24. Stichting Erfgoed Vught - Verantwoording 'Vught viert 80 jaar vrijheid'

Van: Verzonden: donderdag 30 januari 2025 15:10 Aan: Secretariaat B&W <bestuur@vught.nl> Onderwerp: Verantwoording 'Vught viert 80 jaar vrijheid’

Let op: Deze mail komt van buiten onze organisatie. Help mee om onze organisatie veilig te houden en denk na voordat je op een link klikt of een bijgevoegd bestand opent.

Geacht College, cc. Geachte Gemeenteraad, Bijgaand treft u aan een korte inhoudelijke verantwoording met bijlagenvan de uitvoering van de activiteiten in het kader van ‘Vught viert 80 jaar vrijheid’. De (voorlopige) financiële verantwoording is u eerder toegestuurd door de financiële administratie van het NMKV die in dezen als budgethouder heeft gefungeerd. Hopende hiermee aan de gestelde subsidievoorwaarden te hebben voldaan, mede namens Saskia Heijboer en Jeroen van den Eijnde, Met vriendelijke groet, Voorzitter Stichting Erfgoed Vught E: M:

Aan het College van B&W van de Gemeente Vught cc. de Gemeenteraad van Vught 30 januari 2025

Eindverslag van de organisatie van ‘Vught viert 80 jaar vrijheid’ In het tweede half jaar van 2024 zijn er in Vught (Helvoirt en Cromvoirt) in totaal ruim 50 activiteiten uitgevoerd in het kader van de herdenking van de bevrijding in 1944. Daarvoor heeft de gemeente in eerste instantie €10.000,- en na een interventie van de gemeenteraad nog eens €15.000,- budget beschikbaar gesteld. Bijgevoegd is een financiële verantwoording daarvan, een overzicht van de uitgevoerde activiteiten en een beperkt aantal foto’s daarvan. De belangrijkste bevindingen van het organiserend gelegenheidscomité zijn: 1

2

3

Van het totale subsidiebedrag is € 23.958, - verbruikt. Het resterende deel is teruggestort. Dit komt vooral vanwege het feit dat door gezamenlijke inspanningen van de uitvoerende organisaties en het comité er meer dan €25.000,- aan subsidies is verworven van externe fondsen (zoals Heijmfonds, Jeugdfonds, Leijefonds, Brabant Remembers [provincie] en CFO). Ook waren er lokale sponsoren die deels om niet producten en diensten hebben geleverd. De totale omzet kwam daarmee boven de €50.000,-. Hoewel niettemin voor een aantal activiteiten toch nog eigen bijdragen moesten worden gevraagd, is de deelnamedrempel daarmee zo laag mogelijk gehouden. Voor het eerst zijn de bevrijdingsactiviteiten niet door de gemeente zelf georganiseerd. Het initiatief en de organisatie lag bij drie Vughtse erfgoedinstellingen: het Vughts Museum, de Stichting Erfgoed Vught en het Nationaal Monument Kamp Vught. Ook de werkwijze was nieuw. Gekozen is voor 1) van onderop, 2) gespreid in de tijd en 3) met inhoudelijke verbinding naar eigentijdse beleving van vrede, verbinding en veiligheid. Deze benadering leidde tot veel ideeën, veel samenwerking tussen organisaties en betrokkenheid van nieuwe doelgroepen (met name jeugd). Het verdient aanbeveling om deze vorm van ‘Right to challenge’ een volgende keer (2029?) of bij vergelijkbare gemeenschapsactiviteiten van meet af aan te benutten.

Het vergroot het draagvlak en de betrokkenheid, het is doelmatig en doeltreffend en legt minder beslag op de ambtelijke capaciteit.

Met dank voor uw steun en medewerking, (Vughts Museum) (Nationaal Monument Kamp Vught) (Stichting Erfgoed Vught)

Datum

Bkst.nr. Omschrijving

######### 24601157 Vrijheidsrok Vught, Helvoirt, Cromvoirt ######### 24601152 Voel je vrij, kom erbij bevrijdingsdiner

Relatie 20002737 - Judith Abels

€

Factuur 300

€

300

€

-

20002714 - Vughterstede

€ 2.460

€

1.900

€

560 319

######### 24601129 De Oude Herberg Cromvoirt diner ihkv 80 jaar bevrijding 20002725 - De Oude Herberg Cromvoirt V.O.F. 20001335 - Vughts Museum ######### 24601120 80 jaar bevrijding

Begroot

Verschil

€ 1.130

€

3.000

€

€

700

€

700

€

-

######### 24601141 muziek Bevrijdingslunch ######### 24601141 techniekkosten

20002729 - Vught Samen Ouder

€

400

€

-

€

400

20002729 - Vught Samen Ouder

€

266

€

-

€

266

######### 24601130 Qube Event Supplies - 2024757 Cromvoirt

20002726 - Qube Event Supplies

€

575

Cromvoirt

Formaat4- uitvoeringen tbv CromvoirtSporen 80 jaarvan B ######### 24601108 Drukkerij 80 jaar bevrijding ######### 24601086 camouflage

20000563 - Drukkerij Formaat

€

119

Cromvoirt

20002738 - Beks

€ 1.000

€

1.000

€

-

20000636 - Het Klaverblad V.O.F. ######### 24601083 V.o.f. Het Klaverblad Advertentie NMKV € ######### 24601073 REÜNIEORKEST REGIMENT VAN HEUTSZ - 2024009 20002719 - REÜNIEORKEST REGIMENT VAN HEUTSZ €

695 150

€ €

695 150

€ €

-

######### 24601059 discussie Petrus 80 jaar B ######### 24601058 200 boeken 80 jaar bevrijding

20002717 - Carola Mokveld

€

100

€

100

€

20001071 - Dit of Dat

€ 1.246

€

1.250

€

-4

######### 24601057 vergoeding kosten 80 jr bevrijding ######### 24601055 vergoeding bijdrage 80 jr

20002716 - Lisette Broes

€

745

€

1.000

€

-255

20001207 - Stichting Centrummanagement Vught

€ 1.754

€

1.754

€

-

######### 24601054 vergoeding bijdrage 80 jr ######### 24601053 Bijdrage Vughterstede

20001335 - Vughts Museum

€ 2.400

€

3.900

€ -1.500

20002714 - Vughterstede

€ 2.850

€

3.440

€

-590

######### 24601160 Jumelage concert Speeldoos

20002741 - Kunst en Vriendschap

€ 2.558

€

2.500

€

58

€

€

2.000

€ -2.000

Activiteiten Helvoirt ######### 24601172 Boek 80 jaar bevrijding Cromvoirt ######### 24601033 subsidie van Gemeente

-

€ 1.496

20000563- Drukkerij Formaat 20000035 - Gemeente Vught

Totaal € 20.944 terugbetaling Gemeente

Cromvoirt € -23.958 € -23.689

€

€ 23.958 €

€ -3.014

€

3.014

-

-269

Vught viert 80 jaar vrijheid Overzicht van activiteiten die in dit kader zullen worden uitgevoerd VERSIE 21 AUGUSTUS 2024 Niet alle data, locaties en tijdstippen zijn al definitief. Een definitieve versie volgt z.s.m. Activiteiten in cursief zijn al vóór de zomervakantie uitgevoerd.

1

2 3

4

5

6

7

Wat?

Wanneer en waar?

Door wie?

Presentatie en tentoonstelling over het inclusieproject naar aanleiding van een reis naar Auschwitz Avondvierdaagse is ook een vrijheidsmars

Elzenburg op 28 mei 19.30 uur

Vughtse jongeren over wat ze daarvan hebben geleerd.

