Tussentijdse evaluatie toeristisch uitvoeringsprogramma 2028 (incl. monitor 2016-2020)

Tussentijdse evaluatie toeristisch uitvoeringsprogramma 2028 (incl. monitor 2016-2020) |

Rapportage in opdracht van de gemeente Voorst | Juli 2022

2

Inhoud Inleiding Aanleiding Vraagstelling Aanpak

Hoofdstuk 1. Toelichting Monitor 2016-2020 1.1 Inleiding 1.2 Monitor ‘dagrecreatie’ 1.3 Monitor ‘verblijfsrecreatie’ 1.4 Aanvullende vragen 1.5 Samenvatting: monitor totaal 1.6 Werkgelegenheid Hoofdstuk 2. Evaluatie uitvoeringsprogramma 2.1 Inleiding 2.2 Actielijn 1: Marketing en communicatie 2.3 Actielijn 2: Voorst als toeristische bestemming

3 4 4 4 5 6 7 8 10 11 12 13 14 15 18

2.4 Actielijn 3: Vitaal verblijfstoerisme 2.5 Actielijn 4: Recreatieve clusters Bussloo en Teuge

22 25

Hoofdstuk 3. Voorst in perspectief… 3.1 Inleiding 3.2 Voorst in perspectief…

28 29 30

In relatie tot landelijke ontwikkelingen (incl. Covid-19) 3.3 Voorst in perspectief… Reflectie vanuit ZKA Leisure Consultants

31

Hoofdstuk 4. Bijlagen Bijlage A-D: factsheets omvang en impact toerisme Bijlage E: aanvullende monitor vragen Bijlage F: uitwerking werkgelegenheid

32 33 37 42

3

Inleiding

4

Aanleiding In 2018 is een nieuwe toeristische visie, inclusief uitvoeringsprogramma, opgesteld door de gemeente Voorst. Bij het

Aanpak Om deze vragen goed te kunnen beantwoorden en analyseren zijn er drie stappen doorlopen:

opstellen hiervan was ons bureau nauw betrokken. Hier is de gemeente Voorst vervolgens aan de slag gegaan.

• Als eerste stap is er op een kwantitatieve manier onderzoek gedaan, de meetbare feiten en cijfers zijn hiermee boven tafel gehaald. We hebben destijds een 0-meting uitgevoerd over het jaar 2016. Om de ontwikkeling

In 2020 zijn wij gevraagd tussentijds het toeristische uitvoeringsprogramma te evalueren en opnieuw de impact van toerisme (kwantitatief en kwalitatief) te meten. In bijgaande

in beeld te krijgen hebben we een gecombineerde 1-meting uitgevoerd over het jaar 2019 en een 2-meting over het jaar 2020. Dit heeft alles te maken met het afwijkende jaar dat 2020 is geweest vanwege de Covid-19

rapportage treft u de resultaten aan.

crisis. Een vergelijking tussen 2016 en 2020 zou een vertekend beeld geven. Daarom hebben we het monitoronderzoek zodanig ingericht dat we 2019 en 2020 gecombineerd hebben uitgevraagd. Net als in 2017

Vraagstelling Het doel van het onderzoek betrof de beantwoording van een drietal vragen: 1. Hoe heeft de toeristische sector van de gemeente Voorst zich ontwikkeld in de periode 2016-2020, qua aanbod, vraag en economische impact? (kwantitatief) 2. Hoe heeft de toeristische sector van de gemeente Voorst zich ontwikkeld in de periode 2016-2020, qua specifieke onderwerpen voor ondernemers? (kwalitatief) 3. Hoe kunnen we passend vervolg geven aan het huidige uitvoeringsprogramma?

hebben we ook nu extra onderwerpen meegenomen in de monitor, die relevant zijn voor de ondernemers. Onderwerpen zoals, tevredenheid, marketing, positionering en samenwerking. Met de focus op: waar liggen de behoeften van ondernemers en wat zou een passende invulling hiervan zijn? • Als tussenstap hebben we een sessie met de toeristisch-recreatieve ondernemers en aanbieders van de gemeente Voorst georganiseerd om de analyses van de metingen van de monitor te delen en input op te halen over het uitvoeringsprogramma. • Als laatste stap hebben wij alles in dit rapport geëvalueerd om zo voor de gemeente Voorst een goede basis te leggen om een vervolg te geven aan het bestaande uitvoeringsprogramma.

5

01 Resultaten monitor 2016-2020

6

1.1

Inleiding

In dit hoofdstuk geven we een toelichting op de monitor toerisme van de gemeente Voorst. In 2016 is een 0-meting gedaan om inzichtelijk te maken hoe de dag- en verblijfsrecreatie sector er voor stond. In 2020 is deze monitor nogmaals gedaan om te kunnen analyseren wat ontwikkelingen zijn geweest over deze periode. Beide monitoren zijn uitgevoerd door ZKA. In het kort: • 2017 onderzoek economische betekenis T&R • 2021 herhaald voor jaren 2019 en 2020 In de volgende paragrafen gaan we in op de monitor dagrecreatie en de monitor verblijfsrecreatie, in bijlagen A en B zijn factsheets weergegeven die relateren aan de monitor. Deze factsheets geven de omvang en impact van zowel verblijfs- als dagrecreatie weer. Hierop volgend gaan we in op de aanvullende vragen (samenwerking, marketing, tevredenheid en digitale aanpassingen/product aanpassingen). Als één na laatste paragraaf zal een samenvatting worden gegeven van de meest belangrijke bevindingen. Als laatste paragraaf en toevoeging is ook de werkgelegenheid in kaart gebracht.

7

1.2

Monitor ‘dagrecreatie’

In het kort: • Omzet: sterke daling omzet vooral (indoor-) activiteiten met hoge bestedingen (staat in verband met Covid-19)

Grafiek 1: Aantal dagbezoeken in miljoenen 2,5

• Aantallen: minder sterke daling door compensatie extra wandelen/fietsen Dagrecreatie gemeente Voorst (2016-2020): • Het dagtoerisme in de gemeente Voorst bestaat deels uit activiteiten met hoge bestedingen per persoon, zoals wellness en rondvluchten. De gemeente biedt daarnaast ook aanbod dat gratis of tegen een lage prijs toegankelijk is, zoals beleefbare attracties in de buitenruimte; • Het aantal dagbezoeken bleef in 2019 stabiel op 2,3 miljoen, maar daalde met 18% in 2020 tot 1,9 miljoen bezoeken (grafiek 1– aantal dagbezoeken in miljoenen). Evenementen vielen geheel stil . Met name activiteiten rond Teuge en andere activiteiten met hoge bestedingen daalden juist fors in bezoek. De daling in bestedingen van dagtoerisme (49%) was daardoor veel forser dan de daling in aantal dagbezoeken (18%) (grafiek 1– dagbezoeken in miljoenen en bestedingen in miljoenen); • De economische betekenis van dagrecreatie groeide in 2019 nog met € 6 miljoen naar € 41 miljoen, maar daalde naar circa € 20 miljoen in 2020. Dit verlies van in totaal bijna € 21 miljoen aan bestedingen treft met name enkele grotere bedrijven (grafiek 2 – bestedingen in miljoenen euro’s); • Ondanks deze ontwikkelingen verwachtte ongeveer 40% van de ondernemers in dagtoerisme 2021 af te sluiten op het omzetniveau van 2019 (of beter dan het niveau van 2019).

