Overzichtsdocument Bewonersgroep Besluitvorming Het Fliertdal van 5 februari 2021

Besluitvorming Het Fliertdal 2005-2015: natuur- en landschapsontwikkeling, met extensief recreatief medegebruik In de Ruimtelijke toekomstvisie Voorst uit 2005 staat: ‘Het Fliertdal vormt een belangrijke ruimtelijke schakel binnen het gebied (het Groene Carré, red.), zowel in ecologisch, landschappelijk en recreatief opzicht. Aan de landschappelijke en ecologische versterking van het beekdal wordt gewerkt. Waar mogelijk kan dit samengaan met extensief te gebruiken recreatieve paden.’[1]1 De ecologische doelen voor het Fliertdal volgen uit de aanwijzing van het Fliertdal als ecologische verbindingszone (EVZ) volgens de modellen Winde en Kamsalamander. ‘Voor het model Winde zijn vooral stromend water, vispasseerbaarheid van stuwen en een goede leef-, opgroei- en paaibiotoop van belang. De oevers moeten natuurvriendelijk worden ingericht en minimaal elke 3 km moet een stapsteen van 1 tot 2 ha worden ingericht als paaien opgroeibiotoop. Voor het model Kamsalamander wordt langs de Fliert een corridor ontwikkeld als natuurvriendelijke oever. Per kilometer wordt minimaal één stapsteen ingericht met een oppervlakte van 1 ha.

De stapsteen bestaat uit een combinatie van een visvrije poel met aangrenzend hakhout.’[10] Omdat voor het zuidoostelijke deel van Twello ook een woningopgave van zo’n 350 woningen is geformuleerd stelt de gemeente in 2007 een beknopte gebiedsvisie “De Schaker” op. ‘Tegelijkertijd met de woningbouwontwikkeling ziet gemeente Voorst een kans om het aangrenzende Fliertdal op te pakken en te ontwikkelen tot een robuuste groen/blauwe bufferzone.’ [2] Op 18 oktober 2007 wordt deze visie door DSlandschapsarchitecten gepresenteerd aan provincie Gelderland en waterschap Veluwe, die samen verantwoordelijk zijn voor realisatie van de EHS. Gemeente Voorst vraagt provincie en waterschap om (financieel) te participeren. Provincie Gelderland zegt dat ‘dit project een impuls kan geven aan de feitelijke realisatie van de EVZ (ecologische verbindingszone, red.) de Fliert. Doelstelling van dit beleid is dat de Fliert een geschikt leefgebied wordt voor met name de kamsalamander, wat o.a. inhoudt dat op aanliggende gronden poelen worden gerealiseerd en dat de beek een natuurlijker inrichting en beloop krijgt. Naast dat dit belangrijk is voor de natuurwaarden, wordt het gebied ook aantrekkelijker voor wandelingen door het gebied.’ [3] De provincie geeft aan te kunnen subsidiëren en graag bereid te zijn deel te nemen in de werkgroep die de visie nader uit zal werken.

Waterschap Veluwe ‘is van mening dat de benaderingswijze en de uitgangspunten in de gebiedsvisie goed aansluiten bij de wateropgaven voor de Fliert. U stelt dat in het Fliertdal watermaatregelen en ecologie voorrang krijgen, gecombineerd met (ondergeschikt) recreatief medegebruik.’[4] Het waterschap wil graag nauw betrokken blijven bij de verdere uitwerking en planning van werkzaamheden en kan en wil financiële middelen ter beschikking stellen. Gemeente Voorst brengt de ontwikkeling/realisatie ecologische verbindingszone FliertdalIJsseluiterwaarden in het Regiocontract Stedendriehoek 2008-2011 in. ‘In het kader van de uitbreiding (van woningen, red.) is het gebied Twello Zuid Oost in beeld om in een programma van 350 woningen te voorzien. Naast de harde “rode” opgave wordt tegelijkertijd 1