In het groene Vught vanaf 4 startlocaties van 11 t/m 14 juni 12 juni in DePetrus 19.30 uur

Stichting Avond4daagse met de Genie + kapel Dirk Paagman met Erfgoed Vught, Vughts Museum ABZ en Huis73 Stichting Erfgoed Vught met de Stichting Verhalis

Lezing over de bevrijding van Vught door The 51th Highland Division (Eerste lezing in reeks) Namen&Nummers: samen een monument maken voor de 30 Joodse oorlogsslachtoffers

19 juni Workshop op het Maurick College; 1 september Brabantherdenking ’sHertogenbosch. Op 20 juni bij Elzenburg Welzijn Vught; Labyrint en Elzenburg

Wereld vluchtelingen dag samen met statushouders: verhalen van vluchtelingen op textiel Filmavond in de buitenlucht Huize Bergen op 19 juli Film ‘One life’ uit 2023 met 19.30 uur. o.a. Anthony Hopkins Cinema-menu 17.30 Zomervakanties Tentoonstelling van boeken September en oktober en artikelen over de Tweede in vitrines in DePetrus Wereldoorlog in Vught

Huize Bergen en Charlotte van Beuningenstichting Huis73 (Bibliotheek)

1

8

Expositie van de Vrijheidsrok

9

Expositie van de ‘Tree of Connection’ Lezing over het nieuwe boek: ‘De eerste oorlogsdagen in Vught’ (Verschijnt eind oktober)

10

11 12 13

14

15

16

* 17

18 19

September en oktober vóór DePetrus September en oktober in DePetrus 4 september in DePetrus 19.30 uur

Judith Abels Carola Mokveld Wieke Schrover m.m.v. Erwin Verhoeve en Erfgoed Vught, ABZ, Vughts Museum en Huis73 NMKV

Herdenking van 80 jaar ontruiming van het Kamp Vught Tentoonstelling over ‘Vught in de eerste oorlogsdagen’ Educatief project ’Eigenwijs en Vrij’ over 80 jaar vrijheid, op zoveel mogelijk basisscholen in Vught, Helvoirt en Cromvoirt. Rondleiding langs de voormalige kamp-spoorlijn [eventueel extra optie op 18 oktober] Lezing over de Vughtse verzetsstrijder Harry Holla

8 september bij het NMKV+Fussiladeplaats + Sachsenhausenherd. Vanaf 8 september in Vughts Museum DePetrus Vanaf 9 september tot Plaza Cultura (Heleen en met 18 oktober. Korthals en Lauri Korsten) met alle basisscholen uit de gemeente. 14 september om Henk Klösters i.s.m. 14.00 uur. het NMKV Start op Lunettenlaan

Lezing over ‘the making of’ van de ‘Tree of Connection’ en van het ‘Labyrint van Vught’. Kunstparticipatieprojecten met een boodschap Lezing over het boek ‘Wraak op het verzet’ van Ad van Liempt Vakoverstijgende projecten voor leerlingen van het Maurick College over diverse aspecten van de Vughtse geschiedenis in WOII. Lokaal historisch bewustzijn en kunstzinnige producties. Film ‘The great escaper’. (2x) 1x namiddag en 1x avond Lezing over de geschiedenis van het Kamp Vught [Extra optie op 18 okt]

25 september in DePetrus om 19.30 uur

18 september in DePetrus om 19.30 uur

In de periode tot eind oktober op alle afdelingen van het MC. Bezoeken van en expositie op o.a. het NMKV.

Koos Theuws met Erfgoed Vught, Vughts Museum ABZ en Huis73 Deelnemers aan deze projecten en Judith Abels, met Erfgoed Vught, ABZ, Vughts Museum en Huis73 Ad van Liempt in samenwerking met het NMKV Docenten Ne, Mu, Ge, CKV, BeVo en Te i.s.m. Vughts Museum, NMKV, DePetrus en de Lambertus.

1 oktober in de Speeldoos 2 oktober om 19.30 uur in DePetrus

ABZ, Huis73 en Vughts Museum Henk Klösters i.s.m. het NMKV

29 september 14.00 uur bij het NMKV

2

20 21

22

23

24

25

26

27

Jumelage Harmonie Kunst&Vriendschap met harmonie uit Oraniënburg Muzikaal programma met liedjes uit de ’40’er en ’50’er jaren: The Forces Sweethearts [Wordt vier keer uitgevoerd] ‘Nacht van de vrijheid’. Leerlingen van het Maurick College, orkest van conservatoriumstudenten en maaltijd met drie generaties. Voorlezen van passages uit het logboek van Leny HollaAarts: ‘Alles is rustig, zo af en toe valt er een granaat’. Vrijheidsmaal met 80 jongere en 80 oudere inwoners van Helvoirt/Cromvoirt die vrijheidssoep + brood en drankjes nuttigen èn in gesprek gaan over oorlog en het beleven van vrijheid. Vooraf vertellen Vughtse jongeren over hun ervaringen n.a.v. een bezoek aan Auschwitz Lezing: Het verhaal over de restauratie van een in Kamp Vught in de oorlog gemaakte schilderij en andere in gevangenschap gemaakte schilderijen Muzikaal programma met liedjes uit de ’40’er en ’50’er jaren: The Forces Sweethearts [Wordt vier keer uitgevoerd] Muzikaal programma met liedjes uit de ’40’er en ’50’er jaren: The Forces Sweethearts [Wordt vier keer uitgevoerd] Lunchvoorstelling met theaterproductie over oude

5 oktober in de Speeldoos

Harmonie K&V

9 oktober in de Vlasborch om 14.00 uur Uitvoering 1

Vlasborch, Vughterstede, Rienier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

12 oktober ‘s-avonds

Huis73, ABZ en Vughts Museum

Dorien Holla

12 oktober in D’n Inbreng in Helvoirt

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt samen met het jongerenproject ‘Inclusie’ van Elzenburg.

16 oktober in DePetrus

Restaurateurs met Erfgoed Vught, Vughts Museum en NMKV (Brigitte de Kok)

16 oktober in Huize Elisabeth om 15.00 uur

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

[Uitvoering 2] 18 oktober in WZC Theresia om 15.00 uur [Uitvoering 3]

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

17 en 18 oktober bij Novalis

Theaterwerkplaats Novalis 3

28

29 30 31 32 33

34

35

36

militair die terugkijkt op zijn leven. Muzikaal programma met liedjes uit de ’40’er en ’50’er jaren: The Forces Sweethearts [Wordt vier keer uitgevoerd] Boekje of krant met ‘Oorlogsverhalen van en over Vughtenaren’ Podcast(s) over Vughtse oorlogshelden Lezing over het boek ‘Verdraaid verleden’ van Joop Boelens Presentatie publicatie over ‘Voetbal in Vught tijdens de oorlogsjaren’ ‘Voel je vrij, kom er bij’. Senioren kijken terug op de oorlog. Vier vrijheidsmaaltijden met intermezzo’s . Vraag aan alle inwoners en bedrijven om de vlag uit te hangen . Ondernemers besteden in hun etalages aandacht aan oorlog en bevrijding. Bevrijdingsconcert ‘Bruggen bouwen’ van de Harmonie Kunst Adelt m.m.v. een Piperband uit Waalwijk. Dialoog over oorlogsverhalen met Cees Slegers en Floor Noijen (oudere en jongere). Vrijheidslied uit 1944 en ’Bridge over troubled water’ wordt gezongen door smartlappenkoor uit Cromvoirt. Verhalen uit de oorlog en verbeelding op 4 grote posters: Verhalen van basisschoolleerlingen en vluchtelingen over wat

19 oktober bij Novalis [Uitvoering 4]

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

Medio oktober presentatie in DePetrus Medio oktober in DePetrus 23 oktober in DePetrus om 19.30 uur

Lisette BroessCroonen

23 oktober in het nieuwe Clubgebouw van De Zwaluw. 25 oktober BSV/KBO op Theresia; .. oktober op de Vlasborch; 6 november op zowel Elisabeth als Theresia. Weekend van 26 en 27 oktober

Henk Klösters

26 oktober in het HelvoirThuis

Tentoonstelling in het HelvoirThuis 26 en 27 oktober

Joyce Tritschler en Ans de Man Joop Boelens en NMKV

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV Vughtse ondernemers en alle inwoners van Vught. Gemeente regelt versiering lantaarnpalen Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt

4

37 38

39 40

41 42

43 44

45

46

oorlog en vrijheid betekent en wat je ervoor moet doen. Rondgang met optredens langs de Vughtse oorlogsmonumenten. Concert van het genieorkest. Brug over de vijver (optie) Vrijmarkt voor kinderen (optie) Optreden Forces Sweethearts (optie) Sherman tank staat voor het gemeentehuis van Vught. Fietstocht (max. 25 deelnemers) met verhalen langs verschillende oorlogsmonumenten in Vught Bezichtigen van en verhalen uit de schuilkelder van Van Leusden aan de Dorpstraat Openstelling Lambertustoren met epitaaf van Vughtse oorlogsslachtoffers en presentatie nieuw monument voor Joodse oorlogsslachtoffers Open dag op Huize Bergen met rondleidingen over de rol van Charlotte van Beuningen Theatrale wandeling met vrijheidsmaaltijd vanuit het project ‘Sporen van camouflage’ Lezing over de strijd om de macht na de oorlog; de rol van Vughtenaar Fons Raaymakers en ‘het driemanschap’ Activiteiten voor 150 kinderen (groepen 7/8 uit Helvoirt en Cromvoirt). Per fiets naar Distelberg waar Verhalenvertellers en Pipers optreden. Vrijheidssoep in de manege. Bloemen bij monument.

