Raadsmededeling Meicirculaire 2023 algemene uitkering gemeentefonds

Mededeling aan de gemeenteraad

9 juni 2023

Onderwerp:

Meicirculaire 2023 algemene uitkering gemeentefonds

Nummer: 369172

Programma:

Algemene dekkingsmiddelen en financiering

Openbaar

Inleiding Op 31 mei 2023 is de Meicirculaire 2023 algemene uitkering gemeentefonds gepubliceerd. Deze jaarlijkse circulaire is van belang voor onze lopende begroting 2023-2026 en voor de begroting over het nieuwe meerjarige tijdvak 2024-2027. Kern van de boodschap Wij brengen u op de hoogte van de financiële uitkomsten van deze circulaire en het effect op ons financieel meerjarenperspectief (FMP). In de meerjarenprogrammabegroting 2023-2026 is de algemene uitkering gebaseerd op de uitkomsten van de Septembercirculaire 2022. De Meicirculaire 2023 is daarnaast een basis voor de op te stellen meerjarenprogrammabegroting 2024-2027. In onderstaand overzicht is het effect opgenomen van de uitkomst van de Meicirculaire 2023 op ons FMP. Het geeft een aanwijzing van de ontwikkeling van ons FMP op basis van de huidige informatie. Bedragen x €1.000

Om schrijving FMP 2023-2026 volgens Meerjarenprogrammabegroting 2023 (incl. septembercirculaire 2022) Effecten Voortgangsbericht 2023 Nieuw beleid Prioriteitennota 2024 Subtotaal na verwerking Voortgangsbericht 2023 en Prioriteitennota 2024 Netto eff ect Meicirculaire 2023 FMP 2023-2027 na verw erking Meicirculaire 2023

2023 -1.410 1.916 506

2024 2.620 -622 -654 1.344

2025 3.065 -441 -639 1.985

2026 1.157 -1.213 -599 -655

2027 61 -1.213 -599 -1.751

-475

1.931

31

3.275

1.284

424

1.376

3.269

-231

-375

Nadere toelichting Ontwikkelingen In het coalitieakkoord van het kabinet is besloten om de ontwikkeling van het gemeentefonds (het accres) vanaf 2027 niet langer te koppelen aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven, de zogenaamde 'trap op-trap af-systematiek'. Vanaf 2027 wordt het gemeentefonds geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Vooruitlopend op deze nieuwe financieringssystematiek heeft het kabinet in de Septembercirculaire 2022 in 2026 eenmalig € 1 miljard beschikbaar gesteld. Dit bedrag is in de Meicirculaire 2023 vanaf 2027 structureel opgenomen. In de Meicirculaire 2023 is de nieuwe financieringssystematiek nog niet verwerkt. Voor 2026 en verder is het accres gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd op basis van de laatste inzichten van het Centraal Planbureau (CPB) over de loon- en prijsontwikkeling. Mutaties Meicirculaire 2023 ten opzichte van de Septembercirculaire 2022 De algemene uitkering op basis van de Septembercirculaire 2022 is in onze huidige begroting verwerkt. In onderstaande tabel staan de verschillen tussen deze circulaire en de Meicirculaire 2023. Vervolgens worden de belangrijkste ontwikkelingen binnen de diverse onderdelen toegelicht.

-1-

Bedragen x €1.000

Meicirculaire 2023 Septembercirculaire 2022 Meicirculaire 2023 Verschil meicirculaire 2023 t.o.v. septembercirculaire 2022