0%

2

-18%

1,5

1 0,5 0 2016

2019

2020

Grafiek 2: Bestedingen in miljoenen euro’s 50

+17%

40 30

- 49%

20 10 0 2016

2019

2020

1.3

8

Monitor ‘verblijfsrecreatie’

In het kort: • Omzet: daling circa 15%, weer bijna peil 2016 (staat in verband met COVID-19) • Overnachtingen: redelijk stabiel, nauwelijks daling Verblijfsrecreatie gemeente Voorst (2016-2020): • Van 2016 tot 2019 is een stijgende lijn te zien. In 2019 nam het aantal overnachtingen in de gemeente Voorst nog met circa 23% toe (zie grafiek 3 – aantal overnachtingen), met name door meer overnachtingen op campings en vakantieparken. Het jaar 2019 was voor heel Nederland overigens een topjaar voor verblijfstoerisme. In

Grafiek 3: Aantal overnachtingen 200.000 175.000 150.000 125.000 100.000 75.000 50.000 25.000 0 2016

het volgende jaar 2020 is, mede door COVID-19, de stijgende lijn niet doorgezet. Er is een lichte daling te zien. • Ook voor de bestedingen in Euro’s is te zien dat er een stijgende lijn was van 2016 tot 2019. Omdat met name hotels hogere bestedingen per overnachting kennen, daalden de bestedingen in 2020 in het verblijfs-toerisme met 14% naar circa € 11 miljoen (na een stijging van 16% in 2019). De bestedingen zijn daarmee weer terug op het niveau van 2016, mede door COVID-19 (zie grafiek 4– bestedingen in miljoenen euro’s);

+23%

2019

-3%

2020

Grafiek 4: Bestedingen in miljoenen Euro’s 15

+16%

-14%

10 5

0 2016

2019

2020

9

• In 2020 nam het aantal overnachtingen per saldo af met 3%, op campings* en in vakantiewoningen groeide dat aantal met in totaal 7% (minder buitenlandse en meer binnenlandse gasten), maar in hotels daalde het aantal overnachtingen met 27% en bij B & B’s met 21% (zie grafiek 5 – aantal overnachtingen per sector). De forse daling voor hotels en B&B’s heeft voornamelijk te maken met de zakelijke markt die voor een groot deel is weggevallen. Verder was het voor veel mensen een veiliger gevoel om in de natuur te recreëren met het eigen gezin waardoor de campings en vakantieparken nog redelijk bezet waren en

Grafiek 5: Aantal overnachtingen per sector 150000 100000 50000 0 2016

alleen een lichte daling kenden; • In vergelijking met landelijk niveau is de daling bij hotels en B & B’s in de gemeente Voorst wat lager. Op campings en in vakantiewoningen was juist sprake van een groei in de gemeente Voorst. Landelijk daalde met name het aantal overnachtingen op vakantieparken (alhoewel er grote verschillen per regio zijn), een sector die in de gemeente Voorst wat beperkter van omvang is en daardoor minder sterk meeweegt in de daling van de bestedingen (zie grafiek 6 – bestedingen per sector)*.

Hotels/B&B's

2019

2020

Recreatiewoningen/campings

Grafiek 6: Bestedingen per sector in miljoenen Euro’s

8 6

4 Ook is te zien in grafiek 5 & 6 dat het volume in overnachtingen van de hotels/B&B’s in 2019 minder sterk is gestegen dan de bestedingen. Dit

2

heeft te maken met de hogere prijzen die zijn doorgevoerd voor de overnachtingen.

0

* Exclusief overnachtingen op vaste plaatsen

2016 B&B's/hotels

2019

2020

Recreatiewoningen/campings

1.4

10

Aanvullende vragen

Binnen de monitor is ook nog een aantal aanvullende vragen toegevoegd met onder andere de focus op behoefte van samenwerking, de wijze van marketing en tevredenheid. In deze paragraaf zullen wij toelichten wat de

70% geeft aan via mond-tot-mond reclame de gasten te bereiken (bijlage A – marketing). Een 56% van de ondernemers heeft aangegeven via de eigen website en loyale gasten bereikt te worden, en herhaal bezoek te ontvangen.

resultaten waren op deze drie onderdelen. Deze vragen zijn niet alleen voorgelegd aan de ondernemers in de dag- en verblijfsrecreatie, ook aan de horeca ondernemers.

36% geeft aan ook via andere platforms en zoekmachines bereikt te worden. Aangezien het gaat om de eigen ervaring/mening van de ondernemers kan dit in werkelijkheid qua statistieken wel anders liggen, bijvoorbeeld door ongemerkt via zoekmachines ook vaak naar voren te komen.

Samenwerking De vraag of ondernemers in de gemeente Voorst behoefte hebben aan onderlinge samenwerking geeft een duidelijk beeld waar kansen liggen voor ondernemers om ontwikkelingen in de gemeente te realiseren. 32% van de ondernemers geeft aan neutraal te staan in de behoefte van samenwerken, ze zijn niet tegen en niet voor, neutraal (bijlage A samenwerking). Dit kan betekenen dat deze groep ondernemers zich laat leiden door de meerderheid van de groep. 38% van de ondernemers geeft aan een redelijke behoefte te hebben aan samenwerking. Dit is een grote hoeveelheid. Dit biedt kansen voor de toekomst. Marketing Op het gebied van marketing is gevraagd via welke weg gasten bij de ondernemers in de gemeente Voorst bij de locatie/accommodatie uitkomen en ook daadwerkelijk tot boeken over gaan. Deze vraag is geheel uit eigen ervaring/mening ingevuld, hier waren meerdere antwoorden mogelijk.

