Oplegnotitie evaluatie ontwikkelingen toerisme en recreatie gemeente Voorst

Oplegnotitie evaluatie toerisme en recreatie In 2018 zijn vier doelstellingen geformuleerd voor de ontwikkeling van het toerisme en recreatie in de gemeente Voorst. Op 10 juli 2018 heeft de raad deze doelen vastgesteld. Hier is de afgelopen vier jaar aan gewerkt via de uitvoeringsagenda toerisme en recreatie. In opdracht van de raad zijn de toeristische ontwikkelingen geëvalueerd aan de hand van de vier vastgestelde doelstellingen. In de evaluatie wordt er teruggekeken op de uitgevoerde projecten en hoe deze projecten hebben bijgedragen aan de vastgestelde doelstellingen. Daarnaast worden er in het evaluatierapport aanbevelingen gedaan om deze doelstellingen te behalen. De doelstellingen die in 2018 zijn vastgesteld zijn: 1. ontwikkelen van goede (online) toeristische marketing; 2. verder ontwikkelen van de toeristische bestemming door het verbeteren en verbinden van de toeristische activiteiten binnen de gemeentegrenzen en door aansluiting te zoeken met de toeristische regio; 3. mogelijkheden ontwikkelen om de toerist langer te laten verblijven en zo de gemeente Voorst opwaarderen naar een bestemming voor één of meer nachten; 4. recreatiegebied Bussloo en vliegveld Teuge ontwikkelen tot volwaardige, aantrekkelijke en recreatieve clusters.

In deze oplegnotitie schetsen we het (participatief) proces van de evaluatie, geven we een samenvatting met de belangrijkste conclusies per doelstelling en lichten we de belangrijkste aanbevelingen als resultaat van de evaluatie toe. Proces Voor een evaluatie is het van belang om goede en vergelijkbare inzichten te krijgen. Daarom is ervoor gekozen om het onderzoek dat in 2017 is gedaan voor de toeristische verkenning deels te herhalen voor deze evaluatie. ZKA Leisure Consultants (sinds juni 2022 Ginder) heeft opnieuw het monitoronderzoek uitgevoerd. Dit onderzoek is uitgevoerd in de winter van 2021/2022. Het proces hoe we tot deze evaluatie zijn gekomen is zorgvuldig verlopen. Ondernemers uit de toeristisch recreatieve sector zijn gevraagd om deel te nemen aan het onderzoek. Veel ondernemers hebben meegewerkt aan het onderzoek, waardoor er een goed beeld van de T&R-sector is verkregen. Daarnaast hebben ondernemers tijdens een ondernemersbijeenkomst input gegeven voor nieuwe projecten voor de herijking van de uitvoeringsagenda. Naast het participatieve traject met ondernemers uit de toeristisch recreatieve sector, is de evaluatie van de toeristisch recreatieve ontwikkelingen ook integraal besproken.

Het beleidsveld van toerisme en recreatie heeft namelijk raakvlakken met diverse beleidsterreinen zoals: economie (vrijetijdseconomie, werkgelegenheid), ruimtelijke ordening (stedelijk uitloopgebied voor recreatie, ontwikkelopgaven, regels verblijfsaccommodaties), gebiedsopgaven/projecten (recreatiegebied Bussloo, vliegveld Teuge), erfgoed (het verhaal van Voorst, beleefbaar maken van erfgoed, herinneringstoerisme), cultuur (identiteit, het verhaal van Voorst), duurzaamheid (verduurzamen sector), landelijk gebied (doorontwikkeling van de landbouw, agritoerisme), water (waterrecreatie en waterbeleving), verkeer (fiets-/wandelpaden en routestructuren), sport (recreatie voor inwoners), participatie (inwonende recreant, vrijwilligers, inwoners als ambassadeur) etc. Vanuit ieder beleidsveld is er input geleverd voor de evaluatie en zijn er kansen besproken om op deze thema’s integrale projecten in de uitvoeringsagenda op te nemen. Evaluatiebevindingen rapport ZKA In de winter van 2021/2022 heeft ZKA Leisure Consultants een onderzoek uitgevoerd. Dit onderzoek bestond uit drie delen, weergegeven in twee verschillende rapportonderdelen. Het rapport begint met een monitoronderzoek dat de sector door middel van cijfers in beeld brengt. Daarna volgt er per actielijn een analyse van de uitgevoerde projecten en kansrijke projecten voor de toekomst.

De kansrijke projecten die in het rapport staan, zijn aangedragen door de toeristische ondernemers of zijn adviezen van ZKA Leisure Consultants. Een aantal van deze projecten worden direct opgenomen in de herijkte uitvoeringsagenda. Echter zullen er ook projecten in het rapport staan waarvoor eerst nader onderzoek gedaan moet worden of waarvoor eerst een heldere visie op de vrijetijdseconomie van de gemeente Voorst voor nodig is. Om die reden wordt het evaluatierapport dat is geschreven door ZKA Leisure Consultants alleen ter kennisgeving aangenomen en worden enkel de belangrijkste conclusies die hieronder samengevat zijn vastgesteld.

