20. VNG Ledenbrief - Nieuwe Model Re-integratieverordening Participatiewet en Model Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ
Tekst van het document
Het is in dat geval van belang om in het tweede lid de reikwijdte van de verwerking van persoonsgegevens te specificeren, onder meer door te specificeren uit welke bronnen de gepseudonimiseerde persoonsgegevens afkomstig zijn (in beginsel slechts de bij het college aanwezige bronnen) en welke categorieën persoonsgegevens verwerkt worden. Uitgangspunt daarbij is dat de verwerking van gepseudonimiseerde persoonsgegevens beperkt blijft tot de strikt noodzakelijke persoonsgegevens waarover het college bij de uitvoering van de Participatiewet, de IOAW of de IOAZ beschikt. De evaluatie dient in beginsel geen betrekking te hebben op (gepseudonimiseerde) bijzondere persoonsgegevens, tenzij hiervoor een doorbrekingsgrond bestaat in artikel 9, tweede lid, AVG. Voor zover de evaluatie betrekking heeft op opgelegde maatregelen of (anderszins) individuele casuïstiek, wordt aanbevolen om dat deel van de evaluatie vorm te geven als statistisch onderzoek in de zin van artikel 89 AVG. Op grond van artikel 5, eerste lid, aanhef en onder b, AVG geldt namelijk dat het verwerken van persoonsgegevens ten behoeve van een statistisch onderzoek wordt beschouwd als een verenigbare verdere verwerking.
Daarvoor is vereist dat voldaan wordt aan de volgende randvoorwaarden: (a) er worden niet meer persoonsgegevens verzameld en geanalyseerd dan noodzakelijk is voor het statistisch onderzoek; Vereniging van Nederlandse Gemeenten 16/ 28 (b) het resultaat van de verwerking bestaat uitsluitend uit geaggregeerde gegevens die niet tot natuurlijke personen herleidbaar zijn; (c) de onderliggende gepseudonimiseerde persoonsgegevens worden niet gebruikt om maatregelen of besluiten te nemen die een bepaalde natuurlijke persoon betreffen; en (d) er zijn passende technische en organisatorische maatregelen getroffen ter bescherming van de gegevens, waaronder pseudonimisering en een passende beveiliging van opslag en toegang tot de persoonsgegevens. Artikel 10. Overgangsrecht, intrekking oude verordening In het eerste, tweede en derde lid en in de artikelsgewijze toelichting moet de citeertitel van de ingetrokken verordening worden vermeld. Artikel 11. Inwerkingtreding en citeertitel De inwerkingtreding van de verordening is gekoppeld aan de verheffing tot wet en inwerkingtreding van het wetsvoorstel Wet handhaving sociale zekerheid en de inwerkingtreding van de relevante bepaling uit de Participatiewet in balans, die deels al in werking is getreden, maar waarvan de voor deze verordening relevante bepaling nog in werking moet treden.
De inwerkingtredingsbepaling verwijst daarom ook specifiek naar artikel I, onderdeel E, van de Participatiewet in balans. Het is niet mogelijk deze verordening al eerder in werking te laten treden, omdat dan de juridische grondslag voor de verordening ontbreekt. Een latere inwerkingtreding is ook niet mogelijk, omdat de gemeente dan tijdelijk niet beschikt over een rechtsgeldige verordening. Omdat de besluiten die, mede op basis van deze verordening genomen zullen worden een voor burgers belastend karakter hebben, is het ook niet mogelijk om aan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten 17/ 28 inwerkingtreding van deze verordening terugwerkende kracht te verlenen. De VNG adviseert daarom om, vooruitlopend op het wetstraject, alvast het vaststellen van deze verordening op te pakken. Op het moment dat duidelijk is wanneer de Wet handhaving sociale zekerheid en de relevante bepaling uit de Participatiewet in balans in werking zullen treden voordat het voorstel tot het vaststellen van de verordening aan de gemeenteraad wordt voorgelegd, dan kan worden volstaan met een eenvoudigere inwerkingtredingsbepaling. Daarbij is het van belang om ook de modeltoelichting die verwijst naar de inwerkingtreding van beide wetten te schrappen.
Ook is het belangrijk erop te letten dat de opgenomen datum er niet toe leidt dat deze is gelegen voor de datum waarop de verordening bekendgemaakt zal worden, nu, zoals hiervoor aangegeven, het niet mogelijk is bij de inwerkingtreding van de verordening terugwerkende kracht toe te kennen aan de verordening. Voor deze eenvoudige bepaling kan de volgende tekst worden gebruikt, waarbij de datum nog moet worden ingevuld: Deze verordening treedt in werking op [invullen: datum inwerkingtreding artikel I, onderdeel E, van de Participatiewet in balans en Wet handhaving sociale zekerheid]. De citeertitel moet nog worden aangepast aan de lokale situatie. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 18/ 28 Bijlage Was-wordt-tabel bij Implementatiehandleiding bij Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ (nieuw model, juli 2026) In deze tabel zijn de veranderingen ten opzichte van het Model Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ (2016) weergegeven. Dat een onderwerp terugkomt in de nieuwe verordening betekent niet dat de bepaling zelf ongewijzigd is gebleven: alle bepalingen zijn aangepast.
Artikel model 2016 Artikel nieuw model 2026 Toelichting Vereniging van Nederlandse Gemeenten 19/ 28 1 (begrippen) 1 2 (besluit tot opleggen van een maatregel) 5 3 (horen van de belanghebbende) 4 4 (afzien van verlaging) 3 5 (ingangsdatum en tijdvak) 6 6 (berekeningsgrondslag) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikel 2 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten en artikelen 18 Participatiewet, 20 IOAW en 20 IOAZ. 7 (gedragingen Participatiewet) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikelen 3, 4 en 5 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten en artikel 18, vierde en vijfde lid, Participatiewet. 8 (gedragingen IOAW en IOAZ) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikelen 3, 4 en 5 van het Maatregelenbesluit Vereniging van Nederlandse Gemeenten 20/ 28 socialezekerheidswetten en artikelen 20 IOAW en 20 IOAZ. 9 (hoogte en duur van de verlaging) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikel 2 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. 10 (duur verlaging bij schending geüniformeerde arbeidsverplichting) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikel 2 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten en artikelen 18 Participatiewet, 20 IOAW en 20 IOAZ. 11 (verrekenen verlaging) Vervallen Landelijk bepaald. De bevoegdheid om de maatregel te verrekenen is komen te vervallen (voorheen artikelen 18, vijfde lid Participatiewet).
12 (tekortschietend besef van verantwoordelijkheid) 8 13 (zeer ernstige misdragingen) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikelen 18, vijfde lid, Participatiewet, 20, derde lid, IOAW en 20, derde lid, IOAZ. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 21/ 28 14 (niet nakomen van overige verplichtingen) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikelen 3, 4 en 5 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten en artikel 18, vierde en vijfde lid, Participatiewet. 15 (samenloop van gedragingen) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikel 7 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. 16 (recidive) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikel 6 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. 17 (samenloop bij weigeren uitkering IOAW/IOAZ) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikel 7 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. 18 (blijvend en tijdelijk weigeren IOAW- of IOAZ-uitkering) Vervallen Landelijk bepaald. Zie artikelen 3, 4 en 5 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten en artikelen 20 IOAW en 20 IOAZ.
