23. Raadsinformatiebrief Nota Biodiversiteit Vught 2025-2033 (ongetekend)

Raadsinformatiebrief Datum Onderwerp Zaaknummer Documentnr.

10 februari 2026 Nota Biodiversiteit Vught 2025-2033 Z24 - 276772 UIT/25 - 729869

Inleiding Conform de door de Raad vastgestelde Groenvisie 2023 (22 juni 2023) en het collegebesluit van 16 april 2024, is het beleidsdocument Nota Biodiversiteit Vught 20252033 gemaakt. Met deze brief willen wij u informeren dat het college van B en W deze in de vergadering van 10 februari 2026 heeft vastgesteld. Tevens ontvangt u deze nota en bijbehorende informatie ter kennisname.

Inhoudelijk De nota (bijlage 1) heeft als hoofddoel: het versterken en behouden van de biodiversiteit in de gemeente Vught. In de nota is o.a. een Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit opgenomen met maatregelen om dit doel te bereiken (hoofdstuk 6). Behalve het beleidsdocument is er ook een interactieve digitale biodiversiteitskaart gemaakt, voor zowel interne als externe gebruikers (zoals medewerkers natuur, groen en ruimtelijke ontwikkeling resp. inwoners, bedrijven, adviesbureaus) (zie bijlage 2). De beleidsnota is intern integraal afgestemd met relevante disciplines en er heeft een participatieronde plaatsgevonden met relevante externe organisaties (zie de nota bijlage 5). Vooraan in de nota vindt u een samenvatting van de verdere inhoud ervan. Door vaststelling van beleid en maatregelen in de Nota Biodiversiteit geeft het college uitvoering aan: • het Coalitie-akkoord 2023 en de Groenvisie Vught 2023-2033: “We voorkomen verder verlies van natuurwaarden binnen én buiten de bebouwde kom en treffen maatregelen om de biodiversiteit te behouden, versterken en stimuleren.” • de Omgevingsvisie Vught 2023: "Wat willen we bereiken? …… Toename van biodiversiteit en versterken van natuurwaarden, zowel in als buiten de kernen.”

Financieel Voor het Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit is een Overzicht Financiën en Capaciteit vastgesteld. Op dit moment is geen extra budget of capaciteit nodig. Als uit

1/2

onderzoeken of uitwerkingen later blijkt dat aanvullende middelen nodig zijn, neemt het college – en waar nodig de Raad – daarover een besluit. Burgemeester en wethouders van Vught, de secretaris,

de burgemeester,

W.F.F. Keijzers

C.N.A. Nijkerken-de Haan

Bijlage 1: Nota Biodiversiteit Vught 2025-2033 Bijlage 2: Impressie van de interactieve digitale biodiversiteitskaart

2/2

Nota biodiversiteit 2025-2033 Gemeente Vught

1

COLOFON Nota biodiversiteit 2025 Gemeente Vught OPDRACHTNEMER

idverde Advies Willemsplein 2-4 5211 AK ‘s-Hertogenbosch T 073 205 11 00 E advies@idverde.nl

OPGESTELD DOOR VRIJGEGEVEN DOOR OPDRACHTGEVER

AvdP, LK, SN, TvdB AvdP Gemeente Vught Secr. van Rooijstraat 1 5261 EP Vught

PROJECTNUMMER KENMERK

722240311 Nota biodiversiteit

STATUS VERSIE DATUM

definitief 25 september 2025

Copyright 2025 gemeente Vught. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van gemeente Vught. Gemeente Vught is niet aansprakelijk voor eventuele schade ontstaan bij gebruik van gegevens uit dit rapport.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

2

INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING ................................................................................................................................................................. 5 1.

INLEIDING ................................................................................................................................................................ 6 1.1 1.2 1.3

2.

AANLEIDING .....................................................................................................................................................................6 WAT IS BIODIVERSITEIT? .....................................................................................................................................................7 BIODIVERSITEIT EN ECOSYSTEEMDIENSTEN ............................................................................................................................8 ANALYSE UITGANGSSITUATIE EN BELEID ............................................................................................................. 10

2.1 RELEVANTE BELEIDSMATIGE KADERS EN WETTEN ..................................................................................................................10 2.1.1 Overkoepelend beleid .........................................................................................................................................10 2.1.2 Provinciaal beleid ................................................................................................................................................11 2.1.3 Beleid in Vught ....................................................................................................................................................11 2.2 WAT DOET DE GEMEENTE VUGHT AL? ................................................................................................................................12 3.

BIODIVERSITEIT IN GEMEENTE VUGHT ................................................................................................................. 14 3.1 3.2 3.3

4.

NATUUR EN LANDSCHAP ...................................................................................................................................................14 LANDSCHAPSTYPEN IN VUGHT ...........................................................................................................................................15 ECOSYSTEEMDIENSTEN IN VUGHT ......................................................................................................................................20 VISIE EN DOELEN ................................................................................................................................................... 21

4.1 VISIE ..............................................................................................................................................................................21 4.2 DOELEN .........................................................................................................................................................................21 4.2.1 Bodem, water en lucht (doel A) .........................................................................................................................22 4.2.2 Bebouwing (doel B) .............................................................................................................................................22 4.2.3 Buitengebied (doel C) .........................................................................................................................................22 4.2.4 Inrichting en beheer (openbaar) blauw en groen (doel D)...............................................................................22 4.2.5 Samenwerking en bewustwording (doel E).......................................................................................................22 5.

DOELSOORTEN PER LANDSCHAPSTYPE ................................................................................................................ 23 5.1 BASISKWALITEIT NATUUR ..................................................................................................................................................23 5.2 BESCHRIJVING DOELSOORTEN ............................................................................................................................................24 5.2.1 Bebouwde kom ...................................................................................................................................................25 5.2.2 Bedrijventerreinen ..............................................................................................................................................30 5.2.3 Open beemdengebied ........................................................................................................................................33 5.2.4 Jonge zandontginning ........................................................................................................................................35 5.2.5 Beekdallandschap ...............................................................................................................................................38 5.2.6 Besloten

bosgebieden.........................................................................................................................................42 5.2.7 Kampen- en hoevenlandschap ...........................................................................................................................45

6.

MAATREGELEN EN UITVOERINGSPROGRAMMA ................................................................................................. 50

7.

PARTICIPATIE ......................................................................................................................................................... 57

8.

MONITORING ........................................................................................................................................................ 58

BIJLAGEN .......................................................................................................................................................................... 60 Bijlage 1 Afkortingen en Begrippen .................................................................................................................................61

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

3

Bijlage 2 Kaart Natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones ..................................................................64 Bijlage 3 Natura 2000-gebieden Vught ............................................................................................................................65 Bijlage 4 Kaarten met kenmerken en BKN-doelsoorten per landschapstype ................................................................66 Bijlage 5 Participatie externe organisaties/vertegenwoordigers ...................................................................................73

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

4

SAMENVATTING De Nota Biodiversiteit 2025–2033 van de gemeente Vught is een beleidsdocument dat de koers uitzet voor het behoud en herstel van biodiversiteit in de gemeente. De aanleiding voor deze nota ligt in de zorgwekkende achteruitgang van biodiversiteit in Nederland, een ontwikkeling die ook in Vught zichtbaar is. De gemeente erkent dat biodiversiteit niet alleen thuishoort in natuurgebieden, maar ook een rol speelt in de bebouwde omgeving, landbouw, infrastructuur en recreatie. Daarom is het tijd voor een integrale aanpak, waarbij biodiversiteit wordt verweven met andere ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. De nota begint met een uitleg van wat biodiversiteit inhoudt: de verscheidenheid van leven op aarde. Deze diversiteit is essentieel voor het functioneren van ecosystemen en levert ons tal van diensten, zoals voedselproductie, waterzuivering, klimaatregulatie en recreatie (ecosysteemdiensten). In Vught zijn deze ecosystemen en diensten sterk verbonden met het gevarieerde landschap, dat bestaat uit onder andere beekdalen, bossen, open beemden, jonge zandontginningen en het kampen- en hoevenlandschap. Elk van deze landschapstypen biedt unieke kansen voor flora en fauna. De gemeente heeft een duidelijke visie: Vught moet een robuuste, toekomstbestendige leefomgeving worden waarin biodiversiteit floreert.

