Document · PDF

20. IJzeren Man - Masterplan IJzeren Man & Fortduinen

Raadsvergadering 25 maart 2021, gemeente VughtBij agendapunt: Categorie I-A Externen5.701 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Verbruggen, Silvana Van: Verzonden: Aan: Onderwerp: Bijlagen:

Bas van de Ven - IJzeren Man Vught <b.vandeven@ijzerenman.nl> dinsdag 2 maart 2021 20:53 postbus GRIF FW: Masterplan IJM & Fortduinen 210204_toelichting aanvraag college.pdf

Geachte heer/mevrouw, zou u ervoor kunnen zorgen dat dit z.s.m. bij de raadsleden komt, alvast bedankt

Aan de leden van de gemeenteraad van Vught Geachte gemeenteraad, Wij willen graag ter kennisgeving alvast onze plannen aan jullie bekend maken omdat er steeds meer over gesproken wordt en we het vervelend zouden vinden als jullie deze niet uit eerste hand zouden krijgen, het is een praatstuk en een wens vanuit ons en hopelijk kunnen jullie als college/raad zich ook hierin vinden, we willen dit ook graag een keer mondeling toelichten en natuurlijk al jullie vragen beantwoorden. Masterplan: https://we.tl/t-CyagASRPpn

Met vriendelijke groet, Bas van de Ven 06-53130260

MASTERPLAN

ONTWIKKELING DE IJZEREN MAN - FORTDUINEN E.O. GEMEENTE VUGHT

MASTERPLAN

ONTWIKKELING DE IJZEREN MAN - FORTDUIENEN E.O. GEMEENTE VUGHT

i.o.v. B&S Projectontwikkeling BV januari 2021

-2-

INHOUDS OPGAVE STUDIEGEBIED 4 HUIDIGE SITUATIE - GOOGLE 4 STUDIEGEBIED 5 DEELGEBIEDEN 5 CULTUURHISTORIE 6 ca. 1820 - 1900 6 ca. 1900 7 ca. 1955 - 2020 8 CROMVOIRTSEDIJK 9 WATERSCHAP DE DOMMEL 9 HOOGTEKAART NEDERLAND 10 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND 10 SITUATIE 1900 11 WAAROM 1900 ALS REFERENTIEKADER 11 BODEM & GEOMORFOLOGIE 12 LANDSCHAPPELIJKE KENMERKEN 12 LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING 13 LANDSCHAPPELIJKE MASSA’S, STRUCTUREN & RUIMTES 13 GEBIEDSKWALITEIT 14 RUIMTELIJKE DRAGERS 14 RUIMTELIJKE STRUCTUUR & FUNCTIES 15 RUIMTELIJKE OPBOUW & NATUUR 16 RUIMTELIJKE BELEVING 17 LOCATIE DOORSNEDES 18 DWARS DOORSNEDE A-A’ 19 DWARS DOORSNEDE B-B’ 20 DWARS DOORSNEDE C-C’ 21 DWARS DOORSNEDE D-D’ 22 DWARS DOORSNEDE E-E’ 23 DWARS DOORSNEDE F-F’ 24 DEELGEBIED FORTDUINEN HISTORISCHE STRUCTUUR 25 DEELGEBIED FORTDUINEN BEOOGDE LANDSCHAPPELIJKE STRUCTUUR 26 DEELGEBIED FORTDUINEN VISIESCHETS 27 DEELGEBIED FORTDUINEN PROEFVERKAVELING 28 DEELGEBIED FORTDUINEN RUIMTELIJKE BOUWSTENEN 29 DEELGEBIED DE IJZEREN MAN 30 HISTORISCHE STRUCTUUR 30 ONTWIKKELING VOLGENS ‘LINEAIRE MODEL’ 31 ONTWIKKELING VOLGENS ‘CLUSTER MODEL’ 32 VOORKEURSMODEL VERFIJNING ‘LINEAIRE MODEL’ 33 ONTSLUITING & VERKEER 34 DEELGEBIED DE IJZEREN MAN VISIESCHETS 35 DEELGEBIED DE IJZEREN MAN RUIMTELIJKE BOUWSTENEN

DE IJZEREN MAN & FORTDUINEN MASTERPLAN

38 -3-

STUDIEGEBIED HUIDIGE SITUATIE - GOOGLE

Pe p

ere

ind

Boslaa

sla

-4© Ontwerpburo Bert Huls

STUDIEGEBIED DEELGEBIEDEN

Pe p

ere

ind

Boslaa

DEELGEBIED FORTDUINEN DEELGEBIED DE IJZEREN MAN Bo

sla

-5© Ontwerpburo Bert Huls

CULTUURHISTORIE ca. 1820 - 1900

DEELGEBIED FORTDUINEN

DEELGEBIED FORTDUINEN DEELGEBIED DE IJZEREN MAN

sla

ca. 1820 Groot, typische Brabants, heidegebied met laagtes aan de noordkant en zandduinen aan de zuid-oostkant.

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN Bo

sla

Bo sla asnla a

ca. 1850 ca. 1895 Cromvoirt is met een dijkje beschermd tegen het Cromvoirt is verder ontgonnen. Een lappendeken Maaswater aan de noordkant. Cromvoirt wordt van grillige kavels met beplanting op de kavel geleidelijk aan binnendijks maar ook buitendijks grenzen. Daardoor ontstaat een intiem landschap. (veldrandontginningen) ontgonnen. Gebied tussen de Loonse baan (nu rand van Deze veldrandontginningen zijn karakteristiek als de IJzeren Man) en de dijk van Cromvoirt is een lange stroken met op de erfgrens beplanting. moerasachtig restgebied.. Zo ontstaat een fijnschalig landschap met een ´kamertjes´ structuur. Pepereind wordt als klein gehucht zichtbaar.

