Bijlage - Beeldkwaliteitsplan Den Hoek

Beeldkwaliteitplan Den Hoek “Helvoirtse Eenvoud” 9 mei 2012 / herziening december 2022

1

colofon P r oj e c t:

Be e ld k w aliteitplan Den H o ek - “H elvo irtse E e nv ou d ”

O pdr a c h tg e ve r :

Vo o rma lige gemeent e Haar en

P r oj e c tn r. :

00101.0 25.02

D a tu m :

9 m e i 20 12 / her ziening decem ber 2022

D i t be e l dk walit e it p lan e n d e o pgeno men afbeeldingen z ijn ver va a r d i g d d oor C om posi ti e 5 s t e d e nb ouw b v C om posi ti e 5 s t e d e nb ouw b v Bosc h str a a t 35-37 4811 G B B r e d a t

076 - 5225262

w

www.c5s .nl

e

i n f o@c5s .nl

2

Inhoud 1. Inl eidin g

5

2. Besch rijvin g van h et plan gebied

7

3. Ruimtelijke o pbo u w

9

4. Beeldkwaliteit o penbare ru imte

15

5. Beeldkwaliteit bebo u win g

21

Beeldkwaliteitplan Den Hoek “Helvoirtse Eenvoud” 3

ligging plangebied

4

1. Inleiding Aanleiding Ten noorden van de spoorlijn Tilburg – ’s-Herto-

In de eerste hoofdstukken wordt ingegaan op de

ligt in het feit, dat bij het opstellen van het beeld-

genbosch, grenzend aan de kern Helvoirt, ligt de

huidige situatie, achtergronden en de steden-

kwaliteitplan

uitbreidingslocatie Den Hoek. Op deze locatie kunnen

bouwkundige opzet van het plan. Daarna worden

kelingen voorzien kunnen worden. De gestelde

circa 180 woningen worden gerealiseerd in verschil-

voor zowel de openbare ruimte als de bebouwing

uitwerkings-regels zouden in dergelijke gevallen een

lende types en prijsklassen. Het stedenbouwkundig

algemene en specifieke uitwerkingsregels gegeven.

goede planontwikkeling onmogelijk kunnen maken.

lang

niet

alle

mogelijke

ontwik-

Daarom wordt benadrukt dat dit beeldkwaliteitplan

plan dat voor deze ontwikkeling is ontworpen, schetst een beeld waarin de diverse woningtypen in een

Leeswijzer

naar de geest gelezen dient te worden. Wanneer in

dorpse setting over het plangebied zijn verspreid.

Dit beeldkwaliteitplan verschaft in de eerste plaats

specifieke gevallen niet aan de uitwerkingsregels kan

De proefverkaveling op pagina 8 laat dit zien. De

inzicht in de gewenste beeldkwaliteit van de ontwik-

worden voldaan en de voorgenomen ontwikkeling,

realisatie van de woningen zal naar verwachting

kelingen in Den Hoek, zoals die de komende jaren

de geest van dit beeldkwaliteitplan indachtig, zeker

in de periode 2012-2017 plaatsvinden. Om deze

plaats zullen gaan vinden. In de tweede plaats

wel gewenst is, kan het bevoegd gezag, na inwinning

ontwikkeling in juridisch-planologische zin mogelijk

dient het plan ter inspiratie aan al diegenen die een

van advies van diegenen die de bouwplannen toetsen

te maken, is voor Den Hoek een bestemmingsplan

nadere invulling aan het woongebied gaan geven.

aan dit beeldkwaliteitplan, besluiten om af te wijken

opgesteld. Dit bestemmingsplan is globaal van

Deze inspiratie moet niet zozeer gezocht worden in

van de uitwerkingsregels.