26 oktober 26 oktober in het Park voor het Oude Raadhuis

26 en 27 oktober 26 en 27 oktober om 14.00 uur Start: Lunettenlaan 26 en 27 oktober van 11.00 tot 16.00 uur 26 en 27 oktober van 11.00 tot 16.00

Sint Catharina Gilde met het reünieorkest van Van Heuttz Gemeente Vught

Defensie Vught; Geniemuseum Henk Klösters

Liesbeth Sidler m.m.v. familie Van Haaren Gemeente Vught en Stichting Erfgoed Vught

27 oktober

Huize Bergen

26 en 27 oktober bij of vanuit het Geniemuseum. 2 x 2 uitvoeringen 6 november in DePetrus

Xander Beks

8 november

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt

Joyce Tritschler en Henk Termeer

5

47

Shermantank op de 8 november Distelberg bij het monument.

48

Bevrijdingsoncert ‘A tale of Freedom’ m.m.v saxofoonduo en verteller Plaatsen van kaarslichtjes op de Fusilladeplaats Podcast over ‘De 23 van TROUW’. 23 verspreiders en één tekenaar van het ‘illegale’ TROUW werden gefusilleerd in Vught Publiciteit en voorlichting over deze activiteiten via o.a.: . www.VisitVught.nl/vrijheid . Het Klaverblad (gemeentepagina en losse artikelen) . DTV; NOVO3 . Brabants Dagblad . Eigen websites, Nieuwsbrieven en huisorganen Uniform logo

49 50

51

16 november in DePetrus 24 december

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt m.m.v. Defensie Koor Sint Gregorius uit Haaren (Brigitte Vugs) Peter van Kaathoven

December 2024 of Januari 2025

NMKV

Doorlopend vanaf nu tot en met de Bevrijdingsdagen van 26 en 27 oktober

. Alle organisaties en dragers van deze activiteiten . De gemeente Vught . De initiatiefnemers

In totaal komen we daarmee al op ruim vijftig onderscheiden activiteiten. Een werkgroep in Cromvoirt is in juli begonnen met het organiseren van activiteiten in dat dorp. Deze kunnen nog aan dit overzicht worden toegevoegd.

6

1944

2024

80 jaar vrijheid

Foto: Nationaal Monument Kamp Vught

Station Vught

Helvoirtseweg Vught Foto: Nationaal Monument Kamp Vught

Geachte mede-dorpsgenoten, Voor u ligt een speciale krant, gemaakt in het kader van onze viering van 80 jaar vrijheid in Vught, Helvoirt en Cromvoirt. Een vrijheid die niet vanzelfsprekend is. Dat merkten onze (voor)ouders vierentachtig jaar geleden toen de Duitsers ons land innamen. Vierenhalf jaar lang konden zij niet in vrijheid leven. Maar ook nu is vrijheid nog niet vanzelfsprekend. Dat kunnen we zien op verschillende plekken in de wereld en kunnen we vernemen van de vluchtelingen, die hier zijn gekomen om hun oorlog te ontvluchten. Omdat die vrijheid niet vanzelfsprekend is, blijft het belangrijk dit te vieren en te herdenken. En dat doen we in deze periode met als hoogtepunt het weekend van 26 en 27 oktober. Op deze data werden onze dorpen bevrijd door de geallieerden. We herdenken de slachtoffers, die toen vielen en vieren de vrijheid, die we terugkregen. Eerder vierden we dat nog samen met onze bevrijders, maar dat is helaas niet meer mogelijk. Uiteraard zijn wij deze dagen bij hen in onze gedachten. Dankzij hen kunnen wij immers nu dit feest meemaken. Ik nodig u dan ook allen uit om daar aan deel te nemen. De opgestelde agenda laat zien, wat er dit weekend allemaal te doen is en ik roep u op samen met uw dorpsgenoten de vrijheid te vieren. Ook de verhalen in deze krant kan ik u van harte aanbevelen.

Verhalen van dorpsgenoten, die nog ooggetuige waren van de oorlog, die tachtig jaar geleden gelukkig eindigde. Daarnaast ook verhalen van mede-dorpsgenoten, die op allerlei manieren proberen om die periode te blijven herdenken. Tenslotte verhalen van jonge mensen, die zich eveneens bezig houden met het thema vrijheid. Zo vormen alle verhalen een brug van het verleden, via het heden, naar de toekomst. Een brug, die past bij het motto van de Brabantse herdenking: Brug naar Vrijheid. Met vriendelijke groet, R.J. van de Mortel, burgemeester

De artikelen in deze krant zijn slechts een samenvatting van de interviews. Op de volgende websites zijn de volledige verhalen te lezen: https://www.erfgoedvught.nl/bevrijdingskrant.html

‘Als je samen zo’n oorlog meemaakt, schept dat toch een band’ Dick Blom (90) was bijna zes toen de oorlog begon. Hij woonde in die tijd aan de Wilhelminalaan en heeft nog veel herinneringen aan die oorlogsjaren. “Toen de oorlog begon moest mijn vader, als beroepsmilitair, direct vertrekken. Na een spannende en onzekere tijd hoorden we dat hij in Londen zat. Samen met mijn vrienden Sjors Barteling en Herman Hogenbosch zag ik de Duitse militairen binnen marcheren. Sommige huizen werden gevorderd door de officieren, maar dat van ons niet.” Ondanks de oorlog, ging hij gewoon door met kind zijn. “Het was voor ons een spannende en zelfs leuke tijd. Op straat speelden we soldaatje, net als de grote mensen. Ook stalen we munitie waar we gevaarlijke stunts mee uithaalden.” Toch werd ook hij geconfronteerd met de mindere kanten. “Ik zat op de openbare school aan het Versterplein. De gordijnen moesten dicht blijven, want hier kwamen de gevangenen langs die naar Kamp Vught gingen. Ik had ook Joodse vrienden. Het gezin Trompetter werd gedeporteerd en daar is later een struikelsteen voor geplaatst.” Spannend was het moment dat de oudere broer van Blom opgeroepen werd om in Duitsland te gaan werken. “Dat deed hij niet en toen zag iemand hem ineens tussen de gevangenen naar Kamp Vught lopen. Ze hadden hem betrapt en gearresteerd.

De vriend van mijn zus zat in het verzet en heeft hem helpen ontsnappen toen hij op transport naar Duitsland moest. Hij heeft hierna in Friesland ondergedoken gezeten.” De laatste periode zaten ze vaak in schuilkelders tot ze tijdens de bevrijding de geallieerden binnen zagen trekken. “Mijn vader kwam snel daarna ook weer thuis, maar ik herkende hem niet meer. Hij moest direct door naar Den Haag om daar alles op te zetten en toen zijn we als gezin daar naar toe verhuisd. Maar met mijn Vughtse vrienden heb ik altijd contact gehouden. Als je samen zo’n oorlog meemaakt, schept dat toch een band.”

‘Ik kende geen gevaar en vond het gezellig in de schuilkelder’ De 84-jarige Liesbeth Sidler woonde tijdens de oorlog in de Dorpsstraat en schuilde bij gevaar in de kelder van Slagerij Van Leusden. “Opa Van Leusden had drie grote kelders en liet daar iedereen schuilen. Ik herinner me nog dat ik het leuk vond als we de kelder ingingen. Als kind kende ik natuurlijk geen gevaar en ik vond het gezellig in de kelder, zo allemaal bij elkaar. Soms sliepen we er ook, op matjes op de grond. We hadden toen allemaal grote gezinnen en zaten met wel 77 mensen in die kelder.” Pater de Greeve zat soms ook in de kelder. “Hij was vanuit Haarlem op bezoek gekomen in Vught en kon toen niet meer terug. Het was zijn idee om na de oorlog muurschilderingen in de kelder te laten maken, als dank aan de familie Van Leusden. Deze schilderingen zijn gemaakt door Jan Vaessen en zijn er nog steeds. ” Vanuit de kelder zag ze ook de grote brand in de woning van de dominee. “Daar viel een granaat op en toen brak er een grote brand uit. Vanuit de raampjes in de kelder zagen wij de brand. Van het pand bleef niet veel over en later gingen we daar op de puinhopen spelen, al mocht dat eigenlijk niet.”

‘De kok van de Duitse officieren maakte stiekem eten voor ons’ De Cromvoirtse Marijke Krijbolder – de Lange (87) woonde tijdens de oorlog aan de Iepenhoeve, dicht bij Kamp Vught. Hun huis werd gevorderd door de Duitsers. De oorlogsjaren hebben veel indruk op haar gemaakt. “Op een zondagochtend gingen we zoals gewoonlijk wandelen in het bos. Toen kregen we van Duitse soldaten te horen dat we nooit meer achter de dijk mochten komen. Op een keer was er een ontsnapte gevangene op ons terrein die werd achtervolgd door soldaten met bloedhonden.” Haar ouderlijk huis werd gevorderd door hogere Duitse officieren. “We mochten wel in ons huis blijven wonen, maar in één grote kamer op de bovenverdieping. Krijbolder merkte overigens dat niet alle Duitsers onaardig waren. “Met de kok van de Duitse officieren hadden we een goede band. Hij heette Jacob en maakte stiekem ook voor ons eten klaar. Een andere Duitser trok ons, toen we een keer buiten waren, opeens in het kolenhok. Hij had gezien dat er granaten aankwamen. Hij haalde een foto van zijn gezin tevoorschijn en zei dat hij zelf ook een vrouw en kind had. Hij wilde niet dat wij geraakt werden.” De kerk was voor de Cromvoirtenaren een plek waar alles gewoon doorging. “Ik heb daar nog mijn eerste communie gedaan. Mijn moeder had met kunst en vliegwerk een lap stof kunnen bemachtigen voor mijn jurk.