-6© Ontwerpburo Bert Huls

CULTUURHISTORIE ca. 1900

DEELGEBIED FORTDUINEN DEELGEBIED DE IJZEREN MAN Bo

sla

ca. 1900 De IJzeren Man is in twee delen gegraven en bestond oorspronkelijk uit twee watervlakken die van elkaar gescheiden waren door een dijkje. In dit dijkje waren op twee plaatsen doorlaten voor het water aangebracht. Aan de noordkant van de Loonse Baan (voormalige Loonse Baan) lag een groot moerasgebied. © Ontwerpburo Bert Huls

-7-

CULTUURHISTORIE ca. 1955 - 2020

DEELGEBIED FORTDUINEN

DEELGEBIED FORTDUINEN DEELGEBIED DE IJZEREN MAN

sla

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN Bo

sla

Bo sla asnla a

ca. 1955 ca. 2000 ca. 2020 De Broekleij is gegraven om de natte gebieden aan IJzerenman als natuurbad heeft zijn huidige omvang. Ruimtelijke- en landschappelijke diversiteit is de noordwestkant van Cromvoirt te ontwateren. Moerasdeel aan de noordkant is grotendeels inmiddels voor groot deel verdwenen. Bos aan de De basisstructuur van de bebouwing voor het dichtgegroeid met dennen. Fijn-schalige structuur noordkant IJzeren Man is uitgegroeid tot een groot natuurbad is gerealiseerd. Het water van De IJzeren van het landschap is op veel plaatsen aan het eiken-dennenbos met relatief veel dennen maar met Man wordt nog steeds doorsneden door een dijk verdwijnen. ook veel schade door verdroging. maar wel met doorsteken die beide waterdelen met elkaar verbinden.

-8© Ontwerpburo Bert Huls

CROMVOIRTSEDIJK WATERSCHAP DE DOMMEL

- info: uit cultuurhistorische quickscan historische kades rondom s’Hertogenbosch 2020

4.34 VUGHT - CROMVOIRTSEDIJK - zuidelijke deel

4.34 VUGHT - CROMVOIRTSEDIJK - zuidelijke deel CULTUURHISTORISCHE WAARDERING KENMERKEN

- waterstaatkundig waarde

+/-

- militaire waarde

link location: https://goo.gl/maps/bSgVNSn9J5LHbqg19

VUGHT – CROMVOIRTSEDIJK – zuidelijk deel

---

- ensemble waarde en ruimtelijke samenhang

- belevingswaarde

- diversiteit

- archeologische waarde

- zeldzaamheid

- sociaal maatschappelijke culturele waarde

- mogelijkheden waarde verbreding

SPECIFIEK Aanliggende noordelijke gebied was onderdeel van de inlaat van de Beerse Maas en ontleent daaraan zijn waterstaatkundige waarde; daarnaast belangrijk als kleinschalig landschapselement.

IDENTIFICATIE * Cromvoirtsedijk – zuidelijk deel * dijkdeel tussen Hoeksestraat (noordkant) en Pepereind (zuidkant) * gemeente Vught ANALYSE Een van origine waterstaatkundig dijk als grens tussen het natte noordelijke rivierklei deel (Gement) en de hogere zandgronden met akkers in Cromvoirt. Inlaatgebied van de Beerse Maas. Van origine aangelegd ter bescherming van Cromvoirt tegen het Maaswater. Met het graven van het Drongelskanaal is de afwatering verbetert en de noodzaak van het dijklichaam verdwenen. Nog steeds zichtbaar hoger in het landschap met een afwisseling van laan- en struweelachtige beplanting.

CONCLUSIE Deze dijk heeft cultuurhistorische waarde, vanwege meerdere aspecten, waaronder de ouderdom en bewoningsgeschiedenis van Cromvoirt betrekking hebbende op de dijk ter bescherming van het dorp.

IDENTITEIT * structurele betekenis : nihil; landschappelijk groot maar niet als dijklichaam * landschapsbeleving : beperkt maar passend in een ´kamerachtig´ landschap van struweelbeplanting op erfgrenzen en in wegbermen. * recreatieve waarde : hoog door gebruik als wandelroute; nu ook onderdeel van de golfbaan * natuurwaarde : hoog als kleinschalig landschapselement. Vooral voor vogels en vleermuizen

- 82 -

Waterschap De Dommel - historische kades

Het gebied heeft een hoge cultuurhistorische waardering met name vanuit de waterstaatkundige betekenis. Als onderdeel van de inlaat van de Beerse Maas heeft dit laag gelegen gebied grote betekenis gehad voor de ontwikkeling van Cromvoirt; de realisatie van de Cromvoirtsedijk en de bijhorende ontginningen. Maar ook voor de militaire verdediging (Lunetten) aan de oostkant. © Ontwerpburo Bert Huls

- 83 -

Waterschap De Dommel - historische kades

-9-

HOOGTEKAART NEDERLAND ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND

DE IJZEREN MAN

- 10 © Ontwerpburo Bert Huls

SITUATIE 1900 WAAROM 1900 ALS REFERENTIEKADER - veel ruimtelijke diversiteit - dus ook veel landschappelijke potenties - latent heel veel aanwezig - in een multidiciplinaire opgave als deze moet men proberen alle kansen te benutten

NU - latent nog veel kwaliteit aanwezig - biedt veel kansen voor ruimtelijke kwaliteit - als basis voor biodiversiteit én recreatie! © Ontwerpburo Bert Huls

TOEN - veel landschappelijke diversiteit - én De IJzeren Man net gegraven - verdediging (Lunetten) aan de oostkant.

