7. Raadsinformatiebrief Uitkomsten Ethos-telling en doorkijk aanpak dakloosheid

Vught Raadsinformatiebrief Datum Onderwerp Zaaknummer Documentnr.

24 oktober 2023 Uitkomsten Ethos-telling en doorkijk aanpak dakloosheid Z22 - 257245 UIT/23 - 577462

Inleiding Op 5 oktober bent u door wethouder Van de Ven geïnformeerd over de resultaten van het Ethos telonderzoek dak- en thuisloosheid. Deze raadsinformatiebrief is een vervolg hierop. Deze raadsinformatiebrief zal ingaan op hoe we deze uitkomsten gaan gebruiken bij de uitwerking van het regionale Actieplan Aanpak Dakloosheid en zal tevens een update geven over de genomen stappen in de transformatie van de maatschappelijke opvang. Het betreft een regionale raadsinformatiebrief, die volgens afspraak in het poho van 4 oktober jl. aan alle gemeenteraden in de regio wordt aangeboden. Aan het eind van deze brief besteden we aandacht aan de specifieke gegevens van Vught.

Voorgeschiedenis

De regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2020 e.v. is vastgesteld in de raad op 12 december 2019. Het Regioplan doordecentralisatie is vastgesteld in de raad van 25 november 2021.

Inhoudelijk We gaan hieronder eerst nader in op de belangrijkste conclusies van de ETHOS-telling en schetsen daarna de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van de maatschappelijke opvang. We delen hierbij de resultaten van de derde monitor 2023 beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Tenslotte nemen we u mee in het proces naar een regionaal actieplan aanpak dakloosheid en we eindigen met de Vughtse situatie.

Uitkomsten ETHOS-telling Het ETHOS-onderzoek brengt het aantal dak- en thuislozen in de regio Meierij en Bommelerwaard in beeld. Op 5 oktober hebben wij u op de hoogte gesteld van de uitkomsten van deze telling. Het onderzoek definieert dakloosheid als `gebrek aan volwaardige huisvesting'. Met `dak- en thuislozen' worden bedoeld: mensen die in leven in de openbare ruimte, noodopvang of tijdelijke opvang, in niet conventionele woonplekken (zoals caravan of auto), of die tijdelijk verblijven bij een instelling (bij gebrek aan passende vervolghuisvesting), of bij familie, vrienden of derden of mensen met een dreigende huisuitzetting zonder passende vervolghuisvesting. Dit is dus een zeer

1/5

Vught k'-==ruime definitie. Globaal trekken wij vier conclusies uit het onderzoek: 1. Dakloosheid komt overal voor Van de ruim 1.000 dak- en thuislozen in onze regio verblijft 57% in 's-Hertogenbosch en 43% in de regiogemeenten. Het onderzoek bevestigt dus dat dakloosheid niet alleen een stedelijk probleem is, maar in alle gemeenten voorkomt, ook in de kleinere regiogemeenten. 2. Er ijjn grote verschillen tussen dak- en thuislo.ze personen Het stereotype beeld van `de alleenstaande man van middelbare leeftijd met psychische en/of verslavingsproblematiek' is achterhaald. Zo is ongeveer een derde van de dak- en thuisloze vrouw. 3. Dak- en thuisloosheid treft veel kinderen enjongeren Van het totaal aantal dak- en thuislozen is 22% kind (0 tot 18 jaar) en 22% jongvolwassen (18 tot 28 jaar). Daarnaast blijken nog ca. 250 kinderen indirect betrokken bij een situatie van dak- en thuisloosheid omdat één van hun ouders dak- of thuisloos is. Bij kinderen zien we dat een relatiebreuk van de ouders het vaakst de aanleiding vormt voor dak-en thuisloosheid. Bij jongvolwassenen is een conflict in de thuissituatie meestal de aanleiding. Zij wonen vanwege de woningnood vaak noodgedwongen steeds langer bij hun ouders, wat kan leiden tot fricties. De cijfers baren ons zorgen, omdat dak- en thuisloosheid grote negatieve effecten hebben op de ontwikkeling van kinderen en jongeren. 4.

Verbogen dakloosheid is een grootprobleem Het onderzoek bevestigt ons vermoeden dat verborgen dakloosheid een groot probleem is: de helft van de dak- en thuisloze mensen verkeert in de minder zichtbare situaties van dak- en thuisloosheid. Deze mensen verblijven bij vrienden, familie of derden of in een auto, stacaravan of schuur. Gevolgen voor het beleid De uitkomsten van het ETHOS-onderzoek bevestigen onze vermoedens dat de dak- en thuisloosheid veel groter is dan het aantal personen die we in beeld hebben bij de opvang, dat het beslist niet alleen een stedelijk probleem is en dat dak- en thuisloosheid veel kinderen en jongeren treft. Het onderzoek versterkt ons beeld dat we met het eerder ingezette beleid, gericht op het realiseren van meer huisvesting, ondersteuning van mensen met financiële problematiek én de transformatie van de maatschappelijke opvang, op de goede weg zijn. Zo sluit het gegeven dat ongeveer de helft van de dak- en thuislozen zich in de regiogemeenten bevindt, naadloos aan op onze eerdere beleidskeuze om meer in te zetten op kleinschalige opvang in de regio en het aanbod aan opvangmogelijkheden hier te vergroten. Mensen willen immers het liefst binnen hun vertrouwde omgeving opgevangen worden.

