1. Raadsinformatiebrief Jaarverslagen monumentencommissie 2019-2020

OPEN MONUMENTENDAG VUGHT 2019 Op zondag 15 september 2019 vond de Open Monumentendag ook in Vught plaats. Het landelijk thema van 2019 luidde: Plekken van Plezier. De invulling van deze dag werd zoals altijd, in goede samenwerking met de gemeenten Sint Michielsgestel, 's-Hertogenbosch en Vught georganiseerd. In de gemeente Vught waren 13 monumentale locaties voor het publiek open gesteld. Naast de meest voor de hand liggende locaties zoals Kasteel Maurick, Landgoed Huize bergen, Raadhuis “Leeuwenstein”, De Petrus, Nationaal Monument Kamp Vught en Barak 1B en de Sint Lambertus Kerk en Toren waren er ook bijzondere niet zo voor de hand liggende monumenten die hun deuren openstelden zoals bijvoorbeeld zorgpark Voorburg en Oud-Sparrendaal. De open monumentendag 2019 in Vught was met circa 2000 bezoekers een groot succes. Opvallend, maar niet onverwacht, was de zeer grote belangstelling voor het Raadhuis dat in de steigers stond.

OPEN MONUMENTENDAG VUGHT 2020 Het landelijke thema van 2020 luidde: Leermomenten. In verband met de maatregelen rondom Corona zijn er dit jaar geen panden open gesteld. Maar er was een alternatief: via de virtuele weg waren drie panden in de gemeente te bezoeken namelijk Huize Bergen, Raadhuis en kasteel Maurick. De Vitual Reality-tour is ruim 8000 keer bekeken.

23

OVERDRACHT Dit is het laatste jaarverslag van de monumentencommissie in deze samenstelling. De huidige commissie wil met dit jaarverslag ook aandacht vragen voor zaken die de afgelopen jaren op de agenda hebben gestaan maar waar om uiteenlopende redenen nog geen gehoor aan is gegeven.

INFORMATIEBROCHURE De GMC heeft de afgelopen jaren gemerkt dat het voor eigenaren van monumenten en aspirant kopers van een monument vaak onduidelijk is wat dat betekent om een monument te bezitten. Welke soorten monumenten zijn er, wat is een bouwhistorische verkenning en wat mag ik veranderen aan een monument. De GMC heeft daarom geadviseerd om een informatiebrochure voor (potentiele)eigenaren op te stellen. Deze informatie zou ook op de website van de gemeente Vught te raadplegen moeten zijn.

VASTSTELLEN ARCHEOLOGISCHE- EN CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART In 2015 is door de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant een archeologische- en cultuurhistorische waardenkaart opgesteld. Geadviseerd wordt om deze kaarten vast te stellen en de te implementeren in de vigerende bestemmingsplannen. Inmiddels heeft de gemeente in 2020 een actualisatie hiervan in gang gezet die momenteel wordt uitgevoerd door BAAC. De GMC acht het van groot belang dat de gemeente Vught de herziene archeologische kaart zo snel mogelijk vaststelt wanneer deze is geaccordeerd.

AANWIJZING GEMEENTELIJKE MONUMENTEN Op grond van de Monumentenverordening Vught 2010 kunnen panden of objecten worden aangewezen als gemeentelijk monument en geplaatst op de gemeentelijke monumentenlijst. Een aantal jaar geleden is door de GMC een GROS-lijst opgesteld van waardevolle panden en objecten die mogelijk voor plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst in aanmerking zouden kunnen komen. Voor ieder pand of object dat wordt aangewezen als gemeentelijk monument wordt eerst een redengevende beschrijving gemaakt. Hierin wordt aangegeven wat belangrijk of bijzonder is aan het pand of object. Op verzoek van de GMC heeft de gemeente Vught opdracht verstrekt aan BAAC bv uit ’s-Hertogenbosch om bouwhistorische verkenningen uit te voeren voor de volgende objecten: 1. Bergenshuizensestraat 5 (boerderij 1932 - Door de GMC is in het kader van de aanwijzing tot gemeentelijk monument aandacht gevraagd voor het omliggende agrarische gebied en restanten van een oude pad gelegen tussen de boerderij en het erachter gelegen akker); 2. Parkaanleg Landgoed Huize Bergen; 3. Loyolapark; 4. Martinilaan 4 (1935); 5. bij Groensteeg nr. 1, bakhuisje (circa 1832) – reeds gesloopt in verband met verval; 6. Stenen bank Leeuwensteinplein; 7. Sluisje bij Leeuwensteinplein; 8. Willem de Rijkelaan (voormalige brandweerpost 1938).

