Raadsvoorstel Ombuigingsmaatregelen 2026 en verder

Voorstel aan de gemeenteraad

24 september 2024

Onderwerp:

Ombuigingsmaatregelen 2026 en verder

Nummer: 547868

Programma:

Alle programma's

Openbaar

Voorstel van het college 1. De uitgangspunten en richtingen voor ombuigingen vanaf 2026 vaststellen. 2. Aan ons de opdracht geven om de maatregelen binnen de aangegeven beleidsterreinen in 2025 verder uit te werken en in de Prioriteitennota 2026-2029 op te nemen en dan voor vaststelling aan u aan te bieden als de financiële situatie tegen die tijd onveranderd is. Inleiding De algemene uitkering uit het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van gemeenten. Vanaf 2026 wordt dit fonds met ongeveer € 3 mld. gekort. Dat jaar staat daarom ook bekend als het 'ravijnjaar'. Ondanks nieuw beleid van het vorige kabinet en de plannen van de nieuwe regering, zoals het schrappen van de opschalingskorting, blijft het ravijnjaar bestaan. Dit leidt, net als voor de meeste Nederlandse gemeenten, tot forse tekorten in het financieel meerjarenperspectief (FMP) van de gemeente Voorst. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft daarom een begrotingsadvies uitgebracht. In dit raadsvoorstel gaan wij verder in op dit begrotingsadvies. Argumenten 1.1 Door vaststelling van de uitgangspunten en de richtingen is het duidelijk op welke beleidsvelden de ombuigingsmaatregelen worden onderzocht en doorgevoerd De structurele korting op het gemeentefonds vanaf 2026 heeft vergaande gevolgen voor de taken en de grote maatschappelijke opgaven waar de gemeenten voor staan.

Als het Rijk dit tekort niet compenseert, dan leidt dit tot ingrijpende en zichtbare bezuinigingen bij gemeenten. Het doel van dit raadsvoorstel is om de uitgangspunten en de richtingen vast te stellen voor de maatregelen die later in detail worden uitgewerkt voor de begroting van 2026. Zo zijn wij van plan om uiteindelijk een meerjarenbegroting te maken die meerjarig structureel sluitend is. Bezuinigingen worden u voor vaststelling aangeboden bij de prioriteitennota 2026-2029 en in de begroting van 2026 opgenomen als de financiële situatie tegen die tijd onveranderd is. Toelichting Begrotingsadvies VNG 1. Benoem de financiële en inhoudelijke consequenties van noodzakelijke bezuinigingen en/of lastenverzwaring, ook van ombuigingen die eerder zijn ingezet Het is verstandig om eventuele noodzakelijke ombuigingen in kaart te brengen en voor te bereiden. Dat is in eerste instantie vooral bedoeld om duidelijk te maken wat het effect is van de korting op het gemeentefonds. De VNG adviseert om hierbij te focussen op bezuinigingen op medebewindstaken. Belangrijkste argument hiervoor is dat het gaat om een niet-taakgebonden korting die door het Rijk is veroorzaakt met de overstap naar een nieuwe normeringssystematiek. Daarmee ligt het voor de hand om ook op taken die voor het Rijk worden uitgevoerd te besparen. 2.

Maak boekjaar 2025 sluitend, rekening houdend met de wijze waarop de financiële toezichthouders omgaan met de incidentele korting van 2025 Het is van belang om boekjaar 2025 structureel sluitend te maken. Dit is van belang voor de toezichtsvorm door de provincie. De minst belastende vorm van toezicht is het repressief toezicht. Dit wordt toegekend als de eerste jaarschijf, 2025, structureel sluitend is of als de laatste jaarschijf van de meerjarenbegroting structureel sluitend is. In de voorjaarsnota 2024 heeft het Rijk aangegeven dat de nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten op basis van het Bruto Binnenlands Product (BBP) in plaats van de "trap op trap af systematiek" al vanaf 1 januari 2024 ingaat.