opzet, waardoor veranderende inzichten in bijvoor-

de uitwerkingsregels die ‘slechts’ handvatten bieden

beeld de visie op de woningmarkt, een vertaling

om bouwplannen te kunnen toetsen, als wel in de

Relatie beeldkwaliteitplan met welstandsnota

kunnen krijgen in de uiteindelijke plannen. Het

meer algemene beschrijving van het plan, waarin

In dit beeldkwaliteitplan zijn, naast een algemene

globale karakter van het bestemmingsplan geeft

de hoofdlijnen en achtergronden van het plan

beschrijving van het stedenbouwkundig plan, concrete

derhalve veel vrijheid. Om de verschillende plan-

uiteengezet worden.

criteria opgenomen voor de nadere uitwerking van Den Hoek. Deze criteria worden door de welstands-

onderdelen c.q. bouwfases op elkaar af te stemmen en een samenhangende buurt te realiseren, is dit

Naar de letter of de geest?

commissie gehanteerd bij de beoordeling van de

beeld-kwaliteitplan opgesteld. In deze rapportage

De ervaring heeft geleerd dat een beeldkwaliteitplan

bouwplannen. Dit beeldkwaliteitplan kan daardoor,

wordt de gewenste beeldkwaliteit van de openbare

als te benauwend voor een deugdelijke planontwik-

na vaststelling door de gemeenteraad, als onderdeel

ruimte en de bebouwing beschreven.

keling ervaren kan worden. De oorzaak hiervan

van de welstandsnota worden beschouwd.

5

He lv oi rt se st ra at

Den Hoek

o sp

6

o

ij rl

n

Ti

lb

g ur

-

‘s

-H

er

to

n ge

b

c os

h

2. Beschrijving van het plangebied Het plangebied Den Hoek ligt ten noorden van de

keling van de woningbouwlocatie. De vrije veld-

voirtsestraat 44 is de voormalige agrarische bebou-

kern Helvoirt en ontleent zijn naam aan het aan de

contour voor de voorkeursgrenswaarde van 48 dB

wing nog aanwezig. Deze bebouwing, inclusief het

westzijde gelegen gehucht Den Hoek. Dit gehucht

ligt op ongeveer op 300 meter aan weerszijden van

woongedeelte, zal ten behoeve van een optimale

bestaat uit enkele boerderijen en woningen. De sfeer

het spoorwegtracé en reikt daarmee tot diep in het

verkeersontsluiting gesloopt worden.

van het landelijk gebied rondom dit gehucht heeft

plangebied. Voorzieningen in de vorm van onder

De begrenzing aan de noordzijde wordt nader

haar uitstraling op het plangebied dat thans een

andere een geluidscherm zijn daardoor noodzake-

bepaald aan de hand van het oppervlak dat be-

agrarische bestemming kent. De westelijke begren-

lijk.

nodigd is voor de waterberging van Den Hoek. De

zing van het plangebied volgt de grillige contouren

Aan de oostzijde grenst het plangebied aan de ach-

vormgeving van deze waterberging zal dusdanig

van de huidige eigendomsgrenzen. Deze contouren

tertuinen van de woningen aan de Helvoirtsestraat.

worden uitgevoerd dat hiermee een wordt aangeslo-

dragen bij aan een informele overgang tussen het

Uitzonderingen hierop zijn het perceel Helvoirtse-

ten bij de landschapsontwikkeling in en rondom het

landelijk gebied rondom het gehucht Den Hoek en

straat 44, en de meer noordelijk gelegen nevenont-

Brokkenbroek.

de nieuwe woonlocatie.

sluiting van het plangebied, die beiden onderdeel

Aan de zuidzijde wordt het plangebied begrensd

uitmaken van het plangebied. Op het perceel Hel-

door de spoorlijn Tilburg – ’s-Hertogenbosch. Het spoorwegverkeerslawaai heeft invloed op de ontwik-