’s Ochtends keek mijn moeder altijd naar de kerk om op de torenklok te kijken hoe laat het was. Tot de toren opeens weg was. Hij was ’s nachts opgeblazen door de Duitsers. Daarna werden de diensten in de oude molen gehouden.”

‘Ik vond de loeiende sirenes en de vliegtuigen altijd angstig’ De 91-jarige Nelleke Groot Antink vond de oorlog soms een angstige tijd, met name als het luchtalarm afging. Het huis aan de Zonneheuvelstraat waar ze met haar ouders woonde, werd vernield tijdens de bevrijding. De Vughtse lag te slapen toen de oorlog begon. “We lagen in bed en hoorden vliegtuigen. We vonden vliegtuigen interessant dus we sprongen ons bed uit. Ik dacht parachutisten te zien springen, maar dat bleken wolken van het afweergeschut te zijn.” Het luchtalarm vond de jonge Groot Antink het meest angstig. “Vooral in de nacht was dat verschrikkelijk. Ik vond de loeiende sirenes en de vliegtuigen altijd angstig. Mijn vader zat bij de luchtbescherming en moest dan ook altijd weg. Hij stuurde dan morseberichten door vanuit de kelder onder het oude postkantoor.” “Op het station zagen we soms de Joden aankomen of weggaan. We gaven ze dan stukken brood. Ik vond het eng om de gevangenen te zien. Op een dag zat een moeder met haar twee kinderen in de trein en die riep ‘Help me’. Ze probeerde haar dochtertjes aan ons te geven. Mijn zus liep er naar toe, maar werd door een soldaat weggeduwd. Op dat moment drong het pas echt tot me door dat het fout zat.” In een droge sloot maakte haar vader een schuilkelder die hun redding betekende. “Er was een voltreffer op ons huis, dat daardoor onbewoonbaar werd.

Daarna woonden we op het terrein van retraitehuis Loyola.”

‘Het gaat om hun gedachtegoed en niet zozeer om hun daden’ In de oorlog waren er Vughtenaren die hun eigen leven waagden om anderen te helpen. Harry en Lenie Holla waren zulke mensen. Hun gedachtegoed stroomt door de aderen van de hele familie, waaronder kleindochter Dorien Holla. Harry Holla is de bekendste verzetsman uit Vught. “Maar wel met dank aan mijn oma. Zij was zijn kompas, steun en toeverlaat en vaak ook de verstandigste. Het verzetswerk begon met kleine stapjes en is zich daarna steeds verder gaan uitbreiden. In het begin was het vooral het verspreiden van illegale bladen en Joodse mensen helpen onderduiken.” Dorien had een goede band met haar opa en oma. “Mijn opa’s motto was ‘homo justis’ wat de rechtvaardige mens betekent. Hoewel we wel wisten wat mijn opa en oma hadden gedaan, werd de omvang pas duidelijk na zijn dood. Op zijn begrafenis zat de kapel bomvol met (Joodse) mensen die we niet kenden. Die vertelden allemaal dat ze het hadden overleefd dankzij opa. Toen zagen we pas de impact van hun werk.” Tijdens die begrafenis besloot ze het gedachtegoed van haar grootouders door te geven. “Het is ook echt een erfenis die ik door wil geven. Het gaat daarbij om hun gedachtegoed en niet zozeer om hun daden. Het gaat om de manier waarop ze dachten en de keuzes die ze maakten.

Dat hebben ze aan de hele familie meegegeven, en ook aan de Joodse families die ze gered hebben. “Het gaat erom hoe je samenleeft zonder mensen buiten te sluiten. Hoe je je richt op het goede en zelfstandig moet blijven nadenken. Zij hebben dat toegepast in het verzet, maar het gaat om het gedachtegoed dat erachter zit. Dat is nu nog steeds relevant. Ik hoop dat mensen daarover gaan en blijven nadenken.”

‘Er waren genoeg Vughtenaren die verzetsdaden pleegden’ Over de Tweede Wereldoorlog is al veel geschreven, ook in Vught. Henk Smeets (81) en Wieke Schrover (72) vulden al meerdere boeken en tijdschriften met hun verhalen. De oorlogsgeschiedenis komt tot leven door verhalen in onder andere de Vughtse Historische Reeks en Schatten van Vught. Maar ook in de boeken ‘De laatste oorlogsmaanden’ en ‘De eerste oorlogsdagen’. Dat laatste boek is onlangs uitgekomen en levert weer nieuwe informatie op. “Dit nieuwe boek is heel gedetailleerd, met dank aan de goede research van Erwin Verhoeve.” De twee hebben al een idee voor een volgend boek. “Verzet en collaboratie. De keuzes die mensen maken, vinden wij het interessantste aspect aan de oorlog. Hoe komt iemand tot een keuze om in het verzet te gaan, of juist collaborateur te worden.” De meeste Vughtenaren probeerden gewoon te overleven tijdens de oorlog. “Er is hen verweten dat ze niets deden tegen het concentratiekamp, maar dat is niet waar. Wij proberen in diverse artikelen tegenwicht te geven aan die beschuldiging. Er waren genoeg mensen die verzetsdaden pleegden. Veel konden ze echter niet doen. Hopelijk kunnen we de uitersten van verzet en collaboratie nog in een boek verwerken.”

Dick Blom speelde soldaatje met zijn vrienden Foto: Privécollectie Dick Blom

Gezin van Nelleke bij hun woning bij retraitehuis Loyola. Foto: Privécollectie Nelleke Groot Antink

Schotse soldaat voor het gemeentehuis Foto: Privécollectie Liesbeth Sidler

Harry en Lenie Holla op latere leeftijd Foto: Privécollectie Dorien Holla

Lambertuskerk in Cromvoirt met de verwoeste toren Foto: Collectie Vughts Museum

‘Ik ben ervan overtuigd dat wat we hier doen, effect heeft’ Kamp Vught speelt een grote rol in de oorlogsgeschiedenis van de gemeente Vught. Onder leiding van Jeroen van den Eijnde (61) staat op deze plek nu een herinneringscentrum waar jaarlijks tienduizenden bezoekers herdenken en bewustzijn creëren. Van den Eijnde kwam bij Nationaal Monument Kamp Vught terecht voor een vervangende dienstplicht. “Ik was geen principiële pacifist, maar was tot de conclusie gekomen dat ik geen bevel wilde krijgen om iemand te doden of zelf dat bevel moeten geven. Ik klopte precies op het juiste moment aan bij NM Kamp Vught want er was dringend behoeft aan iemand die ging coördineren en dat ben ik gaan doen.” “In het begin waren er iets meer dan 30 vrijwilligers en zevenduizend bezoekers per jaar. Na 10 jaar wisten we precies wat anders moest en kon en hebben zo in 2002 een vernieuwd professioneel herinneringscentrum neer kunnen zetten. Dat is de basis waar we nu nog steeds op voortborduren en het was de springplank naar verdere groei. Inmiddels hebben we honderdvijftig vrijwilligers in plaats van dertig en afgelopen jaar hadden we een record van 88.000 bezoekers.” De basis van NM Kamp Vught is volgens Van den Eijnde ‘herdenken is nadenken’. “Ik ben ervan overtuigd dat wat we hier doen, effect heeft. Het is een gelaagde geschiedenis die we vertellen, tijdens en ná de oorlog.

Het is een gelaagde geschiedenis die we vertellen. Met verhalen die kunnen inspireren en je tonen wat solidariteit, respect, medemenselijkheid kunnen doen. Ondanks de narigheid die hier gebeurd is, is het een nalatenschap om te koesteren.”