-1-

Dit heeft als gevolg dat in 2025 een eenmalige korting wordt toegepast op het gemeentefonds van € 675 mln. Dit is voor onze gemeente een bedrag van € 800.000. Het Rijk en de koepels (VNG en Interprovinciaal Overleg (IPO)) hebben afgesproken dat deze korting met eenmalige middelen mag worden afgedekt. In onze begroting 2025-2028 hebben wij daarom de algemene reserve voor dit bedrag ingezet om deze eenmalige korting op te vangen. Hierdoor kunnen wij de jaarschijf 2025 als structureel sluitend aanmerken. 3. Voer geen bezuinigingen door op andere beleidsterreinen vanwege de groei van de kosten voor jeugdzorg In de Hervormingsagenda Jeugd zijn afspraken gemaakt om de kosten binnen de jeugdzorg te beperken. Voorstellen voor mogelijke bijsturing worden uiterlijk in het voorjaar 2025 verwacht van een deskundigencommissie. Mocht het in een uiterste geval toch niet lukken om de kosten jeugd te beperken, na invulling van de in de Hervormingsagenda afgesproken inspanningen, dan is het advies van de VNG om niet te snijden in de kosten van andere beleidsterreinen, maar om dit tekort in de totale begroting te laten zien. Volgens de Gemeentewet (artikel 108 lid 3) en de afgesproken principes over de deskundigencommissie, moet zij immers tot een advies komen waarmee de extra uitgaven voor groot deel voor rekening van het Rijk komen. 4.

Overweeg rekening te houden met toekomstige ontwikkelingen rondom het Btw-compensatiefonds (BCF) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Jaarlijks valt uit het BCF geld vrij aan het gemeentefonds. Dit blijft naar verwachting ook de komende jaren zo. Gemeenten mogen de vrijval in het jaar 2023, die in 2024 wordt afgerekend, ook voor de komende jaren als extra inkomsten uit de algemene uitkering begroten. Dit uitgangspunt hebben wij overigens ook al verwerkt in onze begroting. Er zijn extra middelen op de rijksbegroting gereserveerd om de groei van de uitgaven voor de Wmo door de vergrijzing op te kunnen vangen vanaf 2026. Deze middelen kunnen pas worden ingezet als ze worden vrijgegeven door het Rijk. Vaststellen uitgangspunten ombuigingen vanaf 2026 Voor de uitwerking van de scenario's en de ombuigingsmogelijkheden stellen wij de volgende uitgangspunten voor.



Uitgangspunt 1: rust, stabiliteit en structurele tekorten structureel oplossen Zoveel mogelijk onnodige onrust in de Voorster samenleving voorkomen. Er wordt niet bezuinigd en ingeboet aan kwaliteit met consequenties voor onze inwoners voor a-structurele tekorten. In een periode van onzekerheid is het belangrijk om rust uit te stralen en het effect van deze tekorten op onze inwoners en ondernemers zo klein mogelijk te houden.



Uitgangspunt 2: ombuigingsmogelijkheden voornamelijk zoeken binnen medebewindstaken Medebewindstaken worden doorgelicht op bezuinigingsmogelijkheden in lijn met het begrotingsadvies van de VNG. Uiteraard leiden voorstellen tot de noodzaak van een 'verfijningsslag' over het pakket maatregelen nadat u uw principekoers heeft bepaald.



Uitgangspunt 3: kapitaalvernietiging tegengaan. Bezuinigingen voor nu mogen niet leiden tot hogere kosten voor later Bezuinigingen worden niet gezocht in het (verder) versoberen van onderhoud van gemeentelijke eigendommen. Bezuiniging op de korte termijn leidt tot het structureel inboeten aan kwaliteit met negatieve financiële gevolgen op de lange termijn. Meer uitgaven aan correctief onderhoud, meer klachten, toename schadeclaims enzovoorts. Bovendien leidt het op termijn tot hogere onderhouds- en vervangingsinvesteringen.



Uitgangspunt 4: kiezen voor het schrappen van taken in plaats van de pijn zoveel mogelijk verspreiden Het schrappen van diensten en producten wordt verkozen boven het verlagen/versoberen van diensten en producten; kies welke taken/diensten je doet en doe deze taken/diensten goed.



