Bijlage - Archeologisch onderzoek

ArcheoPro Archeologisch rapport Nr 20015 Helvoirtsestraat, Helvoirt Gemeente Vught Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek, oppervlaktekartering en karterend booronderzoek

Richard Exaltus Joep Orbons

Mei 2022

ArcheoPro

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 2

ArcheoPro Archeologisch rapport Nr 20015 Helvoirtsestraat, Helvoirt Gemeente Vught Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek, oppervlaktekartering en karterend booronderzoek

Colofon Opdrachtgever

Makelaardij Meeuwis, Kerkhovensestraat 102, 5061 PJ Oisterwijk Projectcode 19-207 Bestandsnaam ArcheoPro Rapport Helvoirtsestraat, Helvoirt 2022 05 03 Versie 03-05-2022 Status Definitief Archis melding (OM nummer) 4776030100 Bevoegd gezag Gemeente Vught Opslagplaats documentatie Provincie Noord-Brabant ISSN 1569-7363 Auteur Richard Exaltus, Joep Orbons Projectleider Richard Exaltus Projectmedewerkers Richard Exaltus, Joep Orbons Onderaannemers Niet van toepassing Autorisatie Drs R.P. Exaltus; senior-archeoloog

Uitgegeven door ArcheoPro © Copyright 2020 ArcheoPro, Eijsden ArcheoPro Sint Jozefstraat 45 NL 6245 LL Eijsden Nederland

Versie: 03-05-2022

Tel : 0(0 31) 43 3672586 www.archeopro.nl

Kamer van Koophandel Limburg: 14117581 e-mail: info@archeopro.nl

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 3

Inhoudsopgave 1. Inleiding ............................................................................................................................................................................ 5 1.1 Algemeen........................................................................................................................................................................ 5 1.2 Locatiegegevens (LS02)....................................................................................................................................... 5 1.3 Aard van de ingreep (LS01) ................................................................................................................................ 5 1.4 Onderzoek (LS01) ............................................................................................................................................. 5 1.5 Doel- en vraagstelling ............................................................................................................................................... 6 2 Bureauonderzoek ........................................................................................................................................................ 11 2.1 Methode en bronnen ..............................................................................................................................................

11 2.2 Geo(morfo)logie, aardkunde en bodem (LS04) ...................................................................................... 13 2.3 Referentieprofiel ...................................................................................................................................................... 13 2.4 Archeologie (LS01/LS04) .............................................................................................................................. 19 2.5 Historie (LS03) .................................................................................................................................................... 24 2.6 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel (LS05)................................................................. 30 2.7 Onderzoeksstrategie (LS05) ........................................................................................................................... 31 3 Veldonderzoek.............................................................................................................................................................. 32 3.1 Verrichte werkzaamheden (VS03) ................................................................................................................ 32 3.2 Resultaten oppervlaktekartering (VS03) ..................................................................................................

33 3.3 Resultaten booronderzoek (VS03)............................................................................................................... 33 4 Conclusies en aanbevelingen

(VS07) .............................................................................................................. 36

Bijlage 1: Verklarende woordenlijst ........................................................................................................................ 37 Bijlage 2: Archeologische tijdschaal ........................................................................................................................ 37 Bijlage 3: Literatuurlijst ................................................................................................................................................ 38 Bijlage 4: Overzicht vondstlocaties .......................................................................................................................... 40 Bijlage 5: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen .......................................................................... 41 Bijlage 6: Boorbeschrijving ......................................................................................................................................... 45

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 4

Samenvatting Op 3 maart 20202 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Helvoirtsestraat te Helvoirt. Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt voor het plangebied gezien de ligging buiten een gradiëntzone op relatief grote afstand van open water, hooguit een middelhoge archeologische verwachting voor archeologische resten van tijdelijke kampementen uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum. Wel geldt gezien de ligging op een dekzandhoogte en de nabijheid van vindplaatsen uit deze perioden, een hoge verwachting voor nederzettingen en grafvelden uit het neolithicum, de bronstijd, de ijzertijd en de Romeinse. Ditzelfde geldt voor resten uit de middeleeuwen. In verband met de ligging aan de rand van een historisch bewoningslint, geldt voor het westelijke deel van het plangebied een hoge verwachting voor resten van bebouwing uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Om het gespecificeerd archeologische verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied elf boringen gezet en is tevens een vlakdekkende oppervlaktekartering verricht.

Uit de resultaten van het met behulp van een zandguts verrichte booronderzoek blijkt dat binnen het plangebied over het geheel genomen een slechts ongeveer veertig centimeter dikke bouwvoor aanwezig is waardoor de bodem niet of nauwelijks kwalificeert als enkeerdgrond. Onder de bouwvoor is een menglaag aanwezig die rond een halve meter diepte overgaat in grijs, ongeoxideerd dekzand. Hieruit blijkt dat bodem van nature waarschijnlijk minder goed is ontwaterd dan de ligging op een relatief hooggelegen deel van het dekzandlandschap en een flauwe helling, zou suggereren. De vlakdekkende oppervlaktekartering heeft ondanks de goede vondstzichtbaarheid en de tot in de C-horizont door bodembewerking geroerde bodem, geen relevante archeologische indicatoren opgeleverd. De aangetroffen resten zijn relatief modern (negentiende- en twintigste eeuws) en zijn zonder uitzondering afkomstig van het westelijke deel van het plangebied waarop tot in de twintigste eeuw ene boerderij heeft gestaan. Resten van voor de negentiende eeuw waaruit zou kunnen blijken dat deze bebouwing van voor de negentiende eeuw dateert, zijn niet aangetroffen. Gezien het volledig ontbreken van relevante archeologische indicatoren geven de resultaten van het onderzoek geen aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren.

Evenmin zijn tijdens het onderzoek archeologische resten aangetroffen waarmee tijdens de verdere planvorming of bij de uitvoering van de geplande werkzaamheden rekening zou moeten worden gehouden.