19 (intrekken oude verordening) 10 20 (inwerkingtreding en citeertitel) 11 Vereniging van Nederlandse Gemeenten 22/ 28 - 2 NIEUW: Toepassingsbereik - 7 NIEUW: Definitie tekortschietend besef van verantwoordelijkheid - 9 NIEUW: Evaluatie Vereniging van Nederlandse Gemeenten 23/ 28 Bijlage Verhouding verordening tot landelijke regels bij Implementatiehandleiding bij Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ (nieuw model, juli 2026) De regels over maatregelen zijn grotendeels landelijk bepaald in de Participatiewet, IOAW, IOAZ en het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. Binnen de landelijke kaders zijn nadere regels bij gemeentelijke verordening nodig. Deze tabel maakt inzichtelijk welke onderwerpen (eerste kolom) op welk niveau (tweede, derde en vierde Vereniging van Nederlandse Gemeenten 24/ 28 kolom) geregeld zijn. Hiermee wordt inzichtelijk op welke onderdelen de verordening een nadere uitwerking vormt van de landelijke kaders. Onderwerp Participatiewet, IOAW en IOAZ Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten Verordening Maatregelwaardige verplichtingen Artikelen 18, tweede lid, Participatiewet, 20, tweede lid, IOAW en 20, eerste lid, IOAZ. Artikel 2 Afwegingskader Artikelen 18, zesde lid, Participatiewet, 20, vijfde lid, IOAW en 20, vijfde lid, IOAZ.
Waarschuwing Artikelen 18, tweede lid, Participatiewet, 20, tweede lid, IOAW en 20, Vereniging van Nederlandse Gemeenten 25/ 28 eerste lid, IOAZ. Hoogte en duur maatregel bij zwaardere overtredingen Artikelen 18, vierde en vijfde lid, Participatiewet, 20, eerste en derde lid, IOAW en 20, tweede en derde lid, IOAZ. Hoogte en duur maatregel bij lichtere overtredingen Artikelen 18, elfde lid, Participatiewet, 20, achtste lid, IOAW en 20, achtste lid, IOAZ. Artikel 2, eerste lid in samenhang met artikelen 3, 4 en 5. Verwijtbaarheid Artikelen 9a, twaalfde lid, 18, vierde en zevende lid, onder a, Participatiewet, 20, eerste en Artikel 2, tweede lid. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 26/ 28 zesde lid, onder a IOAW en 20, tweede en zesde lid, onder a IOAZ. Dringende redenen Artikelen 18, achtste lid, Participatiewet, 20, zevende lid, IOAW en 20, zevende lid, IOAZ. Tekortschietend besef Artikel 18, tweede lid, Participatiewet. Artikelen 7 en 8 Afzien van maatregel bij lichtere overtredingen Artikelen 18, elfde lid, Participatiewet, 20, achtste lid, IOAW en 20, achtste lid, IOAZ. Artikel 2, vierde lid. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 27/ 28 Recidive Artikelen 18, elfde lid, Participatiewet, 20, achtste lid, IOAW en 20, achtste lid, IOAZ. Artikel 6. Samenloop Artikelen 18, elfde lid, Participatiewet, 20, achtste lid, IOAW en 20, achtste lid, IOAZ. Artikel 7.
Redelijke termijn Artikelen 8, eerste lid, onder a en c, Participatiewet, 35, onder a en c IOAW en 35, onder a en c IOAZ. Artikel 3 Zienswijze Artikelen 8, eerste lid, Artikel 4 Vereniging van Nederlandse Gemeenten 28/ 28 onder a en c, Participatiewet, 35, onder a en c IOAW en 35, onder a en c IOAZ. Inhoud maatregel Artikelen 8, eerste lid, onder a en c, Participatiewet, 35, onder a en c IOAW en 35, onder a en c IOAZ. Artikel 5 Tenuitvoerlegging Artikelen 8, eerste lid, onder a en c, Participatiewet, 35, onder a en c IOAW en 35, onder a en c IOAZ. Artikel 6 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/4 Bijlage 5: Model Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ (nieuw model, juli 2026) Leeswijzer Deze VNG modelverordening biedt verschillende mogelijkheden tot aanpassing aan de lokale situatie van een gemeente. Deze worden expliciet gemaakt door blokhaken en een korte instructie in blauw. Deze zijn ook eenvoudig te vinden door te zoeken (Ctrl+F) op een blokhaak ([) in de tekst. - [invullen: …] of [invullen: iets] = door gemeente in te vullen, zie bijvoorbeeld artikel 1. - [eventueel opnemen: iets] = facultatief, zie bijvoorbeeld artikel 3, eerste lid. - [kies optie: iets OF iets] = door gemeente te kiezen, zie bijvoorbeeld artikel 1.
- [(bijvoorbeeld: iets)] = een voorbeeld ter illustratie of uitleg voor gemeente, zie bijvoorbeeld artikel 8, derde lid. - [Variant kiezen: Variant A iets Variant B iets] = varianten waaruit gekozen kan worden, zie bijvoorbeeld varianten A en B bij artikel 8, tweede lid. - Combinaties zijn ook mogelijk, zie bijvoorbeeld artikel 3, eerste lid. Het model is opgemaakt in de Word-importstijlen van KOOP. Het model kan hierdoor na aanpassing eenvoudig worden geüpload in DROP voor publicatie. Zie voor meer informatie: DROP | Decentrale Regelgeving en Officiële Publicaties | Voor overheden | KOOP Kennis- en exploitatiecentrum officiële overheidspublicaties. Voorafgaand aan het aanbieden aan de gemeenteraad en het uploaden moeten de keuzes zijn gemaakt en moeten deze leeswijzer, de blauwe teksten en de kop- & voettekst zijn verwijderd. Nadere uitleg en instructies zijn opgenomen in de implementatiehandleiding die hoort bij dit model. Bij dit model hoort ook een model toelichting voor de gemeenteraad.
Besluit van de raad van de gemeente [invullen: naam gemeente ] tot vaststelling van de Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ [invullen: naam gemeente en eventueel jaartal ] (Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ [invullen: naam gemeente en eventueel jaartal ]) De raad van de gemeente [invullen: naam gemeente]; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van [invullen: datum en nummer]; gelet op artikel 8, eerste lid, aanhef en onder a en c, van de Participatiewet, artikel 35, aanhef en onder a en c, van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en artikel 35, aanhef en onder a en c, van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen; gezien het advies van [invullen: naam commissie]; besluit vast te stellen de volgende verordening: Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ [invullen: naam gemeente en eventueel jaartal] Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Artikel 1.
Definities In deze verordening wordt verstaan onder: - [kies optie: benadelingsbedrag: netto-uitkering waarop eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan als gevolg van tekortschietend besef van Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/4 verantwoordelijkheid OF benadelingsperiode: periode waarin eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan als gevolg van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid]; - college: college van burgemeester en wethouders van de gemeente [invullen: naam gemeente]; - IOAW: Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers; - IOAZ: Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen; - maatregel: besluit waarmee een uitkering geheel of gedeeltelijk wordt geweigerd wegens het niet naleven van een wettelijke verplichting of het tonen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid; - tekortschietend besef van verantwoordelijkheid: tekortschietend besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan als bedoeld in artikel 18, tweede lid, van de Participatiewet; - uitkering: bijstand op grond van de Participatiewet of een uitkering op grond van de IOAW of de IOAZ. Artikel 2. Toepassingsbereik Deze verordening is van toepassing op de volgende gedragingen: a.
het niet nakomen door de belanghebbende van een verplichting voortvloeiend uit de Participatiewet, met uitzondering van de artikelen 17, eerste lid, en 36b, vierde lid, van die wet; b. het tonen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid; c. het niet nakomen door de belanghebbende die voor de zelfstandige voorziening in het bestaan is aangewezen op arbeid in dienstbetrekking, van een verplichting als bedoeld in artikel 13, tweede of vierde lid, van de IOAW of een op grond van hoofdstuk III van die wet aan de uitkering verbonden verplichting; d. het niet nakomen door de belanghebbende van een verplichting als bedoeld in artikel 13, tweede of vierde lid, van de IOAZ of een op grond van hoofdstuk III van die wet aan de uitkering verbonden verplichting. Hoofdstuk 2. Procedurele voorschriften Artikel 3. Redelijke termijn bij oplegging maatregel 1. Het college legt de maatregel op binnen een redelijke termijn na het bekend worden van de met de maatregel verband houdende feiten en omstandigheden die zijn gemeld door de belanghebbende of waarover een signaal is ontvangen uit voor het college toegankelijke administraties. [eventueel opnemen: De redelijke termijn is in ieder geval verstreken na [invullen: termijn].] 2. De maatregel wordt niet opgelegd als het recht op uitkering is beëindigd. Artikel 4. Zienswijze 1.
