Preventie- en Handhavingsplan alcohol gemeente Voorst 2025-2028

Preventie- en handhavingsplan alcohol gemeente Voorst 2025-2028

februari 2025

Inhoud Inleiding ............................................................................................................................................. 3 Leeswijzer ...................................................................................................................................... 3 1.

Probleemanalyse ....................................................................................................................... 5 1.1 De Schadelijkheid van alcohol ................................................................................................. 5 1.2. Alcoholgebruik onder scholieren............................................................................................. 5 1.3. Alcoholgebruik onder jongvolwassenen ................................................................................. 6 1.4.

Ouders ............................................................................................................................. 7

1.5. Naleving .................................................................................................................................. 7 1.6. Informatie van samenwerkingspartners .................................................................................. 7 2.

Ambitie en doelstellingen .......................................................................................................... 9 2.1. Ambitie .................................................................................................................................... 9 2.2. Doelstellingen afname gebruik (onder de 18 jaar).................................................................. 9 2.3.

3.

Doelstellingen verbeterde naleving .................................................................................. 9

Activiteiten ............................................................................................................................... 11 3.1. Regelgeving .......................................................................................................................... 11

4.

3.2.

Toezicht en handhaving ................................................................................................. 12

3.3.

Educatie en communicatie ............................................................................................. 15

3.4.

Verbinding preventie en handhaving ............................................................................. 17

Uitvoering en evaluatie ............................................................................................................ 19 4.1.

Samenwerking met externe partners ............................................................................. 19

4.2.

Organisatie en uitvoering ............................................................................................... 19

4.3.

Evaluatie ........................................................................................................................ 19

Bijlage 1: Stappenplan sancties overtreding Alcoholwet (bestuursrechtelijk) ................................. 20 Bijlage 2: Overzicht cijfers ............................................................................................................... 22 1. Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 ............................................................................................ 22 2. Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 ............................................................................................ 22 3. Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 ............................................................................................ 23 Literatuur en bronnen ...................................................................................................................... 24

-2-

Inleiding De gemeente geeft met dit Preventie- en Handhavingsplan invulling aan een belangrijke wettelijke taak (artikel 43a) in de uitvoering van de Alcoholwet (tot 1 juli 2021 de Drank- en Horecawet, DHW). De Alcoholwet is een bijzondere wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken regelt en onze jeugd beschermt tegen de negatieve effecten van alcohol op gezondheid en veiligheid. Een van de verplichtingen die de wet oplegt is het opstellen van een preventie- en handhavingsplan, met name gericht op jongeren. In het plan moeten de doelstellingen, de activiteiten op het gebied van preventie en handhaving en te behalen resultaten neergelegd worden. In ons Preventie- en Handhavingsplan ligt de focus op het voorkomen van gebruik en problematisch gebruik onder jongeren (tot 18 jaar) en jongvolwassenen (18-25 jaar). Nationaal Preventieakkoord Alcohol In het Preventie- en Handhavingsplan sluit de gemeente zoveel als mogelijk aan op de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord (NPA). In dit akkoord, dat in 2018 door meer dan 70 partijen is afgesloten, is preventie van problematisch 1 alcoholgebruik een van de drie speerpunten, naast preventie van roken en overgewicht.

Een veelheid aan organisaties en maatschappelijke partners waaronder bedrijfsleven, sportorganisaties en onderwijsinstellingen verbond zich met het Akkoord aan het terugdringen van problematisch alcoholgebruik in 2040. Voor jongeren onder de 18 jaar zijn specifieke doelstellingen opgenomen. Zo moet het aantal 12-16-jarigen dat ooit gedronken heeft afnemen van 45% naar 25% in 2040 (Nationaal Preventieakkoord, 2020). Uiteindelijk is het doel om te komen tot 0% alcoholgebruik onder de 18 jaar en een naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers van 100%. De gemeente levert met haar maatschappelijke partners en inwoners graag haar bijdrage aan het realiseren van deze doelstellingen. De Alcoholwet beperkt beschikbaarheid en regelt een verantwoorde verstrekking Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan gerelateerde schade te voorkomen (Babor e.a., 2010; Burton e.a., 2017). De Alcoholwet is een wet die de (verantwoorde) verstrekking van alcoholhoudende dranken en daarmee de beschikbaarheid van alcohol reguleert. Daarnaast heeft de Alcoholwet als doel om schadelijke gevolgen van alcoholgebruik tegen te gaan en alcohol gerelateerde overlast terug te dringen.

De wet valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Leeswijzer Dit plan begint met een korte introductie, gevolgd door een probleemanalyse in hoofdstuk 1. In hoofdstuk 2 zijn op basis daarvan de ambitie en doelstellingen van de gemeente geformuleerd en in hoofdstuk 3 de uitgangspunten voor de beleidskeuzes. In hoofdstuk 4 staan de activiteiten beschreven die moeten bijdragen aan het bereiken van de doelstellingen. Hoofdstuk 5 gaat tenslotte in op samenwerking en evaluatie. Verklaring van begrippen Problematisch alcoholgebruik: al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert. Bingedrinken: minstens één keer per maand ten minste vijf glazen alcohol drinken bij één gelegenheid. Zwaar drinken: minstens één keer per week ten minste vier glazen (vrouwen) of zes glazen (mannen) alcohol op één dag drinken. Overmatig drinken: het drinken van meer dan 21 glazen per week (mannen) of meer dan 14 glazen per week (vrouwen).

1

In het NPA wordt onder problematisch alcoholgebruik verstaan: Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert.

-3-

Aansluiting op andere beleidsterreinen Dit Preventie- en Handhavingsplan staat niet op zichzelf. Het sluit aan op landelijk beleid zoals neergelegd in het Nationaal Preventieakkoord en het raakt aan verschillende andere gemeentelijke taken en beleidsstukken. Zo heeft het Preventie- en Handhavingsplan raakvlakken met de volgende beleidstukken, in deze beleidsstukken staat onder andere hoe we inwoners, vooral jongeren, bewust maken van de negatieve effecten van het gebruik van alcohol. −

−

−

− −

−

Lokaal sport- en beweegakkoord Het sport- en beweegakkoord bevestigt de intensieve samenwerking tussen de sportverenigingen, onderwijs, welzijnsorganisaties en de gemeente Voorst. We werken samen om de vele activiteiten die in het akkoord beschreven zijn uit te voeren voor onze inwoners. In het sport- en beweegakkoord wordt aangestuurd op een gezonde leefstijl. Deze gezonde leefstijl houdt onder andere het verstandig omgaan met en het terugbrengen van het gebruik van roken en alcohol in. Beleidsnota evenementenbeleid In de nota evenementenbeleid staan de regels die gelden voor evenementenorganisatoren als het gaat om het verstrekken van alcohol. In de nota is beschreven onder welke voorwaarden het schenken van alcohol op evenementen is toegestaan. Kadernota Sociaal Domein Eén van de thema's uit de kadernota Sociaal domein is Gezondheid. In dit thema is onder andere vastgesteld dat de gemeente zich wil richten op het verminderen en voorkomen van gezondheidsproblemen, door bijvoorbeeld het verstandig omgaan met middelengebruik. Dit uit zich onder andere in de ambities dat 'Voorsternaren zich bewust zijn van de gevolgen van alcohol, roken en drugs', 'het promoten van gezondheid zodat het minder gewoon is dat jongeren onder de 18 jaar alcohol drinken' en het hebben van 'een preventieve aanpak in combinatie met handhaving, waarmee problematisch middelengebruik wordt voorkomen'.