Ook pilots als Onder de pannen en Wonen Eerst, blijken noodzakelijk gezien de grote verborgen dakloosheid en dak- en thuisloosheid onder kinderen en jongvolwassenen. Het percentage kinderen en jongvolwassenen dat dak- of thuisloos is vinden we onacceptabel.

2/5

Vught We willen meer inzetten op de preventie van dakloosheid bij kinderen en gaan onder andere onderzoeken hoe we de mogelijkheden van tijdelijke huisvesting voor spoedzoekers, waaronder ouders met kinderen, kunnen uitbreiden. We gaan afspraken maken over het ruimhartiger toepassen van de urgentieregeling, waarbij de belangen van kinderen voorop gesteld worden. Deze afspraken nemen we op in de prestatieafspraken 2024 met de woningcorporaties. Jongvolwassenen gunnen we dat ze op kamers kunnen gaan wonen zodra ze daaraan toe zijn, om van daaruit door te stromen naar een zelfstandige woning. We gaan inzetten op het vergroten van het aantal kamers, bijvoorbeeld door mensen op te roepen kamers beschikbaar te stellen via "Onder de pannen".

Update van de ontwikkelingen in de aanpak van dak- en thuisloosheid (transformatie MO) Hieronder schetsen we de ontwikkelingen in de aanpak van dak- en thuisloosheid van het afgelopen jaar. De aanpak is gericht op het creëren van een sneller en breder perspectief en herstel voor inwoners die dak- of thuisloos zijn. Hierbij sturen we op drie bewegingen: `van opvang naar wonen', `van grootschalig naar kleinschalig' en van `stad naar regio'. Voor diegenen waarvoor zelfstandig wonen (nog) geen optie is, bieden we opvang. Wat zijn de laatste ontwikkelingen? Eerst een thuis • Voor de groep economisch dakloze mensen is in Vught en Den Bosch de pilot Onder de Pannen gestart, er zijn aanmeldingen van potentiële huurders en verhuurders en is een eerste match gemaakt. • Via de pilot Wonen Eerst zijn in 2023 inmiddels 21 mensen gehuisvest die anders een beroep zouden doen op MO. • Housing First is een methodiek voor inwoners met een complexe zorgvraag die onder strikte voorwaarden zelfstandig wonen met aanzienlijke begeleiding. In 4 jaar zijn ca. 35 inwoners via HF gehuisvest. • Het aantal kleinschalige opvangplekken in de regio wordt uitgebreid. Na Boxtel, Zaltbommel en Veghel zal dit jaar de kleinschalige opvang in Vught starten en naar verwachting ook die in Maasdriel. Met Sint-Michielsgestel wordt nog gesproken.

• De pilot woonwerktrajecten met Springplank is positief geëvalueerd en de pilot is met 2 jaar verlengd. • Voor de uitstroom van cliënten BW en MO naar sociale huurwoningen is sinds dit jaar een regionaal dekkend netwerk van urgentieplusregelingen. We bevorderen de uitstroom naar herkomstgemeenten. De dag- en nachtopvang aan de Oranje Nassaulaan Zoals bekend is er vanaf 1 januari jl. nog één dag- en nachtopvang (Oranje Nassaulaan). Tijdens de ETHOS-telling in mei 2023 was de druk op deze voorziening hoog (ca. 40 personen voor 32 bedden), omdat er ook cliënten verbleven die in afwachting waren van een zorg- of behandelplek elders.

3/5

Vught

k-1 -

Inmiddels hebben we samen met MO Den Bosch succesvol maatregelen genomen om het aantal personen in de dag- en nachtopvang naar beneden te brengen (naar ca. 25 — 30 personen sinds half augustus). Zo heeft MO Den Bosch extra formatie ingezet voor de interne coordinatie op deze locatie en zijn er zijn er samen met de toegang, MO Den Bosch en andere zorgpartijen goede afspraken gemaakt om de instroom te verminderen en uitstroom uit de dag- en nachtopvang te vergroten. Tot op heden is het gelukt om dit vast te houden. Nu het weer kouder wordt, verwachten we een grotere toestroom van dakloze mensen. We zijn daarom druk bezig met het organiseren van de winteropvang. VoorzieningLangdurigVerblijf De Raad van State heeft op 28 september jl. een voor de gemeenten gunstige uitspraak gedaan, waarbij het verzoek van omwonenden om een voorlopige voorziening te treffen is afgewezen. Dit betekent dat we door kunnen met de realisatie van de Voorziening Langdurig verblijf (VLV). Het grondwerk is inmiddels grotendeels afgerond en ook de cabins zijn geplaatst. We verwachten dat de eerste mensen in januari 2024 opgevangen kunnen worden. Omdat een deel van de doelgroep van de VLV momenteel nog tijdelijk in de dag- en nachtopvang en in de hostels verblijft, zal de druk op deze voorzieningen begin 2024 verder afnemen, omdat men dan in de VLV terecht kan.