Voordat de maatregel wordt opgelegd, stelt het college de belanghebbende in de gelegenheid over het voornemen daartoe binnen een redelijke termijn mondeling of schriftelijk een zienswijze naar voren te brengen. 2. Het voornemen vermeldt in ieder geval de reden en duur van de voorgenomen maatregel en het bedrag of het percentage waarmee de uitkering wordt verlaagd. 3. Het college kan toepassing van het eerste en tweede lid achterwege laten als: a. de belanghebbende al eerder in de gelegenheid is gesteld een zienswijze naar voren te brengen en zich sindsdien geen nieuwe feiten of omstandigheden hebben voorgedaan; of b. de belanghebbende aangeeft hiervan geen gebruik te willen maken. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/4 Artikel 5. Inhoud De maatregel vermeldt in ieder geval de reden en duur daarvan, het bedrag of het percentage waarmee de uitkering wordt verlaagd en de wijze waarop rekening is gehouden met de individuele omstandigheden van de belanghebbende. Artikel 6. Tenuitvoerlegging De maatregel wordt ten uitvoer gelegd met ingang van de kalendermaand die volgt op de maand waarin de maatregel aan de belanghebbende is bekendgemaakt of, als dat niet mogelijk is dan wel gelet op de omstandigheden van het geval naar het oordeel van het college niet wenselijk is: a. over de periode waarin de aan de maatregel ten grondslag liggende gedraging plaatsvond; b.
vanaf de datum van toekenning van de uitkering; of c. op een later moment, maar niet later dan [invullen: termijn] na bekendmaking van de maatregel en niet nadat het recht op uitkering is beëindigd. Hoofdstuk 3. Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid Artikel 7. Definitie Onder tekortschietend besef van verantwoordelijkheid worden in ieder geval de volgende gedragingen verstaan waardoor eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan: a. het in de periode voorafgaand aan de bijstandsverlening verwijtbaar niet behouden van algemeen geaccepteerde arbeid; b. het nalaten om tijdig een aanvraag te doen voor een voorliggende voorziening; c. het voor of tijdens de bijstandsverlening per maand meer dan anderhalf keer de relevante bijstandsnorm besteden aan algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan zonder dat sprake is van bijzondere omstandigheden die dat rechtvaardigen; d. het voor of tijdens de bijstandsverlening onverantwoord interen op eigen vermogen door het wegschenken of opmaken van vermogen dat, als het was gebruikt voor de algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan, ertoe had geleid dat de belanghebbende gedurende een langere tijd geen beroep had hoeven doen op bijstand; e. [eventueel opnemen: [invullen: …].] Artikel 8. Berekening hoogte en duur van de maatregel 1.
Bij tekortschietend besef van verantwoordelijkheid als bedoeld in artikel 7, onder a, wordt de maatregel vastgesteld op [invullen: percentage] van de uitkering gedurende ten hoogste [invullen: periode]. [Variant kiezen: Variant A 2. In de overige gevallen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid wordt de maatregel vastgesteld op [invullen: percentage] van de uitkering gedurende een periode die overeenkomt met de benadelingsperiode tot ten hoogste [invullen: periode]. Variant B 2. In de overige gevallen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid wordt de maatregel vastgesteld op: a. [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode] bij een benadelingsbedrag tot [invullen: bedrag]; Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/4 b. [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode] bij een benadelingsbedrag vanaf [invullen: bedrag] tot [invullen: bedrag]; c. [eventueel opnemen: [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode] bij een benadelingsbedrag vanaf [invullen: bedrag] tot [invullen: bedrag];] d. [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode] bij een benadelingsbedrag van [invullen: bedrag] of hoger. Variant C 2.
In de overige gevallen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid wordt de maatregel vastgesteld op het benadelingsbedrag, gedurende ten hoogste [invullen: periode].] 3. Als de belanghebbende binnen [invullen: periode] na bekendmaking van een maatregel als bedoeld in dit artikel opnieuw een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid toont, kan het college [invullen: … (bijvoorbeeld: het percentage of de duur)] van de maatregel verdubbelen. 4. [eventueel opnemen: Een maatregel als bedoeld in dit artikel wordt niet opgelegd als deze minder dan [invullen: bedrag] bedraagt.] Hoofdstuk 4. Slot- en overgangsbepalingen [eventueel opnemen: Artikel 9. Evaluatie 1. Het door het gemeentebestuur gevoerde beleid wordt eenmaal per [aantal] jaar geëvalueerd. Het college zendt hiertoe de gemeenteraad en de cliëntenraad een verslag over de doeltreffendheid en de effecten van de verordening in de praktijk. 2. Ten behoeve van de evaluatie verzamelt het college systematisch en in gepseudonimiseerde vorm informatie over: a. [invullen: …]; b. [invullen: …]; en c. [invullen: …].] Artikel 10. Overgangsrecht, intrekking oude verordening 1. De [invullen: citeertitel oude verordening] wordt ingetrokken. 2. Op maatregelen die zijn opgelegd voor de datum van inwerkingtreding van deze verordening blijft de [invullen: citeertitel oude verordening] van toepassing. 3.
Op gedragingen die plaatsvonden voor de datum van inwerkingtreding van deze verordening en op bezwaarschriften waarop voor de datum van inwerkingtreding van deze verordening nog niet is beslist, blijft de [invullen: citeertitel oude verordening] van toepassing als dat voor de belanghebbende gunstiger is. Artikel 11. Inwerkingtreding en citeertitel 1. Deze verordening treedt in werking op het tijdstip waarop: a. het wetsvoorstel Wet handhaving sociale zekerheid tot wet is verheven en in werking treedt; en b. artikel I, onderdeel E, van de Participatiewet in balans in werking treedt. 2. Deze verordening wordt aangehaald als: Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ [invullen: naam gemeente en eventueel jaartal]. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van [invullen: datum]. De voorzitter, De griffier, Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/28 Bijlage 6: Model Toelichting bij Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ (nieuw model, juli 2026) Leeswijzer Deze VNG modeltoelichting biedt verschillende mogelijkheden tot aanpassing aan de lokale situatie van een gemeente. Deze worden expliciet gemaakt door blokhaken en een korte instructie in blauw. Deze zijn ook eenvoudig te vinden door te zoeken (Ctrl+F) op een blokhaak ([) in de tekst.
- [invullen: …] of [invullen: iets] = door gemeente in te vullen, zie bijvoorbeeld artikel 6. - [eventueel opnemen: iets] = facultatief, zie bijvoorbeeld artikel 3. - [kies optie: iets OF iets] = door gemeente te kiezen, zie bijvoorbeeld artikel 1. - [(bijvoorbeeld: iets)] = een voorbeeld ter illustratie of uitleg voor gemeente, zie bijvoorbeeld artikel 8, derde lid. - [Variant kiezen: Variant A iets Variant B iets] = varianten waaruit gekozen kan worden, zie bijvoorbeeld varianten A en B bij artikel 8, tweede lid. - Combinaties zijn ook mogelijk, zie bijvoorbeeld artikel 3. Voorafgaand aan het aanbieden aan de gemeenteraad moeten de keuzes zijn gemaakt en moeten deze leeswijzer, de blauwe teksten en de kop- & Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/28 voettekst zijn verwijderd. Nadere uitleg en instructies zijn opgenomen in de implementatiehandleiding die hoort bij dit model. Als op onderdelen andere keuzes gemaakt worden dan in de modelverordening zijn gemaakt, dan sluit deze toelichting mogelijk niet aan, en moet de toelichting dus worden aangepast op de gemaakte keuzes. De modeltoelichting kan worden gebruikt als toelichting aan de gemeenteraad bij het voorstel tot vaststelling van de verordening. De toelichting wordt niet door de raad vastgesteld en daarom ook niet gepubliceerd in het gemeenteblad met de verordening.
