Raadsmededeling Septembercirculaire 2022 algemene uitkering gemeentefonds (2022-50404)

Mededeling aan de gemeenteraad

27 september 2022

Onderwerp:

Septembercirculaire 2022 algemene uitkering gemeentefonds

Nummer: Z-22-09702_2022-50404

Programma:

Algemene dekkingsmiddelen en financiering

Openbaar

Inleiding De Septembercirculaire 2022 algemene uitkering gemeentefonds is op 21 september 2022 met enige vertraging gepubliceerd. De dag na Prinsjesdag. Deze jaarlijkse circulaire is van belang voor onze lopende begroting 2022-2025 en voor de begroting over het nieuwe meerjarige tijdvak 2023-2026. Kern van de boodschap Wij brengen u op de hoogte van de financiële uitkomsten van deze circulaire en het effect op ons financieel meerjarenperspectief (FMP). In onze lopende begroting 2022 en de begroting over het nieuwe tijdvak 2023-2026 is de algemene uitkering gebaseerd op de uitkomsten van de Meicirculaire 2022. Door de vertraging van het publiceren en omdat de uitwerking enige tijd in beslag neemt konden de effecten van deze circulaire niet meer worden verwerkt in de Bestuursrapportage 2022 en de Meerjarenprogrammabegroting 2023-2026. In onderstaand overzicht is het effect opgenomen van de uitkomst van de Septembercirculaire 2022 op ons FMP van zowel onze lopende begroting 2022 als van de begroting voor het nieuwe tijdvak 2023-2026. B edragen x €1.000

Omschrijving FMP 2022-2025 na verwerking Berap 2022 FMP 2023-2026 volgens Stap 2 Ontwikkeling financiële positie Netto effect Septembercirculaire 2022 FMP 2022-2026 na verwerking Meicirculaire 2022

2022 1.690

2023

2024

2025

2026

-2.179

2.355

3.178

340

380

769

265

-113

817

2.070

-1.410

2.620

3.065

1.157

Nadere toelichting Ontwikkelingen De algemene uitkering uit het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor gemeenten. De ontwikkeling (accres) van het gemeentefonds is gekoppeld aan de rijksuitgaven. Wanneer de rijksuitgaven stijgen groeit het gemeentefonds evenredig mee. Omgekeerd geldt hetzelfde: dalen de rijksuitgaven, dan daalt het gemeentefonds evenredig mee. Dit wordt de 'trap op-trap afsystematiek' (normeringssystematiek) genoemd. In het coalitieakkoord van het kabinet is besloten om twee belangrijke wijzigingen in de indexering van de algemene uitkering van het gemeentefonds door te voeren. Ten eerste is besloten dat de fondsen vanaf 2026 niet langer via de normeringssystematiek geïndexeerd worden. Daarmee vervalt de koppeling aan de rijksuitgaven. Het accres vanaf 2026 wordt wel bijgesteld door de jaarlijkse loon- en prijsontwikkeling zoals deze door het Centraal Planbureau (CPB) wordt geraamd. Ten tweede is besloten dat tot 2025 het accres grotendeels op basis van de bestaande afspraken berekend wordt. Hiervoor zijn met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afspraken gemaakt om het volumedeel van het accres voor 2022-2025 vast te zetten. Dit betekent dat de accresstanden voor de jaren 2022 tot en met 2025 slechts nog wijzigen door loon- en prijsontwikkelingen.

Mutaties Septembercirculaire 2022 ten opzichte van de Meicirculaire 2022 De algemene uitkering op basis van de Meicirculaire 2022 hebben wij in onze huidige begroting 2022-2025 en de nieuwe begroting 2023-2026 verwerkt. In de onderstaande tabel staan de verschillen tussen deze circulaire en de Septembercirculaire 2022. Vervolgens worden de belangrijkste ontwikkelingen binnen de diverse onderdelen toegelicht.