Tevredenheid Op het gebied van hulp en communicatie vanuit de gemeente hebben ondernemers over het algemeen tevreden of zeer tevreden ingevuld. Voor de toeristische positionering is een groot deel tevreden, echter geeft ook een groot deel aan neutraal te staan in deze beoordeling. De website bezoekvoorst.nl is daarentegen veel beoordeeld met ‘weet ik niet’, hier hebben de ondernemers weinig idee van, of het naar tevredenheid werkt ja of nee. Zie bijlage A – tevredenheid voor de specifieke grafiek op deze aanvullende vraag.

Digitale aanpassingen/product aanpassingen Circa 70% van de bedrijven met horeca is afhaalmogelijkheden gaan aanbieden (dit is een combinatie van de antwoorden: meer of helemaal gericht op afhalen en biedt mogelijkheid tot afhalen). Ongeveer 15% heeft geen aanpassingen doorgevoerd. Wat betreft de digitale aanpassingen heeft 46% een nieuwe website gerealiseerd en 28% heeft geen digitale aanpassingen doorgevoerd. Er is een grote groep van de ondernemers die aanpassingen heeft doorgevoerd tijdens de Covid-19 periode.

11

1.5

Samenvatting: monitor totaal

• In 2017 voerde ZKA een onderzoek uit naar de economische betekenis van toerisme en recreatie in de gemeente Voorst in 2016. De economische betekenis was toen circa € 43 miljoen (na correctie zwembad € 46 miljoen), waarvan circa € 11 miljoen voor verblijfsrecreatie en € 35 miljoen voor dagtoerisme; • In 2019 steeg de economische betekenis nog behoorlijk naar € 53 miljoen, met name door meer bestedingen in dagtoerisme; • In 2020 was er een sterk effect van de COVID-19 crisis. De bestedingen in 2020 daalden fors (met circa 40%) t.o.v. 2019 naar circa € 31 miljoen. De daling was bijna helemaal te wijten aan een sterke daling in het dagtoerisme, met name aan dagactiviteiten met hoge bestedingen, die binnen en/of in groepen (dus dicht op elkaar) plaatsvinden; • Dergelijke forse dalingen zien we ook in onze onderzoeken in andere regio’s/gemeenten. De daling in bezoekers en bestedingen hangt mede af van het aanbod (bv. een grote kampeersector, die grotendeels ‘doorging’ in 2020 , dempt de daling van de omzet). Regio’s /gemeenten met veel bedrijvigheid ‘binnen’, zoals hotels en musea en/of grote evenementen zien forsere dalingen.

12

1.6

Werkgelegenheid

De werkgelegenheid is ook berekend voor de gemeente Voorst, inclusief de eventuele effecten en invloeden voor andere sectoren binnen Voorst. De conclusies die we kunnen trekken zijn: • De totale werkgelegenheid van toerisme in de gemeente Voorst in 2019 was 490 FTE en circa 790 banen (zie bijlage B – 2019). • In 2020 was dit fors gedaald tot 236 FTE en ofwel 380 banen, iets meer dan een halvering (zie bijlage B – 2019).

Wel belangrijk om hierbij in gedachten te houden dat het natuurlijk mogelijk is dat er uiteindelijk meer mensen in dienst bleven door de steunmaatregelen. Hier hebben wij geen inzicht in. Dit leidt ook tot werkgelegenheid in andere sectoren. In bijlage B staan twee tabellen verwerkt met de berekening en de doorvertaling naar werkgelegenheid in alle (andere) sectoren over 2019 en 2020. Uit deze tabellen komt ook naar voren dat: • De dagrecreatieve sector (kunst/cultuur etc.) de grootste sector is op het gebied van werkgelegenheid. Daarna volgt de horeca sector. • De toegevoegde waarde van toerisme daalde van € 30 miljoen in 2019 tot € 15 miljoen in 2020. Dat is een forse daling binnen één jaar. De toegevoegde waarde wordt berekend door de productiewaarde (vergelijkbaar met de omzet) te verminderen met het verbruik (vergelijkbaar met inkoop), belastingen en subsidies.

13

02 Evaluatie uitvoeringsprogramma

14

2.1

Inleiding

In de Toeristische Visie Voorst 2028 is ook een uitvoeringsprogramma meegenomen. Aan dit uitvoeringsprogramma wordt sinds 2019 gewerkt en nu is het tijd om te evalueren hoe ver de uitvoering is, waar staan we nu en waar willen we naartoe? Op basis van de gestelde doelen in de Visie Voorst 2028 is een uitvoeringsprogramma opgesteld. De doelen (en de hieraan gekoppelde actielijnen) zijn als volgt: • Ontwikkelen van goede (online) toeristische marketing van Voorst • De toeristische bestemming ontwikkelen door het verbeteren van de toeristische activiteiten binnen de gemeentegrenzen en door aansluiting te zoeken met de toeristische regio. • Mogelijkheden ontwikkelen om de toerist langer te laten verblijven en zo de gemeente Voorst opwaarderen naar een bestemming voor een of meer nachten • Recreatiegebied Bussloo en Vliegveld Teuge door ontwikkelen tot volwaardige, aantrekkelijke recreatieve clusters. In dit hoofdstuk zal per actielijn, per project, worden toegelicht wat de status is, inclusief een toelichting op mogelijk nieuwe kansrijke acties/projecten (in de tekst in paars weergegeven). Dit zal als een samenvatting in tabelvorm worden weergegeven per actielijn. Achtereenvolgend evalueren we de actielijnen, inclusief de input uit de ondernemerssessie.

In de samenvatting van elke actielijn staat per project wat de status is. Een project kan de volgende status hebben: afgerond ‘work in progress’ nog niet gestart Een combinatie status is ook mogelijk. Groen en geel betekent dat een project deels is afgerond en deels in ontwikkeling is.

15

2.2 Samenvatting| Actielijn 1: Marketing en communicatie

Project Eén bestemming, meerdere gezichten

Huidige status

Evaluatie project • Aansluiting VisitVeluwe

• IJsselvallei als belevingsgebied Kans: •

Project: Lokaal gastheerschap

Samenwerking regio/Hanzesteden

• minimap Voorst ontwikkeld • 2019: website bezoekvoorst.nl is live • Najaar 2022: website in het Duits • Toeristische bewegwijzering vernieuwd • 2022: ontwikkeling TIP centrum Twello

Beleving op maat/Productontwikkeling

Minder tijd en aandacht door Covid-19.

16

Evaluatie | Actielijn 1: marketing en communicatie Project 1: Eén bestemming, meerdere gezichten • De gemeente Voorst is aangesloten bij VisitVeluwe en haakt daarmee aan op een sterk merk. Binnen het sterke merk van de Veluwe kan de gemeente Voorst zich positioneren en onderscheiden door middel van haar eigen identiteit (actielijn 2).

