Raadsvoorstel Voet-fietsveer Gorssel-Wilp aanwijzen als DAEB

Voorstel aan de gemeenteraad

27 mei 2025

Onderwerp:

voet-fietsveer Gorssel-Wilp aanwijzen als dienst van algemeen economisch belang (DAEB)

Nummer: 770782

Programma:

Bedrijvig Voorst

Openbaar

Voorstel van het college 1. De voet-fietsveer Gorssel-Wilp aanwijzen als DAEB. 2. De aanwijzing met terugwerkende kracht van toepassing verklaren tot 1 januari 2024. Inleiding Vanaf 1 juli 2014 moeten alle overheden voldoen aan de Wet markt en overheid. Deze wet bevat gedragsregels waar overheidsinstanties, zoals gemeenten, zich aan moeten houden als zij economische activiteiten uitvoeren. Daaronder valt ook het aanbieden van goederen en diensten op de markt. Echte overheidstaken vallen niet onder de wet. Ook het uitvoeren van die taken voor derden, zoals buurgemeenten, valt hier niet onder. Verder zijn alle werkzaamheden die vallen onder het begrip 'Sociale Werkvoorziening' uitgezonderd. Een laatste uitzondering zijn activiteiten die de gemeenteraad heeft aangewezen als DAEB. Een DAEB is een dienst die economisch van aard is, maar die ook een publiek belang dient. De overheid kan ondernemingen de opdracht geven een taak in het publiek belang uit te voeren, die zij niet of niet voldoende zouden uitvoeren als alleen naar marktwerking wordt gekeken. Dit betekent dat er sprake moet zijn van marktfalen, waarbij de markt niet in staat is om bepaalde diensten adequaat te leveren zonder overheidsinterventie. Het instellen van een DAEB voorkomt dat de financiering van een onderneming als ongeoorloofde staatssteun wordt aangemerkt.

De voet-fietsveer Gorssel-Wilp is afhankelijk van financiële steun in de exploitatie. De afgelopen jaren gaven de oevergemeenten Voorst en Lochem deze steun. Een deel van die steun konden wij terugvragen van het Gelderse Verenfonds. Helaas is dit Verenfonds sinds 2024 uitgeput en opgeheven. De provincie Gelderland heeft besloten om (onder aangepaste voorwaarden) financiële steun te blijven verlenen aan een deel van de veren middels de subsidieregeling Ondersteuning exploitatie veerdiensten. In deze subsidieregeling wordt als voorwaarde gesteld dat de veer door de oevergemeente(n) is aangewezen als DAEB. Om gebruik te kunnen maken van de subsidieregeling van de provincie Gelderland stellen wij u voor de voet-fietsveer Gorssel-Wilp aan te wijzen als DAEB. Bovendien stellen wij u voor dit raadsbesluit met terugwerkende kracht van toepassing te verklaren tot 1 januari 2024. Na de aanwijzing zijn de gedragsregels van de Wet markt en overheid niet langer van toepassing op deze dienst. Argumenten 1.1 De provincie Gelderland stelt als voorwaarde voor subsidieverlening dat de voet-fietsveer Gorssel-Wilp is aangewezen als DAEB In de Regels Subsidieverlening Gelderland 2023 is de ondersteuning voor exploitatie van veerdiensten opgenomen.

De subsidie kan onder voorwaarden achteraf door de provincie aan de gemeenten worden verstrekt voor cofinanciering van het exploitatietekort van een veerdienst. Een van de harde subsidievoorwaarden is dat de veerdienst door de oevergemeente(n) is aangewezen als DAEB. 1.2 Aanwijzen van de voet-fietsveer Gorssel-Wilp als DAEB is belangrijk voor recreatie en toerisme De voet-fietsveer Gorssel-Wilp is belangrijk voor recreatie en toerisme. De provincie Gelderland stimuleert het fietsen door te investeren in een kwalitatief goed fietsnetwerk, met brede en veilige fietspaden. Door het zorgen voor kwalitatief goede fietsroutes voor recreatieve doeleinden, pakken mensen vaker de fiets. De voet-fietsveer Gorssel-Wilp is hier onlosmakelijk aan verbonden. Als voor deze veerdienst kostendekkende tarieven in rekening worden gebracht, is een forse verhoging van tarieven nodig met aanzienlijke vraaguitval als waarschijnlijk gevolg. Het is belangrijk voor recreatie en toerisme dat mensen gebruik kunnen blijven maken van deze veerverbinding. -1-

1.3 Aanwijzen van de voet-fietsveer Gorssel-Wilp als DAEB Uit het Onderzoek Toekomstbestendige Gelderse veren 2022, blijkt dat het maatschappelijke en economische belang van de veren groot is. In het begin van de jaren negentig droeg het Rijk de verantwoordelijkheden voor de veren over aan decentrale overheden. Om aan die verantwoordelijkheid invulling te geven hebben de provincie Gelderland en de Gelderse gemeenten (via VNG Gelderland) destijds een Verenfonds in het leven geroepen. Het Gelders Verenfonds is over de afgelopen decennia een uniek instrument gebleken om exploitaties van veerponten te ondersteunen. Uit cijfers blijkt dat zonder financiële steun de exploitatie van de voet-fietsveer Gorssel-Wilp onrendabel was en dat het Gelders Verenfonds financiële steun moest verlenen om de veerdienst in stand te houden. Het Verenfonds is in 2024 beëindigd en opgeheven, waardoor ook uitkeringen aan de verlieslijdende veerdienst stopten. Een financiële ondersteuning voor deze veer door de gemeente Lochem en de gemeente Voorst is noodzakelijk om de veer in stand te houden. Hiermee voldoet de veerdienst aan de definitie van een DAEB. 1.4 Er zijn geen andere partijen bekend die de huidige voet-fietsveer Gorssel-Wilp willen exploiteren Er zijn geen andere partijen bekend die de voet-fietsveer Gorssel-Wilp willen exploiteren.