Beleidsnota Vitaal Voorst In de Nota Vitaal Voorst wordt aandacht gevraagd voor aanvullende maatregelen. In dit plan werken wij die maatregelen verder uit. Drankakkoord Voorst Het doel van het Drankakkoord Voorst is dat iedereen in de gemeente Voorst gezond kan leven en jongeren veilig opgroeien. Onderdeel hiervan is het verstandig gebruiken van alcohol. Het Preventie- en handhavingsplan alcohol borduurt hier op voort en bevat de hoofdzaken van het beleid dat zich richt op de preventie van alcoholgebruik onder jongeren. Lokaal preventieakkoord Met het lokale preventieakkoord wordt er een lokale invulling gegeven aan het Nationaal Preventieakkoord. Het Nationaal Preventieakkoord heeft als doel het gebruik van genotsmiddelen terug te dringen. Samen met lokale samenwerkingspartners is er bepaald waar de focus ligt in de lokale invulling van het nationale preventieakkoord.

-4-

1. Probleemanalyse Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken met betrekking tot alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen. Werken op basis van cijfermatige en andere data over gebruik en naleving van de wet- en regelgeving zorgt ervoor dat mensen en middelen doelmatig ingezet kunnen worden. In paragraaf 1.1. en 1.2 staat de belangrijkste informatie over gebruik van alcohol door jongeren (scholieren) en jongvolwassenen. In paragraaf 1.3. wordt de rol van ouders besproken. Paragraaf 1.4. bevat informatie over de naleving van de alcoholwetgeving door verstrekkers van alcohol. Paragraaf 1.5. geeft inzicht in informatie van samenwerkingspartners: registraties door stakeholders, ervaringen van samenwerkingspartners en resultaten die bereikt zijn met het voorgaande Preventie- en Handhavingsplan over de periode 2014-2016. Tot slot volgt een samenvatting op basis waarvan de prioriteiten voor de komende periode zijn vastgesteld.

1.1. De Schadelijkheid van alcohol Het is niet zonder reden dat de gemeente haar jeugdige inwoners wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. Er is steeds meer kennis over deze schadelijkheid. Deze kennis is nog niet bij iedereen goed bekend (Schouten e.a., 2020). Alcoholgebruik gaat gepaard met tal van fysieke, mentale en maatschappelijke problemen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). De mate van schade is grotendeels dosis-gerelateerd: hoe meer alcohol, hoe meer schade. Er is eigenlijk geen veilige ondergrens. Licht en matig alcoholgebruik worden al in verband gebracht met onder meer hartritmestoornissen en diverse soorten kanker. Zwaar drinken is gerelateerd aan een hoger risico op acute schade door alcohol, zoals alcoholvergiftiging en verkeersongevallen, en geeft een verhoogde kans op hersenschade. Overmatig drinken brengt bovendien een grotere kans op verslaving en op schade aan de organen met zich mee. Naast lichamelijk gevolgen heeft alcoholgebruik invloed op het psychisch functioneren; depressie, angstklachten en suïcide zijn gerelateerd aan regelmatig dronken zijn en/of aan problematisch alcoholgebruik. Huiselijk geweld, agressie, uitgaansgeweld en vandalisme worden vaak onder invloed van alcohol gepleegd. In gezinnen waar alcoholgebruik door de ouders problematisch is, worden de problemen vaak van generatie op generatie doorgegeven.

Voor jongeren zijn de risico's van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed eerder over hun (seksuele) grenzen heen gaan – maar ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling (die tot het 24e jaar doorloopt) en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kan (het gevolg van) alcoholgebruik verder leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval.

1.2. Alcoholgebruik onder scholieren Landelijk In de groep 12- tot en met 16-jarigen was tussen 2003 en 2015 een afname zichtbaar in het alcoholgebruik: van ongeveer 70% naar 25%. Vanaf 2015 echter, is de afname van het alcoholgebruik gestagneerd. In zowel 2015, 2017 als 2019 bleef ongeveer een kwart (25%) van de 12- tot en met 16-jarige scholieren maandelijks alcohol drinken. Ook bingedrinken en dronkenschap zijn sinds 2015 niet verder afgenomen (Rombouts e.a., 2020). Van de scholieren die in de maand voorafgaand aan het onderzoek dronken, heeft bijna drie op de vier bij één gelegenheid vijf of meer glazen alcohol gedronken. Het bingedrinken in de afgelopen maand neemt sterk toe tussen de 13 en 14 jaar: van 4,6% bij de 13-jarigen naar 18% onder de 14-jarigen). Onder de 16-jarigen drinkt één op de vijf (19%) 5-10 glazen alcohol in het weekend. Jongens en scholieren van het vmbo-b en vmbo-t drinken vaker dan hun leeftijdgenoten (Rombouts e.a., 2020a). Binnen het speciaal onderwijs is het alcoholgebruik onder leerlingen van cluster 4 scholen (gedrags- of ontwikkelingsstoornissen en psychiatrische problemen) vergelijkbaar met VMBO-b; in cluster 3 (LVB) ligt het alcoholgebruik lager dan in het reguliere onderwijs (Rombouts e.a., 2020b). Sommige groepen jongeren (en jongvolwassenen) zijn extra kwetsbaar en lopen daardoor een groter risico op problematisch alcoholgebruik.

Het gaat bijvoorbeeld om kinderen van ouders met een verslaving of psychische problematiek en kinderen met een licht verstandelijke beperking (Expertisecentrum Alcohol, 2020).

-5-

Lokaal Het alcoholgebruik onder jongeren (12 tot en met 16 jaar oud, klas 2 en 4 van de middelbare school) in de gemeente Voorst wordt gemeten aan de hand van de vierjaarlijkse GGD Gezondheidsmonitor Jeugd. De monitor geeft inzicht in onder meer leeftijd, schooltype, frequentie van gebruik, dronkenschap, wijze van verkrijgen van alcohol en de rol van ouders. Uit de GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 komt het volgende naar voren: − − − − − −

38% (was in 2021 36%) van de jongeren in Voorst heeft ooit een heel glas of meer alcohol gedronken; 64% (was in 2021 62%) van de jongeren in Voorst heeft ooit slokjes of een heel glas alcohol gedronken; 35% (was in 2021 38%) van de jongeren in Voorst heeft in de afgelopen 4 weken één of meer glazen alcohol gedronken; 23% (was in 2021 28%) van de jongeren in Voorst heeft in de afgelopen 4 weken bij één gelegenheid 5 of meer drankjes gedronken; 31% (was in 2021 28%) van de jongeren in Voorst is ooit dronken of aangeschoten geweest; 20% (was in 2021 19%) van de jongeren in Voorst is in de afgelopen 4 weken dronken of aangeschoten geweest.

Opvallend in deze data is dat het percentage jongeren wat ooit in aanraking met alcohol is gekomen op alle vragen is gestegen, het percentage jongeren wat de afgelopen 4 weken in aanraking is geweest met alcohol (en vooral het percentage van 5 of meer drankjes) is juist gedaald.