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 5

1. Inleiding 1.1 Algemeen Opdrachtgever Contactpersoon opdrachtgever Datum uitvoeringveldwerk Archis onderzoeksmelding Bevoegd gezag: Bewaarplaats vondsten: Bewaarplaats documentatie

Makelaardij Meeuwis, Kerkhovensestraat 102, 5061 PJ Oisterwijk de Heer T. Meeuwis 03-03-2020 4776030100 Gemeente Vught Provincie Noord-Brabant Provincie Noord-Brabant

1.2 Locatiegegevens Provincie Gemeente Plaats Toponiem Globale ligging Hoekcoördinaten plangebied

Kadastrale gegevens Oppervlakte plangebied Eigendom Grondgebruik Hoogteligging Bepaling locaties

(LS02)

Noord-Brabant Vught Helvoirt Helvoirtsestraat, Helvoirt Aan de noordrand van Helvoirt 144043 / 405627 144043 / 405712 144168 / 405712 144168 / 405627 HVT02-E-1307 0.58 Hectare Particulier Akkerland Ca. 6,80 meter +NAP GPS Garmin, meetlinten

1.3 Aard van de ingreep Aard ingreep

1.4 Onderzoek

(LS01)

De bouw van twee woningen.

(LS01)

Op 3 maart 20202 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Helvoirtsestraat te Helvoirt. De aanleiding tot het onderzoek vormt de voorgenomen bouw van twee woningen op het terrein. Volgens de archeologische beleidkaart van de voormalige gemeente Haaren ligt het terrein binnen een zone met een archeologische waarde. In verband hiermee geldt binnen het plangebied volgens het bestemmingsplan een dubbelbestemming voor archeologie. Om in deze zone

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 6

een omgevingsvergunning te verkrijgen is derhalve een archeologisch onderzoek vereist. In het kader hiervan heeft onderhavig onderzoek plaatsgevonden. Het archeologisch onderzoek betrof een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) met bureaustudie.

1.5 Doel- en vraagstelling Bureauonderzoek heeft tot doel om op basis van beschikbare informatie te komen tot een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel op basis waarvan de volgende vragen beantwoord kunnen worden: -Kunnen binnen het plangebied (nog) archeologische resten verwacht worden? -Zo ja, in welke zones en op welke diepten is dit het geval? -Wat zijn de verwachte prospectieve kenmerken van dergelijke archeologische resten? -Welke vorm van veldonderzoek is geschikt om de verwachte resten op te sporen? Inventariserend Veldonderzoek heeft vervolgens tot doel om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen door middel van veldwaarnemingen. Aan de hand van de resultaten hiervan kan worden vastgesteld of binnen het plangebied daadwerkelijk archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn en of deze vervolgonderzoek en/of planaanpassing vereisen. ArcheoPro voert haar onderzoeken uit conform de hiervoor vastgelegde normen en richtlijnen (KNA 4.1 en SIKB BRL 4000) en is in het bezit van de daarvoor vereiste BRL 4000 certificaten 4002 en 4003. Het onderzoek is uitgevoerd door drs. R.P. Exaltus (senior KNA-archeoloog), drs. ing. P.J. Orbons (senior KNA-archeoloog/senior vakspecialist) en H. Rik (veldtechnicus).

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 7

Figuur 1: De ligging van het plangebied (rood omlijnd) met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 1

1 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008.

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 8

Figuur 2: De binnen het plangebied voorgenomen bouw van twee woningen 2

2 Bron: Makelaardijk Meeuwis

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 9

Figuur 3: Het plangebied op de bestemmingsplankaart 3

3 Bron: www.ruimtelijkeplannen.nl

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 10

Figuur 4: Het plangebied op de kadasterkaart 4

4 Bron: www.kadaster.nl

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 11

2 Bureauonderzoek

2.1 Methode en bronnen Onderzoeksgebied bureauonderzoek: Cirkel met een straal van één kilometer rond het centrum van het plangebied Tijdens het bureauonderzoek wordt door de bestudering van beschikbare bronnen, kennis vergaard omtrent de bodem en geologie van het onderzoeksgebied en de hierin bekende en te verwachten archeologische waarden. Aan de hand van de resultaten van het bureauonderzoek kan de beste aanpak voor het veldonderzoek worden bepaald. Hierbij zijn de volgende bronnen geraadpleegd (voor bronvermelding; zie ook literatuurlijst, dit geldt ook voor de kaarten die in de tekst opgenomen zijn): • • • • • • • • • • • • • • •

Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Archeologische MonumentenKaart (AMK) ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS) Atlas van topografische kaarten Nederland 1955-1965, 1:50.000 Bodemkaart 1:50.000 (voormalige) Gemeente Haaren, Archeologische beleidskaart Historische topografische atlas van Noord-Brabant 1836-1843, 1:25.000 Geomorfologische kaart 1:50.000 Geologische kaart 1:50.000 Grote historische atlas van Nederland 1:50.000 1838-1857 (Deel Zuid) Grote historische topografische atlas van Nederland, provincie Noord-Brabant 1:25.000 1894-1926 Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) Kadastrale minuutplan met aanwijzende tafels, 1830 Overig historisch kaartmateriaal (indien gebruikt) Provincie Noord-Brabant, Cultuurhistorische waardekaart

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 12

Figuur 5: Luchtfoto (2018) met daarop rood omlijnd het plangebied 5

5 Bron: http://www.pdok.nl

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

2.2 Geo(morfo)logie, aardkunde en bodem

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 13

(LS04)

Tijdens een groot deel van de laatste ijstijd (het Weichseliën), heerste in Nederland een poolklimaat. Door het ontbreken van begroeiing had de wind vrij spel en kon vanuit het Noordzeebekken en de brede riviervlaktes van de Maas en de Rijn dekzand worden afgezet. Het dekzandreliëf dat hierbij in het landschap is ontstaan, wordt gekenmerkt door vlaktes, depressies en kopjes, afgewisseld met langgerekte ruggen. Dit dekzand behoort tot het laagpakket van Wierden (Formatie van Boxtel) en is kalkloos, fijnkorrelig (150 – 210 μm) en arm aan grind. Het dekzand heeft uiteindelijk de oudere rivierafzettingen van de Maas afgedekt. Deze onderliggende rivierafzettingen bestaan hoofdzakelijk uit matig grof tot uiterst grof grindhoudend zand en grind en worden tot de Formatie van Sterksel gerekend. Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied in een zone met vrij vlakke dekzandwelvingen (figuur 7; legenda-eenheid 3L51yc). Ten westen hiervan ligt een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden (legenda-eenheid 2M53L, figuur 7). Ten noorden ligt een dalvormige laagte (legenda-eenheid 22R23 op figuur 7), die naar het oosten toe overgaat in een beekdalbodem waarin veen is gevormd (legenda-eenheid 22R42v op figuur 7). Dit met veen gevulde dal gaat via een glooiing van beekdalzijde (legenda-eenheid 3H42 op figuur 7), over in de zone met dekzandwelvingen waarop het plangebied ligt.