7

stedenbouwkundig plan

8

aangepaste verkaveling

3. Ruimtelijke opbouw Hoofdopzet Het stedenbouwkundig plan voor Den Hoek is sterk

Vanaf deze brink wordt het plangebied via twee

gestructureerd. De groen-, water-, verkeers- en be-

groene wiggen gestructureerd en ontsloten. De

bouwingsstructuren versterken elkaar, waardoor een

zuidelijke gelegen driehoekige ruimte legt een visuele

heldere planopzet is ontstaan. Leidend motief is dat

relatie vanaf de brink richting de Nicolaaskerk, de

Den Hoek een dorps en bij Helvoirt passend karakter

noordelijke is gericht op kasteel Zwijnsbergen en

moet krijgen. Om dit te bereiken zijn onder andere

de bosaanplant daar omheen. Op groene wiggen

de volgende middelen ingezet:

takken de woonstraten aan, die de aangrenzende

•

een heterogene spreiding van de verschillende

woongebieden ontsluiten.

woningtypen over het gehele plangebied; •

inzet van dorpse stedenbouwkundige typologieën, zoals een brink;

•

bundeling van groen;

•

informele straatprofielen;

•

(zicht)relaties met het landschap en de Nico-

groene wiggen woonstraten

laaskerk in het centrum van Helvoirt; •

het zoveel mogelijk weren van geparkeerde auto’s in het straatprofiel.

brink

Vanaf de Helvoirtsestraat, ter hoogte van nummer 44, wordt het plangebied voor auto’s, fietsers en voetgangers ontsloten. De hier gelegen gerende

randen

groene ruimte (wig) leidt naar de centraal in het plangebied gelegen brinkvormige plek.

verbijzonderingen

Hoofdstructuur

9

Groen, water en spel De groenstructuur valt uiteen in drie delen. De

Verspreid over het plangebied worden speelplekken

hoofdelementen van de groenstructuur worden ge-

ontwikkeld. Voor de allerkleinsten zal aan de west-

vormd door de wadi’s die gelegen zijn in de brink en

en zuidrand van het plangebied een voorziening

de daarop aansluitende driehoekige ruimtes (wig-

worden opgenomen. Voor de speelvoorziening aan

gen). Deze wadi’s dienen voor de berging van het

de spoorzijde geldt dat deze in combinatie met de

regenwater, dat afgekoppeld is van de riolering. Ze

geluidwal vormgegeven kan worden. Voor de gro-

worden uitgevoerd als een verdiept grasveld, dat

tere kinderen zal aan de noordzijde een speelvoor-

circa 50 centimeter onder het maaiveld is gelegen.

ziening gerealiseerd worden.

Bij zeer hevige regenbuien kunnen deze verdiepte grasvelden onder water lopen, waarna het water langzaam infiltreert in de bodem en via het grondwater wordt afgevoerd. Door middel van flauwe taluds met een helling van 1:3 worden de hoogteverschillen opgevangen. De wadi’s worden begeleid met bomenrijen. De brink wordt rondom met bomenrijen aangeplant. Aan de openbare randen van het plan zijn, in aansluiting op het aangrenzende landelijk gebied, boomgroepen en solitaire beplanting geprojecteerd, die als een doorschijnende vitrage de overgang tussen dorp en land verzachten. Het nader te definiëren waterbergingsgebied aan de noordwestzijde van het plangebied zal op een natuurlijke wijze worden vormgegeven. Groen- en waterstructuur

10

Verkeer en parkeren De hoofdverkeersontsluiting van Den Hoek ligt over

door te voorzien in een groot aantal parkeerplaats-

het huidige perceel Helvoirtsestraat 44. Vanaf dit

en op eigen terrein bij de woningen. Voor de (rij-)

punt leidt de buurtstraat naar de centrale Brink,

woningen aan de brink is daartoe een parkeerstraat

waarna deze buurtstraat zich vertakt in zuidelijke

aan de achterzijde van de woningen in de plannen

en noordelijke richting. De buurtstraten worden

opgenomen. De alsnog benodigde parkeerplaatsen

aan een zijde begeleid door een voetgangersstrook,

in het openbaar gebied zijn veelal geclusterd. Deze

waardoor de verschillende verkeersstromen hier van

parkeerplaatsen zijn dusdanig over het plangebied

elkaar gescheiden zijn. In de woonstraten, die aan-

verspreid dat voor elke woning op een zeer beperk-

takken op de buurtstraten zijn de voetgangersstro-

te loopafstand in de totale parkeerbehoefte wordt

ken achterwege gelaten, waardoor ruimte ontstaat

voorzien.