-1-

Septem bercirculaire 2022 Meicirculaire 2022 Septembercirculaire 2022

2022 42.089 43.432

2023 43.447 44.247

2024 43.347 43.634

2025 44.521 44.384

2026 41.112 41.908

Verschil septembercirculaire 2022 t.o.v. meicirculaire 2022

1.343

800

287

-137

796

Toelichting verschillen Accresontwikkeling / uitkeringbasis Accres- en nominale ontw ikkelingen Plafond BCF, voorschot Eenmalige rijksbijdrage financieringssystematiek Bevolkingsdaling Subtotaal Accresontwikkeling / uitkeringbasis Taakmutaties Energietoeslag Energietoeslag, correctie Asiel (inburgering) Uitvoeringskosten SVB PGB Trekkingsrechten Bijdrage centrale financiering GDI Overige mutaties/afronding Subtotaal Taakmutaties IU / DU / SU Maatschappelijke begeleiding statushouders (DU) Invoeringskosten Omgevingsw et Wet kw aliteitsborging bouw (Wkb) Leerlingenvervoer Oekraïne Subtotaal IU / DU / SU 3 D's in het sociaal domein Participatie (IU) Subtotaal 3 D's in het sociaal domein

2022

11 11

-

-

-

-

Totaal verschil

1.343

800

287

-137

796

230 153

2023 769

2024 265

2025 -113

2026 -279 1.096

-14 369 425 75 27

-6 521

769

265

60 -33 -11 -7 9

47 -34 -11 -2 -

22 22

47 332 55 8 442

-113

817

-35 -11 -46

-33 -11 1 -43

22

22

22

22

22

22

Accresontwikkeling/uitkeringsbasis  Accres- en nominale ontwikkelingen De accressen zijn aangepast voor het nominale deel (loon- en prijsstijgingen). Daarnaast zijn mutaties doorgevoerd in de uitkeringsbasis en -factor.  Plafond btw-compensatiefonds (BCF) Als de gezamenlijke declaraties van gemeenten van omzetbelasting over overheidsuitgaven uit het BCF onder het ingestelde plafond blijven wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding van het plafond volgt een uitname. Bij de septembercirculaire wordt een voorschot verstrekt op de verwachte onderschrijding voor 2022.  Eenmalige rijksbijdrage in 2026 Het Rijk werkt met gemeenten en provincies door aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. In aanloop daarnaartoe stelt het kabinet voor gemeenten eenmalig € 1 mld. extra in 2026 beschikbaar. Daarvan wordt een bedrag van € 76 mln. toegevoegd aan het BCF en komt € 924 mln. beschikbaar via de algemene uitkering van het gemeentefonds.  Bevolkingsdaling Van 2016 tot en met 2021 zijn de middelen voor Bevolkingsdaling uitgekeerd via een decentralisatie-uitkering. De decentralisatie-uitkering is als niet rechtmatig aangemerkt door de Algemene Rekenkamer. Daarom vindt de uitkering in 2022 plaats via een specifieke uitkering.

Daartoe wordt het bijbehorend budget overgeboekt naar de begroting van het ministerie van Binnenlandse van Zaken en Koninkrijksrelaties. Taakmutaties Aan het gemeentefonds zijn middelen toegekend voor specifieke doelen. De zogenaamde taakmutaties. Uitgangspunt is dat deze middelen in onze begroting worden afgezonderd en voor deze doelen worden ingezet. Hieronder leest u een toelichting op de belangrijkste mutaties.  Energietoeslag In de Meicirculaire 2022 is € 854 mln. beschikbaar gesteld door het verstrekken van een energietoeslag aan huishoudens met een laag inkomen (€ 800). Het kabinet heeft besloten om de eenmalige energietoeslag nogmaals te verhogen, van € 800 naar € 1.300. In deze circulaire is de verdeling van het aanvullende bedrag verwerkt. In de Bestuursrapportage 2022 hebben wij deze verhoging verwerkt. -2-