1.3. Alcoholgebruik onder jongvolwassenen Landelijk Er zijn verschillende onderzoeken die informatie geven over het drinkgedrag van jongvolwassenen of van subgroepen daarbinnen: − −

− −

Gekeken naar de totale volwassen bevolking valt op dat schadelijk gebruik van alcohol het meest voorkomt in de leeftijdsgroep 20-29 jaar (NDM, 2022, peiljaar 2020). De meerderheid van de mbo- en hbo-studenten drinkt en ruim 70 procent doet dat regelmatig (van Dorsselaer e.a., 2020). Van degenen die drinken, drinkt 19 procent gemiddeld meer dan 10 glazen alcohol op een weekenddag. De 17-jarigen op het mbo drinken meer dan hun leeftijdgenoten op het hbo of voortgezet onderwijs. Jongvolwassenen die regelmatig uitgaan drinken op een uitgaansavond ruim 12 glazen, terwijl zij op andere dagen dat zij alcohol drinken zo'n drie glazen consumeren (Monshouwer e.a., 2021). Een kwalitatief onderzoek onder plattelandsjongeren geeft inzicht in hun kennis, houding en gedrag met betrekking tot alcohol (Paternotte & Prooij, 2019). Hoewel de jongeren overmatig lijken te drinken, zien zij dit zelf niet als een probleem. Zij hebben een positieve houding ten opzichte van alcohol mede omdat drinken in hun omgeving als normaal wordt gezien. Hun kennis over de schadelijkheid van alcohol is beperkt.

Lokaal In 2019 is er in de gemeente Voorst door de GGD Noord- en Oost Gelderland een Gezondheidsmonitor onder jongvolwassenen uitgevoerd (de recentste monitor is in 2024 uitgevoerd, daarin is de vraagstelling echter anders, waardoor deze gegevens op twee items na, niet te vergelijken zijn). De cijfers uit 2019 worden voornamelijk beschreven, omdat deze overeenkomen met de vraagstelling uit de Gezondheidsmonitor Jeugd. In dit onderzoek is onder andere het alcoholgebruik onder jongvolwassenen (16 tot en met 25 jaar) gemeten. Uit de Gezondheidsmonitor bleek het volgende: − − − − −

7% van de jongvolwassenen in Voorst drinkt geen alcohol; 12% van de jongvolwassenen in Voorst drinkt niet of maximaal 1 glas per dag. Uit de monitor van 2024 blijkt dat dit percentage is gestegen naar 35,7%; 99% van de jongvolwassenen in Voorst heeft ooit alcohol gedronken (alleen slokjes of heel glas of meer); 97% van de jongvolwassenen in Voorst heeft ooit alcohol gedronken (heel glas of meer); 46% van de jongvolwassenen in Voorst is een zware drinker (1 keer in de week minstens 4 (voor vrouwen) of 6 glazen (voor mannen) op 1 dag). Uit de monitor van 2024 bleek dat 28,5% van de jongvolwassenen een zware drinker is. Dit percentage is dus gedaald.

Uit de Gezondheidsmonitor van 2024 valt verder op dat: -6-

− − −

88,6% van de jongvolwassenen in Voorst in de afgelopen 12 maanden alcohol heeft gedronken. 78,6% van de jongvolwassenen in Voorst in de afgelopen 4 maanden alcohol heeft gedronken. 36,8% van de jongvolwassenen in Voorst heeft vrienden die het normaal vinden om 10 of meer glazen alcohol op 1 avond te drinken.

1.4.

Ouders

Landelijk Ouders zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen. Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die wel eens drinken, alcohol van hun ouders (Rombouts e.a., 2020). Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar er zijn meer ouders die hun rol oppakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50% (van Dorsselaer e.a., 2016). Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen. Hoewel de invloed van peers (leeftijdgenoten, vrienden) op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a., 2013), door bijvoorbeeld hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken. Deze onderzoeken zijn niet gespecificeerd in regio's. Hoe het lokaal gesteld is wat betreft de invloed van ouders op het alcoholgebruik van hun kinderen is niet bekend.

1.5. Naleving Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Met nalevingsonderzoek wordt onderzocht in hoeverre de leeftijdsgrens voor alcohol wordt nageleefd door de verschillende alcoholverstrekkers. Landelijk Minderjarigen kunnen in Nederland nog steeds gemakkelijk aan drank komen als zij dat willen. Tussen 2018 (37,7%) en 2020 (37.9%) is de totale naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop niet veranderd (Bureau Objectief, 2020). Bij de afzonderlijke verkooppunten zijn wel veranderingen te zien, soms ten goede zoals bij cafetaria's, horecagelegenheden en webshops. Bij supermarkten en slijterijen is de naleving echter gedaald. Naleving leeftijdsgrens door verkooppunten in % Supermarkten Slijterijen Avondwinkels Cafetaria's Horecagelegenheden Sportkantines Thuisbezorgkanalen Webshops

2018 68,9 73,3 34,7 20,7 17,5 20,2 9,5 2,2

2020 58,1 66,3 41,0 29,8 29,0 23,9 12,4 8,8

Lokaal In de gemeente Voorst hebben we in de afgelopen jaren geen nalevingsonderzoek op de leeftijdsgrens uitgevoerd bij bovenstaande alcoholverstrekkers. In de komende jaren pakken we het onderzoek op het nalevingspercentage op. Hiervoor zetten we testkopers in. Als startgegevens gebruiken we de landelijke cijfers. De eerste lokale resultaten vergelijken we met de landelijke gemiddelden. In de jaren daarna vergelijken we de lokale cijfers met voorgaande jaren.

1.6. Informatie van samenwerkingspartners Naast onderzoek leveren kennis, ervaringen en registraties van samenwerkingspartners (Boa's, politie, jongerenwerk en verslavingszorg) in de gemeente informatie op over de stand van zaken met betrekking tot de naleving van de alcoholwetgeving. Wij zijn met desbetreffende partners in gesprek geweest zodat wij van hen horen welke problemen zij ervaren met betrekking tot alcohol en het naleven van de wetgeving. Deze inzichten zijn meegenomen in het preventie- en handhavingsplan. Wij willen jaarlijks in gesprek gaan met deze samenwerkingspartners zodat hun inzichten ook in de evaluaties van het preventie- en handhavingsplan meegenomen kunnen worden. -7-

Registraties lokaal: politie, ziekenhuis, verslavingszorg Verschillende organisaties houden registraties bij van alcohol gerelateerde incidenten of hulpverleningstrajecten. De beschikbare gegevens over jongeren en jongvolwassenen in onze gemeente worden hierna beschreven. Politieregistraties alcohol gerelateerde incidenten en delicten: In 2022 zijn er 26 meldingen van overlast in verband met alcohol en drugs geweest in de gemeente Voorst. Dit is meer dan in 2021, in dat jaar waren er 14 meldingen. In 2022 zijn de meeste meldingen binnengekomen over gevallen waar er sprake was van overlast in verband met alcohol en drugs. Ziekenhuisregistraties met betrekking tot alcohol gerelateerde hulpverlening waaronder alcoholvergiftigingen Gelre Ziekenhuis Zutphen Uit contact met het ziekenhuis blijkt dat in 2021 14 jongeren uit de gemeente Voorst in het ziekenhuis opgenomen zijn met een alcoholvergiftiging. In 2022 waren dit 11 jongeren en in 2023 zijn er 22 jongeren in het ziekenhuis opgenomen. Deventer Ziekenhuis Vanuit het Deventer Ziekenhuis is er geen exact totaalbeeld van cijfers het aantal jongeren dat opgenomen is na een alcoholvergiftiging. Het ziekenhuis geeft aan dat er in de afgelopen jaren geen grote verschuivingen in de leeftijdscategorie of in het aantal opnames van jongeren met een alcoholvergiftiging heeft plaatsgevonden.

Registraties verslavingszorg In 2021 en 2022 heeft Tactus verslavingszorg 14 behandelingen uitgevoerd bij jongeren uit de gemeente Voorst met alcoholproblemen. In 2023 zijn er 12 jongeren uit de gemeente Voorst behandeld met alcoholproblemen.

