4. Raadsinformatiebrief Stand van zaken opvang en migratie

ht Raadsinformatiebrief Datum Onderwerp Zaaknummer Documentnr.

5 december 2023 Stand van zaken opvang en migratie Z22 - 256555 UIT/23 - 585790

Inleiding Nog steeds komt een groot aantal vluchtelingen naar Europa. De verwachting van het ministerie is dat de hoge instroom blijft aanhouden, waardoor extra opvangplekken nodig blijven. Hoewel de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) nog niet van kracht is, werken we wel al als zodanig. De gemeenten uit de Veiligheidsregio Brabant Noord hebben in december 2022 met elkaar een regioplan opgesteld. Naast de huisvestingsopgave voor vergunninghouders, zijn de opvangopgaven voor asiel en Oekraïense ontheemden onderdeel van dit regioplan. In het regioplan is het belang onderschreven van goede regionale spreiding van opvanglocaties. Dit omdat geschikte plekken schaars zijn, maar ook vanwege de druk op diverse voorzieningen en de omgeving. Het regioplan gaat uit van een bijdrage van elke gemeente, waarbij (sub)regionaal wordt opgetrokken om de benodigde opvangcapaciteit te leveren. Indien gewenst kan onderlinge uitruil van opgaven plaatsvinden.

Het college heeft het COA begin dit jaar een opvanglocatie voor de asielopvang aangeboden. Dit aanbod is door het COA afgewezen, omdat hij geen invulling kon geven aan de voorwaarde tot het huisvesten van voornamelijk gezinnen. Het COA kon de opvanglocatie slechts benutten voor de opvang van alleenreizende mannen. Zowel Reinier van Arkel als het college achtte dit onverstandig, gelet op de kwetsbare doelgroepen die op het zorgpark zijn gehuisvest. Door dit besluit van het COA zijn we niet in staat de opvangopgave asiel in te vullen. Het college heeft echter nadrukkelijk zijn loyaliteit aan de (regionale) opvangopgaven getoond en hiervoor verantwoordelijkheid genomen. Dit heeft ertoe geleid dat we met de regio hebben afgesproken dat we in 2024 dubbel zoveel opvangplekken voor Oekraïense ontheemden realiseren, als in het regioplan is overeengekomen. In totaal gaat het dan over 348 opvangplekken. Bovenstaande staat los van de taakstelling tot het huisvesten van vergunninghouders. Over de stand van zaken daarvan, heeft uw raad recent een raadsinformatiebrief ontvangen. Het college streeft ernaar aan het einde van het jaar te voldoen aan de actuele taakstelling tot het huisvesten van deze doelgroep.

Inhoudelijk Opvangopgave Oekraïense ontheemden De voortdurende oorlog in Oekraïne zorgt ervoor dat de instroom van Oekraïense ontheemden aanhoudt. Er is landelijk al enige tijd sprake van een hoge bezettingsgraad in de gemeentelijke opvanglocaties voor Oekraïners. Het ministerie heeft recent de verwachting uitgesproken dat dit op korte termijn niet zal veranderen. Het ministerie constateert ook dat de instandhouding van de gemeentelijke opvanglocaties vooralsnog goed verloopt, maar dat de uitbreiding van het aantal