Bijlagen aangegeven met [bijlagenummer]

nagedacht over de groene randen van het gebied. In de primaire planfilosofie is het uitgangspunt dat het bouwen van woningen gelijk op moet gaan met het bouwen van het landschap (...) Het versterken van de “groene” (lees, ecologische, landschappelijke, natuurlijke, recreatieve en belevings-) waarde van de Fliert is ook in het kader van de verdere versterking van het groene carré van belang. (...) Een gelijktijdige en samenhangende ontwikkeling van “rood” (Twello zuidoost), “groen” en “blauw” raakt bij uitstek de centrale ambitie van de stedendriehoek om met nieuwe verstedelijking positief mee te bouwen aan een hogere landschappelijke kwaliteit (...) voor de financiering is aangegeven dat op voorhand een eigen bijdrage van €500.000,- wordt ingebracht. Een cofinanciering door de provincie van nog eens €500.000,- is wenselijk.’[5] 26 November 2007 legt wethouder Bink aan de raad uit ‘dat het regiocontract bedoeld is om middelen binnen te halen.

Het lijkt erop dat de gemeente hiervoor weinig middelen ter beschikking hoeft te stellen (...) De genoemde 500.000 euro voor het Fliertdal zal voor rekening komen van de projectontwikkelaar.’[6] Het regiocontract wordt op 23 april 2008 door GS van Gelderland bekrachtigd en gemeente Voorst krijgt vanuit de Regio Stedendriehoek over meerdere jaren €500.000 voorschot voor de ontwikkeling van EVZ Fliertdal.[7, 8, 9, 16] DS landschapsarchitecten werkt de visie op het Fliertdal nader uit. Op 20 mei 2009 stelt het college de beleidsvisie Het Fliertdal; Twello vast. ‘De gemeente wil in samenwerking met de gebiedspartijen de landschappelijke beleving, de waterkwaliteit en de biodiversiteit van het fliertdal verbeteren. Het rode spoor van de woningbouwopgave “De Schaker” dient als drijvende kracht voor het groen/blauwe spoor gericht op landschappelijke kwaliteit, ecologische doelstellingen, specifieke wateropgaven en recreatief medegebruik (...) De beleidsvisie Het Fliertdal; Twello stelt het landschappelijk kader vast dat kan worden beschouwd als een Landschappelijk Programma van Eisen. Dit kader vormt het uitgangspunt waarbinnen de sectoren ecologie, water, landbouw en recreatie zich kunnen ontwikkelen.’[9] In hoofdstuk 6 van Het Fliertdal; Twello wordt dat landschappelijk kader beschreven[10]. De beekloop krijgt meer de ruimte met ecologisch ingerichte en beheerde oevers.

Op verschillende plekken langs de beek worden moerasachtige zones gerealiseerd. Langs de beek ontstaan kleinschalige hakhoutbosjes, hier en daar liggen kleine, vochtige hooilandjes. Het beekdal blijft voor het grootste deel agrarisch. Tussen de kavels worden heggen en houtwallen aangeplant. Om het dal beter doorwaadbaar te maken worden nieuwe recreatieve paden aangelegd. In Figuur 1 zijn deze paden ten noorden van de Voordersteeg aangegeven. Er komen geen fietspaden in het Fliertdal, m.u.v. het Voorsterdorpenpad.

Het fietspad Voorsterdorpen pad sluit aan op het Schakerpad

Figuur 1 overzicht wandel- en fietspaden in het Flierdal ten noorden van de Voordersteeg

Waterschap Veluwe is zo enthousiast over de visie dat ze besluit om financieel te participeren: het waterschap reserveert €1.000.000 voor de verdere ontwikkeling van de natte ecologische verbindingszone de Fliert. De co-financiering bedraagt 25% van de kosten voor de inrichting van natuurvriendelijke oevers en stapstenen.[13] Vanwege de samenhang tussen de woningbouwlocatie De Schaker en het aangrenzende Fliertdal stelt DS landschapsarchitecten voor gemeente Voorst in 2009 het Masterplan De Schaker op (titel: Twello “De Schaker” gebiedsvisie, landschapsplan, stedenbouwkundig masterplan). In het plan is vanuit een landschappelijke onderlegger een stedenbouwkundig masterplan en een landschapsplan opgesteld. Dat landschapsplan betreft de hoofdlijnen van Het Fliertdal; Twello en verwijst ook naar dat document. De toekomstvisie op het gebied luidt: ‘In de toekomst blijven het Fliertdal en de landgoederen de ruimtelijke dragers. Kleinschaliger agrarisch grondgebruik blijft het Fliertdal ruimtelijk domineren. Dit geeft sfeer, identiteit maar vooral betekenis aan het gebied en houdt zo het landelijk karakter in stand. De Fliert kan, met een bredere bedding en meer opgaande beplanting, de ruimte krijgen uit te groeien tot een echte beek en de hernieuwde levensader van het gebied worden. Nieuwe paden maken het dal voor iedereen toegankelijk.