-8-

2. Ambitie en doelstellingen 2.1. Ambitie Gemeente Voorst streeft ernaar dat jonge inwoners gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Alcohol hoort daar niet bij, in elk geval niet tot het 18e jaar. Voor (jong)volwassenen adviseert de Gezondheidsraad (Gezondheidsraad, 2015) zowel mannen als vrouwen om geen alcohol te drinken of in ieder geval niet meer dan één standaardglas alcohol per dag2. Een sociale en fysieke omgeving die uitnodigt en stimuleert tot het gewenste gedrag is ondersteunend aan deze ambitie. Daarom zetten wij in op een adequate naleving van de Alcoholwet, het versterken van de sociale omgeving rondom jongeren en het faciliteren van een fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert. Hoofddoelstellingen In dit preventie- en handhavingsplan richten wij ons op de volgende hoofddoelstellingen (mede op basis van de Alcoholwet): − −

Er is een afname van alcoholgebruik en daardoor een afname van de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik onder jongeren in de gemeente Voorst. Er is een afname van dronkenschap en de schadelijke gevolgen van buitensporig veel alcoholgebruik (met name tijdens uitgaansavonden in het publieke domein) onder jongeren in de gemeente Voorst.

Deze hoofddoelstellingen hebben we geconcretiseerd in een aantal ambities waar we de komende jaren aan willen werken. Ambities: − − − −

We zetten in op het informeren van (minderjarige) jongeren en ouders over (de gevolgen van) alcoholgebruik, zodat er bewustwording wordt gecreëerd. Deze bewustwording zou kunnen leiden tot een blijvende gedragsverandering. We hebben meer inzicht in het aantal ziekenhuisopnamen van jongeren in de gemeente Voorst vanwege alcoholgebruik of alcoholvergiftigingen. We zetten in op het verlagen van het aantal jongeren in de gemeente Voorst met alcoholproblemen, die bij Tactus verslavingszorg een behandelingstraject krijgen. Onze ambitie is om de naleving van de leeftijdsgrens door alle verkooppunten met 5% tot 10% toe te laten nemen.

2.2. Doelstellingen afname gebruik (onder de 18 jaar) Op basis van de probleemanalyse formuleren wij de volgende doelstellingen over de afname van alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik onder minderjarige jongeren. 1. Het alcoholgebruik onder minderjarigen (zoals gemeten in de Gezondheidsmonitor Jeugd, uitgevraagd in: 'laatste 4 weken alcohol gedronken') is gedaald van 35% in 2023 naar 30% in 2027. 2. Minder opnames van (minderjarige) jongeren in omliggende ziekenhuizen, met alcoholvergiftiging. 3. Ouders zijn meer en beter geïnformeerd over de risico's van alcoholgebruik bij kinderen onder de 18 jaar en beschikken over handvatten om alcoholgebruik bij hun kinderen tegen te gaan en/of te beperken.

2.3.

Doelstellingen verbeterde naleving

Naleving Leeftijdsgrens De doelstellingen van de gemeente met betrekking tot de naleving van de leeftijdsgrens zijn afgeleid van de probleemanalyse en de ambities van het Nationaal Preventieakkoord. De ambitie van het Nationaal Preventieakkoord is om in 2030 100% naleving van de leeftijdsgrens te realiseren. Deze ambitie willen we ook op lokaal niveau in de gemeente Voorst realiseren. Hoewel het ambitieus is om een nalevingspercentage van 100% te realiseren, zetten we zoveel mogelijk stappen om deze ambitie waar te maken. We handhaven de naleving op de leeftijdsgrens door:

2

Een standaardglas is: 250 ml bier, 100 ml wijn of 35 ml jenever (Gezondheidsraad, 2015).

-9-

Het inzetten van testkopers: − Om de resultaten van het beleid rond alcoholmatiging te evalueren maken we gebruik van de testkoopmethode. Daarbij zetten we jongeren (minderjarig of meerderjarig) in die in opdracht van de boa proberen om alcohol te kopen. Zo zien we of de alcoholverstrekker een leeftijdscontrole uitvoert en of de alcoholverstrekker alcohol verstrekt aan minderjarigen. Onaangekondigde en onopvallende controles van een boa uit te voeren: − Bij verkooppunten waar alcohol wordt verkocht, wordt geobserveerd of er alcohol wordt verstrekt aan jongeren onder de 18 jaar. Dit wordt bijvoorbeeld bij zogenaamde 'hotspots' uitgevoerd. Dit zijn locaties waar veel jongeren komen en alcohol proberen te kopen.

- 10 -

3. Activiteiten Dit hoofdstuk bevat de aanpakken en interventies die de gemeente ter beschikking heeft om de doelstellingen te realiseren op het gebied van regelgeving (4.1.), toezicht en handhaving (4.2.) en educatie en bewustwording (4.3.). In paragraaf 4.4. is beschreven hoe regelgeving, toezicht en educatie in samenhang ingezet worden om de doelstellingen te behalen.

3.1. Regelgeving Het overgrote deel van de regelgeving op het gebied van alcohol is vastgelegd in de Alcoholwet. De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is en de aanwezigheid van dronken personen is niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij. Daarnaast sluit de wet ook bepaalde verkooppunten uit van het schenken en/of verstrekken van alcohol met een andere doel dan het ter plekke nuttigen van de alcohol en is het prijsstunten met alcoholische dranken door de detailhandel aan banden gelegd. Deze bepalingen vormen samen de preventieve kern van de Alcoholwet. Aanvullend op deze bepalingen kent de Alcoholwet een aantal verordenende bevoegdheden en heeft de burgemeester aanvullende mogelijkheden om de beschikbaarheid van alcohol te beperken.

In het licht van de hoofdthema's uit dit Preventie- en handhavingsplan (leeftijdsgrens, dronkenschap) hebben de volgende aanvullende maatregelen een expliciete meerwaarde in het terugdringen van alcohol gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde: − − − −

Beperken happy hours; Voorwaarden stellen aan alcoholverstrekking bij evenementen; Beperken schenktijden paracommercie (dit zijn bijvoorbeeld locaties zoals sportverenigingen, waar wel horeca-activiteiten plaatsvinden, maar waar de organisatie niet voornamelijk draait om horeca-activiteiten); Beperken alcoholverkoop in overlastgebieden.

Beperken happy hours In artikel 25D van de Alcoholwet is een verordenende bevoegdheid opgenomen waarmee gemeenten ter bescherming van de volksgezondheid of in het belang van de openbare orde happy hours kunnen beperken. Met deze bevoegdheid kunnen de meest excessieve acties (meer dan 40% korting) worden verboden. Onderzoek (Meier e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller is voor gebruik en dat met prijsinterventies gebruik kan worden beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijkheden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten is daarmee een geschikt instrument om de stevige consumptie bij sportkantines, dorpshuizen en andere recreatieve locaties te beperken en dronkenschap te voorkomen. Daarom heeft de gemeente de volgende bepaling vastgelegd in artikel 2.3.1.8e van de Algemene Plaatselijke Verordening.