De afstand van het plangebied tot het beekdal bedraagt meer dan een halve kilometer. Op de uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland (figuur 8) is met name het met veen gevulde beekdal goed herkenbaar aan de lage ligging. Dit gebied vormt het Helvoirtse Broek. Tevens is hierop te zien dat het plangebied als het ware op de noordelijke uitloper ligt van de relatief hooggelegen delen van het dekzandlandschap die met name het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied vormen. Op de drogere delen van het dekzandlandschap zijn veelal veldpodzolgronden ontstaan. Deze worden gekenmerkt door een uitspoelingslaag (AE-horizont) en een donkerbruine tot roodbruine inspoelingslaag (B-horizont). De B-horizont gaat veelal via een overgangslaag (de BC-horizont) over in het niet door bodemvorming beïnvloede zand (de C-horizont). Binnen het plangebied geeft de bodemkaart de aanwezigheid aan van hoge zwarte enkeerdgronden die zijn gevormd in lemig fijn zand. (figuur 9, legenda-eenheid zEZ23 op figuur 9). De grondwatertrap VII betekent dat het goed ontwaterde bodems betreft. De hoge zwarte enkeerdgronden worden gekenmerkt door een donker, humusrijk oud bouwlanddek, ook wel akkerdek, plaggendek of esdek genoemd, van minimaal vijftig centimeter dik (zie ook paragraaf 2.3).

2.3 Referentieprofiel De enkeerdgronden worden gekenmerkt door een tenminste 50 cm dikke zwarte humusrijke toplaag die zijn ontstaan door intensieve be-akkering en/of door het in de Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd ( tot ± 1900), toegepaste systeem van bemesting met potstalmest. Doordat enkeerdgronden vaak zijn ontstaan in gebieden waar oorspronkelijk podzolgronden zijn ontstaan, kunnen resten hiervan onder het esdek aanwezig zijn. (Zie figuur 6 uit Ten Cate et al. 1995).

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 14

Figuur 6: Voorbeeld van een hoge zwarte enkeerdgrond op een podzol profiel 6

6 Bron: Ten Cate et al. 1005

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 15

Figuur 7: Uitsnede uit de geomorfologische kaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 7

7 Bron: Universiteit Wageningen, Geomorfologische kaart van Nederland, Wageningen, 2017

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 16

Figuur 8: Uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 8

8 Bron: Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 17

Figuur 9: Uitsnede uit de bodemkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft. Voor uitleg van de codes, zie hoofdstuk 2.2 9

9 Bron: Universiteit Wageningen,

Versie: 03-05-2022

Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 2017

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 18

Figuur 10: Uitsnede uit de grondwatertrappenkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 10

10 Bron: Universiteit Wageningen,

Versie: 03-05-2022

Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 2017

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

2.4 Archeologie

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 19

(LS01/LS04)

Op de gemeentelijke beleidskaart ligt het plangebied in verband met de ligging langs een bewoningslint langs een historische weg, binnen een zone met een archeologische waarde. Voor dekzandgebieden in hun algemeenheid geldt dat hierbinnen bewoningssporen kunnen worden aangetroffen die dateren vanaf het laat-paleolithicum. Vuursteenvindplaatsen van jager-verzamelaars uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum liggen veelal op relatief hooggelegen delen van het dekzandlandschap in de nabijheid van water. Later, in het neolithicum wanneer een sedentair bestaan in de plaats komt van een nomadisch levenswijze, verkiest men vooral de hoogste delen van het dekzandlandschap. Deze nederzettingskeuze blijft tot in de vroege middeleeuwen bestaan. In de late middeleeuwen en de nieuwe tijd zijn de nederzettingen met name gesticht langs doorgangswegen, op kruispunten van wegen en aan de overgangen van rivieren. Ongeveer driehonderd meter ten zuiden van het plangebied ligt zaaknummer 2346905100. Hier is in 2011 door Synthegra een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd waarbij in het zuidelijke deel van het onderzochte gebied nederzettingssporen zijn aangetroffen uit de periode ijzertijd/Romeinse tijd. De vindplaats is afgedekt met een relatief jong plaggendek dat dateert uit het eind van de 18e tot in de 19e eeuw.

Op basis van het vondstmateriaal is geconcludeerd dat de sporen in werkput 1 uit de midden- tot laat Romeinse tijd dateren. Ten noordoosten hiervan zijn nederzettingssporen aangetroffen, die (nog) niet zijn gedateerd, maar vermoedelijk jonger (middeleeuws) zijn (werkput 5). In de rest van het plangebied ontbreken nederzettingssporen, maar zijn wel sporen van landbouwactiviteit aanwezig in de vorm van greppels en drenkkuilen. Een aantal greppels is te koppelen aan de perceelsindeling zoals die op de kaart uit het begin van de 19e eeuw is weergegeven. Op basis van het vondstmateriaal is geconcludeerd dat (een deel van) de greppels uit de late middeleeuwen (14-15e eeuw) dateert. De ontginning van deze locatie kan dus in de late middeleeuwen worden geplaatst. Enkele honderden meters zuidelijker ligt zaaknummer 2418071100. Hier heeft ADC ArcheoProjecten in 2013 een archeologische begeleiding en een opgraving uitgevoerd in plangebied Helvoirt Den Hoek. Onderhavig onderzoek bestond in eerste instantie uit het archeologisch begeleiden van de sloop van de funderingen van de voormalige boerderij aan de Helvoirtsestraat 44. Vervolgens heeft een opgraving plaatsgevonden van de bouwweg voor de nieuwbouwwijk binnen het behoudenswaardige deel van het plangebied. Ondanks de geringe omvang van het onderzoek, het opgraven van een ca.