-1-

Monitor Het aantal dagbezoeken bleef in 2019 stabiel op 2,3 miljoen. Het feit dat de dagbezoeken in 2019 stabiel bleven, maar in 2019 de omzet wel met 17% is gestegen (€41 miljoen) is positief aangezien we als gemeente graag de ‘kwaliteitstoerist’ willen aantrekken. Qua verblijfsrecreatie is van 2016 tot 2019 een stijgende lijn te zien. In 2019 nam het aantal overnachtingen in de gemeente Voorst nog met circa 23% toe naar circa 170.000 overnachtingen door met name meer overnachtingen op campings en vakantieparken. De bestedingen gaan met diezelfde stijgende lijn mee. Daarnaast geeft de monitor inzicht in welke impact corona heeft gehad op de toeristisch recreatieve sector. Hierin valt op dat er een enorme omzetdaling van 49% is in de dagrecreatie. Deze sector heeft dus een enorme klap gehad. In de coronaperiode is het wandelen en fietsen enorm toegenomen, hierdoor is de daling van het bezoekersaantal minder groot (18%) dan de omzetdaling. Ook in het verblijfstoerisme is de impact van corona zichtbaar. Door de enorme vraag naar campings en vakantieparken was de daling van bezoekersaantal minimaal. De grootste negatieve gevolgen waren voor de hotels en B&B’s. Hierdoor zijn de bestedingen binnen het verblijfstoerisme ook harder gedaald in vergelijking met de bezoekersaantallen.

Actielijn 1: Marketing en communicatie Doel van deze actielijn is Voorst beter op de kaart te zetten, de bekendheid en vindbaarheid te vergroten en de gastvrijheid te verbeteren. Hierin zijn in de afgelopen jaren flinke slagen gemaakt. De verbinding met de omgeving is versterkt door aansluiting bij het sterke merk Veluwe en inbedding bij het belevingsgebied IJsselvallei. Door aansluiting bij de Hanzesteden kan dit gecompleteerd worden in de komende jaren. Ook het gastheerschap is sterk verbeterd, in 2022 volgen nog een fysiek informatiepunt en een Duitstalige website. De vindbaarheid en conversie van www.bezoekvoorst.nl verdient nog wel aandacht, evenals het ontwikkelen van beleving op maat door samenwerking bijvoorbeeld door arrangementen tussen individuele ondernemers waar vanwege de corona-crisis minder aandacht voor was. Actielijn 2: Voorst als toeristische bestemming Doel van deze actielijn is Voorst als toeristische destinatie verder te ontwikkelen, zowel autonoom alsook door aansluiting op het aantrekkelijke aanbod in de omgeving. Beleving op basis van authentieke en herkenbare verhaallijnen (lokaal én regionaal) wordt steeds belangrijker in het hedendaagse toerisme. Voorst speelt hier goed op in, zowel structureel door bijvoorbeeld onderzoek naar het verhaal van de IJsselvallei alsook door deelname aan themajaren die sterk samenhangen met het DNA van de regio.

Ook routes die een belangrijke drager zijn van lokale en regionale verhalen hebben veel aandacht gekregen in de afgelopen jaren. Het wandelknooppuntennetwerk is nog niet uitgerold, maar deelname aan het regionale knooppuntennetwerk wordt sterk geadviseerd en gewenst vanuit de sector. Uitbreiding van het recreatieve aanbod met ruiterroutes en mountainbikeroutes kunnen verder onderzocht worden. Verweving van (kleinschalig) aanbod met de omgeving kwam mede door Covid-19 minder van de grond. Hier liggen voor de nabije toekomst kansen om aanbod te ontwikkelingen met een intensievere natuur en cultuurbeleving. Ook hierbij is het belangrijk deze te laden met verhalen die voortkomen uit het DNA van Voorst en de regio. Denkrichtingen hierin zijn productontwikkeling op het gebied van landgoederen & tuinen, water & de IJsselvallei, streekproducten, herinneringstoerisme en agritoerisme. Actielijn 3: Vitaal verblijfstoerisme Doel van deze actielijn is om de toerist langer te laten verblijven en zo de gemeente Voorst op te waarderen naar een bestemming voor één of meer nachten. Hierdoor profiteren meerdere bedrijven mee en nemen de bestedingen sterk toe. Op deze actielijn is de afgelopen jaren weinig vooruitgang geboekt, vooral te wijten aan externe oorzaken. Door Covid-19 bleek vooral de hotelmarkt kwetsbaar, hetgeen versterkt werd door diverse concurrerende grote hotelplannen in de regio.