Dit betekent dat er niet alleen aandacht is voor natuurgebieden, maar juist ook voor plekken waar natuur niet vanzelfsprekend is, zoals bedrijventerreinen, dorpskernen en landbouwgronden. Om deze visie te realiseren, zijn vijf centrale doelen geformuleerd: 1. Gezonde bodem, lucht en water – essentieel voor een veerkrachtig ecosysteem. 2. Natuurinclusieve bebouwing – zowel bij nieuwbouw als bestaande gebouwen. 3. Versterking van het buitengebied – met o.a. aandacht voor ecologische verbindingen, kwaliteitsverbetering van het landschap en toekomstbestendige landbouw. 4. Ecologisch beheer van openbaar groen en blauw – met o.a. gebiedseigen en klimaatbestendige beplanting en beheer gericht op biodiversiteit. 5. Samenwerking en bewustwording – want biodiversiteit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Voor elk landschapstype zijn doelsoorten benoemd, zoals de kleine watersalamander, boomhommel, weidebeekjuffer en steenuil. Deze soorten dienen als graadmeters voor de ecologische kwaliteit van hun leefgebied. Door hun aanwezigheid te stimuleren, wordt ook het leefgebied van vele andere soorten verbeterd en wordt tevens een positieve impuls gegeven aan ecosysteemdiensten. De natuurgebieden, landschapstypen en doelsoorten zijn op kaart gezet, die ook digitaal zijn in te zien via de gemeentelijke website.

De nota bevat een uitvoeringsprogramma met maatregelen, variërend van het aanleggen van ecologische verbindingszones tot het stimuleren van natuurinclusief bouwen en het ondersteunen van agrariërs bij de transitie naar toekomstbestendige landbouw. Ook wordt ingezet op educatie, communicatie, participatie en samenwerking. De landschapstypen en -doelsoortenkaart wordt verder uitgewerkt in een uitvoeringsplan voor realisatie van biodiversiteitsverbetering en -behoud, o.a. in samenhang met beleidsambities als Groenblauwe dooradering, Robuuste verbindingen en de Bossenstrategie. Voor dit uitvoeringsplan is al een voorzet gegeven in deze nota, doordat bij de doelsoorten is aangegeven hoe inrichting en beheer van hun leefgebied bijdragen aan verbetering en behoud. Tot slot is in de nota een monitoringsaanpak opgenomen, zodat de voortgang meetbaar is en bijgestuurd kan worden waar nodig. De Nota Biodiversiteit biedt hiermee een stevig fundament voor biodiversiteitsverbetering. Ze laat zien dat gemeente Vught deze serieus neemt en bereid is om samen met inwoners, ondernemers en andere partners te bouwen aan een groene, gezonde toekomst.

5

1. INLEIDING De gemeente Vught heeft een bijzonder groen karakter. Binnen de grenzen van de gemeente is een grote variatie in landschapstypen en natuur te vinden: van heidevelden omsloten door bossen tot monumentale lanen. Van statige landgoederen met mooie beplanting tot open natte weides. Deze verschillende leefgebieden voor planten en dieren dragen bij aan de diversiteit en het karakter van de gemeente en bieden veel kansen voor een natuurinclusieve en toekomstbestendige leefomgeving voor mens en natuur. Biodiversiteit 1 draagt bij aan een gezonde en veerkrachtige natuur, wat belangrijk is voor het welzijn voor inwoners. Een hoge biodiversiteit helpt bij het mitigeren van de effecten die klimaatverandering met zich meebrengt. In deze Nota Biodiversiteit beschrijven we hoe we met de kansen en uitdagingen die de toekomst brengt willen omgaan. De focus van deze Nota Biodiversiteit ligt niet op de gebieden die als hoofddoel natuur hebben, zoals de Natura 2000-gebieden. Niet omdat we deze niet belangrijk vinden, maar omdat de biodiversiteit in deze gebieden al wordt behartigd door andere en lopende processen waar de gemeente Vught aan deelneemt. Onze focus voor verbetering van de biodiversiteit ligt in deze nota daarom juist op de gebieden waar natuur niet het hoofddoel is. Hiervoor gaan we maatregelen nemen op een manier die past bij het gebruik van het gebied.

Dat vraagt om een zorgvuldige afweging tussen alle belangen en om maatwerk. Biodiversiteitsmaatregelen mogen een kleine beperking opleveren voor het hoofddoel, maar geen grote. Nieuwe ontwikkelingen mogen er niet vast door komen te zitten en de biodiversiteit mag niet vast komen te zitten door nieuwe ontwikkelingen 2. Leeswijzer Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding voor deze Nota Biodiversiteit, legt uit wat biodiversiteit is en waarom het zo belangrijk is. Ook wordt uitgelegd wat ecosysteemdiensten zijn en hoe biodiversiteit een plek krijgt in de gemeente Vught. Hoofdstuk 2 bevat een samenvatting van beleidsmatige kaders en wetgeving. Het gaat over regels en wetten op wereldniveau en van Europa, provincie Noord-Brabant en gemeente. In hoofdstuk 3 gaan we in op de biodiversiteit specifiek in Vught en de bijbehorende ecosysteemdiensten. Daarna komen in hoofdstuk 4 de visie en doelen van de gemeente aan bod. De doelen zijn verdeeld in thema’s. Hoofdstuk 5 legt de methode uit waarmee we deze doelen willen bereiken, namelijk de methode Basiskwaliteit Natuur. Vervolgens beschrijft hoofdstuk 6 welke maatregelen genomen worden om de doelen uit hoofdstuk 4 te bereiken. Hoofdstuk 7 beschrijft hoe we het thema participatie binnen deze nota vormgeven. Tot slot gaan we in hoofdstuk 8 in op de wijze waarop we de voortgang van de doelen gaan bijhouden en evalueren (monitoring).

1.1 AANLEIDING De biodiversiteit in Nederland loopt terug. Dit wordt door verschillende bronnen bevestigd, onder andere door de provincie Noord-Brabant in haar Omgevingsvisie. De gemeente Vught ziet het belang van een hoge

1

De verscheidenheid aan leven op aarde. Zie verder paragraaf 1.2. Zie ook de Omgevingsvisie van gemeente Vught (2023), o.a. paragraaf 5.2 De leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatadaptief, natuurinclusief en biodivers. Wat willen we bereiken? 2

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

6

soortendiversiteit en wil bijdragen aan het versterken en vergroten hiervan. Een van de instrumenten hiervoor is deze Nota Biodiversiteit. Het vorige plan over dit onderwerp - de Notitie Biodiversiteit - is opgesteld in 2018 en beschrijft alleen de bebouwde kom van Vught. Sinds die tijd zijn de gemeentelijke grenzen uitgebreid en maakt een nieuwe kern en veel meer buitengebied onderdeel uit van gemeente Vught. Ook is in de laatste jaren het inzicht gegroeid dat biodiversiteit verweven is, of kan worden, met andere ruimtelijke en sociale functies. Daarnaast vraagt de klimaatverandering om actie. Deze Notitie is daarom aan een update toe. Met de nieuwe Nota willen we biodiversiteit op de kaart zetten en onder de aandacht houden bij zowel het gemeentebestuur en de gemeentelijke organisatie als de inwoners en externe partijen.