1/5

Vught

k.-

opvangplekken steeds moeizamer gaat. Het vastgoed dat direct beschikbaar was, of snel beschikbaar te maken was voor opvang, is al ingezet. Ook speelt de toenemende druk op onderwijsvoorzieningen en gezondheidszorg een rol. Het college blijft zich solidair tonen met de actuele humanitaire crises en neemt daarin zijn verantwoordelijkheid. De urgente aard en aanzienlijke omvang van de diverse opgaven blijft om een innovatieve, creatieve en pragmatische aanpak vragen. Het ministerie heeft gemeenten ook opgeroepen om elke opvangplek optimaal te benutten en lege plekken te voorkomen. Hieraan geven wij gehoor, met zoveel mogelijk aandacht voor de menselijke maat en het instandhouden van een goed woon- en leefklimaat. Ook zet het ministerie in op het verder vergroten van zelfredzaamheid van Oekraïners, om het draagvlak voor opvang te behouden. In Vught doen wij dat al enige tijd. Wij zien dat Oekraïners in de meeste gevallen zelfredzaam zijn en in staat om verantwoordelijkheid te nemen. We constateren dat zij in veel gevallen werken, dat kinderen naar school gaan en dat er wordt deelgenomen aan het verenigingsleven en aan diverse maatschappelijke activiteiten. Vanuit omwonenden van opvanglocaties zijn geen noemenswaardige signalen van ongeregeldheden of klachten bekend. Governance Op 1 januari 2024 wordt het Staatsnoodrecht vervangen door de Tijdelijke wet Oekraïne.

De reden daarvoor is dat het Staatsnoodrecht niet langer dan strikt noodzakelijk mag worden toegepast en er volgens de regering geen (acute) noodsituatie meer is. Met de inwerkingtreding van de Tijdelijke wet Oekraïne, verschuift de verantwoordelijkheid voor het opvangen van Oekraïense ontheemden van de burgemeester naar het college. Gemeentelijke opvanglocaties Volgens de opvangopgave, dienen we 174 opvangplekken voor Oekraïense ontheemden te realiseren. Op dit moment hebben we voor deze doelgroep 216 opvangplekken. Hiermee voldoen we dus ruim aan de opvangopgave. Ook voldoen we nu al deels aan de toezegging aan de regio om het dubbele aantal opvangplekken voor Oekraïners te realiseren. De huidige opvanglocaties zijn gelegen in Vught en Cromvoirt. In 2024 zullen we ook (weer) beschikken over een opvanglocatie in Helvoirt. Hiermee geven we invulling aan de spreiding van opvanglocaties in de gemeente. De opvanglocaties hebben allen hun eigen kenmerken en dynamiek en bieden een prima woon- en leefklimaat. Hierna treft u informatie over de gemeentelijke opvanglocaties. •

Landgoed Fluke Bergen Landgoed Huize Bergen heeft sinds de start van de oorlog in Oekraïne een woning beschikbaar gesteld voor de opvang van vluchtelingen. In totaal kunnen hier vijf Oekraïners opgevangen worden. We hebben met Huize Bergen de afspraak gemaakt dat deze opvanglocatie ook na 2023 beschikbaar blijft voor Oekraïense vluchtelingen. In goed onderling overleg, bepalen we de komende tijd de precieze duur van de verlenging.

•

Landgoed Bleijendijk Op Landgoed Bleijendijk zijn nu bijna een jaar drie woningen beschikbaar voor de opvang van Oekraïners. Deze woningen bieden in totaal plek aan dertien Oekraïense ontheemden. De woningen zijn in elk geval nog tot eind 2024 beschikbaar. De eigenaren

2/5

Vught van het landgoed hebben de intentie uitgesproken om de opvang ook daarna voort te zetten, mocht daaraan behoefte zijn. •

De Leuvert Sinds begin november jl. zijn op De Leuvert tijdelijk vakantiewoningen beschikbaar voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Via gefaseerde instroom zijn hier in totaal negentig opvangplekken beschikbaar. Deze opvangplekken zijn verdeeld over vijftien zespersoons wooneenheden. Het gaat om een tijdelijke opvanglocatie, voor een periode van elf maanden.

•

De Klimop Vanaf eind juli 2023 is De Klimop ingezet voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Er zijn op deze locatie 120 opvangplekken beschikbaar, voor een periode van twee jaar. Bij raadsbesluit van 22 juni jl. hadden we de verwachting dat het -onder voorbehoud van leveranties van materialen- haalbaar zou zijn de locatie per half juli in gebruik te nemen. Dit is verlaat naar 28 juli 2023, met name omdat de levertijd van de keukens meer tijd vroeg. In het destijds voorliggende raadsvoorstel is ook opgenomen dat de kosten van de bouwkundige aanpassingen worden doorberekend in de huurprijs. Met Reinier van Arkel zijn we echter overeengekomen dat deze kosten wel onderdeel zijn van de huurovereenkomst, maar apart in rekening worden gebracht.