24

Op basis van de uitgevoerde bouwhistorische verkenningen adviseerde BAAC om alle objecten aan te wijzen als gemeentelijk monument. De GMC heeft het college van burgemeester en wethouders geadviseerd om alle onderzochte objecten aan te wijzen als gemeentelijk monument. Voor de genoemde objecten onder punt 1 t/m 3 zijn al flinke stappen gezet het aanwijzen tot gemeentelijk monument van bovengenoemde panden en objecten tot gemeentelijk monument is nog niet gebeurd.

WEDEROPBOUW ARCHITECTUUR In Vught is veel wederopbouwarchitectuur. De laatste jaren zijn hier al verschillende kenmerkende panden of wijken van verdwenen denk bijvoorbeeld aan het Postkantoor of de voormalige Huishoudschool van de bekende Vughtse architect Edmond Nijsten aan de Irenelaan. De GMC adviseert om de wederopbouw architectuur van de gemeente Vught in kaart te brengen en te waarderen en bij planologische ontwikkelingen deze cultuurhistorisch waardevolle gebouwen op een zorgvuldige wijze in te passen.

DE WIEKEN In Vught-Zuid is sprake van een aantal ruimtelijke ontwikkelingen. De ingebruikname van de nieuwe fusieschool De Avonturier riep vragen op over de toekomst van de Willibrordusschool en de Lidwinaschool (samen De Wieken). Op advies van de GMC heeft de gemeente Vught opdracht gegeven voor het opstellen van een cultuurhistorische analyse met waardestelling. Grote delen van twee scholen zijn cultuurhistorische hoog gewaardeerd. De commissie pleit voor behoud ervan en adviseert om te zoeken naar een passende functie die recht doet aan de cultuurhistorische waarden.

IJZEREN MAN De IJzeren Man is een recreatieplas in de Vughtse Heide. De naam is afkomstig van de stoombaggermolen die de plas groef in de negentiende eeuw. In 1937 werd het natuurbad opnieuw ingericht. Er waren gescheiden baden voor dames en heren maar er was ook een gemengd bad. De IJzeren Man is nog steeds een begrip in Vught en omstreken en een geliefde plek om te vertoeven van jong en oud. Enkele jaren geleden wisselde strandbad de IJzeren Man van eigenaar. Aanvankelijk bestond het plan om de bestaande gebouwen voor een groot deel te slopen. In overleg met de welstandscommissie is men tot een gewijzigd inzicht gekomen waarbij alle gebouwen behouden zijn gebleven. De GMC is erg positief over deze ingeslagen weg waarbij behoud van cultuurhistorisch erfgoed voorop staat en adviseert om deze ingeslagen weg te blijven volgen.

TUINHISTORISCH ONDERZOEK UITVOEREN NAAR DE ACHTERTUIN VAN DE FABRIKANTENWONING - TAALSTRAAT 53, VUGHT 13 Taalstraat 53 is een rijkmonument en was het woonhuis van fabrikant Henri Bogaerts. Het woonhuis maakte deel uit van het fabriekscomplex van drukkerij Bogaerts, dat was gesitueerd op een omvangrijk terrein tussen de Taalstraat en de Molenvenseweg. Dit fabriekscomplex werd aan het begin van de jaren ’30 gesloopt en vervangen door de bebouwing van het parochiecentrum rondom de kerk Maria Middelares. De prachtige achtertuin met waterpartij komt in de redengevende beschrijving van het

13 Zie voor aanvullende informatie de notitie van commissielid B. Hurkmans, d.d. 28 juni 2020

25

Rijk niet voor. De verwachting is dat deze grotendeels oorspronkelijk zou kunnen zijn. Nader tuinhistorisch onderzoek zal hier uitsluitsel over moeten geven. Als blijkt uit nader tuinhistorisch onderzoek dat de tuin erg waardevol is kan deze wellicht worden toegevoegd aan de rijksmonumentenbeschrijving of kan deze als gemeentelijk monument worden aangewezen.