Door nieuwe Fliertheggen rond de percelen wordt het landschap kleinschaliger en daardoor recreatief en ecologisch aantrekkelijker. Op de hogere gronden kunnen houtwallen en hakhoutbosjes worden aangeplant waardoor de landgoederen niet geïsoleerd liggen maar onderdeel worden van het Fliertdal.” [11] In tabel 1 zijn de op het landschapsplan gebaseerde landschapsbeheertypen voor het Fliertdal aangegeven[12] (zie ook hierin de verwijzing naar een wandelpad en niet naar een fietspad).

Tabel 1. Landschapsbeheertypen voor het Fliertdal

De ontwikkeling van het Fliertdal binnen het regiocontract Stedendriehoek wordt door het college van B&W in 2011 aan het bestuur van Regio Stedendriehoek bevestigd: ‘Binnen het deelprogramma Ecologische verbindingszone Fliertdal wordt minimaal 8,61 ha nieuwe natuur en landschap gerealiseerd. Om het beheer en onderhoud van dit gebied te kunnen waarborgen zal de gemeente Voorst dit jaar een Fliertfonds vullen. Dat is bedoeld voor compensatie van landeigenaren voor het beheer en onderhoud van de ontwikkelde natuur en robuuste landschapselementen in het gebied, compensatie voor gronden die als gevolg van natuurontwikkeling, aangelegde landschapselementen of recreatieve toepassing niet meer gebruikt kunnen worden voor agrarische activiteiten. Het fonds heeft bij aanvang een omvang van €100.000 en zal een looptijd hebben van 15 jaar (...) Het wordt opgevoerd als gemeentelijke cofinanciering voor het deelprogramma Ecologische verbindingszone Fliertdal.’[14]

Voor het Fliertfonds wordt in 2011 een bestemmingsreserve ingesteld van €119.000.[15] Het stedenbouwkundige deel van Masterplan De Schaker is de basis voor bestemmingsplan De Schaker. Het landschappelijke deel van het masterplan, dat over het Fliertdal gaat, wordt niet in dat bestemmingsplan opgenomen maar wordt verankerd in het nog op te stellen bestemmingsplan Buitengebied. In de Nota zienswijzen op bestemmingsplan De Schaker legt de gemeente uit dat daarvoor is gekozen om snel met de gefaseerde woningbouw te kunnen beginnen, waardoor ook sneller het landschapsplan kan worden gerealiseerd. “De integraliteit voor De Schaker is weergegeven in het Masterplan, dat is gebaseerd op een landschapsplan en een stedenbouwkundig plan. De juridische verankering van het in het Masterplan op basis van het stedenbouwkundig plan ontwikkelde woongebied vindt plaats in het onderhavige bestemmingsplan. De juridische verankering voor het landschapsplan zal deel uitmaken van het bestemmingsplan voor het Buitengebied. Het landschapsplan kan worden gerealiseerd door opbrengsten die voor een aanzienlijk deel voortkomen uit de ontwikkeling van het woongebied. De ontwikkeling van het woongebied dient daarom spoedig ter hand te worden genomen. Voor de gefaseerde realisatie van de woningbouwopgave is het gewenst dat deze spoedig kan worden opgestart.

Het combineren van het stedenbouwkundige met het landschappelijke deel van het Masterplan in één integraal bestemmingsplan past niet binnen de gewenste voortgang.”[16] In figuur 2 zijn de onderlinge relaties tussen de plannen en de geoormerkte budgetten voor de ontwikkeling van natuur en landschap in het Fliertdal weergegeven.

