Presentatie variantenstudie

IBB regio Stedendriehoek toelichting op gebiedsbiografie, brede welvaart en variantenstudie

6 januari 2026 M. Jansman & W. IJsseldijk 1

Inhoud Ontwikkelperspectief: op welke manier kan het accommoderen van de ​verstedelijkingsopgave ook leiden tot het versterken van de Brede Welvaart in de regio Stedendriehoek in 2050? 1. Terugblik & doorkijk 2. Gebiedsbiografie 3. Brede welvaart 4. Variantenstudie • Niet kiezen tussen de varianten; • Wat wil je meegeven aan de volgende gemeenteraad?

5. Reactie vanuit de gemeente Voorst 2

1. Terugblik: ontwikkelperspectief • Tot nu toe • Regio arrangement in 2023 • Contourenschets Verstedelijking in Balans in 2024 • 3 principes: 1. 2. 3.

natuurlijk systeem als basis identiteit is leidend zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik

• Ontwerp Nota ruimte • Zienswijze tot 15 december 2025 (ingediend 9/12) • Vaststelling beoogd in 2026 3

1. Terugblik: regionale opbrengst contourenschets Gedragen:

Schuurpunten:​

• Concentratie in de steden biedt kansen voor jongeren​

• Concentratie van groei in de steden versus evenredige ontwikkeling in de kernen ​

• Beperken van negatieve landschappelijke gevolgen van schaalvergroting. ​ • Behoud van (dorpse) identiteit. Kernen niet aan elkaar laten groeien. ​ • Inbreiding voor uitbreiding, menging van functies en zuinig op groen. ​ • Grootschalige bedrijventerreinen positioneren aan stad en corridors, niet in het groene middengebied; Meeste aandacht naar fiets en openbaar vervoer; ​ • Verbondenheid met omliggende regio’s ​ • Groen en blauw (inclusief stille natuur) groeien mee, voldoende ruimte voor de IJssel. ​ 4

• Ontwikkelen rondom OV en fiets versus ook de auto niet vergeten​ • Voorst en Brummen als groene hart versus een te onderzoeken schaalsprong voor wonen en bedrijvigheid IJssel als barrière versus extra bruggen ​ • Sprong over de IJssel versus uiterwaarden van de IJssel inrichten voor waterveiligheid; ​ • Wel of niet een schaalsprong in Lochem.

1. Doorkijk Tussenproducten

Planning

• gebiedsbiografie (identiteit)

 18 november 2025 Raad- en statenconferentie

• variantenstudie (stedenbouw) • dashboard verstedelijking & effectbepaling • afwegingskader brede welvaart

Ontwikkelperspectief • ontwerp • gemeenteraad oordeelsvormend • definitief • gemeenteraad besluitvormend • nota ruimte 5

 bestuurlijke besluitvorming BO RR 19 december 2025  jan-feb 2026 Raden & Staten opiniërend  beoordeling expertpanel 19 december 2025  opgestart in 2026, bouwstenen (verdiepende onderzoeken) verwachting rond de zomer  2e helft 2026 ontwerp bij raden

2. Inzichten uit de gebiedsbiografie

6

3 tijdsvensters: 1. Natuurlijke landschappen en prehistorische bewoningen (<500 na Chri.) • het natuurlijk (water)systeem is ingeklemd tussen de stuwwallen van de Veluwe en de Sallandse Heuvelrug én van het Plateau van Winterswijk 2. Middeleeuwse dorpslandschappen en de opkomst van steden (500-800 na Chr.) • Enkdorpen en groei van de Hanzesteden • aanleg van landgoederen 3. Moderne landschappen en verstedelijking (1800 na Chr.) • vanaf de late middeleeuwen hebben Deventer, Zutphen en Lochem een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de Stedendriehoek. • door aanleg van infrastructuur zoals spoor, wegen en kanalen ontwikkelde andere dorpen zich ook. • ruilverkaveling

3. Brede welvaart: experts • Henri de Groot; Hoogleraar Regionaal Economische Dynamiek, Vrije Universiteit Amsterdam • Gert Jan Hospers; (bijzonder hoogleraar): Transitie in stad en regio, Radboud Universiteit Nijmegen • Elyze Storms-Smeets, bijzonder hoogleraar Gelderse geschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen • Steffen Nijhuis; Hoogleraar Landscape-based Urbanism, TU Delft • Anet Weterings; Wetenschappelijk onderzoeker, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) • Verdiepende sessie volgt in de loop van 2026 7

Variantenstudie

8

Variant 1

Constatering • Huidige voorzetting van de plannen: 48.000 woningen; nog 8.000 vinden. Veelal zijn de plannen hard, dus realistische variant. • Geen hoog stedelijke voorzieningen, wonen/werken veelal geprioriteerd boven groen en blauw, afhankelijkheid banen van autolocaties, capaciteitsuitbreiding autoinfra, geen mobiliteitstransitie, inwonerkrimp in de bestaande buurten, 2.000 ha landbouwgebied nodig. • ‘Verdunning’ stedelijk gebied en concurrerende woonmilieus, verspreide ruimtelijke 9 ontwikkeling

Variant 2

Constateringen

• 40.000 woningen en 30 á 35.000 banen: a. Inbreiding, naoorlogse buurten b. Uitbreiding OV-netwerk: Veluwesche lijn en ook station Teuge.