om aan weerszijden van de woonstraat een groene berm aan te leggen. Gelet op het geringe aantal verkeersbewegingen in de woonstraten leidt dit niet tot verkeersonveilige situaties. Vanuit het plangebied worden, daar waar mogelijk, recreatieve langzaamverkeerroutes richting het buitengebied opgenomen in de planvorming. De langzaamverkeerroute tussen Helvoirtsestraat 32 en 34 dient tevens als calamiteitenontsluiting, hetgeen inhoudt dat deze alleen in noodgevallen voor het autoverkeer beschikbaar is. Bij het situeren van de parkeerplaatsen is getracht geparkeerde auto’s zoveel mogelijk uit het straatbeeld te weren. Dit is onder meer bewerkstelligd Ve r k e e r s s t r u c t u u r

11

Bebouwingsstructuur Zoals bij de algemene beschrijving gesteld, versterken de verschillende structuren elkaar. Zo sluit ook de bebouwingsstructuur aan bij de verkeers- en groenstructuur. Alle woningen worden georiënteerd op de openbare ruimte. Er kan onderscheid gemaakt worden in bebouwing langs de hoofdroutes (de brink en de groene wiggen) en de bebouwing aan de woonstraten. Langs de hoofdroutes zijn de hoofdgebouwen gericht op de grootschalige groenvoorzieningen. Door een nokrichting voornamelijk evenwijdig aan de weg wordt wordt de openbare ruimte goed begeleid. Verspringingen in de rooilijn zijn van belang om een meer informeel straatbeeld te creëren, passend bij de gewenste dorpse uitstraling. In hoofdstuk 5 wordt nader ingegaan op de bebouwingsstructuur als onderdeel van de beeldkwaliteiteisen.

Bebouwingsstructuur

12

Zichtrelaties Vanaf de brink worden twee belangrijke visuele relaties met de omgeving van het plangebied gelegd. Naar het zuiden toe is de kerktoren van de Nicolaaskerk prominent in beeld gebracht. Richting het noorden wordt een venster geopend richting kasteel Zwijnsbergen met de daarbij behorende bosaanplant. Naast deze twee belangrijke zichtlijnen, is er vanuit de woonstraten zicht op het aangrenzende landschap.

Zichtlijn naar de kerk

Zichtlijnen

13

Vo o r b e e l d v a n e e n b r i n k a a n d e Keizerstraat in Haaren

Vo o r b e e l d v a n e e n g r o e n e w i g a a n de Sint Jorisstraat in Helvoirt

14

4. Beeldkwaliteit openbare ruimte Bij de planomschrijving in het voorgaande hoofd-

Voor de randen en de woonstraten geldt een een-

Alle straten zijn aan elkaar verwand en hebben een

stuk is reeds aangegeven dat Den Hoek een dorps

voudige vormgeving van de openbare ruimte, waar-

informele uitstraling. Ze zijn in ieder geval voorzien

karakter moet krijgen passend bij de karakteristieken

bij het parkeren zoveel mogelijk geclusterd wordt.

van een (smalle) rijbaan in gebakken heidepaarse

van Helvoirt. Voor wat betreft openbare ruimte kan

Hierdoor blijven de straten vrij van geparkeerde au-

bestrating met daarnaast een onverharde berm of

gesteld worden dat Helvoirt, maar zeker ook Haar-

to’s en is er ruimte voor groene bermen en bomen.

een voetpad.

en, een erg groene uitstraling hebben. Dit groene

In dit hoofdstuk wordt per deelgebied een suggestie

straatbeeld wordt veroorzaakt door privégroen

gedaan voor de inrichting van de openbare ruimte.