Toelichting bij het besluit van de raad van de gemeente [invullen: naam gemeente] tot vaststelling van de Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ [invullen: naam gemeente en eventueel jaartal] (Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ [invullen: naam gemeente en eventueel jaartal]) Algemeen 1. Inleiding Met deze verordening wordt invulling gegeven aan de verplichtingen om regels te stellen, zoals opgenomen in artikel 8, eerste lid, onder a en c, van de Participatiewet, artikel 35, onder a en c, van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) en artikel 35, onder a en c, van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). Op grond van deze artikelen is de raad gehouden om bij verordening regels te stellen over de bij oplegging van een maatregel te hanteren normen, voor zover die nog niet in de wet zijn Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/28 neergelegd. Ook worden met deze verordening nadere regels gesteld over de maatregel wegens ‘tekortschietend besef van verantwoordelijkheid’. De reden om op dit moment met een geheel nieuwe verordening te komen ter vervanging van de bestaande [invullen: citeertitel oude verordening] volgt uit de ontwikkelingen in landelijke wet- en regelgeving.
Zo worden de landelijke regels over maatregelen ingrijpend gewijzigd als gevolg van de Participatiewet in balans en de Wet handhaving sociale zekerheid. Ook wordt het (landelijke) Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten gewijzigd en uitgebreid. Met het vaststellen van een nieuwe verordening wordt strijd met deze landelijke regels voorkomen. In de memorie van toelichting bij de Wet handhaving sociale zekerheid heeft de landelijke wetgever toegelicht hoe de regels om meer bij het individuele geval passende handhavingsmaatregelen mogelijk te maken zijn bedoeld (Kamerstukken II 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 1 en 2). Volgens de landelijke wetgever is het voor het maatschappelijk draagvlak van de sociale zekerheid belangrijk dat mensen die een uitkering nodig hebben deze ook ontvangen, maar ook dat misbruik van de sociale zekerheid wordt voorkomen en bestreden. Wanneer een regel wordt overtreden, kan handhaving nodig zijn. De Participatiewet, IOAW en IOAZ bevatten verschillende instrumenten voor handhaving. Daaronder valt ook de maatregel waar deze verordening op ziet. De maatregel is een herstelsanctie en dient als stimulans om de wettelijke verplichting alsnog na te leven of om de financiële gevolgen van het niet naleven (gedeeltelijk) terug te draaien. Deze systematiek wordt onderschreven en met deze verordening wordt beoogd deze verordening hierop te sluiten.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/28 2. Verhouding tussen de landelijke regels en de inhoud van deze verordening De regels over maatregelen zijn vanaf de inwerkingtreding van de Participatiewet in balans en de Wet handhaving sociale zekerheid voortaan grotendeels landelijk bepaald. Zo is landelijk vastgelegd voor welke gedragingen een maatregel kan worden opgelegd en wat de (maximale) hoogte en duur van een maatregel zijn. Het is niet mogelijk om daarvan bij gemeentelijke verordening af te wijken. Uitzondering hierop is de maatregel wegens een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan. De voorliggende verordening is de aangewezen plek om daarover regels te stellen. De hoogte en duur van de overige, landelijk bepaalde, maatregelen verschillen naar gelang de ernst van de gedraging. De lichtere maatregelwaardige gedragingen vallen onder het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. Daarbij wordt gewerkt met categorieën. Verplichtingen die zien op het administratieve proces van de uitkering, zoals het verstrekken van bewijsstukken, zijn ingedeeld in de eerste en tweede categorie. Onder de derde categorie vallen verplichtingen die betrekking hebben op re-integratie en werkhervatting, zoals het naar vermogen trachten arbeid te verkrijgen.
Per categorie schrijft het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten de hoogte en duur van de maatregel voor. Ten aanzien van verplichtingen waarvan niet naleving ernstiger wordt geacht, zoals het behouden van algemeen geaccepteerde arbeid, zijn de hoogte en de duur van de maatregel in de Participatiewet, IOAW en IOAZ voorgeschreven (artikelen 18, vierde en vijfde lid, van de Participatiewet, 20, tweede en derde lid, van de IOAW en 20, tweede en derde lid, van de IOAZ). De voorliggende verordening biedt in aanvulling op deze regels enige voorschriften voor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten 5/28 procedure rondom het opleggen van een maatregel. Deze procedurestappen worden hieronder in het algemeen toegelicht. 3. Het opleggen van een maatregel Het proces tot oplegging van een maatregel kent verschillende stappen. Deze stappen worden hierna toegelicht. Constatering gedraging Het college onderzoekt zorgvuldig of het vermoeden juist is dat de uitkeringsgerechtigde een wettelijke verplichting niet nakomt. Welke verplichtingen op de uitkeringsgerechtigde rusten en welke daarvan maatregelwaardig zijn, is landelijk bepaald in de Participatiewet, IOAW, IOAZ. Deze reikwijdte is in dit voorstel voor een verordening expliciet gemaakt in artikel 2. Niet voor alle verplichtingen die op de uitkeringsgerechtigde rusten, kan overigens een maatregel worden opgelegd.
Zo kan overtreding van de inlichtingenplicht alleen leiden tot een bestuurlijke boete (artikel 18, tweede lid, in samenhang met artikel 17, eerste lid, van de Participatiewet). Beslissing maatregel Als sprake is van een maatregelwaardige gedraging, beoordeelt het college per geval of ook daadwerkelijk een maatregel wordt opgelegd. Daarbij worden in ieder geval de aard en ernst van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de mate waarin de overtreding het gevolg is van een handelen of nalaten van het college betrokken (artikelen 18, Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6/28 zesde lid, van de Participatiewet, 20, vijfde lid, van de IOAW en 20, vijfde lid, van de IOAZ). Er zijn verschillende situaties waarin er geen maatregel wordt opgelegd. De wet schrijft voor dat er geen maatregel wordt opgelegd als elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt, bij een kennelijke vergissing of als dringende redenen zich verzetten tegen een maatregel (artikelen 18, zevende en achtste lid, van de Participatiewet, 20, zesde en zevende lid, van de IOAW en 20, zesde en zevende lid, van de IOAZ). Bij dringende redenen gaat het bijvoorbeeld om onaanvaardbare financiële of sociale gevolgen voor de betrokkene, buiten hetgeen in het normale rechtsverkeer te verwachten valt van een handhavingsbeslissing (Kamerstukken II 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 28-29).
Bij lichtere overtredingen kan in plaats van een maatregel, een waarschuwing worden opgelegd (artikelen 18, eerste lid, van de Participatiewet, 20, tweede lid, van de IOAW en 20, eerste lid, van de IOAZ). Bij gedragingen die blijk geven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid kan in plaats van een maatregel worden besloten om de bijstand in de vorm van een lening te verstrekken (artikel 48, tweede lid, aanhef en onder b, van de Participatiewet). Ten slotte geldt dat op grond van artikel 3 van deze verordening in alle gevallen wordt afgezien van een maatregel als de redelijke termijn sinds de constatering van de gedraging is verstreken of indien het recht op uitkering inmiddels is beëindigd. Nadat een maatregel is opgelegd is het niet mogelijk om voor dezelfde gedraging ook een boete op te leggen op grond van artikel 27 van de Wet inburgering 2021. Hoogte en duur De hoogte en duur van de meeste maatregelen zijn landelijk vastgesteld op een bepaald percentage van het uitkeringsbedrag en een duur van één tot maximaal drie maanden (artikel 2 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten en artikelen 18, vierde en vijfde lid, van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten 7/28 Participatiewet, 20, tweede en derde lid, van de IOAW en 20, tweede en derde lid, van de IOAZ). Een uitzondering hierop is de maatregel bij een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid.