1.2 WAT IS BIODIVERSITEIT ? Biodiversiteit is een ingewikkeld en veelomvattend begrip 3. Het verwijst naar de verscheidenheid aan leven op aarde. Biodiversiteit omvat alle verschillende soorten planten, dieren, schimmels, micro-organismen en de ecosystemen waarin ze leven. We onderscheiden drie belangrijke niveaus: 1. Soortendiversiteit: de variatie aan verschillende soorten op de planeet. Het omvat zowel de vele bekende als onbekende soorten die in verschillende omgevingen voorkomen, van tropische regenwouden tot oceaanbodems. 2. Genetische diversiteit: de variatie binnen één soort, zoals de genetische verschillen tussen individuen. Deze diversiteit is belangrijk voor de overleving en aanpassing van een soort aan veranderende omgevingen. 3. Ecosysteemdiversiteit: de variatie aan ecosystemen, zoals bossen, graslanden, moerassen, oceanen en rivieren, elk met hun eigen complexe netwerken van organismen en hun omgeving. Biodiversiteit is een samenvoeging van de woorden biologisch en diversiteit. De begrippen biodiversiteit en natuur worden regelmatig door elkaar gebruikt. Maar natuur omvat meer dan biodiversiteit, het gaat bij natuur bijvoorbeeld ook over bodem, reliëf en weer.

Afbeelding 1: Biodiversiteit is een veelomvattend begrip. Bron: BPL-mei '17

3 4

Het Nederlandse beleid gebruikt voor biodiversiteit de internationale definitie van de Verenigde Naties Conventie voor Biologische Diversiteit uit 1992 4 : “Biodiversiteit is de variabiliteit in organismen uit de gehele wereld, waaronder terrestrische (op het land), mariene (in de zee) en andere aquatische (in het water) ecosystemen en de ecologische verbanden waar ze deel van uitmaken; de diversiteit betreft de variatie binnen soorten (genen), tussen soorten en tussen ecosystemen”.

Compendium voor de leefomgeving – Wat is biodiversiteit? wetten.nl - Regeling - Verdrag inzake biologische diversiteit - BWBV0001136

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

7

1.3 BIODIVERSITEIT EN ECOSYSTEEMDIENSTEN Planten en dieren hebben een waarde op zichzelf en recht op hun bestaan (intrinsieke waarde). Biodiversiteit is belangrijk voor het welzijn van de natuur én van de mens. Een grote biologische diversiteit zorgt voor gezonde ecosystemen en dit helpt ons op veel manieren. Dit noemen we ecosysteemdiensten. Dit zijn alle voordelen die mensen van de natuur en de ecosystemen om hen heen ontvangen. Ecosysteemdiensten worden meestal verdeeld in vier hoofdcategorieën: 1. Leveringsdiensten Dit zijn de producten die mensen uit de natuur halen, zoals: • Voedsel: oogst van gewassen, vis, vlees, fruit, noten. • Water: schoon drinkwater uit rivieren, meren en grondwater. • Grondstoffen: hout, vezels, brandstoffen en andere materialen van dieren en planten. • Geneesmiddelen: veel medicijnen zijn afkomstig van planten, schimmels of micro-organismen. 2. Regulerende diensten Ecosystemen houden processen in stand, onder andere: • Klimaatregulatie: planten en bomen zetten CO2 om in zuurstof en koolstof (hout of ander plantmateriaal) en helpen zo de wereldwijde temperatuur te reguleren. • Waterzuivering: water- en bodemorganismen filteren vervuilende stoffen uit water en zorgen zo voor schoon water. • Luchtzuivering: planten en bomen nemen vervuilende stoffen uit de lucht op, zoals stikstofoxiden en andere schadelijke stoffen.

• Bodemvorming en -behoud: afbraak van natuurlijk materiaal door het bodemleven houdt de bodem vruchtbaar en gezond, terwijl wortels van bomen en planten de bodem beschermen tegen erosie. • Bestuiving: insecten, vogels en andere dieren dragen bij aan de bestuiving van gewassen, wat onmisbaar is voor voedselproductie. 3. Ondersteunende diensten Deze diensten ondersteunen de andere ecosysteemdiensten en zijn belangrijk voor het functioneren van ecosystemen. Ze omvatten: • Fotosynthese: planten, algen en sommige bacteriën zetten zonlicht om in energie, wat de basis vormt voor voedselketens. • Recycling van voedingsstoffen: organismen breken organisch materiaal af en recyclen voedingsstoffen zoals stikstof, fosfor en koolstof die essentieel zijn voor plantengroei. • Natuurlijke leefgebieden: ecosystemen zoals bossen, wetlands en zeeën bieden onderdak en voedsel voor een enorme variëteit aan diersoorten, wat essentieel is voor biodiversiteit. 4. Culturele diensten Culturele ecosysteemdiensten zijn de niet-materiële voordelen die mensen ontvangen, zoals: • Recreatie, toerisme, gezondheid: mensen genieten van het wandelen, vissen, kamperen of het observeren van wilde dieren in natuurgebieden. • Esthetische waarde: de schoonheid van natuurlijke landschappen heeft invloed op kunst, cultuur, en de gemoedstoestand van mensen.

• Spirituele waarde: natuur heeft voor veel culturen en gemeenschappen een spirituele of religieuze betekenis, wat een belangrijke rol speelt in rituelen en tradities.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

8

•

Onderwijs en wetenschappelijke waarde: ecosystemen bieden kansen voor wetenschappelijk onderzoek en leren over de natuur.

Afbeelding 2: voorbeelden van ecosysteemdiensten in Nederland. Bron: PBL, WUR, CICES, 2014

Het belang van ecosysteemdiensten Ecosysteemdiensten zijn van onschatbare waarde voor het welzijn van de mens. De bescherming en het behoud van soortendiversiteit en ecosystemen is essentieel om deze diensten te behouden. Veel verschillende soorten planten en dieren dragen bij aan de veerkracht van ecosystemen. Ecosystemen met een hoge diversiteit kunnen beter omgaan met verstoringen zoals ziekten, klimaatverandering of natuurrampen. Ze hebben een grotere capaciteit om zich aan te passen en te herstellen van stress. Maar wanneer ecosystemen worden aangetast door vervuiling, ontbossing of klimaatverandering, kunnen de diensten die ze bieden afnemen. Dit leidt tot negatieve gevolgen voor het milieu en voor de menselijke samenleving. Welke ecosysteemdiensten in Vught een rol spelen wordt beschreven in paragraaf 3.3.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

9

2. ANALYSE UITGANGSSITUATIE EN BELEID Dit hoofdstuk geeft in paragraaf 2.1 een overzicht van relevante beleidsmatige kaders en wetgeving. Hierbij wordt eerst kort ingegaan op Europees niveau waarna ingezoomd wordt naar de landelijke, provinciale en vervolgens gemeentelijke schaal. In paragraaf 2.2 is op een rij gezet hoe gemeente Vught beleidskaders en wetten al toepast.

2.1 RELEVANTE BELEIDSMATIGE KADERS EN WETTEN Op verschillende beleidsniveaus wordt ingezet op het versterken van de biodiversiteit en het toekomstbestendig maken van de planeet. Al deze kaders en regelgevingen werken samen om biodiversiteit op verschillende niveaus te beschermen en te bevorderen, van wereldwijde verdragen tot lokale initiatieven. Specifiek voor de gemeente Vught zijn de volgende beleidsmatige kaders en wetten belangrijk om mee te nemen.