- 11 -

BODEM & GEOMORFOLOGIE LANDSCHAPPELIJKE KENMERKEN

Dalvormige laagte, beek- of rivierdalbodem N03.01 Beek en Bron N15.02 Dennen-, eiken- en beukenbos

Rug (dekzandrug of terrasrug)

eerdgronden; voedselrijk en vochtig tot droog

antropogeen

N04.02 Zoete Plas

(Land)duinen +/- bijbehorende vlakten/laagten)

N06.06 Zuur ven en hoogveenven N16.03 Droog bos met productie

natuurbeheerplan

beekdallandschap; matig voedselrijk en vochtig tot nat

Vlakte (dek)zand

geomorfologie

rivieren overig oppervlaktewater

zandgronden; voedselarm en vochtig tot droog rivieren en overig oppervlaktewater

bodemkundige eenheden

laagte natte natuurparel

natte natuurparel

- 12 © Ontwerpburo Bert Huls

LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING LANDSCHAPPELIJKE MASSA’S, STRUCTUREN & RUIMTES

1895

1900

1950

bosgebieden

natte weilanden

historische dijk

wegenstructuur

heidevelden

kamerstructuur afwisseling open en dicht

natuurbad De IJzeren Man

Fortificatie Vught

2000

- 13 © Ontwerpburo Bert Huls

GEBIEDSKWALITEIT RUIMTELIJKE DRAGERS

historische dijk

Pe p

Lunetten

ere

ind

Cro

ir vo

tse

kerngebied Pepereind

dijk Lunettenlaan

Pepereind

Bosla an

Lunetten

tse

oir mv

Cro n tte

ijk Cromvoirtsed

ij Zandle

kerngebied De IJzeren Man

Bos

eba oons lige L

laa n

voorm

De IJzeren Man

NATUUR

NATUURBAD

PARKBAD

STRANDBAD

NATUUR

FUNCTIONELE OPBOUW DE IJZEREN MAN

- 14 © Ontwerpburo Bert Huls

GEBIEDSKWALITEIT RUIMTELIJKE STRUCTUUR & FUNCTIES

historische dijk

Pe p

Lunetten

veldrandontginning ‘kamertjes’landschap

ere

ind

Cro

ir vo

dijk

akker landschap

tse Pepereind

half open bos heide landschap

tse

oir mv pu

overgang

isch histor

transitie naar vochtige heide & moeras

kerngebied De IJzeren Man

n tte

ijk Cromvoirtsed

transitie naar loofbos

Cro

akker landschap

Lunetten

Bosla an

visue

kerngebied Pepereind

Bos

laa n

De IJzeren Man

FUNCTIONELE OPBOUW DE IJZEREN MAN

NATUUR

NATUURBAD

PARKBAD

STRANDBAD

NATUUR

wandelen

zwemmen

spelen & zwemmen

terras, watersport, dagrecreatie, hotel

wandelen

zeer extensief

extensief

intensief

- 15 © Ontwerpburo Bert Huls

GEBIEDSKWALITEIT RUIMTELIJKE OPBOUW & NATUUR

historische dijk

Lunetten

Pe p

veldrandontginning ‘kamertjes’landschap

ere

ind

Cro

ir vo

akker landschap

tse

kerngebied Pepereind

natuurtype N12.02 - kruiden- en faunarijk grasland - doelsoorten: vlinders, insecten, vogels en kleine zoogdieren

dijk

natuurtype N12.05 - kruiden- en faunarijke akkers - doelsoorten: akkervogels, vlinders, insecten en kleine zoogdieren

Pepereind transitie naar loofbos

tse

oir mv

Cro n tte

ijk Cromvoirtsed

natuurtype N14.03 - haagbeuken- en essenbos - doelsoorten: vogels

transitie naar vochtige heide & moeras

natuurtype N06.04 - heide, struweel en stilstaand water - doelsoorten: zangvogels, vlinders, libellen en amfibieën

Lunetten

Bosla an half open bos heide landschap

natuurtype N15.02 - dennen- en eikenbos of beukenbos kerngebied - doelsoorten: zangvogels en De IJzeren Man kleine zoogdieren

natuurtype osla an N15.02 - dennen- en eikenbos of beukenbos - doelsoorten: zangvogels en kleine zoogdieren

bosmeer

natuurtype N04.02 - zoete plas - doelsoorten: libellen en insecten

FUNCTIONELE OPBOUW DE IJZEREN MAN

NATUUR

NATUURBAD

PARKBAD

STRANDBAD

NATUUR

wandelen

zwemmen

spelen & zwemmen

terras, watersport, dagrecreatie, hotel

wandelen

zeer extensief

extensief

intensief

- 16 © Ontwerpburo Bert Huls

GEBIEDSKWALITEIT

Pe p

ere

OPEN LOOFBOS half open bos loofhoutbos met open plekken beperkt aandeel dennen

dijk

tse

ind

oir mv Cro

ns tra a

KAMERTJES LANDSCHAP coulissen landschap houtsingels & kruidenrijk grasland

Van Brederodelaan

ek se str aa t

RUIMTELIJKE BELEVING

AKKERLANDSCHAP open landschap haagstructuren & struwelen

Pepereind

OPEN LOOFBOS half open bos loofhoutbos met open plekken beperkt aandeel dennen

eb on s

laa n

tt pu

Bos

tse

ir vo om Cr

VOCHTIG LOOFBOS transparant bos loofhoutbos met open plekken

PARKBOS half open bos loofbomen met rododendron & grasloofhoutbos met open plekken beperkt aandeel voor dennen

- 17 © Ontwerpburo Bert Huls

LOCATIE DOORSNEDES

Pe p

ere

ind

Cro

ir vo

tse dijk

kerngebied Pepereind

Pepereind

C’

B’

D’

Bosla an

E’ tse

oir mv

Cro

A’