•

Emmaus Emmaus heeft het initiatief genomen om op haar perceel tijdelijk vier logiesgebouwen te realiseren. Wij zullen deze gebouwen voor een periode van drie jaar huren voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Deze logiesgebouwen bieden maximaal 200 Oekraïense ontheemden een opvangplek. De bouw van de logiesgebouwen heeft vertraging opgelopen doordat een bezwaarschrift was ingediend namens een aantal omwonenden. Dit bezwaarschrift is begin november jl. ingetrokken. Hiermee is de omgevingsvergunning onherroepelijk geworden. Het bestuur van Emmaus is op dit moment in gesprek met aannemers, onder andere ter actualisatie van de planning. Zodra de geactualiseerde planning bekend is, informeren wij uw raad hierover.

De gemeentelijke opvanglocaties bieden op dit moment 130 Oekraïners een opvangplek. De recent beschikbaar gekomen opvangplekken bij De Leuvert moeten grotendeels nog worden ingevuld. Op basis van de signalen van het Rijk over de grote instroom en volle aanmeldcentra, verwachten wij -met de regio- dat deze plekken op korte termijn gevuld zijn. Ook bij het invullen van deze opvangplekken, zullen wij gehoor geven aan de oproep van het Rijk om alle beschikbare plekken te benutten. Uiteraard met aandacht voor de menselijke maat en een goed woon- en leefklimaat. Dit betekent dat wij hier in principe zespersoons gezinnen of samen reizende gezelschappen, bestaande uit zes personen, zullen plaatsen. Particuliere opvang Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne, hebben diverse inwoners hun huis opengesteld voor de opvang van Oekraïense ontheemden. In totaal gaat het om dertig unieke gastgezinnen die gezamenlijk 78 Oekrainers opvingen. Op dit moment verblijven 24 van deze ontheemden nog in particuliere opvang. Uit de contacten die wij met gastgezinnen hebben, blijkt dat zij nog steeds naar tevredenheid invulling geven aan de opvang. Conform toezegging aan uw raad, bieden wij

3/5

Vught k' gastgezinnen een compensatie aan voor de extra kosten waarmee zij zich geconfronteerd zagen vanwege de opvang van Oekraïners. De dertig gastgezinnen ontvangen hierover binnenkort een brief. Aandachtspunten vanuit de gemeenteraad Tijdens het debat op 22 juni jl. over het voorstel voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne, is vanuit uw raad een aantal aandachtspunten naar voren gebracht. Hieronder informeren wij u per aandachtspunt over op welke wijze het college hieraan uitvoering heeft gegeven. •

Huurcontract Reinier van Arkel Het college is gevraagd met Reinier van Arkel afspraken te maken over de huisvesting van spoedzoekers in De Klimop. Dit voor het geval de opvang van Oekraïners zou zijn gestopt voordat de looptijd van het huurcontract is verstreken. Het college heeft hieraan invulling gegeven door in de huurafspraken vast te leggen dat wanneer het gehuurde niet langer nodig is voor de opvang van Oekraïners, we in overleg treden met Reinier van Arkel over mogelijkheden tot maatschappelijke opvang van andere groepen, zoals spoedzoekers. In alle gevallen wordt rekening gehouden met de specifieke karakteristiek en dynamiek van het zorgpark, net als met de kwetsbare doelgroepen die daar verblijven. Het is uiteindelijk aan Reinier van Arkel om te bepalen of er toestemming wordt verleend voor de opvang van deze doelgroep.

