Notitie beleidskader programma ruimtelijke kwaliteit

Beleidskaders programma ruimtelijke kwaliteit gemeenteraad Voorst Kansen voor woningsplitsing en erfgoed

De gemeenteraad van Voorst wil op de thema’s woningsplitsing en erfgoed richting meegeven aan het college van B&W voor het nader op te stellen programma ruimtelijke kwaliteit. Het programma ruimtelijke kwaliteit vormt een beleidsmatige basis waarin wordt vastgelegd hoe de ruimtelijke kwaliteit van een gebied wordt gewaarborgd en verbeterd. Bijvoorbeeld over aspecten als architectuur, landschap, erfgoed, duurzaamheid en leefbaarheid. En waarbij de mogelijkheden onder de nieuwe Omgevingswet worden verkend. De Omgevingswet biedt namelijk meer ruimte voor lokaal maatwerk. Binnen deze wet is het ‘programma’ een nieuw en dynamisch instrument waardoor het mogelijk wordt om als overheid flexibeler te werken. Het programma is een bevoegdheid van het college. De Omgevingsvisie en het Omgevingsplan zijn bevoegdheden van de gemeenteraad. De juridische borging van programma’s (en de visie) vindt plaats in het omgevingsplan. Ruimtelijke kwaliteit Ruimtelijke kwaliteit ontstaat wanneer een omgeving niet alleen functioneel en duurzaam is, maar ook aantrekkelijk en betekenisvol voor de mensen die er wonen, werken en recreëren. Drie belangrijke pijlers die bijdragen aan deze kwaliteit zijn: ●

●

●

Belevingswaarde Gaat over het ervaren en verbinden; een plek met hoge belevingswaarde roept emoties en associaties op. Historische gebouwen, kenmerkende landschappen en authentieke materialen geven een gebied karakter en maken het herkenbaar en uniek. Dit draagt bij aan de identiteit en aantrekkelijkheid van een omgeving. Wanneer mensen zich verbonden voelen met een plek, vergroot dit niet alleen hun waardering, maar ook hun betrokkenheid bij het behoud en het beheer ervan. Gebruikswaarde Gaat over een functionele en leefbare omgeving; een plek met hoge gebruikswaarde functioneert en sluit aan op de behoeften van gebruikers. Dit betekent een plek die toegankelijk is, veilig en praktisch, waardoor het aantrekkelijk blijft voor bewoners en bezoekers. Toekomstwaarde Gaat over duurzaamheid en veerkracht; een plek die flexibel, duurzaam en voorbereid is op veranderingen. Ruimte bieden voor nieuwe functies en aanpassingen zorgt ervoor dat een gebied ook op de lange termijn relevant blijft.

Ruimtelijke kwaliteit ontstaat door het juiste samenspel tussen deze waarden. De herkomstwaarde heeft hierbij op alle 3 pijlers invloed. De ruimte in Nederland en ook in de gemeente Voorst is schaars. Een combinatie van waarden en functies is dan ook essentieel. Dit vraagt om een ontwerphouding die zich kenmerkt door een integrale aanpak. Om ruimtelijke kwaliteit te borgen moet er gezocht worden naar koppelkansen, tussen bijvoorbeeld fysiek en sociaal, tussen groen en gezond, tussen ruimte en economie. En waardevolle elementen in het landschap die doorgegeven moeten worden aan toekomstige generaties. Dit vraagt om een lange adem: continuïteit is van belang voor landschap en openbare ruimte.

-1-

Woningsplitsing voorziet in een maatschappelijke behoefte Er bestaat maatschappelijke behoefte aan meer woonruimte. Een middel om meer mogelijkheden te bieden kan woningsplitsing zijn. Voor woningsplitsing zijn verschillende varianten te onderscheiden. Grofweg geldt een onderscheidt tussen ‘harde’ (bouwkundig en kadastraal splitsen) en ‘zachte’ (o.a. friendswonen en inwonen) splitsing. Binnen de gemeente Voorst is de ‘zachte’ woningsplitsing mogelijk gemaakt in het buitengebied (meerdere huishoudens in één (planologische) woning) of door samen met de woningbouwcorporatie IJsseldal Wonen het concept friendswonen toe te passen. Voor de ‘harde’ splitsing is in de gemeente Voorst geen beleid; in het verleden is met maatwerk medewerking verleend. Door beleid te maken van de harde splitsing wordt het (procedureel) eenvoudiger en duidelijker voor de samenleving. Dit biedt de mogelijkheid om een (extra) hypotheek af te sluiten waardoor de financiering minder complex wordt. Vanuit het perspectief van ruimtelijke kwaliteit wordt hiermee beter aangesloten op de huidige behoeften van gebruikers, waardoor een hogere gebruikswaarde ontstaat. De plek blijft toegankelijk, veilig en praktisch, waardoor het aantrekkelijk blijft voor bewoners en ook bezoekers.