2.1.1

OVERKOEPELEND BELEID Op wereldniveau zijn de Sustainable Development Goals (SDG) het belangrijkst. Binnen de SDG’s worden verschillende doelen gesteld waarbij thema’s als voedselzekerheid, gezondheid, klimaatverandering en het beschermen, herstellen en duurzaam gebruiken van ecosystemen centraal staan. De noodzaak om bijvoorbeeld aan te passen aan klimaatverandering en de benodigde veranderingen in de landbouw zijn in onderliggende beleidskaders opgenomen. Op Europees niveau bestaan onder andere de vogel- en habitatrichtlijnen, waarmee vogels resp. wilde planten- en diersoorten en hun leefgebied beschermd worden, en de Natuurherstelwet, waarmee een verplichting wordt opgelegd om een herstelplan te maken voor natuurgebieden die in slechte staat verkeren. Daarnaast zijn op dit niveau de Kaderrichtlijn water (KRW) en het vastleggen van Natura 2000 (N2000) gebieden belangrijke instrumenten om de biodiversiteit te bevorderen. De KRW stuurt op de kwaliteit van al het oppervlakte en -grondwater van Europa. In 2027 moeten deze wateren gezond zijn en een goed leefgebied vormen voor planten en dieren. Een belangrijke uitdaging hierin is dat veel van de Nederlandse wateren nog niet aan deze richtlijn voldoen. De N2000-gebieden zijn onder Europese wetgeving beschermde gebieden waarbij het streven is de natuurlijke leefomgeving te beschermen en de biodiversiteit intact te houden.

Ieder land mag hiervoor een eigen beleid formuleren. In gemeente Vught liggen delen van het N2000-gebied Loonse en Drunense Duinen (LDD) en van N2000-gebied Vlijmens Ven/Moerputten/Bossche Broek (VV/MP/BB). Binnen Nederland is sinds 1 januari 2024 de Omgevingswet het belangrijkste rijksinstrument waarmee wetgeving rond natuur en biodiversiteit wordt vormgegeven. Voormalige wetgeving zoals de Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering, de Wet natuurbescherming en de Wet milieubeheer zijn opgenomen in de Omgevingswet. Een van de belangrijkste uitgangspunten van deze wet is dat ieder project moet bijdragen aan een gezonde en veilige leefomgeving. De wet zorgt voor een integrale benadering van natuurbeheer waarbij provincies en gemeenten plannen en programma’s opstellen die rekening houden met natuurdoelen, zoals het versterken van biodiversiteit of het herstel van ecologische verbindingen. Soortenbescherming en de bijbehorende vergunningplicht voor bepaalde activiteiten maakt ook onderdeel uit van de Omgevingswet. Naast de Omgevingswet heeft het Rijk ook de Omgevingsvisie ontwikkeld. De Omgevingsvisie draagt bij aan het behoud en de versterking van natuur en biodiversiteit door het versterken van ecologische netwerken, het herstel van natuurgebieden, het integreren van natuur in andere sectoren (zoals landbouw

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

10

en stedelijke ontwikkeling), en door het betrekken van verschillende belanghebbenden bij het beleid. Het is een belangrijk beleidsinstrument dat ervoor zorgt dat de natuur wordt meegenomen in het bredere beleid voor de fysieke leefomgeving in Nederland. Op nationaal niveau zijn naast vastgestelde wetgeving ook verschillende breed gedragen richtlijnen ontwikkeld. Dit zijn bijvoorbeeld het Aanvalsplan Landschap, waarmee wordt ingezet op een realisatie van 10% groenblauwe dooradering van het buitengebied, en de Basiskwaliteit Natuur die in hoofdstuk 4 verder wordt toegelicht.

2.1.2

PROVINCIAAL BELEID

De provincie Noord-Brabant heeft eveneens verschillende beleidsstukken en instrumenten om te sturen op het versterken van de biodiversiteit. De Brabantse Omgevingsvisie geeft een regionale uitwerking aan de Nationale Omgevingsvisie. Hierin wordt gericht ingegaan op de situatie in Noord-Brabant. Er wordt ingezet op biodiversiteitsherstel, natuurinclusief bouwen, beleid in het landelijk gebied en het versterken van het Natuurnetwerk Brabant (NNB). Het NNB is een netwerk van deels bestaande en deels nieuwe natuurgebieden die door ecologische verbindingszones (EVZ’s) met elkaar verbonden zijn. Hierdoor kunnen dieren zich makkelijker verplaatsen tussen verschillende natuurgebieden en wordt de biodiversiteit bevorderd. Het Natuurnetwerk Brabant is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN, het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden). In 2027 moeten alle ontbrekende natuurverbindingen binnen het Natuurnetwerk Nederland aangevuld zijn voor EVZ’s. De doelstellingen hiervoor zijn areaalvergroting van de natuur, het stimuleren van biodiversiteit door ecologisch belangrijke gebieden te verbinden en bevorderen van samenwerking. Gemeente Vught is doorweven met dit NNB. Daarnaast heeft de provincie in 2023 het Beleidskader Natuur 2030 in het leven geroepen, waarin de ambities voor natuur en biodiversiteit zijn vastgelegd.

Dit beleid richt zich op het realiseren van een robuust Natuurnetwerk Nederland door het herstellen en versterken van Natura 2000-gebieden, het aanleggen van ecologische verbindingszones, het tegengaan van verdroging en het verbeteren van waardevolle natte natuurgebieden. Daarnaast wordt ingezet op het herstellen van water-, bodem- en luchtkwaliteit, zoals het verminderen van stikstofdepositie in gevoelige Natura 2000-gebieden. Specifiek voor het transformeren van het Brabantse landelijk gebied heeft de provincie de Groenblauwe Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) Noord-Brabant opgesteld. Rond de N2000-gebieden is een gebiedsschil gelegd, met als doel om via een gebiedsproces tot samenhangende oplossingen te komen voor zowel natuurherstel als duurzaam perspectief voor de landbouw. Belangrijke thema’s hierbij zijn waterkwantiteit en -kwaliteit, recreatie(druk), bodemverbetering en stikstofaanpak. De provincie zet hiervoor in op samenwerking tussen ondernemers, inwoners, waterschappen en overheden. Gemeente Vught ligt in de GGA-gebieden van de N2000-gebieden Loonse en Drunense Duinen (LDD) en Vlijmens Ven/Moerputten/Bossche Broek (VV/MP/BB). Vught maakt ook deel uit van het Van Gogh Nationaal Park (VGNP), een gebied In het midden van Brabant van ongeveer 50.000 hectare. Hier werken partners samen aan vergroening, die doordringt in de kernen van dorpen en steden.

Doel van dit samenwerkingsverband is het creëren van een duurzame, vitale en natuurinclusieve toekomst voor het landschap, waarbij de natuur centraal staat. Naast wetten en regelgeving kent de Provincie Noord-Brabant verschillende subsidieregelingen om natuur en biodiversiteit binnen de provincie te stimuleren.

2.1.3

BELEID IN VUGHT Binnen het eigen beleid geeft de gemeente Vught invulling aan het overkoepelend beleid, met name in de Omgevingsvisie gemeente Vught (2023). Hierbij wordt ingezet op het beschermen en versterken van de

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

11

natuurwaarden en worden gezonde bodem en water als de basis voor de leefomgeving gezien. Daarnaast heeft Vught ambities om de ecologische kwaliteit te verbeteren door onder andere het landschap te herstellen en ecologische verbindingszones aan te leggen en te versterken. Duurzaam landgebruik, natuurinclusief beleid en de combinatie van recreatie en natuurbeleving zijn ook belangrijke pijlers uit de Omgevingsvisie. In de Groenvisie 2023 zet Vught aanvullend in op het versterken van de bestaande groenstructuren. Vught is aangesloten bij het Weide- en akkervogelconvenant ‘De Gement en de Zeeg 2024 – 2030’, waarmee weide- en akkervogels in de Vughtse Gement worden beschermd. Tot slot gaat de Nota Energie en Klimaat Vught 2022-2030 in op het klimaatadaptief maken van gebieden en werken aan biodiversiteitsherstel, voornamelijk door vergroening en ontstening.