2023 44.247 44.176 -71

2024 43.634 46.945 3.311

2025 44.384 47.244 2.860

2026 41.908 43.134 1.226

2027 40.468 42.785 2.317

Toelichting verschillen Accresontwikkeling / uitkeringbasis Accres- en nominale ontw ikkelingen Financieringssystematiek Subtotaal Accresontwikkeling / uitkeringbasis Taakmutaties Wet nieuw e procedure vaststelling verkiezingsuitslag GDI voorzieningen 2022 Flankerend beleid energiearmoede Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Wet Goed Verhuurderschap Loon- en prijsbijstelling 2023 participatie Loon- en prijsbijstelling 2023 AP Jeugdhulp Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ Compensatieregeling voogdij 18+ Werkdrukverlaging jeugdbescherming Integraal Zorgakkoord (WMO abonnementstarief) Terugdraaien eigen bijdrage huishoudelijke hulp WMO Herinvoering eigen bijdrage WMO Jeugdzorg Subtotaal Taakmutaties IU / DU / SU Brede impuls combinatiefuncties/buurtsportcoaches (DU) Suppletie-uitkering Bommenregeling Leerlingenvervoer Oekraïne Taal voor ontheemden uit Oekraïne Maatschappelijke begeleiding Subtotaal IU / DU / SU 3 D's in het sociaal domein Participatie (IU) Subtotaal 3 D's in het sociaal domein

2023

2024

2025

2026

2027

-326

1.616

1.520

1.166

-326

1.616

1.520

1.166

1.111 1.159 2.270

5 -11 38 30 23 5

6

6

5

5

14 5 88 59

15 6 52 60

14

13

120 109

109 99 -231 17 12

58 -34 -11

1.466 1.638

915 1.283

113 103 -239 18 14

-104 76 15 12 7 6

-104

-104

-104

-104

-104

-104

-104

-104

146 146

161 161

161 161

150 150

139 139

-71

3.311

2.860

1.226

2.317

103

Totaal verschil

Accresontwikkeling/uitkeringsbasis  Accres- en nominale ontwikkelingen De accressen zijn aangepast voor het nominale deel (loon- en prijsstijgingen). Hierin is een eenmalige extra prijsbijstelling opgenomen in verband met de aanzienlijke inflatie. Daarnaast zijn mutaties doorgevoerd in de uitkeringsbasis en uitkeringsfactor.  Financieringssystematiek Zoals hiervoor aangegeven is vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2027 € 1 miljard structureel toegevoegd aan het gemeentefonds. Voor de gemeente Voorst een bedrag van € 1.159.000. Taakmutaties Aan het gemeentefonds zijn middelen toegekend voor specifieke doelen, de zogenaamde taakmutaties. Uitgangspunt is dat deze middelen in onze begroting worden afgezonderd en voor deze doelen worden ingezet. In de Meicirculaire 2023 zijn veel nieuwe mutaties opgenomen. Hieronder leest u een toelichting op de belangrijkste mutaties.  Flankerend beleid energiearmoede Het kabinet stelt in totaal incidenteel € 200 miljoen beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Van dit bedrag wordt in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld voor de verwachte extra inzet die nodig zal zijn op het gebied van vroegsignalering en om gemeenten tegemoet te komen in het verwachte extra beroep op bijzondere bijstand.

In een latere circulaire wordt ingegaan op de middelen voor 2024 en de verdeling daarvan.

-2-







 







Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Voor de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden, die in juli 2022 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd, heeft het kabinet in 2023 in totaal € 118 miljoen beschikbaar gesteld. Van deze middelen wordt € 40 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld als investering in betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden. Gemeenten kunnen deze middelen inzetten om aan de slag te gaan met de prioriteiten van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden, zoals het verdubbelen van het gebruik van de schuldhulpverlening en het tegengaan van kinderarmoede. Wet goed verhuurderschap In het coalitieakkoord van het kabinet is afgesproken dat gemeenten meer mogelijkheden krijgen om malafide verhuurderschap en discriminatie op de huurmarkt gerichter aan te pakken. Deze afspraken worden uitgevoerd in de vorm van het wetsvoorstel goed verhuurderschap. Het wetsvoorstel introduceert een landelijke basisnorm voor goed verhuurderschap, in de vorm van algemene regels, waaraan verhuurders en verhuurbemiddelaars zich dienen te houden. Het Rijk stelt middelen ter beschikking om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van het wetsvoorstel.