• Hier zijn de ondernemers blij mee, zeker ook het feit dat het een fysiek punt wordt. • Minimap Voorst is een groot succes. Deze wordt ieder jaar geüpdatet en de oplage is sterk toegenomen (25.000stuks). • Website bezoekvoorst.nl is gedurende het seizoen van 2019 live

• De afgelopen jaren is er gewerkt om de IJsselvallei als belevingsgebied te positioneren binnen het sterke nationale merk van de Veluwe. Hier wordt de komende jaren verder aan gewerkt. De

gegaan en biedt een groot aanbod aan inspiratie. Kansen worden gegrepen om de website te optimaliseren via een externe partij, zoals een betere vindbaarheid en het realiseren van hogere

ondernemers hebben hier ook positief op gereageerd: ‘mooi om deze verbinding te maken en de IIsselvalei als belevingsgebied aan te bieden’.

bezoekersaantallen. • In het najaar van 2022 zal de website bezoekVoorst ook Duitstalig online komen.

• Nieuw: aanvullend op de projecten van de vorige keer is een mogelijke samenwerking met de regio/Hanzesteden genoemd en tijdens de ondernemerssessie besproken. Dit sluit ook mooi aan bij

• Er is een bewuste keuze gemaakt om eerst op de Duitse gast te focussen vanwege hun interesse in dit gebied (Veluwe en Hanzesteden).

het themajaar 2023 van VisitVeluwe, Hanze. Project 2: Project: Lokaal gastheerschap • Onderzoek gedaan naar de behoefte van een fysiek toeristisch informatie punt (TIP). Sinds het najaar van 2021 lopen er gesprekken voor een TIP in het centrum van Twello. De verwachting is dat er in het voorjaar/zomer van 2022 een start wordt gemaakt met een kleinschalig fysiek toeristisch informatiepunt in het centrum van Twello.

• Uit de monitor blijkt dat maar 6% van de ondernemers denkt dat hun gasten via de website van bezoekVoorst komen. Een goede linkbuilding vanaf de website van ondernemers zelf naar de website van bezoekVoorst kan helpen bij de vindbaarheid. • De toeristische bewegwijzering is ook volledig vernieuwd in de gemeente Voorst.

17

Project 3: Beleving op maat/ Productontwikkeling • Ondernemers hebben constant moeten schakelen, hierdoor is er minder tijd en aandacht geweest voor het ontwikkelen van arrangementen. De focus na herstel van Covid-19 zal liggen op nog meer beleving op maat. • Desondanks werken een aantal ondernemers samen en hebben zij een arrangement ontwikkeld. Een mooi voorbeeld is de ontwikkeling van de fietsroute tijdens Hemelvaart 2021. Iedereen kon verspreid een hapje en drankje doen bij lokale ondernemers. Wellicht kan dit gestimuleerd worden om er een arrangement van te maken voor de toekomst.

Conclusies Doel van deze actielijn is Voorst beter op de kaart te zetten, de bekendheid en vindbaarheid te vergroten en de gastvrijheid te verbeteren. Hierin zijn in de afgelopen jaren flinke slagen gemaakt. De verbinding met de omgeving is versterkt door aansluiting bij het sterke merk Veluwe en inbedding bij het belevingsgebied IJsselvallei. Door aansluiting bij de Hanzesteden kan dit gecompleteerd worden in de komende jaren. Ook het gastheerschap is sterk verbeterd, in 2022 volgen nog een fysiek informatiepunt en een Duitstalige website. De vindbaarheid en conversie van www.bezoekvoorst.nl verdient nog wel aandacht, evenals het ontwikkelen van beleving op maat door samenwerking bijv. door arrangementen tussen individuele ondernemers .

2.3 Samenvatting | Actielijn 2: Voorst als toeristische bestemming Project

Optimaliseren route-voorzieningen

Huidige status

Evaluatie project

• Beekweidenpad (klompenpad) geopend, 3 nieuwe klompenpaden in de pijplijn

• thematische fietsroute 'Bertje en de Buffalo's uitgerold (fietsroute met virtual reality i.h.k.v. 75 jaar vrijheid) • Grote wens voor uitrollen wandelknooppuntennetwerk Kans: de behoefte van ruiterroutes en mountainbike routes zal nog verder onderzoek naar gedaan worden.

Verweving van (kleinschalig) aanbod met de omgeving

• Door Covid-19 minder aandacht aan besteed. Kans: 2022 en 2023 intensievere natuur en cultuur beleving, door

middel van buitenvoorstellingen.

Het verhaal van gemeente Voorst

• Onderzoek verhaal IJsselvallei (met VisitVeluwe en de Veluweop1) Kans: onderzoek haalbaarheid openstellen landgoederen en landgoederen/tuinen dag

Thema’s

• 2019: Groenste gemeente Europa • 2020/21: ‘Koop Lokaal’ i.p.v. Lustrum 75 jaar vrijheid

• 2022: WK Volleybal en Koninklijke Veluwe • 2023: Hanze

18

Evaluatie | Actielijn 2: Voorst als toeristische bestemming Project 1: Optimaliseren route-voorzieningen • Het fietsknooppuntennetwerk is een aanwinst voor de gemeente. Bezoekers en inwoners kunnen op deze manier gemakkelijk hun

Project 2: Verweving van (kleinschalig) aanbod met de omgeving • Ondernemen was de afgelopen twee jaar door de Covid-19 crisis een enorme uitdaging.

eigen route uitstippelen. In 2020 is de thematische fietsroute ‘Bertje en de Buffalo’s’ uitgerold. Deze educatieve route met virtual reality voor kinderen is ontwikkeld in het kader van 75 jaar vrijheid.

• Ondernemers hebben constant moeten schakelen binnen de mogelijkheden van de Covid-19 regels. Zij hebben hiermee hun creativiteit getoond.