"Ter bescherming van de volksgezondheid en in het belang van de openbare orde is het verboden bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende dranken te verstrekken voor gebruik ter plaatse tegen een prijs die voor een periode van 24 uur of korter lager is dan 60% van de prijs die in de betreffende horecalokaliteit of op het betreffende terras gewoonlijk wordt gevraagd." Voorwaarden stellen aan evenementen Artikel 35 lid 2 van de Alcoholwet biedt burgemeesters de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing ten tijde van bijzondere gelegenheden van zeer tijdelijke aard, zoals evenementen en buurtfeesten. Er kunnen bijvoorbeeld voorwaarden worden gesteld aan de manier waarop de verantwoorde verstrekking wordt ingericht. Artikel 35 gaat uitdrukkelijk alleen om verstrekking van zwak-alcoholhoudende dranken voor gebruik ter plaatse. Landelijk en lokaal onderzoek laat zien dat de naleving van de leeftijdsgrens voor alcohol en het doorschenken in diverse sectoren kan worden verbeterd (Bureau Objectief, 2020; Bureau Objectief, 2018; Bureau Objectief, 2017). Op evenementen is de naleving van zowel de leeftijdsgrens als dronkenschap vaak ingewikkelder dan in de horeca. Factoren als schaalgrootte, tijdelijke personeelskrachten en het gebrek aan een structurele controlesystematiek maken naleving van de wetgeving lastiger.

Ter verbetering van de naleving heeft de gemeente vastgesteld dat organisatoren bij de aanvraag van een ontheffing in het aanvraagformulier een vragenlijst moeten invullen. In de vragenlijst moeten aanvragers omschrijven hoe de verantwoorde - 11 -

verstrekking van alcohol is geborgd, met specifiek aandacht voor de naleving van de leeftijdsgrens, het tegengaan van wederverstrekking (het kopen van alcohol en doorgeven aan een minder jarige) en het voorkomen van dronkenschap. De burgemeester toetst de alcoholmodule en ziet toe op de uitvoering van het gepresenteerde plan. Tijdens de evaluatie van het evenement wordt geëvalueerd in hoeverre het gewenste effect is bereikt. Alcoholmatigingsbrochure Aan evenementenorganisaties die nieuw zijn binnen de gemeente Voorst wordt een alcoholmatigingsbrochure uitgedeeld. Deze brochure is ook te vinden op de website van de gemeente Voorst, onder het kopje evenementen. In deze brochure staan maatregelen die de evenementenorganisaties voor, tijdens en na het evenement kunnen treffen, zodat er op een verantwoorde manier alcohol wordt geschonken. Beperken schenktijden paracommercie Artikel 4 van de Alcoholwet bepaalt dat bij gemeentelijke verordening regels worden gesteld waaraan paracommerciële rechtspersonen zich moeten houden bij de verstrekking van alcoholhoudende drank. Dit zodat oneerlijke concurrentie wordt voorkomen. Het vastleggen van de schenktijden in de paracommercie is één van deze verplichte regels.

Onderzoek laat zien dat het beperken van schenktijden de alcoholconsumptie en daaraan gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare orde vermindert (Babor e.a., 2010). Daarnaast is het niet wenselijk dat jeugd tijdens sportieve, culturele of andere activiteiten geconfronteerd wordt met (overmatig) alcoholgebruik van volwassenen. Onderzoek laat zien dat zien drinken doet drinken (Smit e.a., 2020). De gemeente Voorst heeft daarom in artikel 2.3.1.8b van de Algemene Plaatselijke Verordening de volgende, beperkte schenktijden vastgelegd voor paracommerciële instellingen, zoals sportkantines, dorpshuizen en andere recreatieve locaties. Dagen

Tijdstippen

Sport instellingen

Maandag tot en met zondag

13.00 uur tot 01.00 uur

Sociaal-Culturele instellingen

Maandag tot en met zondag

13.00 uur tot 01.00 uur

Instellingen die zich richten op activiteiten van levensbeschouwelijke/ godsdienstige aard

Maandag tot en met zondag

13.00 uur tot 01.00 uur

Voor paracommerciële instellingen, die zich richten op sportieve activiteiten, geldt dat er uitsluitend alcoholhoudende drank 1 uur voor aanvang en 1 uur na beëindiging van activiteiten en bijeenkomsten, mag worden geschonken. Binnen de gestelde tijdsvoorschriften.

3.2.

Toezicht en handhaving

De Alcoholwet heeft zowel een gezondheids- als een openbare orde en veiligheidsperspectief. Het doel van de gemeente is om door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken (Babor e.a., 2010). Handhavingsprioriteiten De focus van het toezicht ligt op de leeftijdsgrens, het voorkomen van dronkenschap en het beheersen van de beschikbaarheid. Het betreft de volgende bepalingen: 1. Leeftijdsgrens 18 jaar a. Artikel 20, lid 1 Alcoholwet. Oftewel het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Eveneens wordt begrepen het verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van 18 jaar of ouder, welke kennelijk bestemd is voor een persoon van wie de leeftijd niet is vastgesteld. b. Artikel 45 Alcoholwet. Het verbod op het aanwezig hebben van alcohol onder de 18 jaar op voor publiek toegankelijke plaatsen. c. Artikel 45a, lid 1 Alcoholwet.

Het verbod voor volwassenen om op publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig alcohol te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt, ook bekend als wederverstrekking. - 12 -

Controles Basiscontrole De boa zal op basis van een signaal of op eigen initiatief incidenteel een basiscontrole uitvoeren bij een horecabedrijf, waarvan wordt verwacht dat de vergunning niet op orde is. Bijvoorbeeld omdat er een overname heeft plaatsgevonden en er nog geen aanvraag voor een nieuwe vergunning is gedaan. De basiscontrole wordt uitgevoerd in uniform. Risico gestuurd toezicht De toezichtcapaciteit van de gemeente wordt zo efficiënt mogelijk ingezet. Risico gestuurd toezicht vormt daarbij het uitgangspunt. Op basis van een jaarlijkse risicoanalyse wordt voor elk verkooppunt van alcoholhoudende drank een risicoscore bepaald. Deze score is gebaseerd op het type bedrijf, risico's voor de omgeving, meldingen, naleving en gedrag van de ondernemer. Bedrijven met nagenoeg geen risico worden minder gecontroleerd. Bedrijven met een hogere risicoscore worden vaker gecontroleerd.

Bepalen hotspots door risicoanalyse Om goed te kunnen controleren of de leeftijdsgrenscontrole wordt gehandhaafd, hebben we onderzocht waar de hotspots binnen de gemeente zijn. Dit zijn locaties waar jongeren komen en alcohol proberen te kopen. Dit kunnen locaties zijn zoals slijterijen, supermarkten, sportverenigingen of jeugdcentra. Om deze hotspots te bepalen, is een risicoanalyse uitgevoerd volgens het analysemodel van het Trimbos Instituut. Van de locaties waar alcohol verkocht wordt, is er op basis van ervaringen uit het verleden een inschatting gemaakt hoe groot de kans is dat een jongere onder de 18 jaar alcohol kan kopen. Die kansen zijn ingedeeld in de volgende schalen; 1. 2. 3. 4. 5.

Er is een zeer kleine kans dat een minderjarige alcohol kan kopen; Er is een kleine kans dat een minderjarige alcohol kan kopen; Er is een gemiddelde kans dat een minderjarige alcohol kan kopen; Er is een hoge kans dat een minderjarige alcohol kan kopen; Er is een zeer hoge kans dat een minderjarige alcohol kan kopen.