Loon- en prijsontwikkelingen Participatie, Jeugdhulp en Voogdij 18+ Binnen de onderdelen Participatie, Jeugdhulp en Voogdij 18+ staan middelen die nog niet overgeheveld zijn naar de algemene uitkering. Voor deze onderdelen wordt nog één keer een loon- en prijsbijstelling toegekend voor de periode 2023 tot en met 2025. Compensatieregeling Voogdij 18+ In het kader van deze financieringssystematiek vindt er een overboeking plaats van de algemeen uitkering naar de integratie-uitkering. Werkdrukverlaging jeugdbescherming Gezien de acute situatie - met de hoge werkdruk en wachtlijsten - in de jeugdbescherming is er in overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) besloten om voor het jaar 2023, eenmalig, € 10 miljoen aan het gemeentefonds te onttrekken ten behoeve van de daling van de werkdruk. De middelen worden overgeheveld naar de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Integraal zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) Het kabinet stelt vanaf 2025 structureel extra middelen (€ 110 miljoen) beschikbaar aan gemeenten samenhangend met het Integraal Zorgakkoord, ter compensatie van gemeenten voor gestegen kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief Wmo. Eigen bijdrage Wmo Het abonnementstarief in de Wmo 2015 wordt afgeschaft en in plaats daarvan wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo 2015 heringevoerd.

Daarbij is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was met oog voor inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo. Anders dan beoogd in het coalitieakkoord van het kabinet verdwijnt het abonnementstarief niet alleen voor de huishoudelijke hulp, maar voor alle Wmo-voorzieningen waarop het abonnementstarief nu van toepassing is. Hiervoor wordt een wetsvoorstel voorbereid. Het huidige wetsvoorstel voor invoering van de passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp (waarvan de inwerkingtreding per 2025 werd voorzien) wordt ingetrokken. Jeugdzorg De gemeenten en het Rijk hebben een principeakkoord bereikt over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. In totaal wordt € 1,36 miljard in 2024 en € 859 miljoen in 2025 aan de algemene uitkering van het gemeentefonds toegevoegd voor jeugdzorg. Voor 2026 en verder zijn nog middelen bij het Rijk gereserveerd. De beschikbaarstelling van deze middelen vindt plaats na het advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover. In onze begroting hebben wij rekening gehouden met nog te ontvangen bedragen voor jeugdzorg op grond van de uitspraak van de commissie van Wijzen in de vorm van een stelpost. Een afspraak tussen het Rijk, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de VNG maakte dit mogelijk.

De bedragen waar de gemeenten van uitgaan, konden zij berekenen dankzij de uitspraak van deze commissie. De stelposten zijn maximaal het deel dat gemeenten op basis van de verdeling zouden krijgen. Deze stelposten vervallen nu er voor de jaren 2024 en 2025 middelen door het Rijk zijn toegekend. Voor de jaren 2026 en 2027 nemen wij nieuwe stelposten op, op basis van 75% van het gemeentelijk aandeel (zie ook onderdeel Netto-effect Meicirculaire 2023).

-3-

Integratie-uitkeringen/decentralisatie-uitkeringen/specifieke uitkeringen (IU/DU/SU) Binnen de diverse IU/DU/SU vinden mutaties plaats. De belangrijkste mutaties zijn:  Brede impuls combinatiefuncties/buurtsportcoaches (DU) De middelen voor de buurtsportcoaches worden uit het gemeentefonds genomen en ondergebracht in een nieuwe Specifieke Uitkering: de Brede SPUK.  Bommenregeling Gemeenten kunnen in aanmerking komen voor een bijdrage in de gemaakte kosten voor het opsporen en ruimen van conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Hiervoor is door de gemeente Voorst een aanvraag gedaan. Een bedrag van € 76.000 is toegekend.  Leerlingenvervoer en Taal voor ontheemden uit Oekraïne Voor mogelijke kosten die gemeenten hebben gemaakt of maken voor het vervoer van gevluchte kinderen uit de Oekraïne naar school worden middelen beschikbaar gesteld. Daarnaast worden ook middelen ter beschikking gesteld voor het leren van de Nederlandse taal om arbeidsparticipatie te stimuleren en om deel te kunnen nemen aan de Nederlandse maatschappij. 3D's in het sociaal domein De omvang van de integratie-uitkering Participatie wijzigt als gevolg van de toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2023.