Lunetten

n tte

F’ B

Bos

laa n

De IJzeren Man

FUNCTIONELE OPBOUW DE IJZEREN MAN

NATUUR

NATUURBAD

PARKBAD

STRANDBAD

NATUUR

wandelen

zwemmen

spelen & zwemmen

terras, watersport, dagrecreatie, hotel

wandelen

zeer extensief

extensief

intensief

- 18 © Ontwerpburo Bert Huls

DWARS DOORSNEDE A-A’ transitie naar vochtige heide en moeras

transitie naar vochtige heide & moeras natuurtype N06.04 - heide, struweel en stilstaand water - doelsoorten: zangvogels, vlinders, libellen en amfibieën

recreatieplas IJzerenman

historische dijk

vochtige heide & struweel

ven

loofbos op beekwal

Broekleij

vochtige heide

ven

vochtige heide

dijk

landschappelijk bosje

referentiebeelden natuurtype N06.04 recreatieplas De IJzeren Man

historische dijk

vochtige heide & struweel

Broekleij

vochtige heide

geelgors

A’

locatie bovenstaande principe doornede

luchtfoto bestaande plangebied i.c.m nieuwe locatie doorsnede

- 19 -

DWARS DOORSNEDE B-B’ transitie naar loofhoutbos

transitie naar loofhoutbos natuurtype N14.03 - haagbeuken- en essenbos - doelsoorten: vogels

recreatieplas De IJzeren Man

open plek

loofhoutbos

loofbos op beekwal

Broekleij

loofbos op beekwal

open plek in vochtig bos

loofhoutbos

referentiebeelden natuurtype N14.03 recreatieplas De IJzeren Man

open plek

vochtige bos

Broekleij

open plek in vochtig bos

Groene specht

B’

B locatie bovenstaande principe doornede

luchtfoto bestaande plangebied i.c.m nieuwe locatie doorsnede

- 20 -

DWARS DOORSNEDE C-C’ transitie naar open loofbos

transitie naar open loofbos natuurtype N15.02 - dennen- en eikenbos of beukenbos - doelsoorten: zangvogels en kleine zoogdieren

recreatieplas De IJzeren Man

recreatie strand

transparant bos

open heide plek

loofbos

transparant bos

open

transparant bos

referentiebeelden natuurtype N15.02 recreatieplas De IJzeren Man

transparant bos

open plek

heide i.c.m. bos

open plek

transparant bos

grote bonte specht

C’

locatie bovenstaande principe doornede

luchtfoto bestaande plangebied i.c.m nieuwe locatie doorsnede

- 21 -

DWARS DOORSNEDE D-D’ transitie naar parkbos

transitie naar parkbos natuurtype N15.02 - dennen- en eikenbos of beukenbos - doelsoorten: zangvogels en kleine zoogdieren

recreatieplas De IJzeren Man

receatie strand

bestande bebouwing

parkeren

parkbos

Boslaan

dennen - eikenbossen

referentiebeelden natuurtype N15.02 recreatieplas IJzerenman

bestaande bebouwing

parkbos

Boslaan

dennen - eikenbossen

D’

locatie bovenstaande principe doorsnede

luchtfoto bestaande plangebied i.c.m nieuwe locatie doorsnede

- 22 -

DWARS DOORSNEDE E-E’ transitie naar parkbos

transitie naar parkbos natuurtype N15.02 - dennen- en eikenbos of beukenbos - doelsoorten: zangvogels en kleine zoogdieren

recreatieplas De IJzeren Man

entree

Boslaan

gemengd parkbos met openplekken

referentiebeelden natuurtype N15.02 recreatieplas IJzerenman

entree

Boslaan

gemengd parkbos met openplekken

wielewaal

eikpage

E’

locatie bovenstaande principe doorsnede

luchtfoto bestaande plangebied i.c.m nieuwe locatie doorsnede

- 23 -

DWARS DOORSNEDE F-F’ transitie naar open loofbos

open loofbos natuurtype N15.02 - dennen- en eikenbos of beukenbos - doelsoorten: zangvogels en kleine zoogdieren

recreatieplas De IJzeren Man

wandelpad

loofbos

referentiebeelden natuurtype N15.02 recreatieplas IJzerenman

wandelpad

loofbos

boomklever

boommarter

F’

locatie bovenstaande principe doorsnede

luchtfoto bestaande plangebied i.c.m nieuwe locatie doorsnede

- 24 -

DEELGEBIED FORTDUINEN HISTORISCHE STRUCTUUR Ho eks est ra

hti ng

DEELGEBIED FORTDUINEN historische structuur

ric

kamertjeslandschap

dijk se oirt mv Cro

Cr om vo ir

akkerlandschap Pep e

buurtschap Pepereind

rein

richting Heikant

nst pe ee Sch

dijk

epen

tse

oir mv

bos

tse

Cro

straa

n tte

Sche

akkerlandschap

oir mv

Cro

raa

Pepereind

cu waa ltuurh rde istor vol i zan sch dpa d

bos hoger/ droger gelegen heidegebied

nat heide gebied door overstroming

nat weide gebied e dijk

risch

histo

nat heide gebied door overstroming

Cultuurhistorisch gezien sluit het landschap rondom het buurtschap Pepereind aan op datgene wat zo kenmerkend is voor Brabantse zanddorpen landschap. Een lappendeken van grillige kavels rondom de kern van bebouwing die aan de westkant overloopt naar het natte beekdal van de Broekleij (Helvoirtse broek). Met aan de oostkant de hoge dekzandrug (van noord naar zuid) met dennenbossen en heide. Meest opvallend is de natte zuidkant van het plangebied. In het verleden trad de Maas vaak buiten zijn oevers. Bij extreem hoogwater stroomde het Maaswater in het laaggelegen gebied van de Gement waarvan de zuidelijk uitloper, tussen de akkers van Pepereind aan de westkant en de Vughtse Heide aan de oostkant, dood liepen tegen de dekzandrug waarin later de IJzeren Man is uitgegraven. En dat leverde een bijzonder landschap op. Want naast de genoemde landschapsstructuren werd ook de Cromvoirtse dijk aangelegd om Cromvoirt en haar buurtschappen tegen het hoge water te beschermen. En de uitloper zelf, overwegend vochtige grond, werd kleinschalig ontgonnen (veldrand ontginningen). En daarmee ontstond een landschap met uiteenlopende landschapsstructuren op een relatief klein oppervlak waarin hele natte en hele droge gebieden naast elkaar liggen.