Daarnaast biedt dit mogelijkheden om een plek flexibel en voorbereid op veranderingen in te richten, waardoor ook de toekomstwaarde toeneemt. Dit moet geen afbreuk doen aan de belevingswaarde, waar mogelijk moet ook deze worden versterkt. Deze beoordeling geldt ook voor mantelzorg. Door het creëren van extra woningsplitsingsmogelijkheden – die ook in een bijgebouw kunnen worden ingezet – biedt de gemeente Voorst een generiek kader voor zowel de kernen, als het buitengebied. Deze mogelijkheden mogen niet concurreren met het rood-voor-groenbeleid. Een uitzondering is het landelijke kader voor een mantelzorgwoning. Wanneer een zorgindicatie door de wijkverpleegkundige is afgegeven kan vergunningsvrij en tijdelijk een voorziening worden geplaatst. Prémantelzorg geldt wanneer er nog géén zorgindicatie is. En levert op deze wijze een bijdrage aan de toenemende zorgvraag (langer zelfstandig wonen en de vergrijzing van de samenleving) en de krapte op de arbeidsmarkt. Om de regeldruk zo laag mogelijk te houden worden er geen extra beperkingen geformuleerd voor prémantelzorg (dit kan volgens dezelfde generieke regeling). Randvoorwaarden bij woningsplitsing zijn noodzakelijk Voor zowel de kernen als het buitengebied is het belangrijk dat de ruimtelijke kwaliteit (het samenspel tussen belevings-, gebruiks- en toekomstwaarde) behouden blijft en waar mogelijk wordt versterkt.

Dit vraagt om de volgende afwegingen: -

Ruimtelijke afweging Om het buitengebied niet te laten verstenen is woningsplitsing enkel in de bestaande bouwmogelijkheden (maximale inhoud van de woning en oppervlakte aan bijgebouwen) toegestaan. Hierbij is het mogelijk om de extra wooneenheid in de woning of het bijgebouw te realiseren (niet beide), wanneer het rood-voor-groenbeleid niet van toepassing is. Dit kan ook bijdragen aan het behoud van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen. Een goede erfinrichting is een randvoorwaarde. Daarbij dienen aspecten als stedenbouwkundige en landschappelijke inpassing, het parkeren, privacy, voldoen aan milieuwet- en regelgeving, planologische belemmeringen en brand- en bouwkundige veiligheid beoordeeld te worden. Daarnaast geldt dat cultuurhistorisch waardevolle gebouwen (zoals monumenten) altijd maatwerk zijn. Recreatiewoningen, bedrijfswoningen en strijdige/handhavingssituaties zijn uitgesloten.

-

Volkshuisvestelijke beoordeling Het uitgangspunt is om maximaal één wooneenheid toe te voegen binnen de bestaande bouwmogelijkheden. Voor de oppervlakte aan woonruimte geldt een bandbreedte met een ondergrens van 50 m2 en een bovengrens van 100 m2. Een buitenruimte (tuin of balkon) is een randvoorwaarde en telt niet mee in de oppervlakte woonruimte. Het toevoegen van extra bouwmogelijkheden valt niet onder het dit beleid, maar valt onder het ‘rood-voor-groen-beleid’.

-

Financiële beoordeling Het is belangrijk om bereikbare/sociale woningbouw te stimuleren. Wanneer anderszins wordt gerealiseerd, dan is verevening van toepassing. Binnen de kernen wordt een bijdrage geleverd aan het fonds sociale woningbouw. In het buitengebied in het groenfonds.

-

Juridische beoordeling Splitsing is één keer mogelijk, dit vraagt om een juridische borging. Daarnaast vragen gebouwen die in het verleden zijn gesplitst om maatwerk. De aanvrager moet participatie uitvoeren conform ons beleid.

-2-

Voor erfgoed en karakteristieke panden is richting noodzakelijk De nieuwe Omgevingswet biedt meer mogelijkheden voor lokaal maatwerk, om ontwikkelgericht te werken en met een gebiedenbenadering integraliteit te bevorderen. Gebiedsgericht werken past hier goed bij: per gebied aangeven wat belangrijk is voor de kwaliteit en identiteit. Historische gebouwen, landschappen en structuren geven een gebied karakter en identiteit. Daarnaast trekt het erfgoed bezoekers die op hun beurt de lokale economie stimuleren. Door erfgoed te koesteren én te benutten, versterken we de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van onze omgeving. In de ruimtelijke toekomstvisie erkennen wij het belang van landschap en cultuurhistorie als belangrijke bouwstenen van de Voorster identiteit. Deze Voorster identiteit maakt ons uniek binnen de regio Stedendriehoek. Recent heeft de gemeenteraad dit bevestigd in de opbrengst contourenschets 2050 (d.d.11 november 2024). Voor de ruimtelijke kwaliteit is het bij erfgoed van belang dat naast de belevingswaarde, ook de gebruik- en toekomstwaarde worden beoordeeld. Gebiedsgericht door erfgoed zorgvuldig te integreren in ruimtelijke ontwikkelingen, waardoor de leefomgeving zowel esthetisch als functioneel kan worden verrijkt. En door te gelden als inspiratiebron voor nieuwe architectuur en stedenbouw.

Dit levert een bijdrage aan de sociale cohesie omdat mensen zich meer verbonden voelen met hun omgeving. Gebouwgericht is erfgoed ook een drager van duurzaamheid. Herbestemmen en restaureren voorkomt sloop en verspilling van materialen. Dit sluit aan op circulaire bouwprincipes en een duurzame ruimtelijke inrichting. Kansrijk is een categorisering van het monumentenbeleid met een juridisch kader in het omgevingsplan. Nu geldt er namelijk één monumentenbescherming. Door gerichter te beschermen ontstaat meer ruimte voor ontwikkeling. De bescherming ‘karakteristiek’ geldt vooral vanuit landschappelijke perspectief (bijvoorbeeld een bescherming van het ensemble, dit beperkt niet de gebruiks- en toekomstwaarde) en is op basis van vrijwilligheid. Door gebiedsgericht te werken wordt de kwaliteit en identiteit onderbouwd en vindt de bescherming plaats in het omgevingsplan.

-3-