Vervolgens is er gekeken naar de negatieve effecten die het schenken van alcohol aan jongeren heeft, namelijk: − De leefbaarheid kan worden aangetast of gehinderd; − De openbare orde kan worden verstoord; − Er kunnen gezondheidsrisico's ontstaan door de toename van alcoholgebruik. Deze negatieve effecten tellen elk één keer mee bij het maken van de risicoanalyse. Door het vermenigvuldigen van de kans dat jongeren alcohol kunnen kopen met de score van de negatieve effecten, ontstaat er een risicoscore. De resultaten daarvan wordt in onderstaand tabel weergegeven:

- 13 -

Risico analyse drankverstrekkers

Kans

Negatief effect

Risico

Kroeg

1

1

1

Café/restaurant

1

1

1

Restaurant

1

0

1

Sportkantine

4

1

4

Dorpshuis

2

1

2

Jeugdcentrum

4

2

8

Evenementen (overig)

4

1

4

Dorpsfeesten

5

3

15

Supermarkt

4

1

4

Snackbar

3

1

3

Slijterij 5 1 5 Van bovengenoemde soorten horeca scoren de dorpsfeesten het hoogst. Gevolgd door de categorie jeugdcentra. Daarna komen de slijterijen, evenementen (overig), sportkantines en de supermarkten. Deze drankverstrekkers kwamen ook in 2011 als hotspots naar voren. Bovendien worden deze categorieën in 2014 door ouders genoemd, als plaatsen waar jongeren onder de achttien jaar gemakkelijk alcohol kunnen kopen. Deze 6 categorieën vormen dus op dit moment de hotspots in de gemeente Voorst. Controle op de leeftijdsgrens: Het speerpunt komt te liggen bij de controle op leeftijdsgrenzen. De controles richten zich zowel op de (weder)verstrekker als op de jongere. Op basis van de hotspots hebben wij de volgende prioritering in de controles toegekend: − − − −

Prioriteit 1: dorpsfeesten en overige jaarlijkse evenementen (waarbij in overwegende mate minderjarige jongeren aanwezig zijn); Prioriteit 2: jeugdcentra, sportkantines, slijterijen en supermarkten; Prioriteit 3: dorpshuizen; Prioriteit 4: restaurants en cafés.

Voor de controles op de leeftijdsgrens zet de gemeente de testkopermethode in. Bij de testkopermethode worden jongeren (minderjarig of meerderjarig) die niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn, ingezet om te constateren of de leeftijd goed wordt vastgesteld en of er al dan niet aan hen alcohol wordt verkocht of verstrekt. De boa van de gemeente neemt de testkoper(s) mee en laat deze een aankooppoging doen. De boa observeert de aankooppoging en wanneer hij of zij constateert dat de leeftijd niet op de juiste manier wordt vastgesteld, treedt de gemeente handhavend op volgens de sanctiestrategie. De controle wordt uitgevoerd in burgerkleding. Sanctiestrategie Voor de opbouw van de sanctiestrategie is zowel het gezondheidsperspectief als het openbare orde en veiligheidsperspectief van de Alcoholwet leidend. Op basis hiervan zijn de bepalingen uit de Alcoholwet ingedeeld in drie risico-categorieën:

- 14 -

Categorie A

Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn van minder ernstige aard. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om administratieve vereisten.

Categorie B

Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen, maar er is geen sprake van een acute (gevaar)situatie.

Categorie C

Overtredingen van bepalingen in deze categorie zijn ernstige overtredingen, die direct van invloed zijn op de gezondheid (van jongeren) en/of openbare orde.

Bij iedere categorie hoort een bepaald sanctiestappenplan. Dat wil zeggen dat elke categorie een eigen sanctieopbouw (1e, 2e, 3e overtreding) heeft, waarbij de overtredingen van bepalingen in een hogere categorie zwaarder bestraft worden. Kortom, op overtredingen die direct van invloed zijn op de gezondheid of de openbare orde (zoals de leeftijdsgrens en dronkenschap) wordt zwaarder ingezet dan administratieve overtredingen. Het sanctiestappenplan en de categorisering is opgenomen in de bijlagen van dit preventie- en handhavingsplan. Overtreding leeftijdsgrens Gaat het om een overtreding met betrekking tot de leeftijdsgrens? Dan hanteren wij in ieder geval het volgende stappenplan: Bestuursrechtelijke sancties 1e overtreding (binnen een jaar)*

Waarschuwing + extra controlemoment.

2e overtreding (binnen een jaar)*

Bestuurlijke boete. Gaat het om een paracommerciële instelling? Dan is het barpersoneel en/of de vrijwilligers verplicht een fysieke Instructie verantwoord Alcoholschenken (IVA)-training te volgen bij Tactus.

3e overtreding (binnen een jaar)*

Bestuurlijke boete + waarschuwing intrekken vergunning of ontzegging alcoholverkoop.

4e overtreding (binnen een jaar)*

Intrekking vergunning of ontzegging alcoholverkoop.

*Gaat het om een overtreding met betrekking tot de leeftijdsgrens bij een evenement? Dan geldt de termijn van een jaar niet. In die gevallen kijken we naar de opvolgende edities van het evenement. Strafrechtelijke sancties Daarnaast kan op basis van een aantal artikelen in de Alcoholwet (alleen) strafrechtelijk worden opgetreden door middel van het opmaken van een proces-verbaal.

3.3.

Educatie en communicatie

In de omgeving van jongeren en jongvolwassenen staan drie doelgroepen centraal die invloed kunnen hebben op het alcoholgebruik van jongeren: − − −

Alcoholverstrekkers Scholen Ouders

Deze doelgroepen hebben niet altijd voldoende kennis van de risico's van alcohol voor jongeren en/of zij weten niet hoe zij kunnen bijdragen aan het voorkomen van (problemen door) alcoholgebruik. Daarom vormen zowel bewustwording van de risico's als het bieden van handelingsperspectief een rode draad in de educatieve interventies die worden ingezet. Alcoholverstrekkers Verstrekkers van alcohol zijn verantwoordelijk voor de naleving van de Alcoholwet en aanvullende lokale regelgeving. Van hen wordt verwacht dat ze de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcohol kennen en naleven, evenals het verbod op wederverstrekking, het verbod op doorschenken bij dronkenschap en het toelaten van personen in kennelijke staat van dronkenschap in een onderneming, een vereniging of een evenement. Verschillende typen professionals zijn hierbij - 15 -

betrokken: bedrijfsleiders, filiaalmanagers, barpersoneel, barvrijwilligers, portiers, caissières, et cetera. Training Belangrijk is vooral dat een alcoholverstrekker zich bewust is van zijn/haar verantwoordelijkheid en weet hoe te handelen, ook wanneer een klant weerstand laat zien. Om alcoholverstrekkers hierin te begeleiden en op te leiden zijn trainingsprogramma's ontwikkeld voor medewerkers van horeca, slijterijen, studentenverenigingen en sportverenigingen. Diploma Sociale Hygiëne Voor horecabedrijven, paracommerciële instellingen en verenigingen is het volgens de Alcoholwet verplicht om te beschikken over een diploma Sociale Hygiëne. Het gaat hierbij om verenigingen en instellingen die bijvoorbeeld wel alcohol schenken, maar waarbij horeca niet tot de primaire functie behoort. Denk dan bijvoorbeeld aan sportverenigingen waar alcohol wordt geschonken of studentenverenigingen. Vrijwillige IVA-trainingen In samenwerking met Tactus verslavingszorg gaan wij, als gemeente, op een vrijwillige basis Instructie Verantwoord Alcoholgebruik (IVA)-trainingen verzorgen voor verenigingen en stichtingen, die evenementen organiseren, waardoor barmedewerkers- en vrijwilligers leren hoe zij verantwoord alcohol kunnen schenken. Wij gaan deze trainingen jaarlijks verzorgen voor een selectie van verenigingen en stichtingen, die evenementen organiseren waar alcohol zal worden geschonken.