e Baan

nsch De Loo

halfopenbos met heide halfoopenbos met heide

e Baan

nsch De Loo

- 25 © Ontwerpburo Bert Huls

DEELGEBIED FORTDUINEN BEOOGDE LANDSCHAPPELIJKE STRUCTUUR DEELGEBIED FORTDUINEN beoogde landschappelijke structuur

at Ho eks est ra

Pe p

ere

ind

kamertjeslandschap

herstel wegen & paden

dijk se oirt mv Cro

buurtschap Pepereind

Pepere in

n tte Pu o mv

epen

e irts

herstel kavel en wegenstructuur

Sch

straa

Cro

Sche

loofhout bos

eep

herstel kavel en wegenstructuur

str a

Pepereind

bos

coulissenlandschap wandelroute Cromvoirtse dijk met wandelroute

wandelroute naar De IJzeren Man

vochtige heide & moeras

zandleij

bos Cromvoirtse dijk

vochtige heide & moeras

strandzone

zandleij

bos

wandelroute

vochtige heide & moeras strandzone

De latente diversiteit in dit gebied, met name qua bodem en water, levert bijzondere gradiënten op die hun weerslag in het aanzien van het herstelde landschap kunnen krijgen. In de loop van de tijd is het landschap in haar structuur sterk genivelleerd. Grootschalige akkers en bosgebieden met overwegend grove dennen. Maar de latente kwaliteiten vormen een bijzondere basis om een deel van het originele landschap te herstellen met een afwisselende ruimtelijke structuur. En daarmee is een uitzonderlijke basis aanwezig voor een bijzonder kleinschalig landschap, met veel recreatieve kwaliteit en ecologische diversiteit. De Cromvoirtse dijk krijgt in de beoogde ruimtelijke structuur een belangrijke functie. Voor het deel dat niet privaat is wordt het een wandelroute tussen het vochtige heide- en moerasgebied aan de zuidkant en het akkerlandschap binnen de dijk aan de noordkant. Oude kavelstructuren worden weer zichtbaar door het herstel van de kavelbeplanting zodat er een kleinschalig landschap ontstaat met wisselende ruimte verhoudingen. Ondanks de beoogde ontwikkelingen kan deze landschap structuur een belangrijke bijdrage leveren voor doelsoorten die zich in zo’n kleinschalig cultuurlandschap thuis voelen. Met name struweelvogels, kleine zoogdieren en insecten krijgen zo een extra kans.

In de zuidoosthoek van dit gebied, binnen de dijk, is een kleinschalig coulissen landschap voorzien. Kavelbeplantingen dragen bij aan de verbetering van een passende biodiversiteit. Dat geldt ook voor het deel tussen de dijk en de IJzeren Man. Van origine al een vochtig tot nat gebied maar in de loop van de tijd overwoekert en dichtgegroeid. Voorstel is om dit deel weer open te maken. Bestaande poelen worden hersteld, een deel van de bomen verwijderd met als eindbeeld een sponsgebied waarin open ruimtes met water, vochtige heide en grotere boomgroepen elkaar afwisselen. De Zandleij met zijn hoge oevers stroomt hier bijna als curiositeit door heen. Doel is om het bosgedeelte aan de oostkant te transformeren naar een half open loofhoutbos. Als overgang tussen het ‘kamertjes landschap’ aan de noordkant en het vochtige heide- en moeraslandschap aan de zuidkant. - 26 -

Pe p

ere

ind

Ho eks est ra

DEELGEBIED FORTDUINEN VISIESCHETS

oir mv

Cro tse dijk

solitiare boom

Pep e

rein

Pepereind

str aat

landschappelijke hagen

loofbos

Sch

eep

boomgroep

grasvelden /openruimte

struweel

grasvelden /openruimte

grasvelden boomgroep

enst

raat

tt Pu

bos

tse oir mv

bebouwing

eep

bomenlaan

Cro

LEGENDA

Sch

water zandpad - boerenpad

bos

bomenlanen boomgroepen solitaire bomen struweel

boomgroep

bos water

landschappelijke hagen zandpad - boerenpad water plas vochtige heide & moeras - 27 © Ontwerpburo Bert Huls

DEELGEBIED FORTDUINEN PROEFVERKAVELING DEELGEBIED FORTDUINEN proefverkaveling Het deelgebied Fortduinen, het gebied rondom het voormalige chaletpark, sluit aan op het buurtschap Pepereind dat nu tot de woonkern Cromvoirt behoort. De Cromvoirtse dijk is een belangrijke structuurdrager in dit plan. Deze dijk vormt de overgang tussen het bebouwde gebied en het landschappelijke deel waarin met name de natuur zich volop kan ontwikkelen. Met uitzondering van het oostelijke deel, tussen en de Cromvoirtse dijk. In dit plandeel is een fijnschalig en besloten coulissenlandschap voorzien als natuurlijk scharnierpunt tussen het ‘kamertjeslandschap’ aan de noordkant, het loofhoutbos aan de oostkant en het heide- en moerasgebied aan de zuidkant.

proefverkaveling type 1

LEGENDA proefverkaveling type 1 proefverkaveling type 2 bos bomenlanen boomgroepen solitaire bomen struweel landschappelijke hagen zandpad - boerenpad water - sloot

proefverkaveling type 2

vochtige heide & moeras

Voor de ruimtelijke structuur binnen de Cromvoirtse dijk in het resterende deel is gekozen voor landschappelijke bouwstenen die aansluiten op het voormalige akkerlandschap en een ruimteverdeling maken die past bij het buurtschap Pepereind. Van oudsher was het gebied een lappendeken van grillige kavels doorsneden door bomenlanen en veldhagen. Zo ontstonden de omsloten landschappelijke kamers die in het verleden vooral als akkers gebruikt werden. Die landschappelijke bouwstenen worden gebruikt als basis voor de nieuwe ruimtelijke structuur. Als drager voor de beoogde ontwikkeling maar ook als natuurlijke verbinding met het omliggende landschap. De twee verwaterzones in deze visie zijn een bijzondere toevoeging. Ze zijn vooral bedoelt om de ruimtelijke kwaliteit in ecologische zin te verhogen en anderzijds een rol te vervullen in de wateropgave. Vooral als ‘sponsgebied’ om water zo lang mogelijk in het gebied te behouden. Maar ook als ecologische verbinding met de moeraszone aan de zuidkant.