• Naar de behoefte van ruiterroutes en mountainbike routes zal nog verder onderzoek gedaan worden. • Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met het Routebureau Veluwe

• Foodspeciaalzaken zijn bezig aan een revival na Covid-19. De foodspeciaalzaken binnen dorpskernen kunnen bijdragen aan de identiteit van het dorp, en zo ook voor de identiteit van Voorst. De lokale producten,

over een wandelknooppuntennetwerk. Deze zal naar verwachting in 2023 uitgerold worden. Het Routebureau Veluwe kan assisteren bij aansluiting op beschikbare route netwerken. Dit zorgt voor betere

met de koppeling naar de identiteit van Voorst, trekken ook bezoekers van buiten. • Veluwse buitenvoorstellingen moeten zorgen voor vermaak om de

zichtbaarheid van de kwaliteiten en goede faciliteiten die het gebied te bieden heeft. Het is een kans om hierin de faciliteiten die Voorst heeft mee te nemen, met de focus op dag- en verblijfsrecreatief

bezoekers langer vast te kunnen houden in het gebied. Deze voorstellingen zijn ook voor de lokale bewoners om ze nog meer te laten genieten van hun eigen omgeving. Het beleven van de omgeving en de

aanbod. Om de faciliteiten zo in ‘the picture’ te zetten. • In 2020 is het Beekweidenpad (klompenpad) geopend. Ondertussen wordt er nog hard gewerkt aan 3 nieuwe klompenpaden, waaronder een Kids Klompenpad. Deze hebben door de Covid-19 crisis vertraging opgelopen.

verbinding maken met de locatie is daarin met name van belang. VisitVeluwe kan hierin de matchmaker zijn, de ondernemer kan het ontwikkelen, het is op basis van cofinanciering en Marketing en communicatie kan via VisitVeluwe. Dit is een kans om als ondernemer mee aan de slag te gaan. Project 3: Het verhaal van gemeente Voorst • In samenwerking met VisitVeluwe en de Veluwe op 1 onderzoeken we het verhaal van De IJsselvallei. Hier speelt de gemeente Voorst een grote rol in.

19

20

• Er zijn veel landgoederen, echter wordt het verhaal hiervan nog niet verteld. Het is interessant te onderzoeken op welke manier de landgoederen in het verhaal van Voorst een rol kunnen spelen. Denk hierbij aan een landgoederen en tuinendag. Het verhaal achter de landgoederen kan een mooi bruggetje zijn naar de Hanzesteden en verbinding met het volgende themajaar van VisitVeluwe. De ondernemers van Voorst gaven tijdens de sessie ook aan hier interesse in te hebben. Met name omdat een aantal jaren geleden de Landgoederen fietsroute ook goed in de smaak viel. Het is een kans om dit ook weer tot leven laten komen.

Project 4: Thema’s • 2019 stond in het teken van de Groenste gemeente van Europa (Entente Florale) • 2020/21 was het lustrumjaar 75 jaar vrijheid en vanwege Covid-19 werd dit verplaatst naar 2021: 75+1 jaar vrijheid. Gedurende de Covid-19 pandemie is dit veranderd naar ‘Koop Lokaal’. • 2022 staat het WK Volleybal op het programma. Ook haken we aan op de Veluwse themajaren. Voor 2022 is dat Koninklijk Veluwe en in 2023 is dat Hanze.

21

Conclusies Doel van deze actielijn is Voorst als toeristische destinatie verder te ontwikkelen, zowel autonoom alsook door aansluiting op het aantrekkelijke aanbod in de omgeving. Beleving op basis van authentieke en herkenbare verhaallijnen (lokaal én regionaal) wordt steeds belangrijker in het hedendaagse toerisme. Voorst speelt hier goed op in, zowel structureel door bijv. onderzoek naar het verhaal van de IJsselvallei alsook door deelname aan themajaren die sterk samenhangen met het DNA van de regio. Ook routes die een belangrijke drager zijn van lokale en regionale verhalen hebben veel aandacht gekregen in de afgelopen jaren. Deelname aan het wandelknooppunten-netwerk is nog in ontwikkeling en wordt uitgerold in 2023. Uitbreiding met ruiterroutes zou een mooie aanvulling zijn ter completering van de routenetwerken en past ook erg bij het landschap in Voorst. Verweving van (kleinschalig) aanbod met de omgeving kwam mede door Covid-19 minder van de grond. Hier liggen voor 2022 en 2023 kansen om, middels buitenvoorstellingen, te komen tot een intensievere natuur- en cultuurbeleving. Ook hierbij is het belangrijk deze ‘te laden’ met verhalen die voortkomen uit het DNA van Voorst en de regio.

2.4 Samenvatting | Actielijn 3: Vitaal verblijfstoerisme Project

Verblijf in B&B, groepsaccommodatie, camping

Huidige status

Evaluatie project

• Aanbod B&B’s toegenomen Kans: • Meer insteken op nieuwe trends • Nieuwe locaties bij IJssel?

Verblijf in hotels

• Veel nieuw aanbod in de omgeving • Groei hotelaanbod stagneert door Covid-19 • Bestemmingsplan uitbreiding Thermen Bussloo

Verblijf in bungalowparken

Het uitbreiden van het aanbod van bugalowparken/vakantieparken is meegenomen binnen het Masterplan Bussloo. Zie hiervoor actielijn 4.

22

23

Evaluatie | Actielijn 3: Vitaal verblijfstoerisme Project 1: Verblijf in B&B, groeps-accommodatie, camping • Het aanbod van B&B’s is de laatste jaren toegenomen, echter er is ook een aantal B&B’s gestopt. Per saldo en relatief is er nog wel sprake van redelijke groei. • Het aantal overnachtingen is stabiel gebleven, dat heeft te maken met het hierboven genoemde punt, de toe- en afname van B&B’s in de gemeente Voorst. • Het ontwikkelen of aantrekken van nieuw aanbod, of het in spelen op recente trends en ontwikkelingen, blijkt in de praktijk een uitdaging. De markt moet eerst stabiliseren (na Covid-19). Daarna ligt deze uitdaging in eerste instantie bij de gemeente en haar beleid

op recreatieobjecten. Ondernemers zijn creatief, echter qua beleid is het soms lastig in te passen. Project 2: Verblijf in hotels • Er zijn diverse ontwikkelingen geweest. Een aantal initiatieven bleken niet kansrijk. • Er is nog niet actief geacquireerd op nieuwe marktpartijen, mede vanwege Covid-19. • Hotel (Thermen) Bussloo heeft wel uitbreidingsmogelijkheden (50 eenheden) in het bestemmingsplan gekregen, maar deze plannen zijn nog niet gerealiseerd.

• Hotelmarkt is wat kwetsbaarder dan de verblijfrecreatie en er worden twee van der Valk hotels (gebouwd) geopend (Deventer en Hattem). Deze ontwikkelingen worden goed in de gaten gehouden. Uitbreiding van het aanbod in de regio heeft namelijk invloed op de marktruimte in de gemeente Voorst.

Project 3: Verblijf in bungalowparken • Het uitbreiden van het aanbod van bungalowparken/vakantieparken is meegenomen binnen het Masterplan Bussloo. Het proces van het Masterplan Bussloo is eind 2021 stopgezet. In 2022 zal er onderzocht worden hoe hieraan een vervolg gegeven kan worden.