Overige mededelingen Voor dit jaar is besloten om in 2023 nogmaals € 1.300 (energietoeslag) aan mensen met een laag inkomen uit te keren om hen te ondersteunen bij het voldoen van de energierekening. In december 2022 is al een gedeelte van de compensatie hiervoor door het Rijk uitgekeerd. Het resterende bedrag is niet in de Meicirculaire 2023 verdeeld, maar wordt in de Septembercirculaire 2023 bekend gemaakt. Dan wordt ervan uitgegaan dat de juridische grondslag voor de uitkering is geregeld. Netto-effect Meicirculaire 2023 In de onderstaande tabel staat het totale verschil ten opzichte van de Septembercirculaire 2022 en de middelen die gereserveerd moeten worden voor specifieke taken. Berekening netto-effect Meicirculaire 2023 Ve rschil t.o.v. Septem bercirculaire 2022 Vervallen stelpost te ontvangen rijksbijdrage jeugdzorg Nieuw op te nemen stelpost te ontvangen rijksbijdrage jeugd Reservering middelen taakmutaties Reservering middelen IU/DU/SU Reservering middelen participatie Totaal netto-effect Meicirculaire 2023

2023 -71

2024 3.311 -1.047

2025 2.860 -1.047

-148 -110 -146 -475

-172 -161 1.931

-368 -161 1.284

2026 1.226 -1.047 391 4 -150 424

2027 2.317 -1.047 240 5 -139 1.376

Doorkijk in meerjarenperspectief Vorig jaar heeft het kabinet een eenmalige rijksbijdrage beschikbaar gesteld voor het gedeeltelijk opvullen van het financiële gat in 2026. Deze eenmalige rijksbijdrage van € 1 miljard voor 2026 is in de Meicirculaire 2023 structureel doorgetrokken en daarnaast wordt vanaf 2027 een nieuwe normeringssystematiek gehanteerd. Met deze twee ingrepen is de problematiek van het financiële gat vanaf 2026 echter bij lange na niet opgelost. De extra middelen leiden weliswaar tot een verbetering van ons FMP in 2026 en verder, maar de middelen zijn structureel nog steeds onvoldoende. Opgemerkt moet worden dat in onze nieuwe begroting 2024-2027 ook de prijsontwikkeling nog moet worden verwerkt waarvoor in de Meicirculaire 2023 compensatie is opgenomen. Volgens de VNG is er vanaf 2026 voor gemeenten structureel ongeveer € 3 miljard minder beschikbaar voor het uitvoeren van gemeentelijke taken en biedt het accres vanaf 2027 te weinig vergoeding voor het opvangen van de autonome groei van taken. De hernieuwde inwerkingtreding van de opschalingskorting per 2026 is hier ook mede debet aan. Doordat het Rijk niet de gewenste structurele financiële zekerheid biedt, worden gemeenten nu niet in staat gesteld om een deugdelijk meerjarig financieel beleid te voeren.

Net als de meeste gemeenten staat de gemeente Voorst voor grote maatschappelijke opgaven waarvoor ook al de eerste plannen zijn opgenomen in onze Prioriteitennota 2024 op het gebied van onderwijshuisvesting, sport en veiligheid. In de inleiding bij deze nota hebben wij aangegeven dat de daadwerkelijke realisatie van deze opgaven grote investeringen vergen. Dat betekent dat hierin de komende jaren keuzes gemaakt moeten worden passend bij de draagkracht van de gemeentelijke begroting. -4-

De ontwikkelingen volgen wij de komende tijd op de voet en wij informeren u als het nodig is tussentijds of komen bij u terug in de Bestuursrapportage 2023 en/of de Meerjarenprogrammabegroting 2024-2027. Het college van burgemeester en wethouders. Gerelateerde stukken:  Prioriteitennota 2024

Informatie over deze mededeling: portefeuillehouder: Rosmarijn Boender

rm-369172-Meicirculaire_2023_alg_uitk_gemeentefonds

-5-

medewerker: Freek War, controller 0571-27 93 40 f.war@voorst.nl