‘Er is een groot grijs gebied waarin keuzes belangrijk zijn’ Na de bevrijding werden overal in Nederland vrijheidsrokken gemaakt. Dat inspireerde theaterontwerpster Judith Abels (49) vijf jaar geleden tot het maken van een eigentijdse vrijheidsrok. Vanuit het werk in het theater raakte Abels geïnteresseerd in de verhalen van de gewone man of vrouw. “Deze zijn soms ook echt belangrijk om door te geven. Vijf jaar geleden schreef ik voor de herdenking van 75 jaar vrijheid een project voor scholen met een les die gaat over keuzes maken. Toen kwam Dian van Plaza Cultura met de vraag of ik samen met leerlingen een kunstwerk wilde maken. Ik wilde dat zelf dan wel combineren met hun opa’s en oma’s. Uiteindelijk is besloten om een vrijheidsrok te maken, waarvoor alle deelnemers een lapje maakten. Tijdens het maken van die lapjes gingen de kinderen en ouderen samen het gesprek aan met verhalen over oorlog en vrijheid.” Het vertellen van verhalen is een belangrijke drijfveer in de dingen die Abels doet. “Er is een groot grijs gebied waarin keuzes belangrijk zijn. Mijn opa van moeders kant wist net op tijd onder te duiken, terwijl mijn opa van vaders kant NSB-lid was. Er zijn altijd veel kanten aan een verhaal en die gaan meestal over keuzes maken.” Wat vrijheid voor Abels betekent: “Vrijheid is voor mij het kunnen denken wat je wilt en dingen doen zonder regels van bovenaf.

Het mogen zijn wie je wilt zijn, met acceptatie van iedereen. Iedereen is immers gelijk en mag meedoen. En dat allemaal zonder angst voor de gevolgen van wat je denkt of vindt.”

‘Veiligheid en vrijheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden’ In een oorlog zijn soldaten van groot belang. Dat geldt ook voor de genie, de ‘aannemers van defensie’. Kolonel Bas van den Berg (58) en majoor Xander Beks (43) leiden genisten op om te strijden voor vrijheid. Genisten zijn een ondersteunende eenheid van defensie. “Wij banen de weg. We leggen wegen en versperringen aan en doorbreken hindernissen. Ook bouwen we kampen en zorgen we voor de infrastructuur. Bij missies loopt de genie voorop, samen met de infanterie. Om de weg aan te leggen en vrij te maken, maar ook in de zoektocht naar bijvoorbeeld bermbommen.” ‘Wat is vrijheid?’ is een vraag die beide mannen bezighoudt. “Er worden heel veel maatregelen genomen om de vrijheid in het westen te waarborgen. Als we ons veilig voelen, ervaren we vrijheid want veiligheid en vrijheid zijn voor mij onlosmakelijk met elkaar verbonden.” aldus Van den Berg. “We doen onbewust heel erg veel om te dénken dat we vrij zijn.” Xander vult aan: “Ik ben veel in NoordIerland geweest waar vrijheid en veiligheid nog steeds niet vanzelfsprekend zijn. De grenzen in hoe we met elkaar omgaan zijn ook in onze samenleving nog steeds aan het vervagen.” De Genie in Vught zit op de van Brederodekazerne. Deze is tijdens de oorlog door de Duitsers gebouwd om als Kamp Vught te dienen.

“Deze kazerne is na de oorlog door het Nederlandse leger in gebruik genomen omdat er behoefte aan kazernes was. Je kan dit terrein niet zomaar meer wegdoen. De geschiedenis moet doorgegeven worden, maar we hopen dat de zwaarte van de lading van deze plek afneemt. We willen mensen wel met de neus op de feiten drukken dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.”

‘Charlotte van Beuningen zorgde goed voor haar medemensen’ Charlotte van Beuningen bekommerde zich tijdens de oorlog om de mensen die het zwaar hadden. Haar gedachtegoed leeft voor in het werk van Hotel Landgoed Huize Bergen en Woonstichting Charlotte van Beuningen. Tachtig jaar na de oorlog hebben Veronique van Bree van Huize Bergen en Joost Verschuuren van de Woonstichting samen de verbinding gezocht om te laten zien hoe zij het gedachtegoed van Van Beuningen nog steeds omarmen. “Charlotte van Beuningen zorgde goed voor haar medemensen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zorgde Van Beuningen voor voedselpakketten voor de gevangenen van Kamp Vught. Die pakketten werden in Huize Bergen gemaakt en ze bracht ze zelf met paard en wagen naar het kamp.” Van Bree en Verschuuren hebben een samenwerking gevonden in het herdenken van tachtig jaar vrijheid. “Er gebeurt nu zoveel in de wereld, dat het extra belangrijk is om te laten zien dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en dat er mensen als Charlotte van Beuningen zijn die dan opstaan.” Op zondag 27 oktober is er een open dag in Huize Bergen. “Hierbij ligt de nadruk op de tijd in de Tweede Wereldoorlog.” De Woonstichting ruimt dan ook een van de kamers in met een kijk op het heden. “Hier laten we zien hoe we het gedachtegoed van Van Beuningen verwerken in onze woonstichting.”

‘Hierdoor krijgen de leerlingen meer besef van vrijheid’ Het Maurick College heeft een speciaal project gemaakt van het thema vrijheid. Sammy Frankenhuis (40) en Meike Weisfelt (46) zijn twee van deelnemende docenten. “Vanuit onze samenwerking met Nationaal Monument Kamp Vught is het idee voor dit project ontstaan. Later kwam Plaza Cultura ook bij ons naar aanleiding van de theatervoorstelling TERECHT, die gaat over ons strafrechtsysteem en identiteit, vrijheid of juist het ontbreken daarvan. Hiermee konden we het begrip vrijheid ook naar het heden trekken.” Iedere jaargang van elk niveau (met uitzondering van de brugklas) heeft zijn eigen invulling van het project. Doelstelling van de opdrachten is ‘hoe ervaar je vrijheid’. Sammy: “Dat kan je vanuit verschillende oogpunten benaderen. Iedereen heeft zijn eigen verhaal. Het startpunt voor 4 Havo zijn de verhalen van Kamp Vught. Deze klassen werken met een fotografieproject. Met 4 vwo gaat het meer over de theatervoorstelling TERECHT. Zij hebben daarna de mogelijkheid om het thema van de voorstelling te gebruiken voor de verwerking van hun ‘vrije’ eindopdracht over vrijheid.” Ook Meike is met leerlingen naar Kamp Vught gegaan. “Het cluster van 5 Havo en 5/6 Vwo start met dit bezoek aan het thema vrijheid en herdenken.

Ze worden niet alleen herinnerd aan het verleden, maar ook aangespoord om bij te dragen aan een vreedzame en rechtvaardige samenleving. Ze mogen dit op hun eigen manier vertalen in een kunstwerk. Ik merk dat de combinatie met de bezoeken aan Kamp Vught indruk maken. Daardoor krijgen de leerlingen meer besef van vrijheid.”

‘Ze hebben allemaal verschillende ervaringen van vrijheid’ Op basisscholen in de gemeente Vught wordt volop aandacht besteed aan 80 jaar vrijheid. Zo ook bij de Leydraad in Cromvoirt. Daar kwam Plaza Cultura met verhalenvertelster Reinou Vogel langs voor het project ‘Eigenwijze meisjes zoeken de vrijheid’. Reinou bedacht samen met Plaza Cultura het project over vrijheid en eigenwijsheid. “Een van de verhalen gaat over een gijzelaarsmeisje uit Kamp Vught en de andere is een indianenverhaal, de Steenreus. Beide gaan erover hoe je door eigenwijs te zijn vrijheden kan creëren.” Tibbe Jansen (9) is een van de leerlingen waar Reinou het verhaal van het gijzelaarsmeisje aan vertelde. “Ik heb er thuis ook over verteld en over nagedacht. Ik denk het meeste over het kamp en wat er gebeurt als je daar leeft. Net als een dier in de dierentuin.” Volgens Reinou kan je (on)vrijheid ervaren door het vertellen van verhalen. “Ze hebben allemaal heel verschillende ervaringen van vrijheid. Er komen echt mooie dingen uit. Zo zei iemand ‘ik voel me pas vrij als iedereen zich vrij voelt, want iedereen verdient een warm thuis en vrijheid.” Na de les mochten de kinderen vrijheid uitwerken in een tekening. Tibbe tekende zichzelf in een grote snoepwinkel met heel veel geld in zijn handen. “Maar ik voel me ook vrij als ik buiten speel en met vrienden ben.

Ik vind het ook vrijheid dat ik een vader en moeder heb en in een huis woon.”