5 m brede bouwweg, heeft de opgraving nieuwe en interessante archeologische gegevens opgeleverd die meer inzicht geven in de bewoningsgeschiedenis van dit deel van de gemeente Vught. De oudste sporen die zijn blootgelegd, dateren uit de Late IJzertijd of Vroeg-Romeinse tijd. Uit deze periode is een deel van een erf gevonden, bestaande uit een boerderijplattegrond, een vierpalige spieker, enkele kuilen en paalkuilen waarvan de functie onduidelijk is en een mogelijke erfgreppel. De boerderijplattegrond is van het type Oss-5A. Er is slechts een gering aantal vondsten aangetroffen dat aan dit erf kan worden toegeschreven. Op minder dan 25 m ten zuidwesten van de boerderijplattegrond is een regelmatige, vierkante constructie van vier palen gevonden die bekend staat onder de naam spieker of graanopslagplaats. Uit de Romeinse tijd en Vroege Middeleeuwen, zijn geen sporen of vondsten aangetroffen. Aanwijzingen dat het gebied weer in gebruik werd genomen, dateren pas uit de Volle en Late Middeleeuwen, de periode tussen 1100 en 1350. Uit deze periode dateren één of enkele greppels in het westelijke deel van het onderzoeksgebied en mogelijk ook een waterkuil. De waterkuil kan door het ontbreken van vondstmateriaal en organische resten niet gedateerd worden, maar doorsnijdt een laag waarin aardewerk is gevonden uit de periode 1100-1350. De waterkuil zou uit deze periode

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 20

kunnen stammen maar is vermoedelijk jonger. Het aantal sporen en vondsten uit de Volle/Late Middeleeuwen is beperkt, maar de aard van de sporen duidt er mogelijk op dat het plangebied in de periferie van een erf (huisplaats) of nederzetting uit deze periode ligt. Tweehonderd meter oostelijker ligt zaaknummer 4628449100. Hier is door Transect in 2018 een booronderzoek uitgevoerd. De hierbij aangetroffen verstoringen, afzettingen en archeologische indicatoren geven aan dat hier waarschijnlijk de voortzetting van het LateIJzertijd, Vroeg Romeinse en laatmiddeleeuwse nederzettingsterrein betreft dat is opgegraven ten noorden van het plangebied. De archeologische waarden in het plangebied zijn aan te treffen vanaf de onderzijde van de moderne bouwvoor c.q. het restant van het esdek, vanaf een diepte van 45 cm -Mv. Tegen de zuidrand van het onderzoeksgebied ligt zaaknummer 2954535100. Hier zijn in 1968 tijdens de restauratie van de Ned. Hervormde kerk zes grafzerken en een kleine crypte of gewelfde grafkelder aan het licht gekomen. Tevens is een paalkuil aangetroffen die mogelijk heeft behoord tot een houten kerk die aan de eerste stenen kerk voorafging. Zevenhonderd meter ten noordwesten van het plangebied ligt zaaknummer 3241185100. Deze betreft de funderingsresten van een kasteel uit de periode late middeleeuwen tot nieuwe tijd.

Driehonderd meter noordelijker ligt zaaknummer 2154910100. Hier zijn tijdens in 2007 door Synthegra verricht booronderzoek verbrande leem en een aardwerkscherf uit de Romeinse tijd aangetroffen. Op korte afstand ten (noord)westen van het plangebied liggen de zaaknummers 2316019100 en 2484087100. Zaaknummer 2316019100 betreft een in 2011 door Vestigia verricht booronderzoek. Hierbij is op één boorpunt na, in het gehele onderzoeksgebied een tot in de C-horizont verstoord bodemprofiel aangetroffen. Bij het zeven en het handmatig doorzoeken van de grondmonsters, zijn geen indicatoren voor menselijke aanwezigheid aangetroffen uit de eerdergenoemde archeologische perioden. Gezien de diepe verstoringen en het feit dat er aanwijzingen zijn dat de gehele A-horizont tot recent is geroerd, is de verwachting voor het onderzoeksgebied bijgesteld tot laag. Zaaknummer 2484087100 ligt nagenoeg aan de overzijde van de weg tegenover het plangebied. Hier heet Econsultancy in 2015 een booronderzoek verricht. Op basis van de waargenomen bodemverstoringen op de nieuwbouwlocatie, is geconcludeerd dat archeologische waarden niet meer in situ kunnen worden verwacht. De gespecificeerde archeologische verwachting, zoals die is weergegeven tijdens het bureauonderzoek, is door het booronderzoek bijgesteld naar laag voor alle periodes.

Op grond van de resultaten van het bureau- en veldonderzoek heeft Econsultancy geadviseerd het plangebied vrij te geven.

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 21

Figuur 11: Kaart met Archis vondstlocaties met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 11 11 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem), http://archis.cultureelerfgoed.nl

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 22

Figuur 12: Kaart met Archisonderzoeksmeldingen met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 12 12 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem), http://archis.cultureelerfgoed.nl

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 23

Figuur 13: Uitsnede uit de gemeentelijke beleidskaart 13

13 Bron: (voormalige) gemeente Haaren

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

2.5 Historie

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 24

(LS03)

Helvoirt wordt voor het eerst genoemd in 1192 toen Giselbert van Tilburg samen met zijn moeder Alaysa voorzag in de bouw van een kapel te Helvoirt. Ten noorden van Helvoirt lag aan de Zandleij kasteel Zwijnsbergen dat in de vijftiende eeuw is gebouwd als centrum van een landgoed. Dit kasteel is duidelijk afgebeeld op de verder weinig gedetailleerde kaart van Hendrik Verheesch uit omstreeks 1780 (zie figuur 14). Volgens de kaart van de historische landschappen en historische relicten (zie figuur 15 en 16) ligt alleen het westelijke deel van het plangebied binnen een historisch bewoningslint. Dit wordt bevestigd door de kadasterkaart uit de periode 1811-1832 die op het westelijke deel van het plangebied bebouwing laat zien. Deze bestaat uit een hoofdgebouw met twee bijgebouwen. Deze zelfde bebouwing is op de uitsneden uit de topografische kaarten uit 1845, 1910 en 1956, tot halverwege de twintigste eeuw te zien. Wel lijkt in 1956 het meest oostelijke gebouw al gesloopt te zijn. De overige delen van het plangebed vormden in deze periode een moestuin en akkerland met langs de noordrand een veldweg. Na de sloop van de bebouwing en schaalvergroting in de twintigste eeuw, zijn deze elementen verloren gegaan en maakt het plangebied deel uit van een grote akker.

