Raadsvoorstel aanbevelingen keukentafelgesprekken agrariers

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Programma:

29 augustus 2023

Aanbevelingen keukentafelgesprekken agrariërs

Nummer: 343208

2. Mooi Voorst

Openbaar

Voorstel van het college 1. Kennisnemen van de bijgevoegde verslagen van de keukentafelgesprekken (zie bijlagen). 2. Instemmen met het uitvoeren van de voorgestelde verbeterpunten. 3. Het benodigde budget van 130.000 euro structureel beschikbaar stellen. Inleiding Er komt veel af op het landelijke gebied. Het platteland is dé plek waar grote maatschappelijke opgaven samenkomen, zoals klimaatadaptatie, verduurzaming van de landbouw, zoektocht naar ruimte voor energieopwekking, woningbouw, toenemende recreatie en mobiliteit. Hoe blijft daarbinnen ruimte voor agrarisch ondernemen? Om op te halen wat leeft onder agrariërs hebben in de periode november 2021 tot maart 2023 keukentafelgesprekken (KTG's) plaatsgevonden in de gemeente Voorst. Dit waren gesprekken met boeren en eventueel partners door vijf onafhankelijke agrarische coaches, op initiatief van de gemeente Voorst. In totaal zijn ongeveer 280 agrarische bedrijven actief in de gemeente Voorst. Bij 126 bedrijven hebben keukentafelgesprekken plaatsgevonden. Daarnaast is met nog 121 personen telefonisch contact geweest, waarvan er 29 al gestopt bleken te zijn en 92 personen geen gesprek wilden. Met grofweg 60 bedrijven is helemaal geen contact geweest, onder andere doordat ze niet bereikbaar waren.

Het doel van de gesprekken was: - kennisnemen van en meedenken over wat leeft onder agrarische ondernemers; - in beeld brengen van uitdagingen en knelpunten; - resultaten hiervan gebruiken voor het werken naar toekomstbestendige landbouw met perspectief voor agrarische ondernemers. Het verslag van de keukentafelgesprekken, in een beknopte versie en in een uitgebreide versie, is bijgevoegd. Samenvattend zijn frustratie en onzekerheid over de toekomst op dit moment overheersend. Men voelt zich niet gezien en gehoord door de overheid. Agrarische ondernemers stellen keuzes (zoals stoppen of overname) uit vanwege de bij hen bestaande onzekerheid over de komende regelgeving. Op 25 mei 2023 is het traject afgesloten met een slotavond op het gemeentehuis waarbij de resultaten van de KTG's zijn gedeeld met circa 75 aanwezigen. Op deze avond is doorgepraat met aanwezigen over de aanbevelingen die geformuleerd zijn op basis van de keukentafelgesprekken. In dit voorliggende voorstel geven wij aan hoe we de verbeterpunten en aanbevelingen willen oppakken als vervolg op de keukentafelgesprekken en de slotavond. Ook vragen wij u om het hiervoor benodigde budget (structureel) beschikbaar te stellen.

-1-

Aanbevelingen Wij zijn van plan om met de volgende verbeterpunten aan de slag gaan: 1. Aanstellen van een vast aanspreekpunt voor agrarische bedrijven (agrarisch bedrijfscontactfunctionaris). Deze contactpersoon kan vragen afhandelen waar mogelijk, deze doorsturen naar andere collega’s waar nodig en toezien op de beantwoording. 2. Als een agrarisch ondernemer een vraag aan de gemeente heeft over een idee, een knelpunt of een plan, dan is het de bedoeling (indien relevant) dat de agrarisch bedrijfscontactfunctionaris van de gemeente op bezoek gaat bij het agrarische bedrijf om de vraag te verhelderen. 3. Specifiek aandacht besteden aan de inbreng van agrarische ondernemers bij de totstandkoming van het Programma Landelijk Gebied. 4. Structureel budget beschikbaar houden voor eventuele keukentafelgesprekken. Het kan dat tijdens het proces van de KTG's een ondernemer nog niet toe was aan keukentafelgesprek, maar in de komende tijd wel. 5. Agrarische bedrijven motiveren om zelf ook actief te participeren. Er lopen nu al reguliere contactmomenten tussen boeren en burgemeester/wethouder/ambtenaren. Dit continueren wij en hier geven wij ook meer bekendheid aan. Als het relevant is delen wij actief informatie en organiseren we bijeenkomsten. De agrarisch bedrijfscontactfunctionaris krijgt een belangrijke rol om dit samen met agrariërs vorm te geven en uit te bouwen. 6.