2.2 WAT DOET DE GEMEENTE VUGHT AL? Naast onze uitvoerende taken voor de Omgevingswet stimuleren we op dit moment op diverse manieren behoud en verbetering van biodiversiteit, onder andere door de volgende activiteiten : •

• • • • •

• • • • • •

We dragen bij aan subsidieregelingen voor burgers en organisaties waaruit natuur- en landschapsprojecten worden gefinancierd, zoals ErvenPlus, LEADER, Van Gogh National Park en de Stimuleringsregeling Landschap (STILA) Noord-Brabant. Ook hebben we de subsidieregeling ‘Groene daken en afkoppelen van regenwater’ en is het mogelijk voor inwoners en bedrijven om bij ons een stimuleringslening duurzaamheid af te sluiten voor groene daken die zorgen voor een betere isolatie van een gebouw. We hebben voor de Vughtse Gement een weide- en akkervogelconvenant ondertekend om deze vogels hier te behouden. We nemen deel aan de GGA-processen en -oplossingen voor de twee N2000-gebieden VV/MP/BB en de LDD. Ook in andere gebiedsprocessen nemen we natuur- en landschapsdoelen mee. We werken mee aan behoud en de realisatie van het overige NNB, zoals in Helvoirts Broek. Door middel van de Bossenstrategie en de bomenkansenkaart werken we aan meer bos en meer bomen in buitengebied en bebouwde kom. We maken een Soortenmanagementplan (SMP) om bij het verduurzamen en renoveren van woningen en gebouwen beschermde soorten te behouden. Momenteel passen we al de landelijke verduurzamingsnormen toe, zoals voor natuurvriendelijk isoleren (NVI), en maken we gebruik van relevante subsidieregelingen zoals de bijdrageregeling ‘Versterking biodiversiteit en versnelling energiebesparing’ van de provincie.

We leggen faunavoorzieningen aan voor onder andere amfibieën en dassen. Bij onze keuzes voor openbare verlichting houden we rekening met de invloed op flora en fauna (lichtkleur en/of sterkte en/of tijd). We ondersteunen natuur- en milieueducatie op basisscholen. We ondersteunen Burgerinitiatief KANT en burgerberaad Schoon Helvoirt, die onder andere biodiversiteit als een van de kerndoelen hebben. In het Regionaal Samenwerkingsverband Noord-Oost-Brabant (RNOB) werken we samen met andere gemeenten aan beleidsopgaven zoals de bossenstrategie, versterken van de groenblauwe dooradering, natuurinclusief bouwen en een Handreiking Kwaliteitsverbetering van het landschap. We hebben het landelijke Schone Luchtakkoord ondertekend.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

12

• • • • •

• • • •

We voeren een pilot uit in het gebied de Margriet ten behoeve van de bodemkwaliteitsverbetering van de landbouwgrond. Ook ondersteunen we de Stichting Duinboeren met een subsidie voor natuurinclusieve landbouwprojecten. We faciliteren landbouwbedrijven die de transitie aan het maken zijn of willen maken naar toekomstbestendige landbouwvormen, zoals natuurinclusieve- of kringlooplandbouw, door ze te ondersteunen met de vergunningenprocedure. In ons pachtbeleid is het versterken van de biodiversiteit opgenomen in de liberale pachtvoorwaarden (zoals m.b.t. het gebruik van (kunst)mest en gewasbeschermingsmiddelen). We reguleren buitenactiviteiten die de biodiversiteit in beschermde natuurgebieden benadelen (bijvoorbeeld een vignet voor mountainbikers in de LDD). Waar dit passend is groeien we naar meer ecologisch beheer van het groen langs onze infrastructuur en het openbaar groen en blauw in onze wijken en buurten. B.v. het bermbeheer langs wegen in de Gement is zodanig dat de plantensoort Grote Pimpernel hier terugkomt/behouden blijft (van belang voor het N2000-gebied). We beheren verder volgens de Gedragscode voor Gemeenten (Stadswerken) en passen de regels van Kleurkeur van de Vlinderstichting toe waar nodig en mogelijk. Zo gebruiken we geen bestrijdingsmiddelen (behalve als er een onveilige situatie ontstaat zoals een plaag die anders niet te onderdrukken is).

We vormen in principe geen zandpaden om naar verharde wegen (tenzij er echt noodzaak voor is). Beheer en onderhoud van zandpaden is extensief, d.w.z. alleen plaatselijk herstel als nodig (b.v. voor aanwonenden en hulpdiensten). We vragen initiatiefnemers van nieuwbouwprojecten om natuurinclusief te bouwen en ondersteunen hen met kennis. We voeren de pilot Greenlabel.nl uit voor een woningbouwproject, waarin normen worden opgenomen voor biodiversiteit. We hebben diverse acties lopen om zwerfafval tegen te gaan, zoals opruimacties met het Maurickcollege, legen van openbare afvalbakken en gebruik van slimme afvalbakken, ondersteuning van de Waste Watchers en van (inter-)nationale afvalopruimdagen. In ons Programma Water en Riolering (2022-2026) hebben we o.a. onze wettelijke taken, mogelijkheden en samenwerkingsverbanden vastgelegd m.b.t. kwantiteit en kwaliteit van gronden oppervlaktewater (zoals verdrogings- en wateroverlastbestrijding, KRW, aanpassen van rioleringsstelsels, waterberging). In onze Nota Vught Klimaatadaptief (vastgesteld 2019) zijn tevens onze ambities opgenomen m.b.t. deze thema’s, ook in relatie tot groen- en waterzones en vergroening. Zie de gemeentelijke website voor deze en andere beleidsdocumenten.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

13

3. BIODIVERSITEIT IN GEMEENTE VUGHT In de gemeente zijn veel verschillende landschappen en natuurgebieden te vinden en daarmee veel verschillende leefgebieden voor flora en fauna. Dit komt door de ondergrond (bodem en water), maar ook door de rijke cultuurhistorie.

3.1 NATUUR EN LANDSCHAP Natuurlijke ondergrond Vught ligt op de overgang van de hoge zandgronden naar de lage rivierdalen. Dat maakt dat er verschillende bodemsoorten te vinden zijn die elk weer hun eigen begroeiing kennen. Op de drogere zandgronden, bijvoorbeeld in de Loonse en Drunense duinen, zijn heidegebieden te vinden zoals de Helvoirtse heide en stuifzandgebieden. Deze worden omringd door bossen. Daarnaast wordt de gemeente doorsneden door verschillende beekdalen, zoals van de Broekleij, de Essche Stroom, de Raamse Loop en de Zandleij. De beken komen uit op een kanaal (Drongelens kanaal) of in lage natte gebieden als de Gement of het Helvoirts Broek. Deze lage gebieden bevatten plassen, natte weides en vochtige bossen. Cultuurhistorie en landschap Gebruik van het landschap door de mens heeft zijn sporen achtergelaten en het huidige landschap gevormd. Kenmerkend voor de gemeente Vught zijn het esdorpenlandschap, de landgoederen en het kampenlandschap. Het voor het esdorpenlandschap kenmerkende uitwaaierende patroon van wegen met eiken of essen ernaast is nog duidelijk te zien. De kernen en landgoederen zijn vooral op de hoger gelegen delen te vinden. De landgoederen vormen met hun lanen, parken, vijverpartijen en bossen belangrijke groene elementen in de gemeente, met veel verschillende leefgebieden.

Ten zuiden van Vught en rondom Cromvoirt zijn nog elementen van het kampen- en hoevenlandschap bewaard gebleven. Dit landschap kenmerkt zich door kleinschalige akkers met daaromheen singels en houtwallen. Hierdoor ontstaat een kleinschalig, halfopen coulisselandschap. De houtwallen en singels zijn ecologisch waardevol, omdat ze een hoge soortendiversiteit kennen. In de volgende paragraaf worden deze en de overige landschapstypen van Vught beschreven. Natura 2000-gebieden N2000-gebieden vormen samen een Europees netwerk van natuurgebieden, waarvan de unieke natuurwaarden worden hersteld, beschermd en daarmee behouden. Binnen de gemeente Vught bevinden zich (delen van) twee N2000-gebieden: Vlijmens Ven-Moerputten-Bossche Broek en de Loonse en Drunense Duinen. In het natuurgebied Vlijmens Ven-Moerputten-Bossche Broek wordt gewerkt aan herstel van de natuurwaarden door: • het verhogen van de waterstanden, het aanpassen van afwatering en de aanleg van stuwen om het kwelwater vast te houden. • ecologisch slootbeheer toegespitst op de bijzondere planten- en dierensoorten die er leven; • herstel en behoud van de zeldzame blauwgraslanden.