24 22

Conclusies Doel van deze actielijn is om de toerist langer te laten verblijven en zo de gemeente Voorst op te waarderen naar een bestemming voor één of meer nachten. Hierdoor profiteren meerdere bedrijven mee en nemen de bestedingen sterk toe. Op deze actielijn is de afgelopen jaren weinig vooruitgang geboekt, vooral te wijten aan externe oorzaken. Door Covid-19 bleek vooral de hotelmarkt kwetsbaar, hetgeen versterkt werd door diverse concurrerende grote hotelplannen in de regio. Daarnaast bleek het lokale draagvlak voor een toevoeging van verblijfsrecreatie op Bussloo nog te beperkt. Het biedt kansen om dit het komende jaar verder te onderzoeken. Het positieve was dat er per saldo B&B’s zijn bijgekomen en dat het bestemmingsplan voor de uitbreiding van het hotel bij Thermen Bussloo gereed is. Verdere uitbreiding van de hotelmarkt dient ook de komende jaren kritisch tegen het licht te worden gehouden, voor uitbreiding van verblijfsrecreatie in de vorm van een bungalowpark zou er ook gekeken kunnen worden naar een locatie nabij de IJssel.

Tekst

2.5 Samenvatting | Actielijn 4: Recreatieve clusters Bussloo & Teuge Project

Ontwikkelen

Huidige status

Evaluatie project

•

worden

gebiedsplannen voor Bussloo en Teuge

2019: ontwikkelplan Teuge, moet nog vastgesteld

•

2019: Masterplan Bussloo, gebiedsproces.

•

2022: onderzoek hoe dit proces vlot getrokken kan worden

Kans: elektrisch vliegen

Verkennen van

Dit project is gelijk meegenomen in de vraagstukken van

mogelijkheden extra

de gebiedsvisies/gebiedsplannen.

functie(s) in/bij de recreatieve clusters

Kans: aan de IJssel zou een mooie (verblijfs-)recreatieve ontwikkeling kunnen ontstaan.

25

26

Evaluatie | Actielijn 4: recreatieve clusters Bussloo en Teuge Project 1: Ontwikkelen gebiedsplannen voor Bussloo en Teuge • In 2019 is een gebiedsproces gestart met de grondeigenaren en de ondernemers rondom de plas. Dit heeft geresulteerd in een kansenkaart voor het recreatiegebied en is verder uitgewerkt in het ‘Masterplan Bussloo’. Eind 2021 is er helaas door de betrokken projecttrekkers besloten om het huidige proces te beëindigen. Begin 2022 is onderzocht hoe hier een vervolg aan te geven is, er zal zeer zorgvuldig om worden gegaan met de belanghebbenden. Dit is van belang om goed te coördineren in een vervolg proces. • Voor Vliegveld Teuge is er een ontwikkelplan Teuge opgesteld. het ontwikkelplan Teuge is in 2019 opgesteld en is in 2022 herijkt. Er wordt gestreefd om het ontwikkelplan in 2022 ter besluitvorming voor te leggen. In het plan zijn de recreatieve ontwikkelkansen meegenomen. Daarnaast is elektrisch vliegen een kans om op in te zetten. Project 2: Verkennen van mogelijkheden extra functie(s) in/bij de recreatieve clusters • Er zijn mooie kansen voor een (verblijfs-)recreatieve ontwikkeling aan de IJssel vanwege het onderscheidend vermogen en de toeristische profilering. Hier is onderzoek naar nodig over de mogelijkheden, interesse voor een doelgroep en het draagvlak.

27 24

Conclusies Doel van deze actielijn is recreatiegebied Bussloo en Vliegveld Teuge doorontwikkelen tot volwaardige, aantrekkelijke recreatieve clusters waardoor Voorst bij bredere doelgroepen op de kaart kan komen, ook en juist doelgroepen van wat verder weg. Ook binnen deze actielijn verlopen de acties relatief langzaam. De afgelopen jaren hebben vooral in het teken gestaan van onderzoek en planvorming. Voor vliegveld Teuge is nu een ontwikkelplan gereedgekomen, na een recente update, dat hopelijk dit jaar nog ter besluitvorming voorgelegd kan worden. Voor Bussloo was een kansenkaart en een Masterplan opgesteld, maar ligt het proces sinds eind 2021 stil. Het is belangrijk om de ontwikkelingen in beide gebieden weer te versnellen en te onderzoeken wat er wel mogelijk is, qua markt, draagvlak en omgeving. Mocht dit ook de komende jaren blijven stagneren dan zou onderzocht kunnen worden of een ontwikkeling in de IJsselvallei een realistisch alternatief is.

Tekst

28

03 Voorst in perspectief…

29

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk plaatsen wij de gemeente Voorst, en met name de dag- en verblijfsrecreatie branche van Voorst, in perspectief. Het is met name een bundeling van het perspectief dat geschetst is in de voorgaande hoofdstukken en deels vanuit de kennis en ervaring van ZKA over de ontwikkelingen in Nederland in de afgelopen jaren en de verwachtingen voor de komende jaren. In de volgende paragraaf zullen wij beginnen met een reflectie vanuit algemene en landelijke ontwikkelingen die ook van invloed zijn op de gemeente Voorst. In de paragraaf daaropvolgend gaan we dieper in op de ontwikkelingen van de dag- en verblijfsrecreatie die voor de gemeente Voorst kansrijk zijn.

30

3.2

Voorst in perspectief…

In relatie tot landelijke ontwikkelingen (incl. Covid-19) Landelijk ontwikkelingen hebben de afgelopen tijd uiteraard invloed uitgeoefend op de dag- en verblijfsrecreatie sector van Voorst. In deze paragraaf gaan wij verder in op de landelijke ontwikkelingen en de invloed op de gemeente Voorst. De focus zal met name liggen op de invloed van Covid-19. • Door de komst van Covid-19, in 2020, is in onder andere heel Nederland het buitenlandse toerisme fors gedaald. Uit de monitor blijkt dat er weer een groei zit in de verblijfsovernachtingen en mede ook vanuit het buitenland. Ook de ondernemers zien het positief in, zoals blijkt uit de ondernemerssessie en de monitor. Perspectieven voor langere termijn zien er dan ook goed uit, ook voor bezoek vanuit de buurlanden (met name Duitsland en België). • Alhoewel de toekomst er positief uit ziet is er bij een aantal partijen binnen de gemeente Voorst, zowel voor dag- als verblijfsrecreatieve bedrijven, een terugval door de Covid-19 ontwikkelingen die eerst goed gemaakt moet worden.