Figuur 14: Uitsnede uit de kaart van Verheesch 14 14 Bron: verheesch

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 25

Figuur 15: Uitsnede uit de kaart met historische relicten (Naar de Bont, 1993) 15

15 Bron: Bont, Ch de., Cultuurhistorisch onderzoek Oost-Brabant, 1993

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 26

Figuur 16: Uitsnede uit de kaart met historische landschapselementen (Naar de Bont, 1993) 16

16 Bron: Bont, Ch de., Cultuurhistorisch onderzoek Oost-Brabant, 1993

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 27

Figuur 17: Uitsnede uit de kaart cultuurhistorische monumenten 17

17 Bron: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 28

Figuur 18: Uitsnede uit de kadastrale kaart uit 1832 18

18 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 29

Figuur 19: Uitsneden uit de topografische kaarten uit achtereenvolgens: 1845, 1910, 1956 en 2015 19

19 Bron: www.topotijdreis.nl

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

2.6 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 30

(LS05)

Specifieke ligging (locatie) Het plangebied ligt op een dekzandhoogte maar niet in een overgangszone van hoog naar laag met water in de nabijheid (gradiëntzone). Op het westelijke deel van het plangebied lag tot halverwege de twintigste eeuw een boerderij met bijgebouwen die al op de kadasterkaart uit de periode 1811-1832 staat aangegeven. Het oostelijke deel van het plangebied bestond altijd uit moestuin en akkerland met langs de noordrand een landweg. Verwachte perioden (datering) Gezien de ligging buiten een gradiëntzone en niet in de nabijheid van open water, geldt voor het plangebied hooguit een middelhoge archeologische verwachting voor archeologische resten van tijdelijke kampementen uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum. Wel geldt gezien de ligging op een dekzandhoogte en de nabijheid van vindplaatsen uit deze perioden, een hoge verwachting voor nederzettingen en grafvelden uit het neolithicum, de bronstijd, de ijzertijd en de Romeinse. Ditzelfde geldt voor resten uit de middeleeuwen. In verband met de ligging aan de rand van een historisch bewoningslint, geldt voor het westelijke deel van het plangebied een hoge verwachting voor resten van bebouwing uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd.

Complextypen Nederzettingsresten uit perioden vanaf de late prehistorie tot en met de nieuwe tijd kunnen voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, bouwsteen, natuursteen) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen, waterputten, e.d. Deze resten zullen indien aanwezig direct onder de bouwvoor voorkomen. Indien nederzettingsresten worden aangetroffen, kan ook de aanwezigheid van bijbehorende sporen van begravingen, in de vorm van crematie- en inhumatiegraven, niet worden uitgesloten. Resten uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd zullen bestaan uit paalsporen en eventueel funderingsresten van (bij)gebouwen. Tevens kunnen resten van perceelsgrenzen en waterputten e.d. aanwezig zijn. Uiterlijke kenmerken Nederzettingsresten (huisplaatsen) uit perioden van de late prehistorie tot en met de nieuwe tijd kunnen onder de bouwvoor voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, vuursteen, natuursteen, verbrande leem, houtskool) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen en waterputten e.d. Mogelijke verstoringen Het gebruik als akkerland zal op zijn minst tot de verstoring van de bovenste dertig tot veertig centimeter van de bodem geleid hebben.

De bouw en sloop van gebouwen op het westelijke deel van het plangebied en het gebruik hiervan als agrarisch erf kan er echter toe geleid hebben dat hier meer ingrijpende bodemverstoring is opgetreden; bijvoorbeeld ook door het inkuilen van voer e.d. In de nabijheid verrichte booronderzoek hebben een tot in de C-horizont verstoord bodemprofiel opgeleverd.

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 31

2.7 Onderzoeksstrategie

(LS05)

Tijdens het veldwerk moet allereerst worden vastgesteld hoe de bodem is opgebouwd, in hoeverre deze intact is en of hierin archeologische indicatoren aanwezig (kunnen) zijn. Om de bodemopbouw zo exact mogelijk te kunnen bestuderen kan het beste gebruik gemaakt worden van een guts. Indien blijkt dat de huidige grondbewerking tot in de natuurlijke bodem reikt en een goede vondstzichtbaarheid heerst, is een oppervlaktekartering het meest geschikt voor het opsporen van archeologische indicatoren. De meeste van de archeologische vondsten in de omgeving van het plangebied zijn immers gedaan als oppervlaktevondsten. Indien een oppervlaktekartering niet mogelijk is of in onvoldoende mate effectief zal zijn, wordt nageboord met een edelmanboor met een diameter van 15 cm. Het hiermee opgeboorde materiaal wordt gezeefd op een zeef met een maaswijdte van vier millimeter. Binnen het plangebied zijn elf boorpunten verdeeld over een zo gelijkmatig mogelijk netwerk. Hierdoor is binnen het 0,58 hectare grote plangebied een boordichtheid bereikt van twintig boringen per hectare. Een dergelijke boordichtheid voldoet ruimschoots als verkennend netwerk om na te gaan hoe de bodem is opgebouwd, of deze in het verre verleden geschikt was voor bewoning en of deze nog voldoende intact is om behoudenswaardige archeologische resten te kunnen bevatten.

Van alle boorpunten is de NAP-hoogte bepaald door middel van het AHN en de waterpas.

Figuur 20: Het plangebied nabij boorpunt 7, gezien in zuidwestelijke richting

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 32

3 Veldonderzoek

3.1 Verrichte werkzaamheden Positie boringen: Gebruikt boormateriaal: Totaal aantal boringen: Boorgrid: Boordichtheid: Geboorde diepte: Inmeten boorlocaties: Boorbeschrijving:

(VS03)

Regelmatige verdeling over het plangebied (figuur 25). Zandguts met een diameter van twee centimeter. Elf 20 x 25m Twintig boringen per hectare 0,8 – 1,4 m –Mv GPS, meetlint en waterpas Archeologische Standaard Boorbeschrijving (ASB 5.2)

Inspectie bodemontsluitingen en/of oppervlaktekartering: Ten tijde van het veldonderzoek was het plangebied slechts spaarzaam begroeid. Het maaiveld tussen de planten was volledig schoon geregend waardoor hier een redelijke tot goede vondstzichtbaarheid heerste. In verband hiermee is het maaiveld binnen het plangebied vlakdekkend geïnspecteerd op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. Hiertoe is elke vier meter een baan.