in voortuinen, maar vaak ook door grootschalige

Deze zijn afgeleid van het typische Helvoirtse straat-

groenvoorzieningen in de openbare ruimte. Een

beeld en dienen daarom als inspiratiebron voor het

goed voorbeeld is de driehoekige groene openbare

inrichtingsplan.

ruimte aan de Keizerstraat in Haaren (zie nevenstaande foto). Deze wordt aan alle zijden omgeven

groene wiggen

door bomenrijen en kan goed als referentie gelden voor de brink in Den Hoek. Het weiland ligt ook iets lager dan de omliggende wegen, waardoor dit voor

woonstraten

een voorbeeld van een wadi zou kunnen zijn. Ook van de groene wiggen zijn enkele goede voorbeelden te vinden. In Helvoirt aan de Sint Jorisstraat

brink

ligt een groenvoorziening die vanaf de Achterstraat steeds breder uitloopt richting de Vendelstraat (zie nevenstaande foto). Aan weerszijden is een straat

randen

aanwezig en de bebouwing begeleid de ruimte door een nokrichting evenwijdig aan de weg.

Deelgebieden

15

Brink Rond de brink, die een waterbergende functie heeft, wordt een eenvoudig wegprofiel voorgesteld met een rijbaan en een voetpad aan de zijde van de woningen. Aan de achterzijde is een parkeerstraat gesitueerd met een breedte van 5,5 meter en aan weerszijden parkeergelegenheid op eigen terrein.

16

Groene wiggen Aan weerszijden van de groenvoorziening met wadi wordt een eenvoudig profiel voorgesteld bestaande uit een rijbaan met rabatstrook (verhard) en een berm (onverhard). Aan de zijde van de wadi versterkt de bomenrij de zichtlijn naar het landelijke gebied.

17

Randen Aan de randen is een directe relatie met het landelijke gebied aanwezig. Het profiel van de rijbaan wordt zo smal mogelijk gehouden en is aan de zijde van de woningen voorzien van een berm. Evenals in alle andere straten wordt ook hier de rijbaan voorgesteld in gebakken klinkers.

18

Wo o n s t r a t e n De woonstraten zijn eenvoudig vormgegeven met een rijbaan en een rabatstrook in gelijke materialisering maar een afwijkend verband. Beide stroken worden van elkaar gescheiden door een molgoot. In de bermen worden essen voorgesteld, een boomsoort die goed past in een woongebied.

19

20

5. Beeldkwaliteit bebouwing Helvoirt heeft een kleinschalig, informeel en ingeto-

(Helvoirtseweg, Torenstraat en Kastanjelaan) is de

Deze ambitie is vertaald in concrete beeldkwaliteit-

gen karakter. De historische structuren zijn in het

kaprichting overwegend evenwijdig aan de weg

eisen voor de aspecten voor onder andere positio-

dorp nog goed herkenbaar en nieuwe ontwikkelin-

waardoor ruimtelijke begeleiding plaatsvindt. Ken-

nering, vormgeving, kleur- en materiaalgebruik, de-

gen worden hier op een zorgvuldige manier in-

merkend voor de situering van de woningen op

taillering, bijgebouwen en erfafscheidingen. Voor

gepast. Dit geldt ook voor woningbouwlocatie Den

het perceel is de verspringende rooilijn. Hierdoor

enkele markante plekken in het gebied, de bebou-

Hoek. Omdat het een relatief grote uitbreidingslo-

variëren ook de voortuinen in omvang en diepte.

wingsaccenten, gelden speciale beeldkwaliteitei-

catie betreft, is het van belang dat het gebied op

De verschijningsvorm van gebouwen wordt ook voor

sen.

een soepele wijze aansluit bij de bestaande dorpsk-

een groot deel bepaald door kleurgebruik en ma-

ern. In stedenbouwkundig opzicht vindt dit plaats

terialisering. In Helvoirt is deze vooral traditioneel

door de realisatie van een brink en groene wiggen

en sober. Gevels zijn opgetrokken in metselwerk in

die op verschillende plaatsen in de omgeving te vin-

overwegend gedekte aardetinten. Daken bestaan uit

den zijn (zie ook hoofdstuk 3).