Bekend is dat een vergelijkbare voet-fietsveer in de gemeente Bronckhorst al sinds 2018 te koop staat. Dit komt doordat deze veer, net zoals de voet-fietsveer Gorssel-Wilp, niet gebruikt kan worden voor het woon-werkverkeer van automobilisten. Een dergelijke veer is daarom moeilijk winstgevend te maken. Dit is anders bij de andere vaste veerponten over de IJssel bij Dieren, Wijhe en Olst. Die spelen wel een sleutelrol in woon-werkverkeer en dat levert die veerponten voldoende omzet op. 1.5 De Autoriteit Consument en Markt (ACM) of de rechter kan maatregelen afdwingen De ACM kan een onderzoek doen en in het uiterste geval handhavend optreden en een last onder dwangsom opleggen aan de gemeente die een subsidie verleent, zonder dat de dienst is aangewezen als een DAEB. Een andere mogelijkheid is dat een bedrijf vindt dat er sprake is van oneerlijke concurrentie en naar de rechter stapt om de overheidsactiviteit beëindigd te krijgen en/of een schadevergoeding te ontvangen. Als besluitvorming door de gemeenteraad achterwege blijft, is het risico dat de ACM of de rechter maatregelen afdwingt aanwezig. Het nemen van een raadsbesluit verlaagt dit risico.

2.1 Aanwijzing met terugwerkende kracht maakt het mogelijk om de dienst op bestaande voet voort te zetten De gemeente Lochem en de gemeente Voorst hebben een concessieovereenkomst gesloten met een exploitant voor de periode vanaf 1 januari 2024 tot en met 31 december 2029. In deze concessieovereenkomst is de verplichting opgenomen dat de verbinding tussen Gorssel (gemeente Lochem) en Wilp (gemeente Voorst) wordt onderhouden door een veerpont over de IJssel. De gemeenten betalen een concessievergoeding aan de exploitant om met de voet-fietsveer Gorssel-Wilp gedurende 26 weken per jaar passagiers (en hun eventuele fietsen) over te zetten. Aanwijzing met terugwerkende kracht is nodig, omdat de provincie Gelderland met ingang van 1 januari 2024 de mogelijkheid biedt om bij te dragen aan de (verliesgevende) exploitatie van deze dienst over het voorgaande jaar. Binnen de Wet markt en overheid is het mogelijk om de aanwijzing als DAEB met terugwerkende kracht toe te passen. Risico's Financiële ondersteuning kan leiden tot verstoring van de markt. Met het besluit om een dienst van algemeen belang te verklaren en deze financieel te ondersteunen, bestaat het risico op verdringing van de markt van private ondernemingen die een vergelijkbare dienst aanbieden. De voordelen voor het algemeen belang moeten opwegen tegen de nadelen voor het belang van derden.

Bij de genoemde dienst is hiervan aantoonbaar sprake. Financiële toelichting Het vervallen van het verenfonds heeft aanzienlijke financiële gevolgen. Voor de gemeenten Lochem en Voorst betekent dit het wegvallen van een subsidie van circa 35% op het exploitatietekort van de voet-fietsveer Gorssel-Wilp, wat neerkomt op ongeveer € 35.000 per jaar (afhankelijk van het specifieke jaar). Voor het aanvragen van de nieuwe subsidie is het noodzakelijk dat de voet-fietsveer wordt aangemerkt als een DAEB. Deze aanwijzing is een voorwaarde voor provinciale subsidie, en brengt dus een financiële consequentie met zich mee. -2-

Als u het voorstel tot aanwijzing van een DAEB afwijst, zal het volledige exploitatietekort door de gemeenten Lochem en Voorst moeten worden gedragen. Bij aanwijzing als DAEB kunnen wij in aanmerking komen voor de nieuwe subsidieregeling, waarbij de provincie 50% van het exploitatietekort boven een drempel van € 50.000 voor haar rekening neemt. Communicatie Uw besluit publiceren wij op overheid.nl en een tabelregel in het Voorster Nieuws. Volgens de Algemene wet bestuursrecht is het besluit vatbaar voor bezwaar en beroep. Het besluit sturen wij per brief aan de exploitant van de veerdienst. Als onderdeel van de subsidievoorwaarden, voeren de gemeenten Lochem en Voorst jaarlijks overleg met de exploitant. Tijdens dit overleg evalueren wij het exploitatieresultaat en bespreken wij mogelijkheden om het exploitatietekort verder terug te dringen. Participatie Niet van toepassing. Het college van burgemeester en wethouders, Paula Jorritsma-Verkade, burgemeester Lisette Wolbers-Cents, secretaris Informatie over dit voorstel: portefeuillehouder: Rosmarijn Boender medewerker: Jaelle van de Velde, beleidsadviseur recreatie en toerisme 0571-27 93 88 j.vandevelde@voorst.nl

rv-770782-aanwijzing_DAEB_veer_Gorssel_Wilp

-3-