Deze trainingen zullen gratis zijn voor de verenigingen en stichtingen die geen overtredingen van de Alcoholwet begaan. Het gaat om een fysieke training die wordt verzorgd in groepen van 15 personen. Voor deze training wordt een trainer van Tactus verslavingszorg ingezet. Verplichte IVA-trainingen Wanneer er na een tweede overtreding van de Alcoholwet een bestuurlijke boete wordt opgelegd aan de vergunninghouder van een alcoholwetvergunning voor paracommerciële instellingen, is de vergunninghouder verplicht om de barmedewerkers- en/of vrijwilligers een fysieke Instructie verantwoord Alcoholschenken (IVA)- training te laten volgen bij Tactus verslavingszorg. Wanneer er verplicht een IVA-training moet worden gevolgd, zullen deze kosten voor de rekening van de vergunninghouder zelf zijn. Communicatie In de gemeente Voorst sluiten we met onze communicatie aan zowel nationale communicatie en campagnes als daarnaast onze lokale communicatie die aansluit bij lokale activiteiten. Nalevingscommunicatie omvat alle vormen van communicatie (media, persoonlijk, internet etc.) die gericht is op het stimuleren van naleving. Het doel is dus om de naleving van wet- en regelgeving te bevorderen.

Dit doen we onder andere door te communiceren over toezichtresultaten om hiermee de subjectieve pakkans te vergroten en door het aansluiten bij landelijke campagnes, zoals Nix18, Ik pas of lokale campagnes zoals 'Zien drinken, doet drinken'. Onderwijs De school is een belangrijke pedagogische omgeving voor jongeren. De preventieafdeling van Tactus verslavingszorg bespreekt daarom in samenwerking met de GGD met scholen hoe zij volgens de wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen verslavingspreventie (Onrust e.a., 2016) aan alcoholpreventie kunnen werken. Er wordt regelmatig met scholen in gesprek gegaan over welke knelpunten er spelen. Op basis hiervan kunnen scholen gebruik maken van het aanbod activiteiten en interventies van Tactus. Door de schoolomgeving en alle school gerelateerde activiteiten alcoholvrij te houden, ondersteunt het onderwijs NIX18 en de norm dat alcoholgebruik niet vanzelfsprekend is. In de toekomst worden scholen betrokken tijdens de periodieke evaluatiebijeenkomsten met samenwerkingspartners zoals de GGD, Tactus verslavingszorg, Alcoholwet boa's, jongerenwerk en de politie. Zo kunnen wij op een nog efficiëntere manier samenwerken en aan preventie werken. Ouders en de thuissituatie Alcoholopvoeding Ouders onderschatten vaak hoeveel hun kinderen drinken.

Vaak wordt gedacht dat gedrag van jongeren volledig wordt bepaald door vrienden en leeftijdsgenoten, terwijl ouders ook nog invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kinderen (van der Vorst e.a., 2006; Smeets e.a., 2019). Door bijvoorbeeld het stellen van regels en de beschikbaarheid van alcohol in huis te beperken, - 16 -

hebben ouders invloed op het alcoholgebruik van jongeren. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van ouders die geen duidelijke regels hebben afgesproken en geen leeftijdsgrens hebben gesteld voor het drinken van alcohol op een jongere leeftijd beginnen met drinken. Ze drinken bovendien vaker dan jongeren waarvan de ouders wel een leeftijdsgrens hebben gesteld. Naast het stellen van regels zijn andere beschermende factoren belangrijk: voorbeeldgedrag, een goede band tussen ouder en kind en een autoritatieve opvoedstijl. Bij deze opvoedstijl wordt het stellen van regels gekoppeld aan warmte en betrokkenheid. Een slechte ouder-kind relatie, psychische problematiek en/of middelengebruik van de ouders zijn risicofactoren. In samenwerking met preventieprofessionals en het onderwijs worden adviezen voor alcoholopvoeding aan ouders aangeboden. Op lokaal niveau gaan we ouders vooral informeren. We willen ouders bewust maken van de negatieve effecten en de risico's van alcoholgebruik bij minderjarige kinderen en daarnaast handvatten aanbieden in bijvoorbeeld het grenzen stellen. Dit doen we bijvoorbeeld door een voorlichtingsavond te organiseren. Uitgaansopvoeding Ouders kunnen ook invloed hebben op het alcohol gebruik van hun kinderen door afspraken te maken over bijvoorbeeld hoe vaak jongeren uit mogen gaan en hoe laat zij thuis moeten zijn.

Via verschillende kanalen (GGD, preventieafdeling van Tactus, Centrum voor Jeugd en Gezin, lokale media, ouderavonden op scholen en in sportverenigingen) en ondersteunende websites zoals www.hoepakjijdataan.nl en www.helderopvoeden.nl worden ouders voorgelicht over uitgaansopvoeding. Daarnaast wordt op voorlichtingsavonden voor ouders dit onderwerp ook belicht.

3.4.

Verbinding preventie en handhaving

Om het effect van afzonderlijke handhavings- of preventieve interventies te versterken worden deze zoveel mogelijk in samenhang ingezet. Daarnaast kiest de gemeente voor het inzetten van op wetenschappelijke inzichten gebaseerde integrale aanpakken. Zie onderstaande tabel voor (de combinatie van) maatregelen en integrale aanpakken die de gemeente inzet om de doelstellingen van dit plan te behalen. Maatregelenmatrix De tabel schetst een overzicht van de maatregelen die de gemeente de komende vier jaar per beleidspijler en per setting inzet. Toezicht en Handhaving

Regelgeving

Educatie

Detailhandel

• Toezicht leeftijdsgrens (mogelijk met testkopers) • Handhavingsstappenplan

• Leeftijdsgrens

Horeca

• Toezicht leeftijdsgrens (mogelijk met testkopers) • Toezicht doorschenken/ aanwezigheid dronken personen • Toezicht happy hours • Handhavingsstappenplan

• Leeftijdsgrens • Verbod op aanwezigheid dronken personen en doorschenken • Happy hours beperken

• Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels • Training barpersoneel • Nalevingscommunicatie • Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels • Training barpersoneel (o.a. IVA) • Nalevingscommunicatie

- 17 -

Integrale aanpak

• Aanpak dronkenschap en doorschenken

Evenementen

• Toezicht leeftijdsgrens (met testkopers) • Toezicht doorschenken/ aanwezigheid dronken personen • Handhavingsstappenplan

Thuis/ouders

Sport en andere paracommerciële verstrekkers

• Toezicht leeftijdsgrens (mogelijk met testkopers) • Toezicht doorschenken • Toezicht sterke drank • Handhavingsstappenplan

Scholen

Openbare ruimte/ Algemeen

• Toezicht bezit alcohol onder de 18 jaar • Toezicht openbaar dronkenschap • Toezicht wederverstrekking

• Leeftijdsgrens • Verbod op doorschenken • Aanvullende eisen t.a.v. ontheffing Alcoholwet bij evenementen

• Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels • Training barpersoneel (o.a. IVA) • Nalevingscommunicatie

• Aanpak dronkenschap en doorschenken • Alcoholbeleid op evenementen leidraad gemeenten

• Ouderlijke regels over NIX18

• Voorlichting aan ouders over alcohol- en uitgaansopvoeding: regels stellen en handhaven • Communicatie over risico's van alcohol, opvoedvaardigheden, Alcoholwet en alcoholregels • Training barvrijwilligers (o.a. IVA) • Nalevingscommunicatie • Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels

• Voorlichting in samenwerking met preventie en handhavingspartners

• Scholen informeren over belang van alcoholvrij schoolbeleid – o.a. schoolreisjes, eindexamen etc. • Overleg scholen over alcoholvoorlichting aan ouders • Communicatie over alcoholvrije schoolomgeving • Communicatieplan • Campagne: Ik Pas Nix18

• Jaarlijks gesprekken tussen Tactus en school • Scholen betrekken in de lokale voorlichting

• Leeftijdsgrens • Verbod op aanwezigheid dronken personen doorschenken • Schenktijden beperken • Schenken van sterke drank beperken • Alcoholvrije schoolomgeving en -activiteiten

• Verbod aanwezig hebben alcohol onder de 18 jaar • Verbod openbaar dronkenschap • Verbod wederverstrekking

- 18 -

• Dronkenschap en doorschenken • Alcoholbeleid in sportkantines

4. Uitvoering en evaluatie Bij het tot stand komen van het Preventie- en Handhavingsplan zijn verschillende gemeentelijke afdelingen betrokken en Tactus. Hieronder staat een beschrijving van de organisatiestructuur en de belangrijkste samenwerkingspartners.

4.1.

Samenwerking met externe partners

In het Preventie- en Handhavingsplan heeft de gemeente een coördinerende en deels uitvoerende rol. Op een integraal dossier als het alcoholbeleid is betrokkenheid en samenwerking essentieel voor een goede uitvoering. De volgende externe partners zijn daarbij concreet in beeld. Zij zijn allen gesprekspartner bij de probleemanalyse, evaluatie, planvorming en uitvoering. Daarnaast kunnen zij specifieke rollen hebben, zoals: Partner

Taak

Politie/BOA

Hotspots in kaart brengen, veiligheid tijdens inspecties, jongeren vragen naar ID en eventuele samenwerking met betrekking tot de aanpak van doorschenken vanuit het Wetboek van Strafrecht en openbare dronkenschap (artikel 252 resp. 453).

Ondernemers/ verenigingen

Nalevingsommunicatie, meedenken over ontwikkeling van systeem ter bevordering van naleving, training personeel/vrijwilligers.

Scholen

Jaarlijks overleg over intern schoolbeleid (bij voorkeur met schoolleiders) en over informatievoorziening richting ouders.

Gezondheidsorganisaties en jongerenwerk

Partners als de GGD, Tactus verslavingszorg, wijkteams en het jongerenwerk kunnen bijdragen aan de probleemanalyse en bij de ontwikkeling en uitvoering van educatieve interventies.

4.2.

Organisatie en uitvoering

Om de voortgang van de uitvoering te monitoren wordt de volgende overlegstructuur opgezet: Organisatiestructuur Preventie- en Handhavingsplan

Kernteam

Leden:

Taken

Preventie:

-

-

Beleidsadviseur Jeugdgezondheidszorg Beleidsadviseur Publieke gezondheid

Handhaving: -

4.3.

Beleidsadviseur openbare orde en veiligheid Beleidsadviseur veiligheid en crisisbeheersing, Juridisch beleidsadviseur Handhaving BOA's

-

Monitoren voortgang preventie- en handhavingsplan Bespreken ontwikkelingen Knelpunten doornemen Voortgang coördineren en monitoren Opstellen preventie- en handhavingsplan (iedere vier jaar)

Evaluatie

Kritisch evalueren is een belangrijk onderdeel van dit Preventie- en Handhavingsplan. Om de kwaliteit van onze aanpak hoog te houden en waar nodig tijdig bij te stellen, gebruikt de gemeente de volgende evaluatiecyclus: − − −

Elk jaar wordt er geëvalueerd hoe het aanbieden van gratis IVA-trainingen aan verenigingen en stichtingen die evenementen organiseren is verlopen en hoe dat is bevallen. Elke twee jaar komen daarbij de nalevingscijfers uit het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens. Elke vier jaar vindt een uitgebreide evaluatie plaats op basis van beschikbaar onderzoek en input van samenwerkingspartners. Hierbij worden de realisatie van activiteiten, effecten van beleid en achterliggende verklaringen op een rij gezet. Op basis hiervan kan vastgesteld worden in hoeverre het beleid de gewenste uitkomsten heeft opgeleverd en op welke punten het beleid bijgesteld dient te worden.

- 19 -

Bijlage 1: Stappenplan sancties overtreding Alcoholwet (bestuursrechtelijk) Overtreding

Stap 1: actie na eerste overtreding

Stap 2: actie na tweede overtreding

Stap 3: Actie na derde overtreding

Stap 4: Actie na vierde overtreding

1. Alcoholhoudende drank verstrekken voor gebruik ter plaatse zonder vergunning voor het horecabedrijf (art. 3 Alcoholwet)

Waarschuwing

Bestuurlijke boete + aanschrijven voornemen tot opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/per dag met een maximum van € 10.000

Opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/per dag met een maximum van € 10.000

Aanschrijven voornemen tot opleggen last onder bestuursdwang (sluiten inrichting)

2. Verstrekken van sterke drank voor gebruik elders dan ter plaatse zonder vergunning voor het slijtersbedrijf (art. 3 Alcoholwet)

Waarschuwing

Bestuurlijke boete + aanschrijven voornemen tot opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/ per dag met een maximum van € 10.000

Opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/per dag met een maximum van € 10.000

Aanschrijven voornemen tot opleggen last onder bestuursdwang (sluiten inrichting)

3. In strijd handelen met in de gemeentelijke verordening gestelde regels (artikel 4 Alcoholwet)

Waarschuwing

Bestuurlijke boete

Voornemen tot opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/per dag met een maximum van € 10.000

Opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/per dag met een maximum van € 10.000

4. Niet naleven van het reglement als bedoeld in artikel 9, lid 1 Alcoholwet

Waarschuwing

Bestuurlijke boete

Voornemen tot opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/per dag met een maximum van € 10.000

Opleggen last onder dwangsom van € 1.000 per geconstateerde overtreding/per dag met een maximum van € 10.000

5. Verstrekken van alcoholhoudende drank aan personen onder de achttien jaar (artikel 20, lid 1 Alcoholwet)

Bestuurlijke boete

Bestuurlijke boete + waarschuwing intrekken vergunning

Vergunning intrekken en voornemen sluiten inrichting (last onder bestuursdwang) Daarna: sluiten inrichting (last onder bestuursdwang)

= Leeftijdsgrenzencontrole 6. Geen leidinggevende aanwezig in horeca- of slijtlokaliteit of personen jonger dan achttien jaar werkzaam (artikel 24, leden 2,3 en 4 Alcoholwet)

Waarschuwing

7. Geen leidinggevende of barvrijwilliger aanwezig in een horecalokaliteit of personen jonger dan achttien jaar werkzaam (art. 24, leden 2,3 en 4 Alcoholwet)

Waarschuwing

Bestuurlijke boete

Bestuurlijke boete + waarschuwen intrekken vergunning

Vergunning intrekken Daarna: voornemen sluiten inrichting (last onder bestuursdwang)

Bestuurlijke boete

Bestuurlijke boete + waarschuwen intrekken vergunning

Vergunning intrekken Daarna: voornemen sluiten inrichting (last onder bestuursdwang)

- 20 -

8. Het zonder alcoholwetvergunning aanwezig hebben van alcoholhoudende drank in een ruimte, die voor het publiek geopend is (art. 25, lid 1 sub a Alcoholwet)