Voor het opleggen van een maatregel vanwege tekortschietend besef van verantwoordelijkheid stelt het college voor de percentages en termijnen te hanteren die zijn voorgesteld in artikel 8 van deze verordening. Informeren belanghebbende Het college moet de belanghebbende informeren dat deze belanghebbende de wettelijke verplichtingen niet of niet behoorlijk is nagekomen (artikelen 18ab van de Participatiewet, 20b van de IOAW en 20b van de IOAZ). De wijze van informeren is vormvrij en kan worden afgestemd op het soort overtreding en de kennis over de situatie van de betrokkene (Kamerstukken II 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 17). Het college stelt met artikel 4 van deze verordening voor om de zienswijze van een belanghebbende zo mogelijk direct te vragen op het moment dat de belanghebbende wordt geïnformeerd over de eventueel voorgenomen maatregel. Bekendmaking en tenuitvoerlegging Met de artikelen 5 en 6 regelt het college de wijze van bekendmaking en tenuitvoerlegging van opgelegde maatregelen. De belanghebbende moet over de hoogte, duur en reden van de opgelegde maatregel worden geïnformeerd (artikel 5). Daarbij moet inzicht worden gegeven in de wijze waarop de individuele omstandigheden van het geval in de besluitvorming zijn betrokken. De verlaging van de uitkering wordt in beginsel toegepast vanaf de eerstvolgende maand (artikel 6). Vereniging van Nederlandse Gemeenten 8/28 4.
Maatregel wegens tekortschietend besef van verantwoordelijkheid Op grond van artikel 18, tweede lid, van de Participatiewet kan een maatregel worden opgelegd als de belanghebbende een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid toont voor de voorziening in het bestaan. Onder de IOAW en IOAZ is het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid geen grond voor een maatregel. Zoals hiervoor al is aangegeven, is niet wettelijk bepaald in welke gevallen sprake is van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Het is aan het college om hiervoor, met inachtneming van hieronder beschreven jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep (CRvB), een invulling aan de Raad voor te stellen. Op basis van de jurisprudentie kan het bij een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid gaan om uiteenlopende gedragingen, zowel handelen als nalaten, waardoor eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan. Deze gedragingen kunnen zowel voorafgaand aan de bijstandsverlening als daarna plaatsvinden. Het college denkt hierbij aan het onnodig snel interen op eigen vermogen of het door eigen toedoen verliezen van werk, waardoor niet meer kan worden voorzien in de middelen van bestaan, terwijl redelijkerwijs voorzienbaar is dat daardoor vervroegd een beroep op bijstand moet worden gedaan.
Een maatregel kan naar de mening van het college in dergelijke gevallen passend zijn. In de uitvoeringspraktijk wordt als leidend beschouwd de toepassing van het begrip tekortschietend besef van verantwoordelijkheid door de CRvB. Interingsnorm Vereniging van Nederlandse Gemeenten 9/28 Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid wordt door de CRvB in beginsel aangenomen als de belanghebbende meer dan anderhalf keer de relevante bijstandsnorm besteedde aan algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan zonder dat sprake is van bijzondere omstandigheden die dat rechtvaardigen. Dit wordt de interingsnorm genoemd (CRvB 30 mei 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:1076, rov. 4.2.1). Het is een meer objectieve maatstaf waaraan het gedrag van de belanghebbende kan worden getoetst. Met de relevante bijstandsnorm wordt gedoeld op de norm (het bijstandsbedrag) die voor de belanghebbende geldt op grond van hoofdstuk 3.2 van de Participatiewet. Deze norm wordt mede bepaald door de leeftijd van de uitkeringsgerechtigde en het al dan niet samenwonen met anderen. Er kunnen bijzondere omstandigheden zijn, zoals hoge woonkosten, die een uitgavenpatroon boven de interingsnorm rechtvaardigen (CRvB 17 juli 2018, ECLI:NL:CRVB:2018:2154, rov. 4.4). Het onverantwoord interen op vermogen kan zowel voorafgaand aan de bijstandsverlening als daarna plaatsvinden.
In het laatste geval kan worden gedacht aan de situatie dat de belanghebbende bijstand krijgt en tegelijkertijd giften ontvangt. Bij het onverantwoord besteden van deze giften, waardoor langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan, kan een maatregel gerechtvaardigd zijn. Verwijtbaar verliezen van arbeid Het door eigen toedoen verliezen van algemeen geaccepteerde arbeid waardoor een beroep bijstand wordt gedaan, kan blijk geven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Voorbeelden van gevallen waarin het verlies van arbeid door de CRvB verwijtbaar werd geacht, zijn: - | het op eigen verzoek laten ontbinden van een arbeidsovereenkomst (CRvB 13 oktober 2015, ECLI:NL:CRVB:2015:3496, rov. 4.5 | ); - | het verlies van arbeid door een strafrechtelijke veroordeling | (CRvB 10 november 2020, ECLI:NL:CRVB:2020:2799, rov. 4.3.3 | ); - | het niet accepteren van een aangeboden verlenging van een dienstverband (CRvB 29 maart 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:819, rov. 4.3.2); - | het door eigen gedragingen, zoals herhaaldelijk te laat komen of niet verschijnen, verliezen van arbeid (CRvB 12 juli 2016, ECLI:NL:CRVB:2016:2588, rov. 4.4 | -4.6). Het gaat hierbij uitdrukkelijk om het verlies van arbeid voorafgaand aan de bijstandsverlening.
Het na bijstandsverlening verliezen van algemeen geaccepteerde arbeid is een overtreding van artikel 9, eerste lid, onder a, van de Participatiewet, waarvoor ee | n maatregel kan worden opgelegd op grond van artikel 18, vierde lid, van die wet. Anderszins onverantwoord interen Ten slotte zijn er gedragingen waarmee de belanghebbende anderszins blijk geeft van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid door op onverantwoorde wijze in te teren op vermogen, terwijl die belanghebbende redelijkerwijs kon voorzien dat deze daa | rdoor vervroegd of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand moest doen. Voorbeelden hiervan uit de rechtspraak van de CRvB zijn: Vereniging van Nederlandse Gemeenten | 10/ 28 - | Het ver onder de marktprijs, bijvoorbeeld voor een symbolisch bedrag, verkopen van onroerend goed | (CRvB 16 januari 2024, ECLI:NL:CRVB:2024:187, rov. 4.4 | -4.5); - | Het onverplicht aflossen van schulden | (CRvB 28 november 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:2357, rov. 4.4.3); - | Het onverplicht overmaken (schenken) van gelden aan derden | (CRvB 22 augustus 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:1796, rov. 2.2 | ). 5. VNG-modelverordening Bij het opstellen van deze verordening is gebruik gemaakt van de VNG Model Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ (nieuw model, juli 2026).