waar de ontwikkeling op gericht wordt. Één van de grotere doelgroepen waar nu en de komende jaren een grote behoefte ligt, zijn de actieve senioren. Zij zijn met name op zoek naar ‘verblijfsmogelijkheden ‘, op verhuur basis, in een rustige en landschappelijke omgeving. Dat biedt bijzondere kansen voor de herontwikkeling van Fortduinen: een landschappelijke omgeving waarin naast recreatie, op basis van verhuur, ook permanent gewoond kan worden. Vooral omdat zowel de politiek als de VNG vinden dat alle mogelijkheden om mensen te huisvesten moeten worden benut. In die wetenschap zouden wij ons in de ontwikkeling van Fortduinen nu al willen richten op de doelgroep van actieve senioren met de mogelijkheid van permanente bewoning. Behalve deze woningen willen wij ook een centrale plek voor ontmoeting voorzien al dan niet in combinatie met een bescheiden winkelvoorziening. Het lijkt ons ook wenselijk om verspreid tussen de permanente woningen een aantal woningen beschikbaar te houden voor ‘short stay’ verhuur. Met name voor familieleden die gedurende korte tijd in de omgeving van familie of vrienden willen doorbrengen. Andere voorzieningen die we in dit plan willen opnemen is een groepsaccomodatie, een centrale speelplek voor (klein)kinderen en een optimale aansluiting op het bestaande wandel- en fietsroute netwerk in de directe omgeving.

Als voorbeeld is een eerste proefverkaveling toegevoegd. De Cromvoirtse dijk krijgt in deze visie zijn vooral een verbindende rol. Als wandelroute die aansluit op de recreatieve routes in de omgeving maar ook als buffer om de grens tussen natuur en bebouwing helder te maken.

Binnen de structuur van de verschillende landschappelijke kamers in dit deelgebied kan gebouwd worden. In verschillende vormen, met verschillende functies, maar altijd met de landschappelijke structuur als frame. Belangrijk voor de ontwikkeling van het plan is de doelgroep

DEELGEBIED FORTDUINEN RUIMTELIJKE BOUWSTENEN

BOS

BOMENLANEN

BOOMGROEPEN

SOLITAIRE BOMEN

STRUWEEL

LANDSCHAPPELIJKE HAGEN

ZANDPAD - BOERENPAD

WATERPLAS

VOCHTIGE HEIDE & MOERAS - 29 -

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN HISTORISCHE STRUCTUUR DEELGEBIED DE IJZERENMAN historische structuur

Bos

laa n

De gebouwen van de ´De IJzerenman´ zijn oorspronkelijk gesitueerd op een knooppunt van een aantal belangrijke landschappelijke lijnen. Het hoofdgebouw, het hart van het gebouwde ensemble, is aan de straatzijde georiënteerd op de kruising van de voormalige Loonsebaan (nu Boslaan) en de huidige Lunettenlaan. Oorspronkelijk liep de Loonsebaan met de kromming van de waterlijn mee. Aan de waterzijde is het hoofdgebouw gericht op de kop van de huidige landtong. Andere belangrijke lijnen die uit het cultuurhistorisch onderzoek voorkomen zijn de verbinding met de Cromvoirtsedijk aan de westkant. Deze (wandel) verbinding is nog steeds aanwezig. Maar ook het restant van de oude ´heide route´. Dit pad liep van noord naar zuid over de heide waaruit later het zand van de IJzerenman gewonnen is. Het deel van deze ´heide route´ dat nog over is wordt nog steeds gebruikt als hoofdontsluiting voor de IJzerenman. De architectonische structuur die met de waterlijn meebuigt had als effect dat er een min of meer omsloten ruimte gebied tussen gebouwen en waterlijn ontstond. De gebouwde structuur ´omarmt´ als het ware de strandruimte zeker toen oorspronkelijk ook nog de losse bijgebouwen aanwezig waren. Dit intensief gebruikte gebied is vanaf het eerste begin ook het kerngebied van de IJzerenman waar alle faciliteiten aanwezig waren; op het strand en in het water maar ook in de gebouwen zelf.

nla

tte ne

van oudsher ‘een knooppunt’

historisch verbinding met cromvoirts

e dijk

‘dragende lijn’

zichtkant is historisch ‘visitekaartje’

‘gebo gen gebo uwd e ra nd’

alige

m voor

baan

se Loon

ende

lijn’

zich tli orie jn ove ntatie rzij de op lla van nd het tong wa ter

’his

res tan

tv an ou tor de isc ‘He he ide lijn ’ Ro

ute

’

‘drag

t’ Wes

voo geb rm alig is r ogen eL ‘ dra u c g oon oor ge ont g e ng n o seb s d u p raa e li > v on r aan k jn’ > z olgt elijke t van -o w ost org het a z w t zijd t v erli oor jn emba e d bes lot enh eid

Bos

laa n

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN ONTWIKKELING VOLGENS ‘LINEAIRE MODEL’ DEELGEBIED DE IJZEREN MAN ontwikkeling volgens lineaire model

Bos

laa n

Doel is om aan de openbare kant het oorspronkelijke gevelbeeld weer te herstellen. De gebogen gebouwde voorkant krijgt zijn contravorm in toekomstige gevelwand aan de achterkant. Nieuw te bouwen massa´s worden aan de achterzijden met de breedte van het basis ensemble meegebouwd en blijven ondergeschikt, in hoogte en uitstraling, aan de oorspronkelijke architectuur. Groot voordeel van dit model is dat de lineaire hoofdvorm in de volle breedte de drager blijft van de beeldkwaliteit. Daarnaast blijft ook de ruimtelijke opbouw tussen gebouwen en water in verhouding voldoende maat behouden. Nadeel van dit model is dat de achterzijde vergroeit tot één langgerekte bouwvolume terwijl historisch gezien juist een eigen beeldbepalende differentiatie aanwezig was.