Figuur 2 Relaties tussen plannen en geoormerkte budgetten Fliertdal en De Schaker

Na 2015: fietspaden staan centraal In de meerjarenprogrammabegroting 2016-2019 staat onder 3.1 Bouwend Voorst, onder het kopje Bestemmingsplan De Schaker: ‘Daarnaast gaan we verder met het realiseren van fietspaden in het aangrenzende Fliertdal.’ Het college geeft aan tevreden te zijn ‘Als er fietspaden in het Fliertdal (plan De Schaker) worden gerealiseerd.’[17] Op basis van de hiervoor behandelde stukken is duidelijk dat dit niet conform het vigerende beleid is. Het enige fietspad dat is voorzien in het Fliertdal is het Voorsterdorpenpad, dat aansluit op het Schakerpad. Verder zijn in Masterplan De Schaker alleen wandelpaden in het

gebied gepland. Er ligt geen ander beleid ten grondslag aan de aanleg van fietspaden in het Fliertdal, ook niet in de fietsvisie Regio Stedendriehoek uit 2012[18]. In het coalitieprogramma Samen willen, samen doen (2014-2018) is geen ambitie voor het aanleggen van fietspaden genoemd[19]. In de meerjarenprogrammabegrotingen van 2014-2017[20] en 2015-2018[21] is er nog geen sprake van een wens tot het aanleggen van fietspaden in het Fliertdal. In 2016 begint gemeente Voorst met verwerving van gronden. Op 14-07-2016 is besloten tot aankoop van een ‘perceel van 29.855 m2 en is benodigd voor de aanleg van het fietspad langs de Fliert (als verbinding tussen de Voordersteeg en Burgemeester Van der Feltzweg) (...) De aankoop is besproken met portefeuillehouder wethouders H. van der Sleen.’ De gemeente betaalt € 210.214,[22] voor de grond. In 2016 worden in een ambtelijk overleg afspraken gemaakt met het waterschap. ‘Streven is aankoop van een 15 meter brede strook met een lengte van 1,5 km, inmiddels is na ca. 5 jaar verwerving al 1 km verworven (in 2008 is de ambitie van 25 meter verlaagd naar 15 meter). De afgesproken verdeling waterschap - gemeente is 12 – 3 meter. De gemeente maakt op de 3 meter strook een fietspad van 2 meter met bermverharding. Het waterschap maakt een natuurvriendelijke oever en/of een meander in de Fliert.

De gronden zijn/worden conform afspraak verworven voor € 5,50/m 2 en voor ditzelfde bedrag overgedragen aan het waterschap (...) Combinatie schouwpad/fietspad kan her en der mogelijk zijn, [23] maar is geen uitgangspunt.’ In de bestuursrapportage 2016 wordt gemeld dat in het Fliertdal het fietspad oost-west is gerealiseerd [24] en het fietspad noord-zuid voor 2017 op de planning staat. Er zijn geen documenten gevonden over besluitvorming tot of bekostiging van aanleg van het oost-west fietspad. In de meerjarenprogrammabegroting 2018-2021 wordt gemeld: ‘In samenwerking met Waterschap Vallei en Veluwe zijn wij een project gestart om tussen de Voordersteeg en de Burgemeester Van der Feltzweg een fietsroute langs of nabij de Fliert te realiseren. Het waterschap vult gelijktijdig haar opgave in voor de Kader Richtlijn Water in de vorm van een natuurvriendelijke oever langs de beek. Deze route sluit aan op de recent aangelegde fiets-/wandelroute vanuit het plan Achter ’t Holthuis/ De Schaker. Beide plannen worden ingezamenlijkheid ontwikkeld (...) Door deze ontwikkeling ontstaat er een aantrekkelijke fiets- en wandelroute met ruimte voor landschapsherstel, natuurontwikkeling en [25] ecologie.’ Hierin beweert het college ten onrechte dat Waterschap Vallei en Veluwe samen met de gemeente een fietsroute gaat realiseren.