[eventueel opnemen: In afwijking van het VNG-model zijn bij de artikelen [invullen: …] eigen keuzes gemaakt, die beter aansluiten bij de situatie van de | [invullen: naam gemeente].] 6. Inspraak en advies Bij het opstellen van deze verordening is, in overeenstemming met artikel 47 van de Participatiewet en de | [invullen: citeertitel Verordening cliëntenparticipatie Participatiewet | ] advies ingewonnen bij [invullen: naam cliëntenraad]. Dit advies van [invullen: datum] met kenmerk [invullen: kenmerk] heeft geleid tot [invullen: eventuele aanpassingen ten opzichte van concept]. 7. Uitvoeringsaspecten, gevolgen voor burgers en financiële gevolgen Vereniging van Nederlandse Gemeenten | 11/ 28 Vereniging van Nederlandse Gemeenten 12/ 28 Bij gelegenheid van de wijzigingen van de landelijke regels over maatregelen is door de wetgever ingegaan op de gevolgen van die wijzigingen voor burgers en overheid, waaronder regeldrukgevolgen, gevolgen voor de uitvoering en (andere) financiële gevolgen (Kamerstukken II 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 58-71). Hiernaast is door de VNG een uitvoeringstoets verricht met betrekking tot de wijzigingen in het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. Daarbij is ingegaan op de uitvoeringsaspecten vanuit gemeentelijk perspectief (Bijlage bij Kamerstukken II 2024/2025, 36785, nr. 6).
Deze verordening leidt niet tot nieuwe of andere gevolgen voor burgers en overheid, dan die reeds zijn benoemd in het kader van de wijzigingen van de landelijke regels. [eventueel opnemen: 8. Evaluatie Om de effecten van het met deze verordening ingezette beleid te evalueren is een evaluatiebepaling opgenomen. Doel van deze verordening is het bieden van een passend handhavingsinstrumentarium met het oog op de naleving van de uit de Participatiewet, IOAW en IOAZ voortvloeiende verplichtingen die ertoe strekken het beroep op een uitkering zo beperkt mogelijk te laten zijn. In de evaluatie zal dan ook worden bekeken in hoeverre de inzet van deze instrumenten de gewenste gedragsverandering realiseert. De evaluatie is geregeld in artikel 9.] Artikelsgewijs Enkel die bepalingen die verdere toelichting behoeven, worden hieronder nader toegelicht. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 13/ 28 Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Definities Artikel 1 bevat de definities. Begrippen die op grond van de landelijke wetgeving doorwerken in deze verordening, zijn niet opnieuw gedefinieerd. Voorbeelden daarvan zijn de begrippen “bijstand” en “bijstandsnorm” die op grond van artikel 5 van de Participatiewet mede van toepassing zijn op de op die wet berustende bepalingen. In de Participatiewet wordt onder “bijstand” verstaan “algemene en bijzondere bijstand”.
Deze verordening is van toepassing op zowel maatregelen bij algemene bijstand als maatregelen bij bijzondere bijstand. Met de term belanghebbende wordt aangesloten bij de terminologie van de Participatiewet, IOAW en IOAZ. De belanghebbende is degene die bij de maatregel de belanghebbende is in de zin van artikel 1:2, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb). Doorgaans zal dit de uitkeringsgerechtigde zijn. [kies optie: Benadelingsperiode OF Benadelingsbedrag] Dit begrip wordt gehanteerd voor de bepaling van de hoogte en duur van de maatregel wegens tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting bij artikel 8, tweede lid. Maatregel Vereniging van Nederlandse Gemeenten 14/ 28 Een maatregel onder de Participatiewet is altijd tijdelijk van aard, terwijl op grond van de IOAW en IOAZ ook blijvende maatregelen opgelegd kunnen worden. Een maatregel is een besluit in de zin van artikel 1:3, eerste lid, Awb waartegen bezwaar en beroep openstaat. Artikel 2. Toepassingsbereik Artikel 2 bevat een opsomming van de maatregelwaardige gedragingen waar deze verordening op ziet. Daarbij wordt verwezen naar de bepalingen in de Participatiewet, IOAW en IOAZ waarin de verplichtingen van de uitkeringsgerechtigde zijn vastgelegd. Als zo een verplichting niet wordt nagekomen, kan een maatregel aan de orde zijn.
Uitzondering hierop zijn de inlichtingenplichten die op grond van de Participatiewet op de uitkeringsgerechtigde rusten (artikelen 17, eerste lid, of 36b, vierde lid, van de Participatiewet). Voor schending van de inlichtingenplicht kan geen maatregel worden opgelegd, maar wel een bestuurlijke boete op grond van artikel 18a, eerste lid, van de Participatiewet. Hoofdstuk 2. Procedurele voorschriften Dit hoofdstuk bevat procedurele voorschriften die gelden voor alle maatregelen op grond van de Participatiewet, IOAW of IOAZ en het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. Dit betreft dus ook de maatregel wegens tekortschietend besef van verantwoordelijkheid, die wordt opgelegd op grond van artikel 18, tweede lid, van de Participatiewet. Artikel 3. Redelijke termijn bij oplegging maatregel Vereniging van Nederlandse Gemeenten 15/ 28 De redelijke termijn (artikel 3, eerste lid) beschermt de belanghebbende tegen traag optreden van de overheid. Welke termijn redelijk is, zal door het college per geval beoordeeld moeten worden. Het is van belang daarbij het herstelkarakter van de maatregel in ogenschouw te houden: naarmate het tijdsverloop sinds de constatering van de gedraging groter is, zal de maatregel in de regel minder effectief zijn voor het herstel van de situatie.
Het tijdsverloop zal minder snel aanleiding zijn om af te zien van een maatregel als de gedraging veel impact heeft op het beroep op een uitkering, bijvoorbeeld bij het wegschenken van een groot vermogen. [eventueel opnemen: Aangenomen wordt dat na een tijdsverloop van [invullen: termijn] de redelijke termijn in ieder geval is verstreken. Het wordt niet redelijk geacht om de belanghebbende daarna nog te confronteren met een maatregel. Ook het herstelkarakter van de maatregel verzet zich daartegen.] Artikel 3, tweede lid, betreft codificatie van vaste rechtspraak van de CRvB waaruit volgt dat een maatregel niet kan worden opgelegd als het recht op uitkering inmiddels is beëindigd (CRvB 21 augustus 2007, ECLI:NL:CRVB:2007:BB2800). Artikel 4. Zienswijze Met dit artikel wordt het college vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid verplicht tot het vragen van een zienswijze op de vastgestelde feiten of geïnventariseerde belangen (eerste lid). Uit artikel 4:8 Awb volgt reeds dat de belanghebbende in beginsel in de gelegenheid moet worden gesteld een zienswijze te geven voordat de maatregel wordt opgelegd. Het is in de Vereniging van Nederlandse Gemeenten 16/ 28 eerste plaats aan het college om de relevante feiten en belangen in kaart te brengen, voordat een maatregel kan worden opgelegd. Het college informeert de belanghebbende vervolgens over de voorgenomen maatregel (tweede lid).
Met het vragen van een zienswijze wordt de belanghebbende in de gelegenheid gesteld te reageren op de verzamelde kennis over de relevante feiten en de af te wegen belangen. Het college kan daarbij gerichte vragen stellen aan de belanghebbende, bijvoorbeeld of de gedraging inderdaad heeft plaatsgevonden, wat de reden daarvoor was en of er bijzondere (individuele) omstandigheden zijn die volgens de belanghebbende in de besluitvorming moeten worden betrokken. Het college is vervolgens gehouden om de zienswijze van de belanghebbende daarop te betrekken bij de verdere voorbereiding van de maatregel. In sommige gevallen zal het vragen van een zienswijze op zichzelf al kunnen resulteren in naleving zonder dat een maatregel nodig is. In bepaalde gevallen kan van het vragen van een zienswijze worden afgezien (derde lid), namelijk als de belanghebbende eerder al zijn zienswijze naar voren kon brengen en er zich sindsdien geen nieuwe feiten of omstandigheden hebben voorgedaan (derde lid, onder a) of als de belanghebbende (expliciet) heeft aangegeven van dit recht geen gebruik te maken (derde lid, onder b). De zienswijzefase mag niet worden gebruikt om alvast bezwaar te maken tegen een voorgenomen besluit. Artikel 5. Inhoud Artikel 5 schrijft voor welke informatie de maatregel ten minste moet bevatten.