nla

tte ne

‘gebogen

gebouw

de ran d’ blij f

t inta kt

bijgebo

uw hoof

dgeb

gebo gen g e

bouw de

ouw

rand

bijg con ebou bes form w situ taand atie e

Bos

laa n

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN ONTWIKKELING VOLGENS ‘CLUSTER MODEL’ DEELGEBIED DE IJZEREN MAN ontwikkeling volgens cluster model

Bos

laa n

Ook in dit model is de gebogen vorm van de voorkant van de 5 bestaande gebouwen in zijn geheel de ruggengraat van de dragende structuur. Maar in tegenstelling tot het lineaire model worden de bouwmassa´s aan de achterzijde niet alleen in de breedte met de dragende vorm mee ontwikkelt maar ook in de diepte richting waterlijn. Voordeel is dat de gebouwde hiërarchie in dit model ook maximaal zichtbaar blijft. Het grote nadeel is echter het gevoel van verrommeling dat aan de achterzijde ontstaat. Enerzijds door de nieuw te bouwen massa´s maar vooral ook door het dichtslibben van de open ruimte aan de waterkant. Ook krijgt de dominantie van waterlijn met het aanliggende strand veel minder betekenis in de beeldkwaliteit; simpelweg omdat afstanden tussen bebouwing en water veel te klein worden. Ook in dit model is het doel om aan de openbare kant het oorspronkelijke gevelbeeld weer te herstellen.

nla

tte ne

‘gebogen

gebouw

de ran d’ blij f

bijgebouw

t inta kt

bijgebo

uw hoof

dgeb

ouw

bijg

ebo

rand bo be uw

ing

kom t dic ht

tot a

rkan an de wate

bijg

ebo

Bos

laa n

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN VOORKEURSMODEL VERFIJNING ‘LINEAIRE MODEL’ DEELGEBIED DE IJZEREN MAN voorkeursmodel - verfijning lineaire model

Bos

laa n

Het ´Strandhuys ` heeft, met zijn eerder gerealiseerde serre, zijn huidige vorm gekregen. Daarmee is al voor een deel invulling gegeven aan de ruimte achter de gebouwen. Met die uitbouw in gedachte heeft het lineaire model de voorkeur. Vooral omdat behalve een gebouwde zone er ook voldoende maat overblijft voor de realisatie van een terraszone en een strandzone. Om te voorkomen dat er een langgerekt bouwvolume ontstaat wordt in het lineaire model verfijning aangebracht in de vorm van een vertanding zodat uiteindelijk er voldoende geleding ontstaat in de bebouwingsrand aan de waterkant. Daar profiteert ook het terras van omdat naast de brede openheid er ook kleine besloten terrasdelen ontstaan waar voldoende luwte is.

nla

tte ne

klimbos obst

akel

vrije

ne z one

beb

- rui mte

lijke

mak e-up

ings zone

bijg situ ebouw atie ; me huidig t se e rre

strandzone ad

zone

ouw

terraszone

parkb

park

groe

strandbad

stra

terr asz one

ndz one

uitkijkvlonder op zichtlijn entree

strandbad

natu

Bos ur

laa n

flaneervlonder op historische zichtlijn

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN ONTSLUITING & VERKEER DEELGEBIED DE IJZEREN MAN ontsluiting & verkeer

Bos

laa n

hoofdentree auto’s

parkeren auto’s

groene parkstrook met doorzichten

parkeren auto’s

parkeren auto’s bushalte

fietsparkeren & scooters

- IN eenrichtingsverkeeer

tga

Lu parkeren auto’s

wandelroute wandelrout e

parkeren auto’s

voetg

ange

parkeren auto’s

e vo

nla

tte ne

ers

parkeren auto’s

klimbos

nieuwe hoofdingang strandbad

entree

- UIT eenrichtingsverkeeer fietsparkeren & scooters

incidenteel toegangkelijk auto’s + trailers zeilschool

entree

wa n

lro u

Bos

laa n

De gebouwde ontwikkeling is niet los te zien van de ontwikkeling van de buitenruimte. Voor die ontwikkeling wordt aan een integrale visie gewerkt met als doel om ook de buitenruimte weer op orde te krijgen, passend bij de architectuur, maar vooral ook in het landschap. Aan de straatkant is de belangrijkste opgave om ontsluiting en parkeren zo te reguleren dat het verkeer zichtbaar ´gast van het landschap´ wordt en niet het beeld domineert. De historische structuur biedt daar een goede basis voor. Het oorspronkelijke tracé van de Loonsebaan krijgt weer betekenis maar nu als wandelzone op afstand van de gebouwen zodat deze route en de gebouwen een parkachtige zone ontstaat waardoor de gebouwen ook beter tot hun recht komen en de beeldkwaliteit aan de openbare kant verbetert wordt. Een zelfde groene parkstrook, vrij van auto´s is ook voorzien langs de Boslaan. De bushalte krijgt een directe wandelverbinding met de nieuw toegang naar het strandbad en een route naar de bestaande horecavoorzieningen. Deze wandelverbindingen ontsluiten ook de parkeerplaatsen. Daarnaast is het voorstel om voor auto´s eenrichtingverkeer in te voeren en op die manier het parkeren beter te reguleren. Speciaal parkeren voor bijzondere doelgroepen kan dan in de nabijheid van de entrees gerealiseerd worden en voor anderen op (meer) afstand naarmate het druk is.

Dat geldt ook voor de toegankelijkheid van de zeilschool. Ook het parkeren voor fietsers en scooters wordt anders georganiseerd. Meer afgestemd op de verschillende (horeca) faciliteiten en minder opvallend in het beeld. Op dit moment domineren de hekwerken en poorten en voor de toekomst hebben we meer landschappelijk passende oplossingen voor ogen waarbij veiligheid altijd voorop blijft staan. Belangrijk is ook om historie leesbaar te maken. Vanuit die optiek worden historische (zicht)lijnen gebruikt om als drager te fungeren voor ontsluiting maar ook voor de juiste inpassing van steigers en vlonders. In de visie voor dit deelgebied wordt e.a. verder uitgewerkt.