Uitgangspunt 5: overhead krimpt evenredig met het schrappen van taken Uit het schrappen van taken vloeit vrijval van formatie en besparing op overhead voort.

-2-

Uitwerken ombuigingen op onderstaande beleidsterreinen In lijn met het begrotingsadvies van de VNG stellen wij voor om de ombuigingen voornamelijk te zoeken binnen medebewindstaken. In het rapport Beleidsvrijheid geduid van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) staat binnen de taken in medebewind de mate van beleidsvrijheid voor gemeenten. Wij stellen daarom voor om binnen de volgende beleidsterreinen ombuigingsmogelijkheden te onderzoeken en zonodig uit te voeren: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

inkomen en participatie bestuur en algemene ondersteuning jeugd educatie samenkracht en burgerparticipatie maatschappelijke ondersteuning openbare orde en veiligheid volksgezondheid

Mogelijke maatregelen binnen deze beleidsterreinen. 1. Inkomen en participatie.  Onderzoeken van het aanbieden van de gemeentezorgpolis en meeverzekeren eigen risico. Inwoners met een uitkering worden zelf verantwoordelijk voor het regelen en betalen van hun zorgverzekering.  Versoberen van het beleid rondom de bijzondere bijstand. Bepaalde niet-algemene voorzieningen worden dan niet meer vergoed. 2. Bestuur en algemene ondersteuning.  Verhoging onroerendzaakbelastingen, toeristenbelasting, leges en invoering van nieuwe belastingsoorten zoals forensenbelasting en vermakelijkhedenretributie (bijvoorbeeld leges bij dagevenementen waar de gemeente werkzaamheden voor uitvoert). kan mondeling worden toegelicht mochten daar vragen over komen  Verrekening exploitatiebijdragen en overeenkomsten op basis van kostendekkende tarieven. 3. Jeugd.  Minder inzetten op preventie door voorzieningen in het voorliggend veld te versoberen of te schrappen.  Minder inzetten op preventie door voorzieningen en subsidies aan maatschappelijke partners in het voorliggend veld te versoberen. 4. Educatie.  Uitstel/fasering uitvoering Integraal Huisvestingsplan Onderwijs en nader onderzoeken van verdienpotentieel van verschillende locaties.  Uitstel/fasering aanpassing MFA Terwolde. 5. Samenkracht en burgerparticipatie.  Ondersteuning van maatschappelijke initiatieven versoberen of schrappen.

 Subsidies aan maatschappelijke partners versoberen. 6. Maatschappelijke ondersteuning.  Minder inzetten op preventie door voorzieningen in het voorliggend veld te versoberen of te schrappen.  Minder inzetten op preventie door voorzieningen en subsidies aan maatschappelijke partners in het voorliggend veld te versoberen. 7. Openbare orde en veiligheid.  Geen of beperkte handhaving, veiligheid en toezicht (buitengewoon opsporingsambtenaar (boa's)).  Uitstel/pauzeren bouw brandweerkazernes. 8. Volksgezondheid.  Onderzoek doen naar de niet-wettelijke GGD-taken.  Sportbeleid en activering en sportvoorzieningen versoberen.

-3-

Vervolgactie college In 2025 de ombuigingsmaatregelen binnen de aangegeven beleidsterreinen nader uitwerken en u hierover bij de prioriteitennota 2026 voorstellen te doen. Het college van burgemeester en wethouders, Paula Jorritsma-Verkade, burgemeester Lisette Wolbers-Cents, secretaris Bijlagen: 1. Meerjarenprogrammabegroting 2025-2028

Informatie over dit voorstel:

Gerelateerde stukken: 1. begrotingsadvies 2025-2028 VNG en rapport ROB

rv-547868-Ombuigingsmaatregelen_2026_e.v.

-4-

portefeuillehouder: Rosmarijn Boender medewerker: Freek War, controller 0571-27 93 40 f.war@voorst.nl