Dit artikel dient als invulling of explicitering van het motiveringsvereiste dat volgt uit artikel 3:47, eerste lid, Awb. De inhoud maakt in elk geval voor de belanghebbende inzichtelijk waarom aan hem een maatregel wordt opgelegd, wat de hoogte en duur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten 17/ 28 maatregel is en op welke wijze rekening is gehouden met de individuele omstandigheden van de belanghebbende. Zoals aangegeven in het algemeen deel van deze toelichting moet het college per geval beoordelen of een maatregel passend is. Daarbij worden in ieder geval de aard en ernst van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de mate waarin de overtreding het gevolg is van een handelen of nalaten van het college betrokken. De uitkomst van die beoordeling moet in het besluit vermeld worden. Artikel 6. Tenuitvoerlegging Uitgangspunt is dat de maatregel ten uitvoer wordt gelegd met ingang van de kalendermaand volgend op de maand waarin de maatregel aan de belanghebbende is bekendgemaakt. De belanghebbende krijgt vanaf die maand een lager bedrag uitgekeerd. Het is wenselijk dat de financiële stimulans tot beëindiging van de overtreding zo snel mogelijk plaatsvindt. Dat past bij het herstelkarakter van de maatregel. Artikel 6 ziet ook op de gevallen waarin het niet mogelijk of niet wenselijk is om de maatregel in de eerstvolgende maand toe te passen.
Voor die gevallen zijn er drie alternatieve mogelijkheden voor tenuitvoerlegging van de maatregel (artikel 6, onderdelen a tot en met c). Onderdeel a Soms is het niet mogelijk om het (volledige) maatregelbedrag in mindering te brengen op nog uit te keren gelden, bijvoorbeeld omdat de belanghebbende nog maar een maand of tot een beperkt bedrag uitkering zal ontvangen. Het college kan er in dergelijke gevallen voor kiezen om de maatregel met terugwerkende kracht toe te passen over de periode waarin de aan de maatregel ten grondslag liggende gedraging plaatsvond (artikel Vereniging van Nederlandse Gemeenten 18/ 28 6, onder a). Dat betekent dat het maatregelbedrag wordt teruggevorderd. De grondslag voor deze terugvordering is artikel 58, tweede lid, onder a, van de Participatiewet respectievelijk artikel 25, tweede lid, van de IOAW of artikel 25, tweede lid, van de IOAZ. Na beëindiging van de uitkering is oplegging van een maatregel niet meer mogelijk (artikel 3, tweede lid). Dat geldt ook als de redelijke termijn inmiddels is verstreken (artikel 3, eerste lid). Het college kan met de belanghebbende een betalingsregeling treffen als het direct terugbetalen van het volledige maatregelbedrag gelet op de vastgestelde aflossingscapaciteit van de belanghebbende in redelijkheid niet kan worden gevraagd. Daartoe biedt artikel 4:94 van de Awb een grondslag.
Onderdeel b Artikel 6, onder b, geeft de mogelijkheid om de maatregel met terugwerkende kracht toe te passen vanaf de datum van toekenning van de uitkering. Op grond van artikel 44, vijfde lid, van de Participatiewet, respectievelijk 16a, vierde lid, van de IOAW en 16a, derde lid, van de IOAZ, kan de uitkering tot maximaal drie maanden met terugwerkende kracht worden toegekend. Deze mogelijkheid kan bijvoorbeeld gebruikt worden als de bijstand zelf met terugwerkende kracht wordt toegekend. De maatregel kan dan direct geëffectueerd worden over de eerste maanden waarover met terugwerkende kracht wordt uitgekeerd. Onderdeel c In sommige gevallen kunnen onevenredige gevolgen van de maatregel worden voorkomen door de maatregel niet direct, maar op een later moment ten uitvoer te leggen. Artikel 6, onder c, biedt voor dergelijke gevallen de mogelijkheid om de tenuitvoerlegging van de maatregel aan te Vereniging van Nederlandse Gemeenten 19/ 28 houden. Latere tenuitvoerlegging is mogelijk zolang de betrokkene een uitkering ontvangt en tot maximaal [invullen: periode] na bekendmaking van de maatregel. Daarbij is van belang dat op het moment van tenuitvoerlegging opnieuw wordt beoordeeld of het (gedeeltelijk) weigeren van de uitkering, gelet op de mogelijk gewijzigde omstandigheden van het geval, op dat moment nog steeds passend is.
Na beëindiging van de uitkering is het niet (meer) mogelijk om alvast een maatregel op te leggen die op een later moment ten uitvoer wordt gelegd (CRvB 8 september 2009, ECLI:NL:CRVB:2009:BJ7732, rov. 4.2.1). Als de uitkering wordt beëindigd terwijl een reeds opgelegde maatregel nog niet (geheel) ten uitvoer is gelegd, kan het college op het moment van een nieuwe bijstandsverlening oordelen dat het resterende deel van de maatregel alsnog ten uitvoer moet worden gelegd. Een dergelijke beslissing is een nieuw besluit (nieuwe maatregel). Daarbij moet rekening worden gehouden met de redelijke termijn (artikel 3). Ook moet beoordeeld worden of oplegging van de maatregel op dat moment, mede gelet op het herstelkarakter, nog (steeds) gerechtvaardigd is. Ten slotte wordt opgemerkt dat de mogelijkheid tot latere tenuitvoerlegging niet mag worden gebruikt om een zwaardere maatregel op te leggen. Dat kan bijvoorbeeld aan de orde zijn als de belanghebbende door een eerdere maatregel al een lagere uitkering ontvangt, waardoor de nieuwe (tweede) maatregel niet volledig geëffectueerd kan worden. Bij een dergelijke samenloop van maatregelen, mag de uitgestelde tenuitvoerlegging niet worden aangewend om daarmee alsnog het volledige maatregelbedrag op de uitkering in te houden. Hoofdstuk 3. Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid Vereniging van Nederlandse Gemeenten 20/ 28 Artikel 7.
Definitie Dit artikel bevat een opsomming van gedragingen die in ieder geval wijzen op een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Het gaat om gedragingen waardoor eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op algemene of bijzondere bijstand wordt gedaan (gelet op artikel 5, onder a, van de Participatiewet wordt onder bijstand verstaan “algemene en bijzondere bijstand”). Onderdeel a betreft het in de periode voorafgaande aan de bijstandsverlening verwijtbaar niet behouden van algemeen geaccepteerde arbeid. Onderdeel b ziet op het nalaten om tijdig een aanvraag te doen voor een voorliggende voorziening. Een voorliggende voorziening is een overheidsregeling of uitkering die voorliggend is aan andere voorzieningen vanuit de overheid. Voor de bijstand zijn bijvoorbeeld de WAO, WW, WIA en Wajong-regelingen voorliggend. Onderdelen c en d zien beide op het interen, maar verschillen in de wijze waarop dat interen wordt vastgesteld. Bij onderdeel c is slechts relevant hoeveel is besteed, namelijk meer dan anderhalf keer de bijstandsnorm. Het doel van de bestedingen is geen onderdeel van de toets, althans alleen als er sprake is van bijzondere omstandigheden. Bij onderdeel d moet daarentegen vastgesteld worden dat het vermogen onverantwoord is besteed, namelijk niet aan de algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan.