donkere dakpannen. Er zijn ook zeker uitzonderingen. Af en toe komen oranje en rieten daken voor en

Voor wat betreft beeldkwaliteit is de ambitie om ook

enkele gevels zijn wit gestuct. Ook komen geregeld

hierbij typisch Helvoirtse bebouwingskenmerken cen-

verbijzonderingen in geveldetaillering voor, hetgeen

traal te stellen. Op deze manier wordt het woonge-

zorgt voor variatie in het straatbeeld.

bied verankerd in Helvoirt en wordt de samenhang

Deze eenduidige verschijningsvorm kan getypeert

in het dorp versterkt. Bebouwing in Helvoirt wordt

wordt als ‘Helvoirtse eenvoud’ en zal ook in Den

gekenmerkt door een dorpse uitstraling: eenvoudig

Hoek nagestreefd worden. Daarnaast is het aanbren-

en herkenbaar.

gen van voldoende variatie van essentieel belang

Woningen zijn opgebouwd in één tot twee bou-

in het dorpse straatbeeld. Met name door een ver-

wlagen en zijn vrijwel altijd voorzien van een kap.

springende rooilijn en een wisselende bouwhoogte

Met name langs de historische bebouwingslinten

kan een rijk en divers straatbeeld worden gegarandeerd.

Ve r b i j z o n d e r i n g e n

21

4

6 3

2

6 3 1 4

1 2

16

22

Beeldkwaliteitcriteria T he ma

rooi l i jn

C r i t e r i a ‘ H e l v o i r t s e e e nvoud’ (zi e ne v e ns t a a nd e c o l l age)

Af w ijkingsm o gelijkheden (6) - o p m ax im aal één asp ect vo o r alle w oning e n - op minimaal twee aspecten voor bebo uw ingsaccenten (zie p agina 2 1) l i c ht v e r s pr i ng e nd e r o o ilijn o p m inim aal 3 en m ax im aal - - 7 m e t e r u i t d e v o o r s t e perceelsgrens v a r i a t i e i s e s s e n t i e e l t . b .v. d i ver si t ei t i n bebo uw i n gsbeel d

bouw h oogte

m a s s a o pb o u w i n é é n t ot tw ee bo uw lagen p lus kap --v a r i a t i e i s e s s e n t i e e l t . b .v. d i ver si t ei t i n bebo uw i n gsbeel d

kapvo r m

z a d e l d a k ( e v e n t u e e l m et wolfseinde), mansardedak

schilddak o f sam engestelde kap /to p geve l (1) in w o o nstraten p lat dak m o gelijk

nokri c h ti n g

e v e nw i j d i g a a n d e w e g

lo o drecht o p de w eg (2)

mate r i a l i s er i n g gevel s

metselwerk

stucw erk/ho ut (3 )

mate r i a l i s er i n g da k

d a kpa nne n

riet (4)

kl e urg ebr u i k gevel s

gedekte aardetinten (zi e pa g i na 2 4 v o o r r e f e rentiekader)

w it (5 )

kl e urg ebr u i k k a p

g r i j ze t o t a nt r a c i e t e d a k p annen (o ngeglazuurd)

o ranje dakp annen (6)

bi j be hor en de bou wwer ke n

-

b o u w ho o g t e i n é é n b o uw laag, eventueel m et kap v o r m g e v i ng o nd e r s c hikt aan ho o f dgebo uw

---

e r fafsc h ei di n gen ( a c h ter he t v e r lengde v a n d e v o o r g e v e l r o o i l i j n e n gre nz en d a a n op en ba a r g e b i e d )

m e t s e l w e r k i n c o m b i na tie m et haag o f begro eid raster m e e o nt w o r pe n m e t ho o f dgebo uw g e l d t ni e t v o o r pa r ke e r s traten

---

23

Referentiekader kleuren metselwerk

24