Correctie energietoeslag Op 28 juli 2022 heeft het ministerie een correctie doorgevoerd van de toekenning van de energietoeslag bij de Meicirculaire 2022, omdat per ongeluk de verdeling over gemeenten op basis van de verkeerde gewichten is verdeeld. Dit is bij de Septembercirculaire 2022 hersteld. Dit hebben wij ook al gemeld in de Bestuursrapportage 2022. Asiel (inburgering) In het bestuurlijk akkoord op 26 augustus 2022 over de opvang van asielzoekers is afgesproken dat het kabinet voldoende financiële middelen beschikbaar stelt voor integratie. Door een hogere instroom van inburgeraars is afgesproken het budget voor de inburgering voor de jaren 2022, 2023 en 2024 op te hogen met respectievelijk € 20, 40 en 30 mln. Dit stelt de gemeenten in staat om alle inburgeraars passende ondersteuning te bieden. Uitvoeringskosten SVB PGB Trekkingsrechten De VNG en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zijn overeengekomen om met ingang van 2023 een structureel bedrag uit het gemeentefonds te nemen voor de uitvoeringskosten van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het overeengekomen bedrag van € 27,2 mln. per jaar is gelijk aan de begrote uitvoeringskosten van de SVB voor de Jeugdwet (€ 7,2 mln.) en de Wmo (€ 20 mln.) in 2022.

Door de onzekerheid over de kostenontwikkeling evalueren de VNG en het ministerie van VWS deze afspraak na vier jaar (dus in 2026), op basis van de werkelijke uitvoeringskosten van de SVB voor de Jeugdwet en de Wmo. Op basis van de evaluatie kan besloten worden om de structurele uitname uit het gemeentefonds naar boven of naar beneden bij te stellen. Bijdrage centrale financiering generieke digitale infrastructuur (GDI) De financiering van de GDI wordt vanaf het begrotingsjaar 2023 centraal ondergebracht bij het ministerie van BZK. Een centrale financiering draagt bij aan de gewenste bredere deelname en een hoger gebruik van de GDI. De centrale financiering wordt gerealiseerd door de structurele bijdragen van departementen en medeoverheden.

Integratie-uitkeringen/decentralisatie-uitkeringen/specifieke uitkeringen (IU/DU/SU) Binnen de diverse IU/DU/SU vinden mutaties plaats. De belangrijkste mutaties zijn:  Invoeringskosten Omgevingswet In de Meicirculaire 2022 is al aangekondigd dat het Rijk in totaal € 150 mln. bijdraagt aan de transitiekosten die gemeenten hebben gemaakt in de aanloop naar de invoering van de Omgevingswet. Er volgt nog een stelselevaluatie. Daarbij worden de daadwerkelijk gemaakte kosten opnieuw in kaart gebracht. De verdeling van deze decentralisatie-uitkering gebeurt via de verdeelsleutel 60% inwonertal, 25% landoppervlak en 15% vast bedrag. Deze € 150 mln. is in deze circulaire verwerkt. Voor Voorst is dit een bijdrage van € 332.411.  Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) De Wkb treedt naar verwachting vanaf 1 januari 2023 gefaseerd in werking. Er wordt gestart met de eenvoudigere bouwprojecten. Daarna volgen eventueel de meer complexere projecten. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Onder deze wet dragen kwaliteitsborgers zorg voor het voldoen aan de bouwtechnische regels. Deze taken vervallen hiermee bij de gemeenten die overigens wel het bevoegd gezag blijven houden. Op hetzelfde moment wijzigen bepaalde wettelijke taken en krijgen gemeenten er extra wettelijke taken bij.