Onder onderdeel d zullen naar verwachtingen meer verschillende gedragingen vallen: zowel het eenmalig wegschenken van een groot bedrag als het over een langere periode te veel uitgeven. Onderdeel c is daarentegen enkel toepasbaar in gevallen waarin over een langere periode te veel (boven de interingsnorm) wordt uitgegeven. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 21/ 28 Het artikel geeft geen uitputtende opsomming van gedragingen. Er kunnen ook andere gedragingen zijn, zowel voor als na het moment van bijstandsverlening, die blijk geven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar paragraaf 4 van het algemeen deel van deze toelichting. Artikel 8. Berekening hoogte en duur van de maatregel Artikel 8 regelt de hoogte en duur van de maatregel wegens een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. In alle gevallen geldt dat een maatregel in het licht van de omstandigheden van het geval een evenredige sanctie moet zijn (artikel 3:4, tweede lid, Awb). Daarbij dient in het bijzonder acht te worden geslagen op het wettelijke afwegingskader voor maatregelen (zie Kamerstukken II 2024/25, 35785, nr. 3, p. 84 en artikel 18, zesde lid, van de Participatiewet).
Dit kan ertoe leiden dat bij wijze van uitzondering in het individuele geval ten gunste van de belanghebbende wordt afgeweken van de hierna genoemde standaardhoogte en duur van de maatregel. Als wordt vastgesteld dat elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt, wordt in ieder geval afgezien van een maatregel (artikel 18, zevende lid, onder a, van de Participatiewet). Eerste lid Voor het in de periode voorafgaand aan de bijstandsverlening verwijtbaar niet behouden van algemeen geaccepteerde arbeid geldt in beginsel een vaste maatregel van [invullen: percentage] van de uitkering voor de maximale duur van [invullen: periode]. Bij deze gedraging is het niet of niet goed mogelijk om [kies optie: het benadelingsbedrag OF de benadelingsperiode] vast te stellen. Daarom is een vast maatregelpercentage wenselijk. De duur van de maatregel wordt Vereniging van Nederlandse Gemeenten 22/ 28 afgestemd op de aard en ernst van de gedraging in het individuele geval, waarbij de maximale duur [invullen: periode] is. Zo zal ontslagname vanuit een vast dienstverband de belanghebbende over het algemeen zwaarder worden aangerekend dan ontslagname een maand voor het aflopen van een tijdelijk dienstverband. Tweede lid Het tweede lid ziet op de berekening van de hoogte en duur van de maatregel in de overige gevallen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid.
[Variant kiezen: Variant A De maatregel wordt in die gevallen vastgesteld op [invullen: percentage] van de uitkering gedurende een periode die overeenkomt met de benadelingsperiode tot maximaal [invullen: periode]. De benadelingsperiode is de periode waarin als gevolg van het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan. Een langere benadelingsperiode rechtvaardigt een sterkere bijsturing van het gedrag van de betrokkene. Het afstemmen van de maatregel op de benadelingsperiode is om die reden proportioneel als herstelsanctie. Een voorbeeld met fictieve bedragen ter illustratie: de belanghebbende beschikte op 1 januari 2026 over een vermogen van € 16.000. Drie Vereniging van Nederlandse Gemeenten 23/ 28 maanden later, op 1 april 2026 doet hij een beroep op bijstand. Zijn vermogen is dan verminderd tot € 1.000. De toepasselijke bijstandsnorm is € 1.000, de interingsnorm is anderhalf keer de bijstandsnorm: € 1.500. Het vrijgesteld vermogen is € 1.000. Conform de interingsnorm had de belanghebbende pas na 10 maanden een beroep op bijstand hoeven te doen: (€ 16.000 – € 1.000) / € 1.500 = 10 (vermogen minus vrijgesteld vermogen, gedeeld door de interingsnorm).
De benadelingsperiode is het aantal maanden waarna de belanghebbende conform de interingsnorm een beroep op bijstand had mogen doen minus het aantal maanden waarna de belanghebbende in werkelijkheid een beroep op bijstand deed: 10 – 3 = 7 maanden. Uit artikel 8, tweede lid, volgt dat bij een benadelingsperiode van 7 maanden, de maatregel wordt vastgesteld op [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode]. Variant B De maatregel wordt in die gevallen afgestemd op het bedrag aan bijstand waarop als gevolg van het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep wordt gedaan: het benadelingsbedrag. Deze aanpak past bij het herstelkarakter van de maatregel omdat dit ervoor zorgt dat het onterechte beroep op gemeenschapsgelden (de benadeling) deels wordt hersteld, door een tijdelijke verlaging van de uitkering (de maatregel). Naarmate het benadelingsbedrag hoger is, wordt met het oog op dat herstel een zwaardere maatregel opgelegd. Een voorbeeld met fictieve bedragen ter illustratie: de belanghebbende beschikte op 1 januari 2026 over een vermogen van € 16.000. Drie maanden later, op 1 april 2026 doet hij een beroep op bijstand. Zijn Vereniging van Nederlandse Gemeenten 24/ 28 vermogen is dan verminderd tot € 1.000.
De toepasselijke bijstandsnorm is € 1.000, de interingsnorm is anderhalf keer de bijstandsnorm: € 1.500. Het vrijgesteld vermogen is € 1.000. Conform de interingsnorm had de belanghebbende pas na 10 maanden een beroep op bijstand hoeven te doen: (€ 16.000 – € 1.000) / € 1.500 = 10 (vermogen minus vrijgesteld vermogen, gedeeld door de interingsnorm). Het benadelingsbedrag is onder deze omstandigheden het aantal maanden dat de belanghebbende te vroeg een beroep op bijstand doet (10 – 3 = 7) vermenigvuldigd met de bijstandsnorm: 7 x € 1.000 = € 7.000. Uit artikel 8, tweede lid, volgt dat bij een benadelingsbedrag van meer dan [invullen: bedrag], de maatregel wordt vastgesteld op [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode]. Variant C De maatregel wordt in die gevallen vastgesteld op het bedrag aan bijstand waarop als gevolg van het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep wordt gedaan: het benadelingsbedrag. Dit betekent dat (volledige) benadelingsbedrag op de uitkering wordt ingehouden, met dien verstande dat de uitkering voor ten hoogste [invullen: periode] kan worden geweigerd.
Deze aanpak past bij het herstelkarakter van de maatregel omdat dit ervoor zorgt dat het onterechte beroep op gemeenschapsgelden (de benadeling) deels wordt hersteld, door een tijdelijke verlaging van de uitkering (de maatregel). Naarmate het benadelingsbedrag hoger is, wordt met het oog op dat herstel een zwaardere maatregel opgelegd. Een voorbeeld met fictieve bedragen ter illustratie: de belanghebbende beschikte op 1 januari 2026 over een vermogen van € 16.000. Drie Vereniging van Nederlandse Gemeenten 25/ 28 maanden later, op 1 april 2026 doet hij een beroep op bijstand. Zijn vermogen is dan verminderd tot € 1.000. De toepasselijke bijstandsnorm is € 1.000, de interingsnorm is anderhalf keer de bijstandsnorm: € 1.500. Het vrijgesteld vermogen is € 1.000. Conform de interingsnorm had de belanghebbende pas na 10 maanden een beroep op bijstand hoeven te doen: (€ 16.000 – € 1.000) / € 1.500 = 10 (vermogen minus vrijgesteld vermogen, gedeeld door de interingsnorm). Het benadelingsbedrag is onder deze omstandigheden het aantal maanden dat de belanghebbende te vroeg een beroep op bestand doet (10 – 3 = 7) vermenigvuldigd met de bijstandsnorm: 7 x € 1.000 = € 7.000. Op grond van artikel 8, tweede lid, zal onder deze omstandigheden de uitkering worden geweigerd voor de duur van [invullen: periode].] Derde lid Het derde lid ziet op gevallen waarin sprake is van recidive.