•

Inbedding ontheemden Het college is gevraagd aandacht te hebben voor de inbedding van toekomstige ontheemden, onder andere met betrekking tot beschikbare vrijwilligers. De inbedding van nieuwe ontheemden verloopt over het algemeen soepel. Zelfredzaamheid staat hierbij centraal. We merken dat de meeste Oekraïners dit een prettig uitgangspunt vinden. Over het algemeen zijn het zelfstandige mensen die hun weg prima weten te vinden, eventueel met incidentele ondersteuning. Dit laat onverlet dat wij zorgen voor ondersteuning als dat nodig is. Dit doen we via betaalde medewerkers of via vrijwilligers. Op dit moment hebben 22 vrijwilligers aangegeven zich te willen inzetten als ondersteuner bij activiteiten. Bij deze activiteiten is de behoefte van ontheemden leidend. De huidige behoefte ziet met name op activiteiten als taalles, tuinieren en activiteiten met kinderen.

•

Kwaliteit huisvesting Het college is gevraagd te zorgen voor het op een fatsoenlijke manier huisvesten van ontheemden. Onder andere door het borgen van privacy en het voorzien in publieke voorzieningen, zoals onderwijs en vervoer. Alle gemeentelijke opvanglocaties bieden fatsoenlijke huisvesting aan Oekraïense ontheemden. Wij spannen ons in om voor elke ontheemde een prettig woon- en leefklimaat te bieden. Wij werken echter binnen kaders, waardoor de mogelijkheden niet onbegrensd zijn. Daarnaast spannen wij ons, gelet op de grote nood aan opvangplekken en de oproep van het Rijk, in om opvangplekken maximaal te benutten. In sommige gevallen betekent dit dat er ingeleverd wordt op privacy. Uiteraard blijven wij hierover in goed overleg met de ontheemden en houden wij aandacht voor de menselijke maat. De bereikbaarheid van publieke voorzieningen is op dit moment op orde. De Oekraïners die in gemeentelijke opvanglocaties verblijven, zijn bijvoorbeeld allemaal toegewezen aan 4/5

Vught km een huisartsenpraktijk in de gemeente. Voor tandartszorg dient soms wat verder gereisd te worden, maar ook deze zorg is beschikbaar. Er is taalonderwijs voor volwassenen beschikbaar, er zijn taalklassen ingericht binnen het primair onderwijs en er is een mogelijkheid om de capaciteit (regionaal) op te schalen als dat nodig mocht zijn. Wat betreft vervoer zien wij dat Oekrainers over het algemeen goed in staat zijn om dit zelfstandig te regelen. Zij fietsen naar hun werk of school, maken gebruik van het openbaar vervoer of hun eigen auto. Voor leerlingen in het primair onderwijs die te ver van school wonen om daarnaartoe te fietsen, regelen we leerlingenvervoer.

Financieel Per 1 januari 2024 wijzigt de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne. Het normbedrag dat gemeenten ontvangen voor zowel de gemaakte kosten van de gemeentelijke opvang, als voor de particuliere opvangplekken, wordt naar beneden bijgesteld. Wij hebben de financiën herijkt met de nieuwe normbedragen. Deze herijking laat zien dat we -op basis van de actuele informatie- op dit moment een sluitend financieel plaatje hebben. Uiteraard blijven we de ontwikkelingen scherp monitoren. Als zich een risico voordoet, informeren we uw raad hierover.

Voor 2023 wordt een positief resultaat verwacht. Wij zullen uw raad een voorstel voorleggen om dit resultaat onder te brengen in een bestemmingsreserve. Hiermee kunnen de middelen alsnog worden ingezet voor het doel waarvoor zij door het Rijk aan ons zijn verstrekt. Wij verwachten deze middelen de komende jaren nodig te hebben om te kunnen blijven voldoen aan de diverse opvangopgaven. Burgemeester en wethouders van Vught, de secretaris, emeester,

R.J. van de Mortel

5/5