden kansrijk zijn?
es, kernteam en
De gemeenteraad wordt geïnformeerd
provincie)
middels een raadsinformatiebrief
Afstemming
gemeent
Op basis van de uitkomsten worden de
3e
portefeuillehouders
e
keuzes voorgelegd aan de
kwartaal
portefeuillehouder en het college. Hier
2021
en college
wordt instemming gevraagd over de gebieden die kansrijk zijn. De keuze van de gebieden moet leiden tot de integrale visie ‘Wonen in het buitengebied’. 10
Analyse en
advies-
Op basis van de uitkomsten van de
3e
uitwerking kansrijke
bureau
vorenstaande stappen, wordt het bureau
kwartaal
gebieden en
gevraagd om een analyse en uitwerking
2021
Landschaps-
van de bebouwingsconcentraties en
kwaliteitsplan.
uitbreidingsgebieden op te stellen voor de integrale visie. Voor deze gebieden wordt een ruimtelijke analyse gemaakt. Het ‘Landschapskwaliteitsplan’ bevat tevens ruimtelijk-kwalitatieve ontwerprichtlijnen.
11
Terugkoppeling
advies-
Het concept van de integrale visie en het
4e
resultaten eerste
bureau
‘Landschapskwaliteitsplan’ worden aan de
kwartaal
gemeente voorgelegd.
2021
concept 12
Controle concept en
Gemeen
In deze fase wordt het concept besproken
4e
bespreken concept
te
met de gemeenteraad, de
kwartaal
met gemeenteraad,
belangenorganisaties, de provincie en het
2021
belangorganisaties
kernteam. De onvolkomenheden worden
en kernteam en
eruit gehaald en eventuele aanpassingen
13
provincie. 13
en opmerkingen doorgegeven.
Aanpassingsronde
advies-
Adviesbureau past het concept aan, zodat
4e
concept
bureau
het ter inzage kan worden gelegd.
kwartaal 2021
14
Bespreken visie
advies-
Voordat de visie en het
4e
‘Wonen in het
bureau/
‘Landschapskwaliteitsplan’ ter inzage
kwartaal
buitengebied’ en
gemeent
worden gelegd voor inspraak, worden
2021
Landschaps-
e
deze documenten voorgelegd aan
kwaliteitsplan met
portefeuillehouder en college.
portefeuillehouder en college 15
Ter inzage visie
gemeent
Voordat de visie en het
1e
‘Wonen in het
e
‘Landschapskwaliteitsplan’ aan de
kwartaal
buitengebied’ en
gemeenteraad wordt aangeboden ter
2022
Landschaps-
vaststelling wordt gelegenheid tot het
kwaliteitsplan
geven van inspraak. De inspraakreacties worden meegenomen bij de besluitvorming
16
17
18
3e Bewonersavond:
advies-
Tijdens de periode van terinzagelegging
1e
Informatieavond;
bureau/
wordt een informatieavond gehouden voor
kwartaal
verificatie van
gemeent
bewoners.
2022
resultaten.
e
Presentatie
advies-
Tijdens de periode van terinzagelegging
1e
gemeenteraad;
bureau/
wordt een informatieavond gehouden voor
kwartaal
verificatie van
gemeent
de gemeenteraad
2022
resultaten.
e
Uitwerken
advies-
De inspraakreacties en aanscherpingen
1e
definitieve visies.
bureau
worden verwerkt tot definitieve visies.
kwartaal 2022
Verwerking reacties 19
Behandeling in
gemeent
De visie en het ‘Landschapskwaliteitsplan’ 1e
B&W
e
worden voorgelegd aan het college
kwartaal 2022
14
20
Vaststelling
gemeent
De visie en het ‘Landschapskwaliteitsplan’ 1e
integrale visie
e
worden ter vaststelling voorgelegd aan de
kwartaal
gemeenteraad
2022
‘Wonen in het buitengebied’ en ‘Landschapskwaliteitsplan’ door de gemeenteraad
15