BOUWHISTORISCH ONDERZOEK UITVOEREN NAAR DE TUINMUUR AAN HET MARIAPLEIN EN LANGS HET PAD RICHTING DE BEGRAAFPLAATS 14 Aan de kant van het Mariaplein en het klooster is deze muur bijna compleet begroeid met klimplanten en daardoor niet goed zichtbaar. Aan het Mariaplein vormt deze muur de beëindiging van het plein en tegelijkertijd de afscheiding van de prachtige tuin bij de fabrikantenwoning (Taalstraat 53). Aan de overkant van de straat gaat deze muur verder en begeleidt hij het toegangspad naar de monumentale begraafplaats op het achterterrein. Wat deze tuinmuur en de prachtige tuin achter het pand Taalstraat 53 zo bijzonder maken is dat zij teruggaan naar het eerste begin van het fabriekscomplex van de firma Bogaerts. Daarmee maken deze twee elementen een belangrijk onderdeel uit van de cultuurhistorie van deze plek in combinatie met de al bestaande rijksbeschermde panden van het Kropholler complex. Deze elementen zijn nauw verweven met het totale ensemble van deze bebouwing. Als blijkt uit nader bouwhistorisch onderzoek dat de muur erg waardevol is dan kan deze als gemeentelijk monument worden aangewezen.

BOUWHISTORISCH ONDERZOEK UITVOEREN NAAR DE VOORMALIGE SCHOENFABRIEK VAN HAREN IN VUGHT 15 De schoenfabrikant Ivo van Haren had fabrieken in Waalwijk en ’s-Hertogenbosch. Zelf woonde hij op landgoed Craijenstein in Vught. Hij vond dat er in zijn woonplaats ook een schoenen en kousenfabriek moest komen. Met veel moeite werd een bouwterrein gevonden (Vught had immers nog geen industrieterrein) aan de Stationsstraat, op grond van de gemeente en het kerkbestuur. De gemeente had daar echter juist een nieuw noodslachtgebouw neergezet en stelde als voorwaarde dat de koper, ten behoeve van de gemeente, de bouw van een noodslachthuis en een trafostation in de nieuwbouw zou opnemen. In september 1956 werd de fabriek, ontworpen door architect Beunis uit Veghel, geopend. Er werkten aanvankelijk veertig meisjes, voor vrij korte duur. Spoedig daarna werd bij een reorganisatie van Van Haren NV de Vughtse fabriek gesloten. Het pand is nadien onder meer gebruikt als opslag, als verkoopruimte voor IJzerwaren Van den Heuvel en als supermarkt. Momenteel is er een AH gevestigd in het pand aan de Stationsstraat 31 in Vught. Als blijkt uit nader bouwhistorisch onderzoek dat de het pand erg waardevol is dan kan deze als gemeentelijk monument worden aangewezen.

14 Zie voor aanvullende informatie de notitie van commissielid B. Hurkmans, d.d. 28 juni 2020 15 Zie voor aanvullende informatie de notitie van commissielid B. Hurkmans, d.d. 24 november 2020

26

TER AFSLUITING Met dit jaarverslag geeft de GMC inzicht in haar werkzaamheden. In toenemende mate ervaart de GMC dat initiatiefnemers met nieuwe plannen voor monumentale panden, het erg op prijs stellen indien de GMC vanaf het begin in de ontwerpfase wordt betrokken. Zowel tijdens de schetsfase als bij het uitwerken van een definitief ontwerp biedt afstemming met de GMC meer houvast en richting die veelal tot uitdrukking komt in goede plannen waarbij de monumentwaarden op een verantwoorde wijze zijn ingepast. Deze vroege betrokkenheid van cultuurhistorie in veranderingstrajecten vormt één van de ambities die met de Modernisering van de Monumentenzorg (MoMo) sedert 2009 wordt beoogd. De GMC ziet dat in de afgelopen jaren in toenemende mate een bouwhistorisch-, tuinhistorisch- of cultuurhistorisch onderzoek de basis is voor planontwikkeling. De GMC juicht dit toe omdat kennis over monumentale objecten, structuren en elementen bijdraagt aan het behoud ervan. Ook ziet de GMC de afgelopen jaren een positieve ontwikkeling in de vroegtijdige betrokkenheid van het taakveld archeologie bij ruimtelijke plannen. Hierdoor is archeologisch onderzoek nauwelijks een belemmering in de voortgang van een project en geeft het een plek juist meer betekenis.

De GMC dankt het bestuur van de gemeente Vught, het secretariaat en de ambtelijke ondersteuning voor hun gedreven inzet gedurende het verslagjaar 2019 en 2020. Verder wenst de GMC de nieuwe commissie veel succes toe met haar werkzaamheden en adviestaken in het belang van het erfgoed in de gemeente Vught.

COLOFON De gemeente Vught en de GMC hebben met zorgvuldigheid de beelden en foto’s in deze publicatie geselecteerd. Het kan voorkomen dat niet alle rechthebbenden van de gebruikte beelden zijn achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen met de gemeente Vught.

27