Een blijvende open houding tussen gemeente en agrariërs bewerkstelligen. In de afgelopen tijd is er veel veranderd voor hen. Aanvankelijk konden agrariërs nog in relatieve luwte hun werk doen. De afgelopen jaren is de druk vanuit de Provincie, het Rijk en de samenleving toegenomen. Er wordt meer en meer een andere koers richting een duurzamere vorm van landbouw gevraagd van agrariërs. Duidelijkheid over het hoe ontbreekt nog. Wij zullen samen moeten werken aan een landbouw met toekomstperspectief voor onze agrariërs waarin eerlijk voedsel wordt verbouwd, goed voor het landschap wordt gezorgd en een verdienmodel voor de boeren overblijft. Ook hierin krijgt de agrarisch bedrijfscontactfunctionaris een rol om hier samen met agrariërs aan te werken. Argumenten 1.1 De verslagen geven praktische informatie en een beeld van wat er leeft onder agrarische ondernemers Opvallende punten uit de verslagen zijn:  de relatief hoge leeftijd van de ondernemers (50% is ouder dan 50);  het ontbreken van opvolgers en/of onzekerheid over de opvolging (slechts 30% heeft zeker een opvolger);  de grote hoeveelheid inkomens van buiten het bedrijf (75% van de bedrijven);  het aantal mensen dat bedrijfsmatige en/of sociale vraagstukken benoemt. Wat er verder leeft De huidige tijd is onduidelijk en onzeker voor boeren. Er bestaat veel wantrouwen richting overheden.

Het signaal 'ze willen ons weghebben' in combinatie met het gemis aan een duidelijke visie worden genoemd. Een open gesprek met oog voor elkaars belangen biedt de meeste kansen voor een gezamenlijke visie en individuele aanpak. 2.1 De KTG’s geven een duidelijke richting waarmee wij aan de slag kunnen Het doel van de KTG’s was kennisnemen van wat leeft en vervolgens aan het werk gaan met de tekortkomingen en aanbevelingen die komen uit de keukentafelgesprekken. Door de verbeterpunten op te pakken wordt hier invulling aan gegeven. Boeren wilden juist hun ervaringen met de gemeente delen in de hoop dat het beleid en de houding van de gemeente zou veranderen, verbeteren en zich zou ontwikkelen. Nu zijn wij aan zet om aan de slag te gaan met de verbetervoorstellen.

-2-

2.2 Het belangrijkste verbeterpunt is het aanstellen van een agrarisch bedrijfscontactfunctionaris Hiermee bedoelen wij het aanstellen van iemand binnen de gemeente met kennis van en affiniteit met de agrarische sector en het buitengebied, waar boeren met hun vragen terechtkunnen. Hij/zij kan niet alles oplossen, maar kan de eenvoudige vragen zelf beantwoorden en als brugfunctie fungeren tussen de agrariërs en de rest van de gemeentelijke organisatie. Ook kan het aanspreekpunt meedenken en actief bekendmaken welke kansen er zijn op landelijk, provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau. Tenslotte kan de bedrijfscontactfunctionaris zich richten op verdere versterking van de samenwerking met boeren. Overigens krijgen de boeren waar wij al mee in gesprek zijn een rol in het wervingsproces van de bedrijfscontactfunctionaris (klikgesprek). 2.3 De landbouw gaat veranderen Hoe dan ook komt er veel op de boeren af. Naar verwachting zal dit alleen maar toenemen. De piekbelastersaanpak is pasgeleden duidelijk geworden. Naar schatting is ongeveer de helft van onze boeren piekbelaster. Dat betekent dat onze boeren samen te veel stikstof uitstoten en dat deze emissie naar beneden moet. Nu is het nog onduidelijk wat dit betekent. Wel is duidelijk dat hier extra werk voor gemeenten uit zal volgen.