Daarnaast bleek het lokale draagvlak voor een toevoeging van tijdelijke verblijfsrecreatie op Bussloo nog te beperkt. Het biedt kansen om dit het komende jaar verder te onderzoeken. Het positieve was dat er per saldo B&B’s zijn bijgekomen en dat het bestemmingsplan voor de uitbreiding van het hotel bij Thermen Bussloo gereed is. Voor de toekomst is het van belang dat er onderzoek gedaan wordt naar de marktbehoefte en mogelijkheden van verdere uitbreiding van de hotelmarkt en andere vormen van verblijfsrecreatie zoals een bungalowpark. Actielijn 4: recreatieve clusters Bussloo en Teuge Doel van deze actielijn is recreatiegebied Bussloo en vliegveld Teuge doorontwikkelen tot volwaardige, aantrekkelijke recreatieve clusters waardoor Voorst bij bredere en bovenregionale doelgroepen op de kaart kan komen. Ook binnen deze actielijn verlopen de acties relatief -2-

langzaam. De afgelopen jaren hebben vooral in het teken gestaan van onderzoek en planvorming. Voor vliegveld Teuge is nu een ontwikkelplan gereedgekomen, na een recente update, dat hopelijk op korte termijn nog ter besluitvorming voorgelegd kan worden. Voor recreatiegebied Bussloo was een kansenkaart en een Masterplan opgesteld, maar het proces ligt sinds eind 2021 stil. Het is belangrijk om de ontwikkelingen in beide gebieden weer te versnellen en te onderzoeken wat er wel mogelijk is, qua markt, draagvlak en omgeving. Aanbevelingen Zoals hierboven staat beschreven, schetst het evaluatierapport per actielijn een aantal aanbevelingen voor nieuwe projecten die bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen. Deze concrete aanbevelingen zijn meegenomen in de herijking van de uitvoeringsagenda. Naast deze concrete aanbevelingen voor projecten per actielijn, komen er uit de evaluatie nog een paar algemene aanbevelingen met betrekking tot het beleidsveld recreatie en toerisme. Deze worden hieronder toegelicht en gemotiveerd. 1. Ontwikkelen programma vrijetijdseconomie Uit de evaluatie blijkt dat er een recent vastgesteld beleid op toerisme en recreatie in de gemeente Voorst wordt gemist. Het meest recent vastgestelde beleid voor toerisme en recreatie is uit 2004. Dit beleid is ondertussen sterk verouderd.

Er is behoefte aan een nieuw beleid op toerisme en recreatie dat toelicht wat we anno 2022 met toerisme en recreatie willen bereiken en waarom. Recreatie en toerisme speelt immers een belangrijke rol bij diverse ontwikkelingen in het landelijk gebied zoals onder andere de verstedelijkingsopgave, doorontwikkeling van de landbouw en klimaatadaptatie. Ook in regionaal verband verandert de visie op toerisme en recreatie. Daarom is het van belang om als gemeente een eigen visie/programma te ontwikkelen waarbij er invulling wordt gegeven aan de ‘why’ en ‘how’ in relatie tot de vrijetijdseconomie van de gemeente Voorst. De kosten hiervoor passen niet binnen het huidige budget, daarom zal er hiervoor een voorstel worden opgenomen in de prioriteitennota van 2024. 2. Herijken van de uitvoeringsagenda met kansrijke projecten en hier uitvoering aan geven Via de stoplichtmethodiek geeft het evaluatierapport weer welke projecten grotendeels zijn uitgevoerd en welke projecten een langere doorlooptijd nodig hebben. Daarnaast beveelt het rapport nieuwe projecten per actielijn aan. De projecten die nog niet (volledig) uitgevoerd zijn en nog steeds als kansrijk worden gezien, zijn meegenomen in de herijking van de uitvoeringsagenda. Ook zijn de nieuwe kansrijke projecten die naar voren zijn gekomen in de evaluatie opgenomen in de herijkte uitvoeringsagenda.

Dus ondanks de ontwikkeling van het programma vrijetijdseconomie gaan we verder met het investeren in onze recreatieve bestemming en het op de kaart zetten van onze gemeente om op die manier de sector te ondersteunen na een impactvolle corona-periode. De meeste projecten passen binnen het bestaande budget van toerisme en recreatie. Echter is dit budget sinds 2022 verlaagd (besluit in 2020), waardoor een aantal projecten zoals het wandelknooppuntennetwerk en het ontwikkelen van recreatief aanbod niet binnen het huidige budget past. Voor deze projecten zal er een voorstel opgenomen worden in de prioriteitennota van 2024. 3. Onderzoek formatie-uitbreiding T&R De gemeentelijke werkzaamheden van toerisme en recreatie betreffen op dit moment de beleidsmatige kant en de promotionele kant. De afgelopen jaren is er voornamelijk gefocust op de projecten aan de promotionele en uitvoerende kant omdat deze snel effect hadden op het realiseren van de doelstellingen. Daardoor is er minder capaciteit geweest voor de beleidsmatige kant van vrijetijdseconomie. Het laatste jaar zijn de werkzaamheden meer verschoven richting de beleidsmatige kant, omdat zoals eerder bij de aanbevelingen wordt beargumenteerd, hier meer behoefte aan is.

Met 1 fte voor toerisme en recreatie en 0,4 fte voor de toeristische website en promotionele werkzaamheden is dit onvoldoende formatie om alle beleidsmatige, projectmatige en promotionele taken volledig uit te voeren. Hierdoor blijven kansen die zich lokaal of regionaal aandoen onbenut. Daarom wordt er aanbevolen om een formatie-uitbreiding op toerisme en recreatie te onderzoeken en hiervoor een voorstel in de prioriteitennota van 2024 op te nemen.

-3-