Figuur 21: De vondstzichtbaarheid binnen het plangebied

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

3.2 Resultaten oppervlaktekartering

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 33

(VS03)

Ondanks de redelijke tot goede vondstzichtbaarheid (zie figuur 21) zijn tijdens de oppervlaktekartering geen vondsten gedaan die van voor de achttiende/negentiende eeuw dateren. Op de oostelijke helft van het plangebied is nagenoeg niets aangetroffen; zelfs moderne resten zijn hier bijzonder schaars. Op de westelijke helft van het plangebied, waar de boerderij heeft gestaan, zijn relatief moderne puin-, glas en aardewerkresten aangetroffen (zie figuur 22).

Figuur 22: De relatief moderne puin-, glas en aardewerkresten die op het westelijke deel van het plangebied zijn aangetroffen

3.3 Resultaten booronderzoek

(VS03)

Tijdens het veldonderzoek zijn elf boringen gezet in drie zuidwest-noordoost lopende boorraaien van respectievelijk 3, 4 en 4 boringen. De ligging van de boorpunten is weergegeven op de boorpuntenkaart. De resultaten van het booronderzoek zijn opgesomd in Bijlage 1. Op negen van de elf boorpunten wordt de bodemopbouw gekenmerkt door een dertig tot vijftig centimeter dikke bouwvoor van humusrijk zand met daaronder een menglaag (AChorizont van tien tot twintig centimeter dikte. Hieronder is vanaf een diepte van 45 tot 70 centimeter beneden het maaiveld het schone grijze zand van de C-horizont aangetroffen. Uit de aanwezigheid van een grijze, ongeoxideerde c-horizont op slechts 45 tot 70 centimeter beneden het maaiveld, blijkt dat binnen het plangebied oorspronkelijk geen podzolvorming heeft plaatsgevonden. Waarschijnlijk was hier de bodem onvoldoende goed voor ontwaterd. Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 34

De boringen 5 en 9 wijken enigszins af van de bodemopbouw in de overige boringen doordat hier een aanmerkelijk dikkere menglaag in aanwezig is. Deze loopt hier door tot een diepte van bijna een meter.

Figuur 23: Foto van de voor het plangebied kenmerkende bodemopbouw met een bouwvoor (rechts) op een menglaag(midden) en daaronder(links) het grijze ongeoxideerde zand van de C-horizont. De aanwezigheid van een door bodembewerking ontstane menglaag rond een halve meter beneden het maaiveld, betekent dat de bodem ruimschoots tot in het potentiele sporenniveau is aangeploegd en dat eventueel in de ondergrond aanwezige artefacten derhalve (ook) aan het maaiveld zichtbaar zouden moeten zijn. Het ondanks de uitvoering van een vlakdekkende oppervlaktekartering ontbreken van relevante archeologische indicatoren binnen het plangebied, vormt derhalve een sterke aanwijzing dat binnen het plangebied geen bewoningssporen aanwezig zullen zijn, anders dan die van de negentiende eeuwse bebouwing die op het meest westelijke deel van het plangebied heeft gestaan.

Figuur 24: Boorprofielen

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 35

Figuur 25: Boorpunten met verstoringsdiepten

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

4 Conclusies en aanbevelingen

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 36

(VS07)

Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt voor het plangebied gezien de ligging buiten een gradiëntzone op relatief grote afstand van open water, hooguit een middelhoge archeologische verwachting voor archeologische resten van tijdelijke kampementen uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum. Wel geldt gezien de ligging op een dekzandhoogte en de nabijheid van vindplaatsen uit deze perioden, een hoge verwachting voor nederzettingen en grafvelden uit het neolithicum, de bronstijd, de ijzertijd en de Romeinse. Ditzelfde geldt voor resten uit de middeleeuwen. In verband met de ligging aan de rand van een historisch bewoningslint, geldt voor het westelijke deel van het plangebied een hoge verwachting voor resten van bebouwing uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Om het gespecificeerd archeologische verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied elf boringen gezet en is tevens een vlakdekkende oppervlaktekartering verricht. Uit de resultaten van het met behulp van een zandguts verrichte booronderzoek blijkt dat binnen het plangebied over het geheel genomen een slechts ongeveer veertig centimeter dikke bouwvoor aanwezig is waardoor de bodem niet of nauwelijks kwalificeert als enkeerdgrond. Onder de bouwvoor is een menglaag aanwezig die rond een halve meter diepte overgaat in grijs, ongeoxideerd dekzand.

Hieruit blijkt dat bodem van nature waarschijnlijk minder goed is ontwaterd dan de ligging op een relatief hoog gelegen deel van het dekzandlandschap en een flauwe helling, zou suggereren. De vlakdekkende oppervlaktekartering heeft ondanks de redelijke tot goede vondstzichtbaarheid en de tot in de C-horizont door bodembewerking geroerde bodem, geen relevante archeologische indicatoren opgeleverd. De aangetroffen resten zijn relatief modern (negentiende- en twintigste eeuws) en zijn zonder uitzondering afkomstig van het westelijke deel van het plangebied waarop tot in de twintigste eeuw een boerderij heeft gestaan. Resten van voor de negentiende eeuw waaruit zou kunnen blijken dat deze bebouwing van voor de negentiende eeuw dateert, zijn niet aangetroffen. Gezien het volledig ontbreken van relevante archeologische indicatoren geven de resultaten van het onderzoek geen aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren. Evenmin zijn tijdens het onderzoek archeologische resten aangetroffen waarmee tijdens de verdere planvorming of bij de uitvoering van de geplande werkzaamheden rekening zou moeten worden gehouden.

In alle gevallen blift echter onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, deze direct gemeld dienen te worden bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11.