• Gebruik gemaakt van de ruimte bij intercity- en sprinterstations, logica met energie-aansluitingen • Inbreiding en groei om de dorpse leefkwaliteit op peil te houden. Netto inwonerkrimp wordt tegengaan. • evenredige ontwikkeling, geen echte stedelijke voorzieningen, schaalsprong ook in Lochem, gebiedsontwikkeling als motor voor groen/blauw. Investeringen vooral in OV en fiets. Schuiflocaties bedrijvenareaal aan A50, A1, Twentekanaal en IJssel. 5001.250 ha aan landbouwgebied nodig

10

• Lightrail optimalisatie vraagt om een groter stedelijk programma. Tot dusverre tegenvallend effect op automobiliteit. Wel afhankelijk van situering werkgelegenheid en aantallen nieuwe stations.

Variant 3 Constateringen • Stedelijke schaalsprong: grootstedelijkheid door toevoeging 60.000 woningen en 50.000 banen • Gaat uit van het principe van nabijheid, Apeldoorn, Deventer en Zutphen compact, sprong over de IJssel in combinatie met meer ruimte voor de rivier. • Autobruggen, fietsbruggen, 600 ha landbouwgebied nodig, geen schaalsprong Lochem. Station Klarenbeek wordt verplaatst naar Apeldoorn West. Geen grote gebiedsontwikkelingen in de dorpen. • Impuls aan de mobiliteitstransitie • Stedelijke schaalsprong vraagt om uitplaatsen productiemilieus 11

Inzichten verkregen op basis van dashboard verstedelijking

• Ontwikkeld door college van rijksadviseurs in 2018 • Toegepast in oa regio Zwolle

• een instrument dat helpt bij het maken van beleidskeuzes over waar en hoe nieuwe woningen gebouwd moeten worden, door de maatschappelijke meerwaarde te visualiseren. • Inzichten thematisch te raadplegen via deze link 12

Inzichten (1) • Steden (en dorpen) hebben nu een lage(re) dichtheid • Ruimte voor werk is cruciaal binnen de stad. Vraagt om ruimtelijke effficiëntie. 70% bedrijventerreinen is mengbaar (afhankelijk van milieucategorieën). • Groeiruimte productiemilieus logische plek (knooppunt A50/A1) • Vliegveld Teuge, bedrijventerrein Engelenburg, gebiedsvisie De Kar conform opbrengstnotitie

• Ruimte voor de rivier moet in alle varianten. Wat voor regio wil je op economisch vlak zijn? Heb je daar grip op? • Demografische ontwikkelingen komen onvoldoende aan bod • Leidt meer hoogstedelijk wel echt tot minder autogebruik vanwege nabijheid (2,5 km)? Dit vraagt om zorgvuldig ruimtegebruik (inbreiden ook met werklocaties). • Aandacht voor voorzieningen zou focus op maatschappelijke voorzieningen moeten liggen, dit vraagt regionale afstemming. 13

Inzichten (2) • Groen groeit mee moet in elke variant randvoorwaardelijk zijn (ipv kan). Ruimte voor groen&blauw in stedelijk gebied nodig. • Veluwe en IJsselvallei als nationaal park, staat op gespannen voet met nieuwe infra. • Qua energie-efficiëntie belangrijk om energievragers zo dicht mogelijk op onderstations te situeren. Grote energieaansluitingen (380kv) zijn niet in onze regio (wel in Groene Metropool Regio), onderstations vooral op de Veluweflank en Deventer. Die zijn relatief makkelijk uit te breiden. Maar lenen zich minder goed voor grootschalige stedelijke ontwikkelingen. • Inbreiden en herstructureren werkt alleen als er maar beperkt wordt uitgebreid. • Enkel (nieuwe) oeververbindingen voor langzaam verkeer is een niet realistisch mobiliteitsbeeld 14

Aanscherping nodig opbrengst contourenschets? Ons voorstel:

• Algemeen: perspectief dat past bij het karakter en de kenmerken van de regio, de IJsselvallei en het oosten. Vanuit realisme en daadkracht. • Woonopgave aanvullen met belang en mogelijkheden van herstructurering van bestaande (en verouderde) woonwijken • Belang van demografische ontwikkelingen benadrukken • Water en bodem sturend aanvullen: laag gelegen gebied of gebieden met een hoge kweldruk grootschalige ontwikkelingen niet mogelijk zijn (poffertjespan). • Stroomlijning tussen beleid hogere overheden (Nota ruimte en omgevingsvisie provincie Gelderland). • Inzicht noodzakelijk in de kwalitatieve vraag voor de economie in 2050 is • Luchthaven ook een regionale maatschappelijke opgave op gebied van zorg en veiligheid (lifeliner). • Actualiseren van de tekst, waaronder de inleiding

15

Meegeven? Reactie vanuit de gemeente Voorst: • • •

Voor reces vraag voorgelegd via de griffiebrief Deze week nog reacties nasturen aan de griffie College komt met raadsvoorstel eind januari

Vragen? Neem gerust contact op! 16