De regionale monitor beschermd wonen en maatschappelijke opvang (M0/B1F) In de Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2020 en verder is opgenomen dat we periodiek monitoren om te kunnen sturen op de beleidsdoelen. We gebruiken de monitor om de jaarlijkse uitvoeringsplannen voor MO/BW bij te stellen. De derde monitor is onlangs afgerond (zie bijlage). De meting toont onder andere de verschuiving van wonen in grootschalige opvang en inrichtingen naar meer lichte vormen van beschermd wonen en kleinschaliger vormen van opvang. Aandachtspunt blijft het bieden van dagbesteding en mogelijkheden voor participatie aan de samenleving. Op naar een regionaal actieplan aanpak dakloosheid We willen het huidig beleid voortzetten en dus samen met de regio Meierij en Bommelerwaard blijven inzetten op de drie bewegingen: `van opvang naar wonen', van `grootschalig naar kleinschalig' en van `stad naar regio'. Het aantal beschikbare woningen is hiervoor cruciaal. Mensen hebben uiteindelijk een woning nodig. Om onze woningvoorraad te vergroten zijn in de regionale woondeals inmiddels stevige afspraken gemaakt over het toevoegen van woningen tussen nu en 2030. Daarvan komen er 2.000 in Vught. Van die 2.000 woningen zitten er in de plannen volgens de Regionale Woondeal Noordoost-Brabant 425 sociale huurwoningen en 50 tot 100 flexwoningen.

Met de regio werken we een regionaal actieplan aanpak dakloosheid uit (afgeleid van het Landelijk Actieplan), met accenten per gemeente, dat we u in de eerste helft van 2024 zullen voorleggen. Uitkomsten van de telling in Vught In de ETHOS-telling is gekeken waar de dak- of thuisloze persoon zich op de teldag bevond. De optelsom hiervan schetst een regionaal beeld. Er kan daarmee geen harde uitspraak worden

4/5

Vught k gedaan over het aantal dak- of thuisloze inwoners van de gemeente zelf, alleen over de verblijfplaats op het moment van tellen. Een getelde dak- of thuisloze kan afkomstig zijn uit een andere gemeente, tegelijk kan het zijn dat Vughtse daklozen in bijvoorbeeld Den Bosch verblijven. In de gemeente Vught zijn 54 volwassenen en 6 kinderen geteld die dak- of thuisloos zijn. Dit getal geeft een vertekend beeld door het gegeven dat gedetineerden uit de PI die kort na de telling vrij zouden komen zonder zicht op een verblijfplaats, hierin meegenomen zijn. Het betreft hier 28 van de 60 getelde mensen. Feitelijk gaat het hier om mensen die teruggaan naar de gemeente van herkomst. In alle of nagenoeg alle gevallen zal dat niet de gemeente Vught zijn. Een reëler aantal wordt dus gevormd door de 26 volwassenen en 6 kinderen die dan overblijven. Dat zijn in Vught vooral mensen die tijdelijk in een instelling verblijven zonder zicht op verblijfplaats en mensen die noodgedwongen tijdelijk verblijven bij familie, vrienden of derden. Er zijn geen kinderen in Vught die op straat verblijven, maar zoals gezegd zijn er wel 6 kinderen geteld, die thuisloos zijn en dagelijks stress ervaren van hun situatie. Daarnaast zijn er nog kinderen die zelf niet dak- of thuisloos zijn, maar waarvan één van de ouders dit wel is.

Uit het bovenstaande blijkt dat we enerzijds een hard aantal kunnen benoemen, anderzijds dat dit nog niet alle gedetailleerde informatie geeft. Wat we wel weten is dat er in de regio vele mensen zijn die zich niet op straat bevinden maar voor wie wel de woningnood een actueel probleem is. In de regio maken we gezamenlijk afspraken over de aanpak van dak- en thuisloosheid. De uitkomsten van de ETHOS-telling helpen ons daarbij. Tegelijk is het niet zo dat we met een specifieke lijst van actiepunten dit probleem op de schaal van Vught kunnen oplossen, een regionale aanpak is hierin belangrijk. Gemeenten moeten deze aanpak lokaal implementeren. De eenmalige middelen die in 2023 uitgekeerd worden vanuit de reserve BW/MO (ca. € 1,2 miljoen voor Vught), kunnen we inzetten voor investeringen in het sociaal domein, zoals voor preventie van dak- en thuisloosheid. Een raadsvoorstel hiervoor volgt begin 2024.

Burgemeester en wethouders de secretaris,

Vught, de burgemeester,

W.

R.J. van de Mortel

Keijzers

5/5