Zoals registratie en beoordeling van de Wkb-meldingen. Hieronder vallen onder andere bouwmeldingen, gereed meldingen en informatieverstrekking van de start en einde van bouwwerkzaamheden. Zoals aangekondigd in de Meicirculaire 2022 ontvangen de gemeenten, voor de noodzakelijke voorbereidingen die de gemeenten nog moeten treffen tot de inwerkingtreding van de Wkb, in 2022 een bijdrage van € 25 mln. in aanvulling op de € 10 mln. die eerder in 2021 is verstrekt. Daarnaast ontvangen de gemeenten na de inwerkingtreding een jaarlijkse bijdrage (tot en met 2026) van € 10 mln. voor het uitvoeren van de Wkb-taken. De middelen zijn in deze circulaire verwerkt. Voor Voorst zijn deze bijdragen voor het jaar 2022 € 54.518 en voor de jaren 2023 tot en met 2026 ongeveer € 22.000 per jaar.  Leerlingenvervoer Oekraïne De DU Leerlingenvervoer Oekraïense leerlingen is een tegemoetkoming aan de gemeenten voor de kosten die zij voor het eventuele vervoer van kinderen naar school hebben gemaakt. Het kabinet heeft hiervoor een bedrag van € 9,2 mln. beschikbaar gesteld. De DU ziet toe op de periode vanaf 1 maart 2022 tot aan de zomervakantie op 16 juli 2022. Voor Voorst een bijdrage van € 7.500.

-3-



Maatschappelijke begeleiding De gemeenten ontvangen voor de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden in 2022 in totaal € 35 mln. Voor Voorst een bijdrage van € 47.400.

3 D's in het sociaal domein Eerder heeft het kabinet de gemeenten, in 2020 en 2021, een bijdrage verstrekt voor het opvangen van de exploitatietekorten van de Sociale Werkbedrijven door de coronapandemie. Het kabinet stelt voor ditzelfde doel aanvullend € 10 mln. beschikbaar voor de periode van 1 januari tot 1 april 2022. Het bedrag is toegevoegd aan de IU Participatie, via een verhoging van de rijksbijdrage Wet sociale werkvoorziening (Wsw). Netto-effect Septembercirculaire 2022 In de onderstaande tabel staat het totale verschil ten opzichte van de Meicirculaire 2022 en de middelen die gereserveerd moeten worden voor specifieke taken. Berekening netto-effect Septem bercirculaire 2022

2022

Verschil t.o.v. Meicirculaire 2022 Reservering middelen taakmutaties Reservering middelen IU/DU/SU Totaal netto-effect Septem bercirculaire 2022

1.343 -521 -442 380

2023 800 -9 -22 769

2024 287 -22 265

2025

2026

-137 46 -22 -113

796 43 -22 817

Doorkijk in meerjarenperspectief op basis van algemene beschouwingen Tweede Kamer op de rijksbegroting Tijdens de algemene politieke beschouwingen in de Tweede Kamer over de Prinsjesdagstukken is uitgebreid gedebatteerd over de effecten van de energiecrisis en compenserende maatregelen. De Tweede Kamer steunt in meerderheid het idee van een gedeeltelijk prijsplafond voor de energiekosten. Daarnaast wil de Kamer dat scholen en culturele instellingen energiehulp krijgen, net als de bedrijven uit het midden- en kleinbedrijf (mkb) die veel energie gebruiken. Vervolgens zijn daar ook verenigingen, sportclubs, zwembaden en andere maatschappelijke voorzieningen aan toegevoegd. De verdere uitwerking en uitvoering van alle maatregelen is nog niet bekend en ook niet de mate van compensatie. Het duurt nog enkele weken voor er meer duidelijkheid komt over de details van het energieplafond en de aanvullende maatregelen. In de Septembercirculaire 2022 zijn, met uitzondering van de verhoging van de energietoeslag (van € 800 naar € 1.300), geen compenserende maatregelen opgenomen voor de effecten van de energiecrisis. Het is op dit moment ook niet bekend in hoeverre de gemeenten bij de uitvoering van de aanvullende maatregelen worden betrokken of ingezet.

De ontwikkelingen volgen wij op de voet en wij informeren u zo nodig tussentijds of komen op de uitwerking van maatregelen bij u terug in het Voortgangsbericht 2023. Voor het vroegtijdig signaleren zetten wij ons huidige netwerk in.

Het college van burgemeester en wethouders.

Gerelateerde stukken:  Bestuursrapportage 2022

Informatie over deze mededeling: portefeuillehouder: Rosmarijn Boender

RM_2022-50404_Septembercirculaire_2022_alg_uitk_gemeentefonds

-4-

medewerker: Freek War, controller 0571-27 93 40 f.war@voorst.nl