‘Je voelt gewoon dat het daar onmenselijk is geweest’ Jongerenwerk Elzenburg heeft een project over inclusie. Daarvoor gaan ze ook op bezoek naar Auschwitz. Vorig jaar was Erin van Dongen (20) een van de zeven deelnemers aan het project. Toen bij Elzenburg een keer een regenboogvlag van de muur was getrokken, is besloten om een inclusieproject te starten. “In de huidige maatschappij is nog steeds veel exclusie. Ik heb er zelf niet direct last van, maar mensen in mijn omgeving wel. Dat zou niet het geval moeten zijn.” In het project wordt de huidige exclusie gelinkt aan de nazidriehoeken. “In de concentratiekampen kregen de gevangenen een gekleurde driehoek op hun kleding die aangaf van welke groep ze waren. Per tweetal kregen we een driehoek waar we mee aan de slag moesten. Ik kreeg de driehoek van emigranten (blauw). We zijn onder andere naar een open dag in een asielzoekerscentrum geweest.” Het zwaartepunt van het project was de reis naar Polen. “We hebben naast Auschwitz ook Krakau bezocht en een boswandeling gemaakt waarbij we langs veel monumenten kwamen. Ik wist wel al het een en ander van de oorlog uit de boeken, maar het is anders als je er zelf bent. Als je daar bent, is het niet te bevatten. Je voelt gewoon dat het daar onmenselijk is geweest. Echt bizar. Je merkte aan de hele groep dat het echt binnen kwam.” Het einde van het project was een expositie met panelen.

“We wilden het verhaal aan anderen laten zien. We zijn hiervoor ook op verschillende scholen geweest. Ik zeg het ook tegen mensen als ze verkeerd bezig zijn en probeer ze duidelijk te maken dat we nog niet inclusief genoeg zijn.”

‘Ik voel me vrij wanneer ik goed geleerd heb en mijn hoofd rustig is’ Om de jeugd ook bij de viering van vrijheid te betrekken, was er in Helvoirt een bevrijdingsmaaltijd waar jong en oud samen aan tafel zaten. Nova Groenendaal (12) was een van de deelnemers. De interesse voor de oorlog is er wel bij Nova. “Ik ben vooral benieuwd hoe die mensen toen leefden. Ik houd niet van bloed en de gevechten. Met de basisschool ben ik naar Kamp Vught geweest. Vooral de bedden vond ik indrukwekkend, omdat die een idee gaven van hoe het daar toen was. Ik ben ook met mijn ouders naar het Anne Frankhuis geweest, omdat ik daar graag naar toe wilde. Het is indrukwekkend om die boekenkast te gaan en te beseffen dat ze daar zo lang gezeten hebben, in angst om opgepakt te worden.” Hoewel ze geen mensen kent die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt, kent ze wel enkele Oekraïense vluchtelingen. “Op de basisschool was hier een speciale taalklas voor. Samen met mijn zus heb ik toen kaarten gemaakt en verkocht. Daar hebben we toen etuis met spullen van gekocht en nachtlampjes. Die hebben we aan de kinderen van de taalklas gegeven. Het nachtlampje was voor als ze ’s nachts bang waren.” Nova beseft dat vrijheid voor haar een andere betekenis heeft dan voor de mensen in de Tweede Wereldoorlog. “Ik voel me vrij wanneer ik goed geleerd heb voor school en mijn hoofd rustig is.

Vrijheid is voor mij vooral geen toetsen hebben of vrij zijn van school. Ik ben veilig en woon in een mooi huis met een eigen kamer. Ik heb ook nog gewoon al mijn familie. Ik heb een goed leven.”

‘Ik wil graag terug naar Oekraïne, want daar ben ik geboren’ De meeste Vughtse kinderen weten niet beter dan dat ze in vrijheid leven. Voor een kleine groep is dat anders. Zij zijn gevlucht uit landen waar oorlog is en kwamen hiernaar toe om veilig te kunnen wonen. De 9-jarige Timofiy uit Oekraïne is een van die kinderen. Timofiy zit in Helvoirt op de dr. Landmanschool. Eerst zat hij in de speciale taalklas van juf Femke van de Ven, maar omdat hij inmiddels zo goed Nederlands spreekt, is hij naar een reguliere klas gegaan. “Ik ben hier in maart 2022 naar toe gekomen. Toen vielen de raketten op Oekraïne en ik ben met mijn moeder en zus meteen naar Nederland gegaan. Ik woonde in Soemy, vlak bij de Russische grens. Iedereen vocht voor zijn eigen land. We hebben met de bus gereisd tot we in Nederland kwamen. Mijn vader is in Oekraïne gebleven om te werken en voor mijn opa en oma te zorgen. Hij is boswachter en moet ook branden blussen.” Hij vond het spannend om naar Nederland te gaan. “Ik sprak de taal helemaal niet en ik was bang dat ik het allemaal niet zou snappen. Ik wist ook niet waar we terecht zouden komen. Eerst woonden we even bij iemand thuis, daarna gingen we naar het Emmaus. Vier keer gingen we tussendoor een paar weken naar de Leuvert. Daarna gingen we naar de Klimop in Vught en nu zitten we bij Huize Bergen.

Daar zijn ongeveer achttien kamers waar op elke kamer drie of vier mensen uit Oekraïne wonen.” Inmiddels hebben Timofiy en zijn moeder en zus hun draai wel gevonden. “Mama was politieagent, maar werkt nu als schoonmaakster. Mijn zus ook en die maakt online in Oekraïne het MBO af. Ik vind het wel leuk in Nederland. Ik ben goed in judo en dat doe ik hier ook. Ik heb thuis al meerdere prijzen gewonnen en nu in Nederland ook. Maar ik wil wel graag terug naar Oekraïne. Ik mis mijn vader, vrienden en judocoach. Ik ben in Oekraïne geboren en dat is mijn land. Ook mis ik het eten zoals borsjt, pizza met peer en gefrituurde dumplings.” Timofiy denkt niet dat de oorlog snel voorbij is. “Ik hoop het wel, maar Oekraïne is nog niet vrij. En andere landen ook niet, zoals Libanon en Israël. Het is vrijheid als alle mensen buiten kunnen spelen en sporten. Dat kan je allemaal niet doen als je niet vrij bent.”

Agenda Er staat van alles op de agenda voor het weekend van 26 en 27 oktober. Het centrum in Vught bruist van de activiteiten. Zo zijn er ouderwetse spelletjes die gespeeld kunnen worden en diverse optredens zorgen voor een muzikale noot. Ook staat er een Shermantank voor het gemeentekantoor en is de vrijheidsrok op de Heuvel te zien. Op diverse plekken in Vught en in het HelvoirThuis in Helvoirt zijn werken van basisschoolleerlingen en middelbare scholieren te zien. Verder kan onder andere de Lambertustoren beklommen worden en is er een fietstocht langs oorlogsmonumenten. Ook zijn er rondleidingen door Huize Bergen en in de schuilkelder van Van Leusden aan de Dorpstraat. Bij de Genie aan de Lunettenlaan kunt u deelnemen aan een bijzondere theatrale wandeling. Voor een volledig overzicht kunt u kijken op de website www.visitvught.nl of in het Klaverblad.

Geallieerde soldaat bij Kamp Vught Foto: Nationaal Monument Kamp Vught

Willem en Charlotte van Beuningen Foto: Fotopersbureau Het Zuiden – collectie BHIC - FOTOVU.1398

Canadees bij een Shermantank met familie Peels Foto: Fotopersbureau Het Zuiden – collectie BHIC – 1634-006572

Oorlogsschade aan de Versterstraat Foto: Theo van Laarhoven – collectie BHIC - FOTOVU.1525 Duitse troepen stomen op richting Den Bosch Foto: P.F.J. van Laarhoven – collectie BHIC – DCVAR-001117

Interviews en niet vermelde foto’s: Lisette Broess-Croonen Interview Nelleke Groot Antink met medewerking van Remonne Sars-Crebolder Opmaak en drukwerk: Dit of Dat

Viering 80 jaar bevrijding groot succes

concept

De nu net afgesloten vijfjaarlijkse viering van de bevrijding van Vught, Helvoirt en Cromvoirt, was anders dan de vorige keren. Het aantal ooggetuigen van de brute inval in mei 1940 en de bevrijding in mei 1944 wordt steeds kleiner. Dat maakte het noodzakelijk om een andere invulling te geven aan wat die bevrijding voor de inwoners van onze dorpen in dit tijdsgewricht nog kan betekenen. Op die andere invulling kunnen we met genoegen terugkijken. Met dank aan de inzet van velen. Begin Het initiatief om het op deze manier te doen is in januari jl. genomen door drie Vughtse organisaties. Organisaties die geboeid zijn door het erfgoed en de geschiedenis van onze drie dorpen: het Vughts Museum, Erfgoed Vught en het Nationaal Monument Kamp Vught. Zij stuurden in januari een brief naar de burgemeester met de vraag of de gemeente nog iets zou gaan ondernemen met de herdenking van de bevrijding dit jaar 80 jaar geleden. “Die plannen zijn er niet en zijn ook niet te verwachten”, was de reactie. Want: “er is te weinig ambtelijke capaciteit om dat uit te voeren”. Wel was er €10.000,- in de begroting gereserveerd voor eventuele initiatieven. “Maar als er ideeën zijn, graag! Je moet het dan wel zelf doen”. Wij plaatsten een oproep in Het Klaverblad en de burgemeester was bereid om op een eerste bijeenkomst belangstellenden welkom te heten. Wij bedachten een aanpak met drie uitgangspunten.