In natuurgebied de Loonse en Drunense duinen wordt gewerkt aan: • het herstel en verbinden van de heidevelden (landschapsherstel); • het bestrijden van invasieve exoten (biodiversiteitsherstel); • het tegengaan van verdroging door goed bodem- en waterbeheer (klimaatadaptatie); • het creëren van groene verbindingen om de verspreiding van soorten te bevorderen.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

14

Daarnaast is Vught doorweven met andere delen van de NNB. In bijlage 2 en 3 zijn de ligging van de NNB en de N2000-gebieden te zien. Ook is hier een digitale versie van te raadplegen via de gemeentelijke website. Invloed op de biodiversiteit Omdat binnen de gemeentegrenzen zoveel verschillende landschappen liggen, is de variatie in leefomgevingen voor planten en dieren groot. Dat geeft veel mogelijkheden voor diversiteit ecosystemen (bossen, open gebieden, droge en natte gebieden) en voor soortendiversiteit (bijvoorbeeld verschillende soorten libellen). Daarbij moet wel opgemerkt worden dat de bedreigingen voor deze waardevolle gebieden binnen de gemeente ook aanzienlijk zijn. Hieronder vallen wereldwijde factoren als klimaatverandering, waardoor b.v. verdroging of juist wateroverlast ontstaat en overhitting. Maar ook specifieke plaatselijke bedreigingen zoals een teveel aan stikstof, waterverontreiniging en een hoge recreatiedruk, waardoor leefgebieden voor planten en dieren verkleinen, verdwijnen of ongeschikt worden.

3.2 LANDSCHAPSTYPEN IN VUGHT

Afbeelding 3: zes verschillende landschapstypen in de gemeente Vught .

In Vught komen zes verschillende landschapstypen voor 5, zie afbeelding 3 en bijlage 4. Voor deze nota zijn de bedrijventerreinen als aanvullend landschapstype meegenomen. De landschappen hebben specifieke kenmerken die aantrekkelijk zijn voor diverse dier- en plantensoorten. De gemeente Vught wil deze landschapstypen daarom zo optimaal mogelijk behouden, herstellen en/of versterken. Als leidraad hiervoor zijn in hoofdstuk 5 aan ieder type doelsoorten gekoppeld. Dit zijn soorten planten of dieren die de specifieke natuurwaarden en kwaliteiten van een landschap vertegenwoordigen. Behoud en verbetering van landschap en natuur voor deze soorten, komen ook ten goede aan het leefgebied van andere soorten. Een doelsoort is dus als het ware een gids.

5

Deze indeling komt uit de visie ‘Wonen in het buitengebied’ van de gemeente Vught (september 2022). De categorie ‘bedrijventerreinen’ is hieraan toegevoegd, omdat deze een specifieke inrichting en mogelijkheden hebben.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

15

Landgoederen De gemeente Vught kent een rijke landgoedontwikkeling en de landgoederen bepalen voor een groot deel de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van Vught. Een deel van deze landgoederen zijn nog duidelijk herkenbaar, maar een aantal is ook opgenomen in het stedelijk gebied. De landgoederen verschillen mede hierdoor onderling van elkaar. Ook voor de percelen buiten de stedelijke omgeving is geen eenduidig karakter te formuleren. Sommige landgoederen sluiten beter aan bij het besloten bosgebied terwijl andere juist onder het kampen- en hoevelandschap of de jonge zandontginning vallen. Hoewel de landgoederen een belangrijke bijdrage leveren aan de biodiversiteit en identiteit van Vught, worden deze niet als aparte categorie opgenomen binnen de landschapstypering en voor de doelsoorten. In deze Nota Biodiversiteit wordt onderscheid gemaakt in de volgende landschapstypes: Bebouwde kom De gemeente Vught kent drie kernen met elk hun eigen karakteristieken: Vught, Helvoirt en Cromvoirt. Vught heeft de meeste stedelijke uitstraling van de kernen. Met name Vught Zuid is dicht bebouwd. De N65 vormt een harde grens tussen Vught Zuid en het ruimer opgezette Vught Noord.

De sterke lanenstructuur, grotere parken met waterpartijen, landgoederen en groene gebieden met natuurwaarden en cultuurhistorische elementen zoals de Lunetten, kasteel Maurick, Linie 1629 en fort Isabella zijn kenmerkend voor deze kern. Daarnaast is hier de ontwikkeling van een dorps naar stedelijk karakter merkbaar. Helvoirt maakt sinds 2021 onderdeel uit van de gemeente Vught. Deze kern heeft een landelijk en dorps karakter met veel lintbebouwing (veel huizen naast elkaar langs een weg). Helvoirt wordt omringd door beekdalen en ligt dichtbij natuurgebieden zoals de Loonse en Drunense Duinen. Cromvoirt is de laatste kern binnen de gemeente Vught. Dit kleine dorp heeft een landelijk karakter met verschillende vrijstaande woningen en boerderijen. Vooral door de private percelen heeft deze kern een vrij groen karakter.

Bedrijventerreinen De bedrijventerreinen in Vught worden gekenmerkt als een versteende omgeving. Overdag is hier vaak bedrijvigheid, maar ’s avonds en ’s nachts is het hier juist rustig. Hierdoor is dit type een interessant leefgebied voor bepaalde (nacht)dieren. Op het naastgelegen kaartje staan de bedrijventerreinen binnen de gemeente Vught aangegeven (in paars/oranje).

Afbeelding 4: Bedrijventerreinen (paars en oranje gekleurd)

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

16

Open beemdengebied Het open beemdengebied is een open landschap met natte wei- en hooilanden en op verschillende plaatsen rietkragen. Hier is weinig tot geen opgaande beplanting te vinden. De aanwezige verkaveling is recht en vaak grootschalig. Naast de wei- en hooilanden komt hier ook agrarische akkerbouw in de vorm van maisvelden voor. Het is broedgebied voor akker- en weidevogels. Gebieden die binnen dit landschapstype vallen zijn de Vughtse Gement en een deel van het N2000-gebied VV/MP/BB (waarin ook twee historische eendenkooien met kooibos liggen).

Afbeelding 5: Eendenkooien in open beemdengebied (Foto: Fons Mandigers)

Jonge zandontginning Dit landschapstype is halfopen met relatief open ruimtes omzoomd door bos. De Jonge Zandontginning heeft vaak een nat karakter en is kleinschalig door de afwisseling tussen akkers, weiden met bosjes en losstaande bomen. De verkaveling in dit type bestaat uit smalle kavels die met sloten van elkaar gescheiden worden. Hier komen kleine bosschages, bomenlanen en houtwallen veel voor. Incidenteel zijn binnen dit landschapstype broekbossen aanwezig. Een voorbeeld hiervan is de Brokkenbroek ten oosten van Helvoirt.

Afbeelding 6: Zicht over de weilanden in het gebied van de jonge zandontginningen (Foto: gemeente Vught)

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

17

Beekdallandschap Het beekdallandschap wordt gekenmerkt door meanderende beken en waterlopen. Parallel of haaks op de beken bevinden zich groenstructuren zoals weide en hooilanden. Binnen dit landschapstype zijn vaak zichtlijnen tussen het hoger gelegen dekzandlandschap en het lagergelegen beekdallandschap. In het beekdallandschap is veel biodiversiteit aanwezig en dit landschapstype kent een hoge ecologische waarde. Daarnaast is het beekdallandschap vaak ook historisch, geomorfologisch en waterhuishoudkundig waardevol. Door ruilverkaveling is dit landschapstype niet altijd even duidelijk herkenbaar. De beken de Dommel, Essche stroom, de Broekleij en de Zandleij maken onderdeel uit van dit landschapstype. De Zandleij is deels aangewezen als ecologische verbindingszone (EVZ).