Ook wijkt het college af van het vigerend beleid, waarin in het Fliertdal natuur en landschap centraal staan, met daarin (extensieve) recreatieve wandelpaden. In het rond de tafel gesprek van 16-10-2017 informeert het college de raad: ‘Het fietspad langs of nabij De Fliert is een co-schap tussen gemeente en waterschap, waarbij het waterschap het merendeel van [26] de kosten voor zijn rekening neemt.’ Deze beweringen van het college zijn niet waar. Gemeente Voorst gaat het fietspad aanleggen en bekostigen. Waterschap Vallei en Veluwe zal de Fliert natuurvriendelijk gaan inrichten en bekostigt dat. In de raadsvergadering van 30-10-2017 (audioverslag, opgevraagd via voorst.raadsinformatie.nl) stelt mevrouw Boerkamp-Leisink een vraag over de bekosting van het fietspad langs de Fliert. Wethouder Van der Sleen antwoord daarop dat dit ingewikkeld is. Het Fliertdal is een project van €1.026.100, dat is opgebouwd uit €500.000 van gemeente Voorst, €500.000 uit het regiocontract en €26.100 uit Landgoed De Fliert. ‘Er blijft dan op een gegeven moment een bedrag beschikbaar voor de aanleg van een fietspad.’ De kosten voor het fietspad worden geraamd op €185.000. De bewering van de portefeuillehouder dat er uit deze budgetten een bedrag beschikbaar is voor een fietspad is niet waar.

De €500.000 van gemeente Voorst en de €500.000 co-financiering uit het regiocontract zijn bestemd voor natuur- en landschapsontwikkeling van het Fliertdal, niet voor de aanleg van een fietspad. Landgoed De Fliert ligt aan de oostzijde van de Fliert en is niet relevant in deze.

De gemeente gaat verder met het verwerven van gronden voor de aanleg van een fietspad. In 2018 [27] wordt voor €17.100 grond aangekocht en geruild. In 2018 verkoopt gemeente Voorst voor € 103.323 grond aan waterschap Vallei en Veluwe, ‘voor het realiseren van een ecologische verbindingszone in het kader van de KaderRichtlijnWater langs de [28] Fliert’ In de Nota Reserves en voorzieningen 2018 staat over de reserve voor de Fliert: ‘Deze reserve geeft ons de mogelijkheid om het Fliertdal, aan de oostkant van het nieuwbouwplan De Schaker, verder in te richten. Gedacht kan worden aan aanplant van nieuwe landschapselementen, het aanleggen van [29] een fietspad en onderhoud voor de komende jaren.’ Het aawenden van dit bedrag voor het aanleggen van een fietspad is in strijd met de gemaakte afspraken met Regio Stedendriehoek, waarin is gesteld dat dit Fliertfonds ‘is bedoeld voor compensatie van landeigenaren voor het beheer en onderhoud van de ontwikkelde natuur en robuuste landschapselementen in het gebied, compensatie voor gronden die als gevolg van natuurontwikkeling, aangelegde landschapselementen of recreatieve toepassing niet meer gebruikt [14] kunnen worden voor agrarische activiteiten.’ In 2019 gunt het college zichzelf in de meerjarenprogrammabegroting 2020-2023 nog meer vrijheid voor de besteding van het Fliertfonds: ‘Deze reserve maakt het mogelijk om het Fliertdal, aan de