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 37

Bijlage 1: Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst AHN Actueel Hoogtebestand Nederland AMK Archeologische Monumentenkaart ASB Archeologische Standaard Boorbeschrijving Archis Archeologisch Informatie Systeem BP Before Present (present=1950) GIS Geografische Informatie Systemen GPS Global Positioning System IKAW Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden IVO Inventariserend VeldOnderzoek KLIC Kabels en Leidingen Informatie Centrum KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie -mv Onder maaiveld NAP Normaal Amsterdams Peil PVA Plan van Aanpak PVE Programma van Eisen RCE Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed SBB Standaard Boor Beschrijvingsmethode SIKB Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer

Bijlage 2: Archeologische tijdschaal Periode Midden- en Laat Paleolithicum (oude steentijd) Mesolithicum (midden steentijd) Neolithicum (nieuwe steentijd) Bronstijd IJzertijd Romeinse tijd Vroege middeleeuwen Volle middeleeuwen Late middeleeuwen Nieuwe tijd

Versie: 03-05-2022

Datering 250.000

- 9000

9000 4500 2000 800 12 v chr. 500 1000 1250 1500

-

4500 2000 800 12 v. chr. 500 n. chr. 1000 1250 1500 heden

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 38

Bijlage 3: Literatuurlijst Bronnen Encyclopedie van Noord-Brabant (red. A. van Oirschot, A.C. Jansen en L.S.A. Kroesen; Baarn 1985) Grote historische Provincie Atlas van Nederland; deel 4 Zuid-Nederland 1838-1857 1:50.000. Topografische dienst Wolters Noordhoff Groningen 1990 Grote historische topografische Provincie Atlas Noord-Brabant; 1905 1:25.000. Nieuwland Tilburg 2006 Grote topografische atlas van Nederland 1:50.000 Deel 4 Zuid-Nederland. Topografische dienst. Wolters Noordhoff Groningen 1997 Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008 Luchtfoto, http://maps.google.nl Provincie Noord-Brabant, brabant.nl/CHW)

Cultuurhistorische

waardekaart

(http://www.noord-

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, IKAW 2 (Indicatieve kaart Archeologische Waarden), Amersfoort. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, AMK (Archeologische monumentenkaart), Amersfoort. Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft. Stichting voor Bodemkartering, Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Stichting voor Bodemkartering: Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000, Staring Centrum, Wageningen, 1989 Stichting voor Bodemkartering, Geologische kaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820 Twaalf provinciën 2007. Atlas van topografische kaarten. Nederland 1955-1965. Uitgeverij twaalf provinciën. Landsmeer.

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 39

Digitale bronnen Ruimtelijke plannen http://www.ruimtelijkeplannen.nl Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - Archis III http://archis.cultureelerfgoed.nl

Literatuur Bont, Ch de., Cultuurhistorisch onderzoek Oost-Brabant, 1993. Cate, J. A. M. ten. A. F. van Holst, H. Kleijer en J. Stolp, 1995. Handleiding bodemgeografisch onderzoek; richtlijnen en voorschriften. Deel A: Bodem. Wageningen, DLO-Staring Centrum. Technisch Document 19A. Cohen, K.M. & E. Stouthamer, 2012. Beknopte toelichting bij het digitaal basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas Delta, Utrecht, 2012. Es. Van W.A., Sarfatij, H. & P.J. Woltering (red.) 1988. Archeologie in Nederland; De rijkdom van het bodemarchief. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Amersfoort. Kuiper, M. 2006/2007. Atlas van topografische kaarten Nederland, 1955-1965. Uitgeverij 12 Provinciën, Landsmeer. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek (SIKB, 2006)

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 40

Bijlage 4: Overzicht vondstlocaties

Zaak nr:

Coordinaat

Periode

Vondsten

Complexen

2154910100 143520/406239

Romeinse tijd

Keramiek

Onbekend

2346905100 144045/405362

IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd

Keramiek

Bewoning

2363389100 144045/405363

IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd

Gebruiksmateriaal, keramiek

Agrarisch, bewoning

2418071100 144127/405247

Paleoliticum, Mesoliticum, Neoliticum, Gebruiksmateriaal, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, keramiek, vuursteen Middeleeuwen, Nieuwe Tijd

Bewoning

2904136100 143275/406450

Paleoliticum, Mesoliticum, Neoliticum Vuursteen

Onbekend

2954535100 144480/404780

Middeleeuwen, Nieuwe Tijd

Onbekend

Cultus

3194692100 144960/404850

Bronstijd

Metaal

Metaal

3204402100 144960/404850

Nieuwe Tijd

Metaal

Onbekend

3230160100 144900/404800

Nieuwe Tijd

Metaal

Onbekend

3230169100 144960/404720

Nieuwe Tijd

Metaal

Onbekend

3230314100 144640/404175

Nieuwe Tijd

Metaal

Onbekend

3232267100 143300/406450

Mesoliticum, Neoliticum, Middeleeuwen

Keramiek, vuursteen

Onbekend

3241185100 143540/405950

Middeleeuwen, Nieuwe Tijd

Keramiek

Bewoning

4628449100 144293/405233

Paleoliticum, Mesoliticum, Neoliticum, Bot, gebruiksmateriaal, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, metaal Middeleeuwen, Nieuwe Tijd

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Geen

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 41

Bijlage 5: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen

Zaak nr:

Coordinaat

Onderzoek

Periode

Vondsten

Complexen

Booronderzoek

Onbekend

Geen

Geen

Romeinse tijd

Keramiek

Onbekend

2188818100 146861.3/406628.4 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 55.2746 ha.

Geen

Geen

2192640100 144079.4/404688.1 Booronderzoek Oppervlak: 0.748943 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2202254100 143572.6/404698.5 Booronderzoek Oppervlak: 1.83739 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2202262100 143617.1/404435.5 Booronderzoek Oppervlak: 0.73458 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2230426100 143524.7/404555.1 Booronderzoek Oppervlak: 1.36015 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2250360100 144023.7/405403.4 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 8.95227 ha.

Geen

Geen

2256809100 144296.8/405011.9 Booronderzoek Oppervlak: 1.06085

Geen

Geen

2045699100 143963/404415.8 Oppervlak: 1.04566 ha.

2154910100 143521.5/406237.9 Booronderzoek Oppervlak: 0.009556 ha.

Versie: 03-05-2022

Onbekend

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 42

ha. 2260364100 143874.2/404520.3 Booronderzoek Oppervlak: 0.213842 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2267225100 144066.1/405362 Oppervlak: 7.05842 ha.

Booronderzoek

Onbekend

Geen

Geen

2272985100 144210.7/405106.1 Booronderzoek Oppervlak: 2.66975 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2278152100 143874.5/404969.9 Booronderzoek Oppervlak: 0.117829 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2286488100 144129.4/405113 Booronderzoek Oppervlak: 0.218178 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2316019100 143931/405700.4 Booronderzoek Oppervlak: 0.194087 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2326696100 144223.2/405047.9 Proefsleuven Oppervlak: 1.17663 ha.