Afbeelding 7: Beekdallandschap Essche stroom bij landgoed Bleijendijk (Foto: Waterschap De Dommel, www.dommel.nl)

Besloten bosgebieden In de gemeente Vught liggen verschillende naald- en loofbossen, vaak in een mozaïekpatroon verspreid en als onderdeel van een landgoed of een N2000 gebied. Omdat er ecologisch gezien slechts kleine verschillen zitten tussen besloten bosgebieden op een landgoed of besloten bosgebieden in een natuurgebied, vallen deze in dit document onder hetzelfde landschapstype. Binnen dit type wisselen open- en geslotenheid (met zichtlijnen) elkaar af en zijn lokaal heide of stuifzanden te vinden. Ook ligt er soms cultuurhistorisch erfgoed in, zoals de Lunetten. Dit landschapstype is terug te vinden op oude landgoederen, de Vughtse Heide, de IJzeren Man en de Loonse en Drunense Duinen.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

18

Afbeelding 8: Besloten bosgebied Vughtse heide (Foto: Menno Slaats - natuurbeleven.com)

Kampen en hoevenlandschap Het kampen- en hoevenlandschap is afwisselend, met een open en besloten kamerstructuur, (es)dorpen en (bolle) akkers of essen. Hier komen veel kleinschalige landschapselementen voor, zoals bosschages, bomenlanen, houtwallen, singels, solitaire bomen, hoogstamboomgaarden en kruidenrijke bermen . Hierdoor zijn er veel verschillende leefgebieden in dit landschapstype. Het is een oud cultuurlandschap met weide- en hooilanden die afgewisseld worden met maïs en aardappelvelden. Een concreet voorbeeld hiervan is het akkercomplex ten zuiden van Cromvoirt.

Afbeelding 9: Kampen- en hoevenlandschap (bron: parius.nl)

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

19

3.3 ECOSYSTEEMDIENSTEN IN VUGHT In hoofdstuk 1.3 is toegelicht wat ecosysteemdiensten zijn en welke soorten ecosysteemdiensten bestaan. Als een ecosysteem onder druk staat, kunnen ecosysteemdiensten niet langer naar behoren functioneren. Dit heeft negatieve effecten voor zowel mens als dier. Gekeken naar de landschapstypen van Vught staan in de onderstaande tabel de belangrijkste ecosystemen en de bijbehorende ecosysteemdiensten opgenomen. Daarnaast wordt onderscheid gemaakt in directe en indirecte bedreigingen voor de ecosystemen en bijbehorende ecosysteemdiensten die het functioneren van het systeem onder druk zetten. Hierbij wordt met name ingegaan op de natuurlijke landschapstypen omdat dicht bebouwde gebieden relatief weinig ecosysteemdiensten leveren. Ecosystemen (landschapstypen) o

o

o

o

o

Open beemdengebied o natte wei- en hooilanden o rietkragen Jonge zandontginning o kleinschalig landschap o afwisseling akkers, weide, bosjes en solitaire bomen Beekdallandschap o groenstructuren langs beken zoals weide- en hooilanden Besloten bosgebieden o naald- en loofbossen o heidegebieden o landgoederen Kampen- en hoevenlandschap o weide- en hooilanden. o kleine bosschages, bomenlanen, houtwallen en kruidenrijke bermen. o kamerlandschap met bolle akkers en essen.

Gewenste ontwikkelingen vanuit beleid • • • • • •

Toekomstbestendige, natuurinclusieve landbouw met economisch perspectief. Combinatie van functies passend bij karakter van de plek. Herstel grondwaterstanden. Versterken gebiedsspecifieke natuur- en landschapswaarden. Kleinschalige recreatie. Waterberging

Directe en indirecte bedreigingen (druk) Indirecte bedreigingen: • Veranderingen in beleid op verschillende niveaus in de keten. • Economische veranderingen. • Toenemende consumptie. Directe bedreigingen: • Klimaatverandering (droogte, piekbuien, hittestress). • Stikstofdepositie. • Lage grondwaterstand. • Grote ruimtevraag in verschillende disciplines. • Sluikstort in de natuur. • Recreatiedruk. • Gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen. • Invasieve exoten.

Ecosysteemdiensten • • • • • • • • • • •

Groene recreatie Waterberging Voedselproductie Zuivering grondwater (drinkwater) Zuivering lucht Natuurlijk erfgoed Vastleggen koolstof Bodemerosie tegengaan Bodemvruchtbaarheid Plaagonderdrukking Gezondheid/welzijn

In de volgende hoofdstukken wordt aangegeven hoe we gewenste ontwikkelingen en bedreigingen willen aanpakken.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

20

4. VISIE EN DOELEN In dit hoofdstuk komen onze visie en doelen aan bod. De visie schetst de stip op de horizon waar we naar toe werken. De doelen en maatregelen geven daar uitwerking aan. Ze vloeien voort uit onze ambitie voor biodiversiteitsverbetering, waar mogelijk gekoppeld aan ecosysteemdiensten.

4.1 VISIE We zien een robuuste toekomstbestendige leefomgeving met hoge soortendiversiteit als een verrijking van onze gemeente. Gezonde biodiversiteit zorgt voor voedsel, medicijnen, lichamelijke en geestelijke gezondheid, schone lucht, schoon drinkwater, een mooie omgeving om in te recreëren en grondstoffen voor talloze producten. We willen de komende jaren hard werken aan het herstel van de biodiversiteit om onze gemeente leefbaar te maken en te houden voor mens, plant en dier. Dit doen we door allerlei grote en kleine maatregelen te nemen, samen met onze inwoners, ondernemers en (semi-)overheden. Deze maatregelen nemen we in eerste instantie voor bepaalde basisdoelsoorten. Daarmee herstellen we de basiskwaliteit van de natuur. Naast het herstellen van die basiskwaliteit nemen we extra maatregelen om ook bijzondere, meer zeldzame soorten een plek te geven binnen onze gemeente. Zodat we in 2033 kunnen zeggen:

“Onze gemeente is een plek waar de biodiversiteit floreert. We hebben samen hard gewerkt om de natuur te herstellen en daarmee een plaats gecreëerd waar onze kinderen en kleinkinderen gezond kunnen opgroeien. We zijn ons bewust van het belang en de intrinsieke waarde van alle planten en dieren om ons heen en blijven goed voor hen zorgen.”

4.2 DOELEN Om onze visie werkelijkheid te laten worden hebben we vanuit de Omgevingsvisie van Vught en door inbreng van/afstemming met diverse interne beleidsvelden, thema’s en doelen geformuleerd voor het behoud en herstel van biodiversiteit. Vaak dragen deze ook bij aan andere beleidsthema’s, zoals gezondheid 6, klimaatadaptatie en ruimtelijke kwaliteit. Vanuit deze doelen zijn de maatregelen en uitvoeringsagenda geformuleerd (zie hoofdstuk 6). Wij nemen onze verantwoordelijkheid door doelen te stellen voor onze eigen terreinen en voor nieuwe ontwikkelingen binnen onze gemeente. We betrekken hierbij relevante beleidsgebieden om gerichte, integrale maatregelen te kunnen nemen. Ook zoeken we actief samenwerking met buurgemeenten, bedrijven, inwoners en verenigingen om hen ook te enthousiasmeren en in beweging te krijgen. En andersom laten we ons ook door hen voeden, stimuleren en in beweging zetten. Een duidelijke en open communicatie is hierbij essentieel.