Hoe is deze nieuwe aanpak een succes geworden? Wij geven hier een terugblik, ook als verantwoording. Van onderop De eerste bijeenkomst had een onverwacht hoge opkomst. Zo’n veertig organisaties, instellingen en burgers kwamen eropaf. Met enthousiasme en veel ideeën. Dat was ook ons eerste uitgangspunt: de ideeën moeten van onderop komen. En ze moeten aansluiten op dat wat je als organisatie, instelling of inwoner van Vught al doet. In een eerste brainstorm kwamen er al meer dan vijftig ideeën naar voren. In elk dorp zijn werkgroepen in actie gekomen om tot een programma op maat te komen. Met elkaar In een volgende bijeenkomst bouwden we daarop met een tweede uitgangspunt verder. Werk vooral samen; zoek verbindingen die het idee alleen maar mooier kunnen maken. Bijvoorbeeld woonzorginstellingen met seniorenorganisaties. Of start een werkgroep per dorp om tot één totaalprogramma te komen. Maak van een avondvierdaagse een vredesmars, door met defensie samen te werken. Jong èn oud; ondernemers èn particulieren. Harmonie èn zangkoor. Novalis èn geniemuseum. Er zijn verbanden gesmeed, die ook in de toekomst nog van pas zullen komen. Uiteindelijk kwam er een programma met meer dan vijftig activiteiten.

Eigentijds Als derde uitgangspunt tot slot is meegegeven dat de activiteiten weliswaar als thema hadden de herdenking van onze bevrijding, maar ze moesten ook een eigentijdse invulling krijgen. Wat vinden wij nu van vrede, veiligheid, vrijheid en verbinding? Wat hebben we geleerd van die zwarte periode in onze geschiedenis? Dat betekende dat waar mogelijk een link gelegd moest worden naar deze tijd, naar de jeugd en naar hedendaagse vormen van uitsluiting, isolement en discriminatie. Ook dat is gelukt, bijvoorbeeld bij de Nacht van de Vrijheid, de Tree of Connection en het inclusieproject van Elzenburg. Lange doorlooptijd Nieuw was deze keer ook dat niet alles in één week of één weekend is samengebald. Vóór de zomer was er al de ‘vredesmars’ en de buitenbioscoop op Huize Bergen. In september waren er wekelijks lezingen en vrijheidsmaaltijden op verschillende locaties. Ook het onderwijs, zowel het basisonderwijs als het Maurick College, deed volop mee met Plaza Cultura en vakoverstijgende creatieve projecten. De resultaten daarvan werden tentoongesteld in DePetrus en in de etalages in het centrum. In november is er nog een herdenking op de Distelberg en in Cromvoirt. En het wordt afgesloten met het ontsteken van de lichtjes op Kerstavond op de Fusilladeplaats. Er is theater gemaakt en er zijn boeken gepresenteerd, zoals ‘De eerste oorlogsdagen’ en ‘Verdraaid verleden’.

Er zijn verhalen verteld van vroeger en van nu. En de dorpsdichter heeft een passend Vrijheidsgedicht gemaakt en voorgedragen (zie kader). Het doel en de middelen Het doel van samen vrede en vrijheid beleven, verbinding en betrokkenheid oproepen en hier zin en betekenis aan geven in deze rumoerige tijden, is daarmee bereikt. En meer dan dat. Er is ook sprake van ‘bijvangst’ in de vorm van nieuwe samenwerkingsrelaties en de ervaring dat het lukt om met veel vrijwilligers een grote variëteit aan evenementen te organiseren. En wat de kosten betreft: die €10.000,- van de gemeente is door een unaniem ondersteunde motie in de gemeenteraad opgehoogd tot een kleine €25.000,-. Waarvoor dank! Tegelijk is door de inspanningen van vrijwilligers dit bedrag weer meer dan verdubbeld door het werven van eenzelfde bedrag bij verschillende fondsen. Waarmee alle voorstellen die er waren, ook konden worden gerealiseerd. We kunnen trots zijn op de vele honderden vrijwilligers die dit alles tot een succes hebben gemaakt. Het organiserend comité: Saskia Heijboer, Jeroen van den Eijnde en Jozef Kok

VUGHT VIERT 80 JAAR VRIJHEID Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Vught, Cromvoirt en Helvoirt op 26 en 27 oktober 1944 werden bevrijd door troepen van de 51e Highland Division. Ruim vier jaren bezetting, onderdrukking en vervolging gingen er aan vooraf. In de bijna zestig aangeboden activiteiten wordt waar mogelijk een link gelegd naar wat vrede, vrijheid en verbinding betekenen in deze tijd. Bijna zestig activiteiten worden aangeboden. Voor jong en oud, feestelijk en serieus, binnen en buiten, in Vught, Helvoirt en Cromvoirt.

Hoe belangrijk het is om onze vrijheid te verdedigen en weer terug te krijgen werd in deze periode maar al te duidelijk. Hoewel er nog maar weinigen zijn van de generatie die de oorlog bewust meemaakte, kunnen de verhalen en lotgevallen van onze (over) grootouders ons vandaag de dag nog inspireren. De oorlog liet overal in onze gemeente zichtbare én onzichtbare sporen na, waarvan sommige tot de dag van vandaag terug te vinden zijn.

Het comité ‘Vught viert 80 jaar vrijheid’: Vughts Museum (Saskia Heijboer), Nationaal Monument Kamp Vught (Jeroen van den Eijnde) en Stichting Erfgoed Vught (Jozef Kok). Vd. Heijde: “In de Taalstraat bij Oma hebben ze 12 Tommies in de voorkamer. Een reuze leuk stel, met muziek en veel lekker eten.”

Leny Holla: “Overal waar je keek was de lucht vol, ’t was ’n prachtgezicht.” Graag willen wij met de inwoners van onze gemeente stil staan bij de oorlog en vooral de bevrijding. Dat doen we door te herdenken, maar ook door te vieren. Met elkaar. Deze vijfjaarlijkse viering en herdenking ziet er anders uit dan we tot nu toe gewend waren. De bevrijdingsactiviteiten zijn dit keer van onderop door inwoners, organisaties en instellingen zelf bedacht en worden ook door hen uitgevoerd. Alles komt samen in het weekend van 26 en 27 oktober, maar de eerste activiteiten in dit kader vonden al plaats eind mei en de kalender loopt door tot de jaarwisseling. Dagboekschrijfster Regina Coeli: “Het kanongebulder wordt oorverdovend, de kogels en granaten fluiten om en over ons heen. De ruiten trillen alsof ze door mensenvuisten bewerkt worden.”

Aanmelden en meer informatie? Voor een aantal activiteiten is aanmelden vereist. Ga naar www.visitvught.nl/wat-te-doen/80-jaar-vrijheid Of scan deze QR-code

ACTIVITEITENOVERZICHT VUGHT VIERT 80 JAAR VRIJHEID Voor meer informatie en exacte tijden of wijzigingen zie www.visitvught.nl Wanneer en waar?

Wat?

Door wie?

September en oktober in vitrines in DePetrus

Tentoonstelling van boeken en artikelen over de Tweede Wereldoorlog in Vught

Huis73 (Bibliotheek)

Oktober vóór DePetrus

Expositie van de Vrijheidsrok

Judith Abels

September tot medio november in DePetrus

Expositie van de ‘Tree of Connection’

Carola Mokveld

Vanaf 8 september in DePetrus

Tentoonstelling over ‘Vught in de eerste oorlogsdagen’

Vughts Museum

Vanaf 9 september tot en met 18 oktober op basisscholen.

Educatief project ’Eigenwijs en Vrij’ over 80 jaar vrijheid, op zoveel mogelijk basisscholen in Vught, Helvoirt en Cromvoirt.

Plaza Cultura (Heleen Korthals en Lauri Korsten) met alle basisscholen uit de gemeente

18 september in DePetrus om 19.30 uur

Lezing over de Vughtse verzetsstrijder Harry Holla

Koos Theuws met Erfgoed Vught, Vughts Museum ABZ en Huis73

25 september in DePetrus om 19.30 uur

Lezing/gesprek over ‘the making of’ van de ‘Tree of Connection’, de ‘Vrijheidsrok’ en het ‘Labyrint van Vught’. Kunstparticipatieprojecten met een boodschap

Deelnemers aan deze projecten met Erfgoed Vught, ABZ, Vughts Museum en Huis73

28 september met start en finish op Fort Isabella, 80, 120 of 160 km Graveltocht Operatie Fazant. Beleef de bevrijding op de fiets. Volg de route van de bevrijders in de herfst van 1944.