• Ondanks Covid-19 zijn de nodige acties uitgevoerd, uit het uitvoeringsprogramma ‘Visie Toerisme 2028’. Denk hierbij aan de voorheen genoemde acties, zoals: ontwikkeling van klompenpad(en), nieuw (kleinschalig) verblijfsaanbod, website bezoekVoorst is live gegaan en zo zijn er nog verschillende andere ontwikkelingen gaande. Dit mag als positief beschouwd worden als dit afgezet wordt tegen veel andere gemeenten waar tijdens Covid-19 alles/veel stil heeft gelegen. • Draagvlak is zeer belangrijk bij nieuwe ontwikkelingen. Dit is algemeen bekend en blijkt ook zeker uit de praktijk. Veelal uit voorgaande visie trajecten die ZKA heeft mogen begeleiden blijkt dat draagvlak bij de bewoners én ondernemers van groot belang is voor het beste resultaat van een bepaalde ontwikkeling.

31

3.3

Voorst in perspectief…

Reflectie vanuit ZKA Leisure Consultants In deze paragraaf gaan we dieper in op de dag- en verblijfsrecreatieve ontwikkelingen van de gemeente Voorst, en welke ontwikkelingen kansrijk kunnen zijn. Deze is beschreven vanuit het perspectief van ZKA zelf, uit eigen kennis en ervaring.

• Het is van belang om te onderzoeken op welke manier landgoederen en tuinen een plaats kunnen krijgen in het verhaal van Voorst, en hoe de eigenaren/beheerders hieraan mee willen werken.

Dagrecreatie • Het huidige aanbod is al behoorlijk compleet. De focus ligt met

Verblijfsrecreatie • Er is nog groeipotentie binnen het hotelaanbod van Bussloo. Dit is uitgewerkt in het aangepaste bestemmingsplan. Indien er voldoende

name op wellness, natuur en de Teuge gerelateerde activiteiten, hetgeen goed aansluit bij het DNA/profiel van de gemeente Voorst • Er wordt al enige tijd gezocht naar een projectmatige uitwerking

vraag is vanuit de doelgroep, kan een uitbreiding (binnen het bestemmingsplan) als kans gezien worden. • Er is marktruimte voor een bungalowparkontwikkeling. Om deze

Teuge, er is op dit moment een concept uitwerking klaar. Deze moet vastgesteld worden. Dit is een kans om ook Teuge binnen het cluster een goede positie te geven. • Routes en themajaren, welke al goed op de kaart staan en waar nog aan wordt gewerkt binnen het uitvoeringsprogramma, zijn belangrijk voor nieuwe bezoekimpulsen en het binden van de vaste bezoeker. • De landgoederen kunnen worden gebruikt om het verhaal van Voorst nog beter te vertellen. De ondernemers staan hier zeker achter, zoals bleek uit de ondernemerssessie.

ontwikkeling als kans te zien is onderzoek nodig naar het draagvlak en de juiste locatie (toch omgeving Bussloo of elders). • Nieuwe verblijfsrecreatieve locaties met een niet te grote schaal langs de IJssel zijn interessant om te onderzoeken. • Vernieuwingen in de kampeersector inspelend op trends en ontwikkelingen. Dit is met name voor de gemeente een belangrijk aspect om op in te spelen en zo de creatieve ideeën van ondernemers eerder een kans te kunnen geven.

32 29

04 Bijlagen

Bijlage A: Omvang en impact dagrecreatie 2019 Sportieve leisure (o.a. golfbanen, oeverrecreatie, parachutespringen en wandelen en fietsen) 12 aanbieders 1,6 miljoen bezoeken (69% van totaal aantal bezoeken)

Attracties (o.a. wellness en rondvluchten) en bezienswaardigheden (o.a. tuinen, molens) 26 aanbieders 455.000 bezoeken (20% van totaal aantal bezoeken)

Dagrecreatie 2019

2,3 miljoen dagtoeristische bezoeken

Economische impact

€ 40,9 miljoen aan bestedingen 285 FTE direct/ 94 FTE indirect

(werk voor ca. 500-575 mensen/banen) Zakelijk bezoek 31 aanbieders met 3.350 stoelen 62.000 bezoeken (3% van totaal aantal bezoeken)

Evenementen 4 evenementen met 5.000+ bezoeken 157.000 bezoeken (7% van totaal aantal bezoeken)

Bijlage B: Omvang en impact verblijfsrecreatie 2019 Hotels Capaciteit: 4 hotels met 98 kamers (195 bedden) Overnachtingen: ca. 47.000 (22% van totaal aantal overnachtingen) Bezettingsgraad (kamer): 73%

Verblijfsrecreatie 2019

Campings en jachthaven Capaciteit: 16 campings en 1 jachthaven met: ca. 340 jaar/seizoenplaatsen ca. 770 toeristische kampeerplaatsen 28 verhuuraccommodaties 80 ligplaatsen Overnachtingen (toeristisch): ca. 157.000 (72% van totaal aantal overnachtingen, inclusief overnachtingen op vaste plaatsen)

215.000 persoonsovernachtingen

Economische impact

€ 12,4 miljoen aan bestedingen 90 FTE direct/ 20 FTE indirect (werk voor 145-165 mensen/banen)

Bed & Breakfasts Capaciteit: 17 B&B’s met 35 kamers Overnachtingen: ca. 5.000 (3% van totaal aantal overnachtingen) B&B bezettingsgraad (kamer): 26%

Vakantiewoningen Capaciteit: 11 aanbieders met 93 bedden Overnachtingen: ca. 5.500 (3% van totaal aantal overnachtingen) Bezettingsgraad (woning): 23%

Bijlage C: Omvang en impact dagrecreatie 2020 Sportieve leisure (o.a. golfbanen, oeverrecreatie, parachutespringen en wandelen en fietsen) 12 aanbieders 1,7 miljoen bezoeken (90% van totaal aantal bezoeken)

Attracties (o.a. wellness en rondvluchten) en bezienswaardigheden (o.a. tuinen, molens) 26 aanbieders 186.000 bezoeken (10% van totaal aantal bezoeken)

Dagrecreatie 2020

1,9 miljoen dagtoeristische bezoeken

Economische impact

€ 20,4 miljoen aan bestedingen 109 FTE direct/ 34 FTE indirect

(werk voor ca. 190-210 mensen/banen) Zakelijk bezoek 31 aanbieders met 3.350 stoelen 9.000 bezoeken (<1% van totaal aantal bezoeken)

Evenementen Geen evenementen met 5.000+ bezoekers

Bijlage D: Omvang en impact verblijfsrecreatie 2020 Hotels Capaciteit: 4 hotels met 98 kamers (195 bedden) Overnachtingen: ca. 34.500 (17% van totaal aantal overnachtingen) Bezettingsgraad (kamer): 54%