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN VISIESCHETS DEELGEBIED DE IJZEREN MAN visieschets De IJzeren Man is een begrip in de gemeente Vught maar ook in een veel grotere regio. In de loop der jaren heeft de IJzeren Man tal van aanpassingen en veranderingen ondergaan waardoor veel van de oorspronkelijke allure verloren is gegaan. Anderzijds moet de IJzeren Man vanuit economisch perspectief met de tijd. Een rendabele exploitatie garandeert bestaansrecht maar ook de mogelijkheid voor ontwikkelen en exploiteren. Ruimtelijke kwaliteit staat voorop zeker in relatie tot de beoogde doelgroepen. Maar ook natuur- en biodiversiteit en de sociaal-maatschappelijke betekenis van de IJzeren Man zijn belangrijke parameters waarbinnen een uitgebalanceerde oplossing moet worden gevonden. Voor het deelgebied IJzeren Man is gekozen voor een zonering. Een intensief recreatiegebied direct rondom de bestaande bebouwing, een natuurlijke ontwikkeling van het Strandbad in het meest westelijke deel en daartussen een extensief parklandschap waarbinnen de speeltuin, het klimbos maar ook het drukke deel van het Strandbad hun ruimte krijgen. Uitgangspunt in dit plandeel is dat de verschillende bestaande gebouwen qua uitstraling beeldbepalend worden.

Dat betekent dat de structuur van het gebouwde ensemble aan de kant van de Boslaan hersteld wordt en het hoofdgebouw bijvoorbeeld aan de straatkant van al zijn uitbouwen ontdaan wordt. Het gebouw krijgt zijn oorspronkelijke uitstraling terug inclusief zijn verbindingen naar de aanliggende gebouwen in beide flanken. Ook aan de achterzijde is de bedoeling dat alle grillige en rommelige uitbouwen verwijder worden en het hoofdgebouw een heldere structuur

krijgt. In de kern het oorspronkelijke hoofdgebouw. Daaromheen een ingetogen maar passende nieuwe bouwmassa en achter het hoofdgebouw een deels verzonken nieuwe bouwmassa die voor een klein deel verdiept ligt t.o.v het hoofdgebouw. Daarmee kunnen alle aanbouwen en uitbouwen aan dit kerngebouw verdwijnen en ontstaat er ruimte, zowel binnen als buiten, voor een eigentijds gebruik. Het toevoegen van een bescheiden hotelfunctie is daarbij een van de mogelijkheden. In ieder geval zullen de bestaande zalen verdwijnen en een vervanging krijgen in het nieuw te bouwen deel. Aan de voorkant (Boslaan) wordt direct voor de gebouwen een wandel- en flaneerstrook gerealiseerd. Een brede parkachtige groenstrook waarin de gebouwen vrij van obstakels optimaal tot hun recht komen. Ruimtelijke drager voor het ‘rondje IJzeren Man’ en waar alle entrees op uitkomen. Om de toegankelijkheid en veiligheid van het voorterrein te verbeteren wordt de fietsenberging in westelijke richting verplaatst, direct naast de hoofdingang. Auto’s kunnen in dit plan alleen via één centrale entree het terrein op en hebben de mogelijkheid om aan de westkant te parkeren als bezoeker van het Strandbad of aan de oostkant als bezoeker van Strandpaviljoen of Strandhuys. Een brede parkachtige bosstrook langs de Boslaan blijft gehandhaafd maar het tussenliggende gebied wordt als parkeerterrein herontwikkelt.

Met parkeerplaatsen voor speciale doelgroepen direct bij de entrees van de verschillende gebouwen maar oo de mogelijkheid van clustering voor bezoekers die met de auto komen. Door het parkeren betaald te maken wordt het autogebruik ontmoedigt. De bushalte aan de Boslaan krijgt een directe en veilige verbinding met de horecavoorzieningen en het Strandbad. Samen met ander belanghebbende wordt ook de noodzaak gezien van een kwaliteitsverbetering van het bestaande bos. Veel van de dennenbomen staan, als gevolg van droogte, er heel slecht bij of zijn dood. Doel is om gelijktijdig de transitie van naaldhoutbos naar loofhoutbos in te zetten vooral gericht op bio-retentie en verbetering van de biodiversiteit. - 35 -

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN VISIESCHETS parkeren (fietsers & scoorters)

ingang strandbad

hoofdentree parkeren parkbos met boslaan

sla

Lunettenlaan

parkeerbos

ingang strandhuys

bijzonder parkeren

watersportvereniging De IJzeren Man pannekoekenhuys

LEGENDA bos

bestaande hoofdgebouw

serre

bomen

strandpaviljoen strandhotel (verdiept)

serre

bebouwing De IJzeren Man

sla

strandbad

parkeren auto’s parkeren fietsen & brommers

klimbos wandelroute

klimbos

flaneersteiger steiger

terras en strandzone IJM - BLUE

vlonder / steiger

terras en strandzone IJM - AQUA terras en strandzone IJM - ORANJE (royal)

strand

haven wandelroute

water

DEELGEBIED DE IJZEREN MAN RUIMTELIJKE BOUWSTENEN

BOS

BOOMGROEPEN

SOLITAIRE BOMEN

PARKEERBOS

PARKBOS

STRANDZONE

TERRASZONE

KLIMBOS

STEIGERS - 37 -

DE IJZEREN MAN & FORTDUINEN MASTERPLAN

LEGENDA bos

solitaire bomen

bebouwing De IJzeren Man

parkeren auto’s

verharding

strand

bomenlanen

struweel

proefverkaveling bebouwing type 1

parkeren fietsen & brommers

zandpad - boerenpad

water

boomgroepen

landschappelijke hagen

proefverkaveling bebouwing type 2

klimbos

vlonder / steiger

vochtige heide & moeras

- 38 -

B&S Projectontwikkeling B.V.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Vught&id=2aaeabf1-c98e-402c-854c-6a327b37533b