Brabant Herinnert i.s.m. de Stichting De Fietsende Fazant

In de periode tot eind oktober op alle afdelingen van het MC; bezoeken van en expositie op o.a. het NM Kamp Vught

Vakoverstijgende projecten voor leerlingen van het Maurick College over diverse aspecten van de Vughtse geschiedenis in WOII. Lokaal historisch bewustzijn en kunstzinnige producties.

Docenten Ne, Mu, Ge, CKV, BeVo en Te i.s.m. Vughts Museum, NMKV, DePetrus en de Lambertus

1 oktober in de Speeldoos

Film ‘The great escaper’, 1x namiddag en 1x avond

ABZ, Huis73, Vughts Museum en de Speeldoos

2 oktober om 19.30 uur in DePetrus

Lezing over de geschiedenis van het Kamp Vught

Henk Klösters i.s.m. Erfgoed Vught, Vughts Museum, ABZ en Huis73

5 oktober in de Speeldoos

Jumelage Harmonie Kunst&Vriendschap met harmonie uit Oraniënburg

Harmonie Kunst & Vriendschap

6 oktober, 14.00 uur in NM Kamp Vught

Lezing van Ad van Liempt over zijn boek ‘Wraak op het verzet’

NM Kamp Vught

9 oktober in de Vlasborch om 14.00 uur Uitvoering 1

Muzikaal programma met liedjes uit de jaren 40 en 50: The Forces Sweethearts (wordt vier keer uitgevoerd)

Vlasborch, Vughterstede, Rienier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

12 oktober ‘s avonds

‘Nacht van de vrijheid’; leerlingen van het Maurick College en maaltijd met drie generaties. Voorlezen van passages uit het dagboek van Leny Holla-Aarts: ‘Alles is rustig, zo af en toe valt er een granaat’

Huis73, ABZ en Vughts Museum Dorien Holla Jacques Noyons

12 oktober in D’n Inbreng in Helvoirt

Vrijheidsmaal met 80 jongere en 80 oudere inwoners van Helvoirt/Cromvoirt die vrijheidssoep + brood en drankjes nuttigen én in gesprek gaan over oorlog en het beleven van vrijheid; vooraf vertellen Vughtse jongeren over hun ervaringen n.a.v. een bezoek aan Auschwitz

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt samen met het jongerenproject ‘Inclusie’ van Elzenburg.

16 oktober in DePetrus om 19.30 uur

Lezing: Het verhaal over de restauratie van een in Kamp Vught in de oorlog gemaakte schilderij en andere in gevangenschap gemaakte schilderijen

Brigitte de Kok i.s.m. Restaurateurs en Erfgoed Vught, Vughts Museum, ABZ, H73 en het NMKV

16 oktober in Huize Elisabeth om 15.00 uur Uitvoering 2

Muzikaal programma met liedjes uit de jaren 40 en 50: The Forces Sweethearts (wordt vier keer uitgevoerd)

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

18 oktober in WZC Theresia om 15.00 uur Uitvoering 3

Muzikaal programma met liedjes uit de jaren 40 en 50: The Forces Sweethearts (wordt vier keer uitgevoerd)

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

17 en 18 oktober bij Novalis

Lunchvoorstelling met theaterproductie over oude militair die terugkijkt op zijn leven.

Theaterwerkplaats Novalis

19 oktober bij Novalis Uitvoering 4

Muzikaal programma met liedjes uit de jaren 40 en 50: The Forces Sweethearts (wordt vier keer uitgevoerd)

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

Medio oktober presentatie in DePetrus

Publicatie met ‘Oorlogsverhalen van en over Vughtenaren’

Lisette Broess-Croonen

23 oktober in DePetrus om 19.30 uur

Lezing over zijn boek ‘Verdraaid verleden. De zwarte bladzijden uit een familiealbum’ van Joop Boelens

Joop Boelens

23 oktober in het nieuwe clubgebouw van De Zwaluw

Presentatie publicatie over ‘Voetbal in Vught tijdens de oorlogsjaren’

Henk Klösters

25 oktober BSV en Ouderen Samen op Theresia; In oktober op de Vlasborch; 6 november op zowel Elisabeth als Theresia

‘Voel je vrij, kom er bij’. Senioren kijken terug op de oorlog. Vier vrijheids-maaltijden met intermezzo’s o.a. van het Binnendieze Koor

Vlasborch, Vughterstede, Reinier van Arkel, Ouderen Samen en BSV

25 september om 19.30 uur in DePetrus

Presentatie van het nieuwe boek: ‘De eerste oorlogsmaanden. Vught voorjaar 1940’

Erwin Verhoeve en Wieke Schrover (red.) i.s.m. Stichting Erfgoed Vught en Vughts Museum

Weekend van 26 en 27 oktober in het centrum

Vraag aan alle inwoners en bedrijven om de vlag uit te hangen Ondernemers besteden in hun etalages aandacht aan oorlog en bevrijding

Vughtse ondernemers en alle inwoners van Vught

26 oktober in het HelvoirThuis

Bevrijdingsconcert ‘Bruggen bouwen’ van de Harmonie Kunst Adelt m.m.v een Piperband uit Waalwijk. Dialoog over oorlogsverhalen met Cees Slegers en Floor Noijen (oudere en jongere). Vrijheidslied uit 1944 en ’Bridge over troubled water’ wordt gezongen door smartlappenkoor uit Cromvoirt

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt

Tentoonstelling in het HelvoirThuis 26 en 27 oktober

Verhalen uit de oorlog en verbeelding op vier grote posters: Verhalen van basisschoolleerlingen en vluchtelingen over wat oorlog en vrijheid betekent en wat je ervoor moet doen.

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt/Cromvoirt

26 oktober in het centrum

Rondgang met optredens langs de Vughtse oorlogs-monumenten in het centrum

Sint Catharina Gilde met het reünieorkest van Van Heuttz

26 oktober in het Park voor het Oude Raadhuis

Concert van het genieorkest. Brug over de vijver (optie) Optreden Forces Sweethearts (optie)

Gemeente Vught

26 en 27 oktober

Sherman tank staat voor het gemeentekantoor van Vught.

Defensie Vught; Geniemuseum

26 en 27 oktober om 14.00 uur Start: Lunettenlaan Aankomst: centrum

Fietstocht met verhalen langs verschillende plekken waar de oorlog zichtbare en onzichtbare sporen heeft nagelaten

Henk Klösters

26 en 27 oktober van 11.00 tot 16.00 uur

Bezichtigen van en verhalen uit de schuilkelder van Van Leusden aan de Dorpsstraat

Liesbeth Sidler m.m.v. familie Van Haaren

26 en 27 oktober van 11.00 tot 16.00

Openstelling Lambertus-toren met epitaaf van Vughtse oorlogsslachtoffers en presentatie nieuw monument voor Joodse oorlogsslachtoffers

Gemeente Vught en Stichting Erfgoed Vught

27 oktober

Open dag op Huize Bergen met rondleidingen over de rol van Charlotte van Beuningen

Huize Bergen

26 en 27 oktober vanuit het Geniemuseum. 2 x 2 uitvoeringen

Theatrale wandeling met vrijheidsmaaltijd vanuit het project ‘Sporen van camouflage’

Xander Beks

2 november in het Geniemuseum van 15.00-17.00 uur

Lezing over de militaire aspecten van de bevrijding van Vught

Jack Didden

6 november om 19.30 uur in DePetrus

Lezing over de strijd om de macht na de oorlog en de rol van Vughtenaar Fons Raaymakers daarbij.

Henk Termeer m.m.v. Joyce Tritschler

8 november voormiddag

Activiteiten voor 150 kinderen (groepen 7/8 uit Helvoirt en Cromvoirt). Per fiets naar Distelberg waar Verhalenvertellers en Pipers optreden. Vrijheidssoep in de manege. Bloemen bij monument.

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt en Cromvoirt

8 november voormiddag

Shermantank op de Distelberg bij het monument.

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Helvoirt en Cromvoirt m.m.v. Defensie

8 november vanaf 19.00 uur in de St. Lambertuskerk in Cromvoirt

Herdenkingsbijeenkomst over het instorten van de toren van de St.Lambertuskerk in 1944 en afscheid van de kerk als gebedshuis.

Werkgroep bevrijdingsactiviteiten Cromvoirt + themabijeenkomsten

16 november in DePetrus

Bevrijdingsoncert ‘A tale of Freedom’ m.m.v saxofoonduo en verteller

Koor Sint Gregorius uit Haaren (Brigitte Vugs)

24 december Beschikbaar eind 2024 , begin 2025

Plaatsen van kaarslichtjes op de Fusilladeplaats Podcast over ‘De 23 van TROUW’ 23 verspreiders en één tekenaar van het ‘illegale’ TROUW werden gefusilleerd in Vught

Peter van Kaathoven NMKV