6

Zie onder andere de Gezondheidsnota: ‘Iedereen gezond 2023 – 2026’.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

21

Gemeente Vught heeft concrete doelen voor de onderstaande thema’s :

4.2.1

BODEM, WATER EN LUCHT (DOEL A)

Wij werken aan een gezonde bodem, schone lucht en een evenwichtig watersysteem, wat bijdraagt aan een algehele verbetering van de biodiversiteit. Het principe van water en bodem sturend is leidend bij onze afwegingen en keuzes.

4.2.2

BEBOUWING (DOEL B) Bij bestaande en nieuwe gebouwen en de bijbehorende grond zetten we in op natuurinclusief bouwen en beheren, zoals bij woningen, scholen en op bedrijventerreinen. Bij renovatie en verduurzaming van bestaande bebouwing stimuleren we behoud en verbetering van biodiversiteit. Bij het beheren en inrichten van onze infrastructuur bekijken we op welke manier de biodiversiteit behouden en versterkt kan worden. 4.2.3

BUITENGEBIED (DOEL C)

Bestaande natuur, karakteristieke landschappen en natuurgebieden blijven behouden en worden versterkt. Hiervoor zetten we onder meer actief in op Groenblauwe dooradering (GBD) en op het behouden en versterken van ecologische verbindingszones die nodig zijn voor het realiseren van een robuust Natuurnetwerk Nederland (NNN). We stimuleren de overgang naar toekomstbestendige landbouwvormen zoals kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. Dit doen we onder andere op onze eigen pachtgronden. We houden daarbij rekening met de verschillen tussen akkerbouw, veeteelt en tuinbouw (inclusief boomteelt). We behouden voldoende rustige gebieden waar zowel ruimte is voor biodiversiteit als voor mensen om te bezinnen en te ontspannen.

4.2.4

INRICHTING EN BEHEER (OPENBAAR) BLAUW EN GROEN (DOEL D)

Bij (her)inrichting van de buitenruimte gebruiken we waar mogelijk gebiedseigen en klimaatbestendige soorten beplanting en natuurlijke structuren. Hierbij is versterking van de biodiversiteit sturend, maar maatwerk blijft mogelijk. We behouden en versterken de groenblauwe dooradering van de bebouwde kommen en deze wordt op het gemeentelijk grondgebied zoveel mogelijk natuurlijk ingericht en ecologisch beheerd met oog voor strategische verbindingen met ecologische meerwaarde. Waar cultuurhistorisch erfgoed en biodiversiteit elkaar raken, ondersteunen we biodiversiteitsverbetering waarbij de cultuurhistorische waarden gerespecteerd worden. Het bevorderen van bewegen in de buitenlucht combineren we waar mogelijk met biodiversiteitsmaatregelen.

4.2.5

SAMENWERKING EN BEWUSTWORDING (DOEL E) Een natuurinclusieve en toekomstbestendige leefomgeving maak je samen. Wij werken daarom actief samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en andere organisaties om biodiversiteit te stimuleren. Deze betrokkenheid begint bij bewustwording van het belang van biodiversiteit. In hoofdstuk 7 Participatie lichten we onze aanpak hiervoor verder toe.

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

22

5. DOELSOORTEN PER LANDSCHAPSTYPE Hoofdstuk 3 behandelt de verschillende landschapstypen in de gemeente Vught en de ecosysteemdiensten die door deze landschapstypen worden geleverd. Dit hoofdstuk koppelt de landschapstypes aan bepaalde doelsoorten. Dit zijn soorten flora of fauna die bij een landschapstype horen en die als leidraad kunnen dienen voor te behalen doelen en voor inrichtings- en beheermaatregelen die genomen kunnen worden. Om tot een keuze van soorten te komen is gebruik gemaakt van het concept Basiskwaliteit Natuur (BKN). In bijlage 4 en op de digitale biodiversiteitskaart (zie de gemeentelijke website) is op kaart te zien waar de landschapstypen liggen en welke doelsoorten daarbij horen. Op de digitale kaart kan ook op straatnaam worden gezocht.

5.1 BASISKWALITEIT NATUUR Basiskwaliteit Natuur 7 in een gebied gaat over de kwaliteit van de natuur die noodzakelijk is om de ecologische functies en de soortendiversiteit in dat gebied op peil te houden. Het gaat hierbij om een fundamenteel niveau van natuur dat voldoende is om de ecologische processen te waarborgen, zodat de biodiversiteit toeneemt en kan stabiliseren. De basiskwaliteit natuur is opgesteld als een vereiste om een gebied ecologisch gezond te maken en te houden, maar het is niet noodzakelijkerwijs het hoogste niveau van natuurkwaliteit dat gewenst is. Het brengt de basis op orde, waarna verdere verbeteringen mogelijk zijn. Basiskwaliteit Natuur is met name een goede methode voor gemeentes, omdat het gaat over de natuur in verschillende stedelijke en landelijke gebiedstypes. Daaraan worden doelsoorten gekoppeld die herkenbaar en meetbaar zijn. De (landschappelijke) ingrepen die vervolgens voor deze soorten ingezet kunnen worden zijn vaak kleinschalig. Kenmerken van Basiskwaliteit Natuur: 1. Leefgebieden: voldoende en geschikte leefgebieden voor een breed scala aan inheemse soorten. 2. Ecologische processen: de belangrijke ecologische processen, zoals waterregulatie, bodemvorming, en de circulatie van voedingsstoffen, blijven in stand. 3. Biodiversiteit: waarborgen van het voortbestaan van voldoende biodiversiteit, zodat de ecologische balans behouden blijft.

Hoewel Basiskwaliteit Natuur uitgaat van het op orde brengen van de basis, heeft Vught hierin hogere ambities. 4. Weerbaarheid: de natuur is in staat zich aan te passen aan veranderingen zoals klimaatverandering of menselijke activiteiten. Referentie voor herstel Basiskwaliteit Natuur gaat in de eerste plaats over de omstandigheden die algemeen voorkomende soorten nodig hebben om te floreren binnen een bepaald gebied. Deze betreffen de abiotiek van een plek (de conditie van bodem, water, lucht), de inrichting en het beheer. Uit onderzoek is gebleken dat soorten die vroeger algemeen voorkwamen in Nederland, steeds minder vaak voorkomen in onze steden en buitengebieden. Deze afname was het sterkst tussen 1970 en 1990. Dit is een directe aanwijzing dat de natuurwaarde van onze leefomgeving (de basis voor biodiversiteit) steeds verder achteruitgaat.

7

Naturalis Biodiversity Center – Rapport Basiskwaliteit Natuur

NOTA BIODIVERSITEIT Gemeente Vught

23

Basiskwaliteit Natuur richt zich met name op het landelijk en stedelijk gebied waar natuur niet op de eerste plaats komt. Met deze methode worden de minimale voorwaarden in deze gebieden bepaald voor natuurlijke processen, biodiversiteit, inrichting en beheer. Als in deze gebieden de kwaliteit van de leefomgeving op orde is, dan ontstaat een groter leefgebied voor soorten die nu voornamelijk in natuurgebieden leven. Ook kunnen soorten daarbuiten weer in grotere aantallen voorkomen, waardoor gezondere populaties ontstaan. Elk landschapstype vraagt een eigen aanpak. Hoewel er per lokale situatie andere verbeterpunten zijn, zijn de algemene richtlijnen voor Basiskwaliteit Natuur grotendeels hetzelfde voor alle landschapstypen. Met Basiskwaliteit Natuur als minimumniveau voor biodiversiteit in een gebied hebben we: • een helder streefdoel voor bijvoorbeeld de omgevingsvisie en het omgevingsplan; • een hulpmiddel om voor elk landschap aan te geven welke acties nodig zijn om de voor dat landschap karakteristieke, ‘algemene’ planten en dieren te stimuleren; • een onafhankelijke meetlat gebaseerd op een gedegen analyse; • een basis om samen met anderen aan de slag te gaan met het herstellen van de omgeving. Gemeente Vught wil inzetten op een Basiskwaliteit Natuur voor algemene soorten plus direct extra maatregelen nemen voor bijzondere soorten.