[30] oostkant van het nieuwbouwplan De Schaker, verder in te richten.’ Op 25 juni 2019 worden de omwonenden voor het eerst geïnformeerd over de aanleg van een fietspad langs de Fliert (https://www.voorst.nl/nieuws/artikel/inloopbijeenkomst-over-de-fliert-25-juni). Omwonenden willen daarop in gesprek met de gemeente over de aanleg van een fietspad. Na schriftelijke correspondentie in september vindt op 1 november 2019 een gesprek plaats tussen twee ambtenaren van gemeente Voorst en vier bewoners. Naar aanleiding van dat gesprek stuurt een gemeenteambtenaar op 18 november 2019 een mail naar de aanwezige bewoners. Daarin wordt ten onrechte beweerd dat de uitvoering van een betonnen fietspad conform Masterplan De Schaker is, dat door het fietspad verbreden van de ecologische zone van de Fliert mogelijk maakt en dat middelen uit dat plan beschikbaar zijn voor het realiseren van een fietspad. Ook staat in de mail ‘De uitvoering van een betonnen fietspad conform het oorspronkelijke plan wordt door ons bestuur onderschreven en bekrachtigd. Een wijziging op het totaalplan (fietspad én ontwikkeling Fliertzone) is niet bespreekbaar. Onze wethouder Hans van der Sleen staat zeker open voor een gesprek over de ontwikkeling van het ’[31] gebied, maar zal niet ingaan op verzoeken om af te zien van de aanleg van het fietspad.

In de raadsvergadering van 28-10-2019 stelt de heer Jansen wethouder Van der Sleen vragen over onrust onder bewoners over de negatieve effecten van het beoogde fietspad op de te ontwikkelen ecologische verbindingszone (audioverslag, opgevraagd via voorst.raadsinformatie.nl). De wethouder wuift de zorgen weg: de meeste mensen omarmen het fietspad, de omwonenden die tegen zijn, zijn op één hand te tellen, de bezwaren zijn goed weg te nemen, voetbalvereniging Activia is wildenthousiast. Het project is gezamenlijk met omwonenden, grondeigenaren en waterschap ontwikkeld en de algemeenheid dat bewoners tegen zijn deelt het college absoluut niet. Ook hier spreekt de wethouder onwaarheden. Omwonenden hebben geen rol gehad in het proces. De voorzitter van Voetbalvereniging Activia geeft aan dat het fietspad informeel terloops wel eens besproken is met wehouder Van der Sleen, maar dat er zeker geen formeel contact is geweest over het fietspad en dat Activia niet is benaderd als gesprekspartner (telefoongesprek 05-02-2021). In maart 2020 vraagt gemeente Voorst een omgevingsvergunning aan voor het fietspad. De omwonenden, dat zijn er inmiddels zo’n 60, dienen zienswijzen in. Ze doen daarnaast buiten de vergunningprocedure verschillende vergeefse pogingen om de gemeente ervan te overtuigen dat aanleg van het fietspad indruist tegen het vigerende beleid en gemaakte afspraken.

Op 27-05-2020 vindt op verzoek van de omwonenden een gesprek plaats met wethouder Van der Sleen, de betrokken ambtenaren en een vertegenwoordiging van omwonenden. Daarin blijft de gemeente op het

standpunt dat in Masterplan De Schaker en bestemmingsplan de Schaker besluiten zijn genomen over het aanleggen van een fietspad en dat ze dit beleid aan het uitvoeren zijn. De wethouder geeft aan ‘dat er geen schop de grond in gaat voordat we er uit zijn’. Voorafgaand aan het overleg sturen de omwonenden een lijst met vragen op, waarop de gemeente op 25-06-2020 antwoord geeft. Ook daarin verwijst de gemeente ten onrechte naar bestemmingsplan De Schaker. Wel wil de gemeente [32] een half verhard fietspad aanleggen i.p.v. een betonnen fietspad. Naar aanleiding van deze mail sturen de omwonenden 20-08-2020 een brief naar het college van B&W, waarin het college wordt aangegeven dat ze handelen in strijd met het vigerend beleid, wordt [33] gevraagd om dat vigerend beleid uit te gaan voeren en waarin ze hun hulp aanbieden. Het college reageert daar niet op. Aangezien college en ambtenaren niet ingaan op de punten van de omwonenden wenden zij zich tot de pers (https://www.voorsternieuws.nl/algemeen/gemeente-voorst-faalt-jammerlijk-bij-ontwikkelingfliertdal; https://www.destentor.nl/deventer/volop-bezwaar-tegen-komst-overbodig-fietspad-bij-beekjede-fliert-in-twello~a264b633) en de raad. De raad nodigt de omwonenden uit om in gesprek te gaan oveer de onrust tijdens de rond de tafel bijeenkomst op 08-02-2021.