Naast de piekbelastersregelingen volgen in de loop van het jaar andere regelingen (voor innoveren, extensiveren of verplaatsen). Als gemeente moeten we bepalen welke rol wij daarbij willen en kunnen spelen. 2.4 Voor 'gewone bedrijven' hebben wij als gemeente ook een bedrijfscontactfunctionaris Onze huidige bedrijfscontactfunctionaris focust zich op reguliere bedrijven en niet op agrarische bedrijvigheid. Er is geen capaciteit om het bedrijfscontact met agrariërs op te pakken. 3.1 Voor de voorgenomen verbetervoorstellen is budget nodig U heeft eerder middelen beschikbaar gesteld voor de keukentafelgesprekken. Met dit raadsvoorstel vragen wij u middelen beschikbaar te stellen om uitvoering te geven aan de verbetervoorstellen die uit de keukentafelgesprekken zijn gekomen. Het gaat hierbij om formatie (0.8 fte) plus werk-, communicatie- en onderzoeksbudget. In de financiële toelichting bij dit voorstel wordt dit nader toegelicht. Financiële toelichting Het totaal benodigde budget voor het uitvoeren van de verbetervoorstellen is 130.000 euro per jaar. Dit bedrag bestaat aan de ene kant uit het uitbreiden van formatie voor het aanstellen van een agrarisch bedrijfscontactfunctionaris. Wij gaan daarbij uit van de inzet van 1 fte voor deze functie. Er is momenteel 0,2 fte beschikbaar voor taken op het gebied van landbouwtransitie en verduurzaming van de landbouw.

Deze taken worden overgenomen door de nieuw aan te stellen agrarisch bedrijfscontactfunctionaris. Uitbreiding van de formatie betreft daarmee 0,8 fte schaal 11 (90.000 euro). Daarnaast is een werk- en onderzoeksbudget van 40.000 euro nodig. Het gaat hierbij om:  een jaarlijks werkbudget voor eventuele keukentafelgesprekken (15.000 euro);  organisatiemiddelen, netwerkbijeenkomsten en inzet van communicatie (15.000 euro);  advieskosten en onderzoekskosten (10.000 euro). Het bovenstaande voorstel wordt ook meegenomen in de bestuursrapportage 2023. Wij streven ernaar om dit raadsvoorstel in dezelfde raadsvergadering te behandelen. Evaluatie Jaarlijks geeft de bedrijfscontactfunctionaris in de gangbare planning- en controlcyclus een weergave van de voortgang in de landbouwtransitie. Denk aan: met hoeveel bedrijven werken wij aan de stoppersregeling en met hoeveel bedrijven werken wij aan een ander transitiespoor, zoals extensiveren, innoveren of verplaatsen. En wat gebeurt er met de vrijkomende gebouwen en grond.

-3-

Communicatie Na uw instemming en werving volgt voldoende aandacht in Voorster Nieuws en via social media, zodat agrariërs op de hoogte worden gebracht van de agrarisch bedrijfscontactfunctionaris en zijn/ haar taken. Vervolgactie college Na instemming van de raad met het voorliggende voorstel kunnen wij de aanbevelingen oppakken, om te beginnen met de aanstelling van een agrarisch bedrijfscontactfunctionaris. Het college van burgemeester en wethouders, Paula Jorritsma-Verkade, burgemeester Lisette Wolbers-Cents, secretaris Bijlagen:  verslag keukentafelgesprekken uitgebreid  verslag keukentafel gesprekken verkort

Informatie over dit voorstel: portefeuillehouder: Bert Visser

rv-343208_aanbevelingen_keukentafelgesprekken_agrariers

-4-

medewerker: Monique Loeters, senior expert duurzaamheid, milieu en afval 0571-27 98 38 m.loeters@voorst.nl