Onbekend

Geen

Geen

2346905100 144054.9/405346.6 Proefsleuven Oppervlak: 7.60794 ha.

IJzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd

Keramiek

Bewoning

2363389100 144051.9/405346.8 Proefsleuven Oppervlak: 7.71001 ha.

IJzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd

Gebruiksmateriaal, keramiek

Agrarisch, bewoning

Geen

Geen

2381119100 144180.1/406594 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 0.769417

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 43

ha. 2395310100 143745.7/406173.6 Booronderzoek Oppervlak: 0.106788 ha.

Onbekend

2418071100 144149.3/405241 Oppervlak: 1.38834 ha.

Paleoliticum, mesoliticum, neoliticum, Gebruiksmateriaal, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, keramiek, vuursteen middeleeuwen, nieuwe tijd

Begeleiding

Geen

Geen

Bewoning

2471507100 146250.7/406200.1 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 93.6492 ha.

Geen

Geen

2484079100 143988.3/405652.8 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 0.116418 ha.

Geen

Geen

2484087100 143987.4/405652.8 Booronderzoek Oppervlak: 0.136018 ha.

Onbekend

Geen

Geen

4570671100 143806.3/406100.1 Booronderzoek Oppervlak: 0.218623 ha.

Onbekend

Geen

Geen

4628449100 144292.9/405232.5 Booronderzoek Oppervlak: 0.02839 ha.

Paleoliticum, mesoliticum, neoliticum, Bot, gebruiksmateriaal, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, metaal middeleeuwen, nieuwe tijd

4654855100 144316/405231.5 Oppervlak: 1.15014 ha.

Bureauonderzoek Onbekend

Geen

Geen

Geen

4713490100 144138.3/405268.9 Opgraving Oppervlak: 2.97828 ha.

Onbekend

Geen

Geen

4720375100 143827.6/405451.6 Booronderzoek Oppervlak: 1.20345

Onbekend

Geen

Geen

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 44

ha. 4723201100 145670.9/405508.1 Booronderzoek Oppervlak: 53.6898 ha.

Onbekend

Geen

Geen

4754103100 144757.2/404841.1 Onbekend Oppervlak: 0.033412 ha.

Onbekend

Geen

Geen

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 45

Bijlage 6: Boorbeschrijving

Algemene boorgegevens Soort boring Projectnummer Projectnaam Deelgebied Organisatie Archis meldingsnummer Coördinaatsysteem Coördinaatsysteemdatum Locatiebepaling Referentievlak Bepaling maaiveldhoogte Boormethode Boordiameter Opdrachtgever

BAR 19-207 Helvoirtsestraat, Helvoirt NVT ArcheoPro 4776030100 RD2000 ETRS89 GPS en meetlint NAP AHN – Waterpas Zandguts 2 cm Makelaardij Meeuwis

Posities van boringen (boorlocaties) Boornummer XCO

YCO

Meters t.o.v. NAP

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

405673.4 405688.5 405702.8 405650.5 405663.2 405677.9 405691.3 405637.3 405650.8 405665.2 405678.3

6.76 6.80 6.91 6.69 6.67 6.74 6.79 6.63 6.61 6.74 6.81

Versie: 03-05-2022

144063.1 144086.0 144108.8 144070.0 144091.3 144113.9 144135.7 144089.4 144111.9 144134.2 144156.2

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 46

Boorbeschrijving volgens ASB 5.2 Boor Nr. 1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

LDO 43 52 80 50 68 100 47 62 90 45 57 100 53 94 140 32 53 80 36 47 90 40 52 90 44 77 96 140 44 58 100 43 56

Versie: 03-05-2022

Lithologie GD BK Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z

BS

BZ

BG

BH 3 1

1 3 1 1 3 1 1 3 1 1 3 1 1 3 1 1 3 1 1 3 1 1

1

3 2 1 2 3 1

1 3 1

Kleur HK BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR BR GR GR BR GR GR BR GR

TK

IK DO

VLK

Overige kenmerken CO PLH VS

AIS BHN

BI

GI

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

GR BR

BHAC BHAC BHC

VRG VRG

DEZ DEZ DEZ

BR

BHAC BHC

VRG

DEZ DEZ

BR

BHAC

VRG

DEZ

LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO

LI DO LI DO

www.ArcheoPro.nl

SST

Archeologisch onderzoek Helvoirtsestraat, Helvoirt, Gemeente Vught

100

Z

1

GR

ArcheoPro Rapport, 20015, Pagina 47

LI

BHC

DEZ

Betekenis van de afkortingen: LDO – Onderzijde boortraject Lithologie: GD – Onverharde sedimenten: G = grind, K = klei, L = leem, V = veen en Z = zand Bijmengsels: BK = bijmengsel klei, BS = bijmengsel silt, BZ =bijmengsel zand, BG= bijmengsel grind, BH = bijmengsel humus. Betekenis toegevoegde cijfers: 1 = zwak, 2 = matig, 3 = sterk en 4 = uiterst. Kleur: HK = hoofdkleur, BL = blauw, BR = bruin, GE = geel, GN = groen, GR = grijs, OL = olijf, OR =oranje, PA = paars, RO = rood, RZ = roze, WI = wit, ZW = zwart. TK = Tweede kleur (kleurafkortingen als boven). IK = Intensiteit kleur: LI = licht en DO = donker VLK = Vlekken (V): 2e en 3e letter is kleurafkorting als boven, 1 = weinig, 2 = matig , 3= veel Overige kenmerken: CO = Consistentie (C ): ZSL-zeer slap, SLA-slap, MSL-matig slap, MST-matig stevig, STV-stevig PLH = plantenresten (PL0 = geen, PL1 = spoor, PL2 = weinig, PL3 = veel) VS = veensoorten SST = Sedimentaire structuren BHN = Bodemhorizont; BHC = C-horizont, BHAC = AC-horizont BI = Bodemkundige interpretaties; BOV = bouwvoor , ROG = rommelig, VRG = vergraven GI = Geologische interpretaties; DEZ = dekzand AIS = Archeologische indicatoren

Versie: 03-05-2022

www.ArcheoPro.nl