Verblijfstoerisme 2020

Campings en jachthaven Capaciteit: 16 campings en 1 jachthaven met: ca. 340 jaar/seizoenplaatsen ca. 770 toeristische kampeerplaatsen 28 verhuuraccommodaties 80 ligplaatsen Overnachtingen (toeristisch): ca. 163.000 (78% van totaal aantal overnachtingen, incl. overnachtingen op vaste plaatsen)

`210.000 persoonsovernachtingen

Economische impact

€ 10,7 miljoen aan bestedingen 76 FTE direct/ 17 FTE indirect (werk voor 125-140 mensen/banen)

Bed & Breakfasts Capaciteit: 17 B&B’s met 35 kamers Overnachtingen: ca. 4.000 (2% van totaal aantal overnachtingen) B&B bezettingsgraad (kamer): 23%

Vakantiewoningen Capaciteit: 11 aanbieders met 93 bedden Overnachtingen: ca. 7.800 (4% van totaal aantal overnachtingen) Bezettingsgraad (woning): 28%

37

Bijlage E: aanvullende monitor vragen Samenwerking 40

38

35

32

30

25 20 15

14

10

8

8

5 0 Geen behoefte

weinig behoefte

Neutraal

Redelijke behoefte

Zeer veel behoefte

38

Marketing 80 70

70 60

56

56

50

%

40

36

36

30 20 12 10 2

6

0 Via toeristische bebording

Bezoekvoorst.nl

Overig

Via zoekmachine

Via ander platform

Eigen website

Loyale gasten

Mond-tot-mond reclame

39

Tevredenheid 40

37,5 35,42

35

33,34

29,17

29,16

30

27,08

27,09

27,08

25

25

%

33,34

20 14,58

15

12,5 10,42

10

10,42

12,5

10,42

8,33 6,25 4,16

5 0

2,08

0

2,08

2,08

0

Specifiek hulp gemeente Voorst

Algemene communicatie gemeente Website bezoekvoorst.nl Toeristische positionering Voorst Voorst Zeer ontevreden Ontevreden Enigszins ontevreden Neutraal Enigszins tevreden Tevreden Zeer tevreden Weet ik niet

40

Aanpassingen product: Horeca 45 38,5

40 35

%

30,8

30 23,1

25 20

23,1

15,4

15 7,7

10 5

0 Biedt nu ook digitale activiteiten aan

Aanpassingen bedrijf Biedt andere producten of diensten aan

Nee

Meer gericht op thuiscatering

Werkt meer met reserveringen

Meer of helemaal gericht op afhalen

Biedt mogelijkheid tot afhalen (was nog niet mogelijk)

41

Digitale aanpassingen of investeringen 50

46

45 40 35 28

30

%

30

24

25 20 15 8

10

8,3

5 0 Anders

Webshop

Direct online inzicht tot boeken

Nee

Aangesloten bij een platform

Nieuwe website

42

Bijlage F: uitwerking werkgelegenheid Bestedingen 2019 Bestedingen tegen marktprijzen

Bestedingen tegen basisprijzen

Output

Logiesverstrekking

€ 4.943.663

€ 4.410.539

€ 4.599.482

€ 2.401.908

48

85

Restaurant en cafés

€ 11.988.938

€ 9.997.165

€ 10.215.052

€ 5.013.149

100

178

Detailhandel

€ 3.947.520

€ 3.234.006

€ 2.721.801

€ 3.443.685

40

58

Entree (Kunst, Cultuur & Kansspelen/Sport & Recreatie)

€ 23.014.984

€ 20.074.860

€ 22.545.427

€ 11.009.607

210

337

Vervoer

€ 9.348.954

€ 5.680.769

€ 1.982.384

€ 786.361

8

10

Landbouw

€-

€-

€ 424.473

€ 166.309

2

3

Industrie, energie en bouw

€-

€-

€ 5.019.257

€ 1.515.564

13

14

Dienstverlening

€-

€-

€ 8.929.208

€ 5.108.846

61

92

Overheid, onderwijs en zorg

€-

€-

€ 745.172

€ 522.488

6

8

Handels- en vervoersmarges

€-

€ 2.016.125

€-

€-

0

0

€ 53.244.058

€ 45.413.463

€ 57.182.257

€ 29.967.917

488

786

Totaal

Toegevoegde Werkgelegenheid (in Werkgelegenheid (in waarde arbeidsjaren) banen)

Direct

374

Indirect

115

43

Bestedingen 2020 Bestedingen tegen marktprijzen

Bestedingen tegen basisprijzen

Output

Logiesverstrekking

€ 4.137.551

€ 3.691.357

€ 3.809.325

€ 1.989.278

40

71

Restaurant en cafés

€ 5.429.192

€ 4.527.218

€ 4.619.839

€ 2.267.237

45

81

Detailhandel

€ 4.402.749

€ 3.606.952

€ 1.305.931

€ 2.931.979

34

50

Entree (Kunst, Cultuur & Kansspelen/Sport & Recreatie)

€ 7.875.337

€ 6.869.277

€ 7.736.710

€ 3.777.902

72

116

Vervoer

€ 9.239.703

€ 5.614.384

€ 1.756.840

€ 701.044

7

9

Landbouw

€-

€-

€ 217.469

€ 85.198

1

2

Industrie, energie en bouw

€-

€-

€ 2.375.778

€ 691.994

6

7

Dienstverlening

€-

€-

€ 4.096.949

€ 2.357.316

28

42

Overheid, onderwijs en zorg

€-

€-

€ 311.418

€ 216.499

3

3

Handels- en vervoersmarges

€-

€ 974.609

€-

€-

0

0

€ 31.084.533

€ 25.283.797

€ 26.230.259

€ 15.018.448

236

379

Totaal

Toegevoegde Werkgelegenheid (in Werkgelegenheid (in waarde arbeidsjaren) banen)

Direct

185

Indirect

51

Dit rapport is met uiterste zorgvuldigheid tot stand gekomen op basis van deskundig onderzoek. Onderhavig rapport bevat een weergave en interpretatie van (delen van de) onderzoeksresultaten. Het is anderen toegestaan om (delen van) het rapport en gehanteerde methodieken en modellen te kopiëren, distribueren, vertonen, op te voeren zolang

ZKA Leisure Consultants als maker van het werk wordt vermeld en het werk niet commercieel wordt gebruikt.

ZKA LEISURE CONSULTANTS Brugstraat 1A 5211 VS 's Hertogenbosch

088 - 210 02 50 info@zka.nl www.zka.nl