GEWIJZIGD Meerjarenprogrammabegroting 2023-2026 (2022-48787)

Meerjarenprogrammabegroting 2023-2026

Datum gewijzigd: 20-10-2022 Documentversie: gewijzigd *): blz 73, 74 en 81

2 |

Inhoudsopgave ■ 1 | Inleiding ■ 2 | Bestuurlijke structuur

2.1 | Samenstelling Raad 2.2 | Samenstelling College

■ 3 | Deel 1: Beleidsbegroting 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

| Bouwend Voorst | Mooi Voorst | Bedrijvig Voorst | Gezond Voorst | Sociaal Voorst | Veilig Voorst | Dienstverlenend Voorst | Algemene dekkingsmiddelen en financieringen | Overhead

■ 4 | Paragrafen 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

| Paragraaf Lokale heffingen | Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing | Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen | Paragraaf Financiering | Paragraaf Bedrijfsvoering | Paragraaf Verbonden partijen | Paragraaf Grondbeleid

10 11 13 23 38 44 55 62 67 74 81 84 93 99 106 110 115 128

■ 5 | Deel 2: Financiële begroting

5.1 | Uiteenzetting Financiële positie (financieel meerjarenperspectief 2023-2026)

■ 6 | Bijlagen

Vaststellingsbesluit

131 142

| 3

Hoofdstuk 1 Inleiding

4 |

Inleiding Voor u ligt de Meerjarenprogrammabegroting 2023-2026. In deze inleiding gaan wij in op de plaats van de begroting in de planning- en controlcyclus en recente ontwikkelingen. Planning & control-cyclus De planning- en controlcyclus van een begrotingsjaar beslaat een periode van twee jaren: de cyclus strekt zich uit van de behandeling van de prioriteitennota in de maand juni voorafgaand aan het begrotingsjaar tot de behandeling van de programmarekening in de maand juni na afloop van het begrotingsjaar. Dit brengt met zich mee dat in elk kalenderjaar de planning- en controlcyclus van drie begrotingsjaren aan de orde is. De cyclus voltrekt zich op twee vaste tijdstippen van het jaar: in de maand juni worden de programmarekening van het vorige begrotingsjaar, het voortgangsbericht van het lopende begrotingsjaar en de prioriteitennota voor het komende begrotingsjaar behandeld. In de maand oktober worden de bestuursrapportage van het lopende begrotingsjaar en de programmabegroting voor het komende begrotingsjaar behandeld. Deze samenhangende planning is een bewuste keuze: de raad kan op deze manier bij de behandeling van de prioriteitennota rekening houden met de resultaten van het afgelopen begrotingsjaar en met de laatste ontwikkelingen in het lopende begrotingsjaar.

Bij de vaststelling in het najaar van de begroting voor het komende jaar kan de raad rekening houden met de laatste ontwikkelingen in het lopende begrotingsjaar. De planning- en controlcyclus steekt op deze manier consistent in elkaar en biedt de gemeenteraad optimale mogelijkheden om in samenhang te sturen en te controleren. Context meerjarenprogrammabegroting 2023-2026 Dit is de eerste begroting van de nieuwe coalitie 2022-2025 waarin het coalitieakkoord "Samen beter" is vertaald. Deze Meerjarenprogrammabegroting 2023-2026 is opgesteld in wederom onzekere tijden. Uitkeringen gemeentefonds De belangrijkste inkomstenbron voor gemeenten is de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Via circulaires van het rijk worden gemeenten geïnformeerd hoeveel geld er uit dit fonds wordt uitgekeerd. De hoogte van de uitkering is ook gekoppeld aan de rijksuitgaven en bewegen hierin mee. De uitkomsten van de meicirculaire 2022 gemeentefonds zijn verwerkt in deze begroting. In het coalitieakkoord van het kabinet zijn hogere uitgaven op diverse beleidsterreinen opgenomen waardoor er ook fors meer geld richting gemeenten gaat uit het gemeentefonds. Daarnaast zijn door het rijk maatregelen doorgevoerd om de financiële situatie van gemeenten te verbeteren.

In deze meicirculaire is ook het effect verwerkt van het nieuwe verdeelmodel van de algemene uitkering dat per 1 januari 2023 wordt ingevoerd. In eerste instantie leidde dit tot grote negatieve effecten voor de gemeente voorst, maar bij de laatste actualisatie is het nadelig effect uiteindelijk € 6,82 per inwoner (in totaal € 169.000 nadelig). Centraal in de nieuwe financieringssystematiek staan de behoefte aan meer stabiliteit, inzicht in de te ontvangen middelen en ruimte voor autonome keuzes op lokaal en regionaal niveau. Daarnaast zijn er uitvoeringskosten voor investeringspakketten aangekondigd (klimaat, ontsluiten nieuwbouwwoningen en stikstof) die specifiek worden verstrekt. Deze toename van het gemeentefonds bedraagt ongeveer € 1 mld in 2022 en loopt op tot ongeveer € 5 mld in 2025. Over de uitkomsten van de meicirculaire 2022 bent u geïnformeerd met een raadsmededeling (2022-32839). Vanaf het jaar 2026 en verder is door het rijk geen toename berekend van het gemeentefonds. Geen enkele gemeente weet hoeveel geld er na 2026 zal zijn en dat maakt het voor de nieuwe coalitie lastig om toekomstplannen te maken met name | 5

plannen voor de langere termijn met structurele effecten. Bij het opstellen van deze begroting is de septembercirculaire 2022 nog niet bekend. Stikstof Nederland stoot al jaren te veel stikstof uit. Dat is slecht voor de natuur en de gezondheid van mensen. Daarom neemt de overheid maatregelen in de industrie, landbouw, verkeer en bouw. Doel hiervan is om de uitstoot van stikstof te verminderen en de natuur te verbeteren. Medio 2022 heeft dit geleid tot grote weerstand onder de agrarische sector, met boerenprotesten tot gevolg. Tegelijkertijd staan ook de bodem- en waterkwaliteit onder druk en verandert het klimaat. Daarom werkt de overheid aan een plan om de waterkwaliteit te verbeteren, natuur te versterken en meer te doen tegen klimaatverandering. Onder meer door de stikstofuitstoot omlaag te brengen. Dit gebeurt via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). De provincies hebben opdracht gekregen van het Rijk om voor 1 juli 2023 de ruimtelijke opgaven voor wonen, natuur, energie, landbouw en economie in samenhang in kaart brengen. Met het water- en bodemsysteem als leidend principe. De provincie Gelderland wil dit op regionale schaal uitwerken en werkt samen met partners aan het Ruimtelijk Perspectief. Sommige opgaven kunnen worden gekoppeld, maar soms zullen opgaven botsen en is een ruimtelijke afweging nodig.

De provincies moeten hiervoor voor 1 juli hiervoor een bod neerleggen bij het Rijk. Om dit op een goede manier te kunnen doen, wil het Rijk voor 1 oktober 2022 al duidelijkheid geven over een aantal nationale vraagstukken die er liggen via de nationale programma’s. De provincie Gelderland wil dit in regioverband oppakken en gaat werken met regioteams om dit te realiseren. Ook onze gemeente heeft hier nadrukkelijk een belang. Corona De coronacrisis is er nog steeds, maar wel steeds meer op de achtergrond door andere ontwikkelingen. Toch moeten we ons voorbereiden op een nieuwe golf en maatregelen. De focus zal komen te liggen op het lange termijn beleid en het verder werken aan het herstel van corona. Inval Rusland in Oekraïne Daar bovenop is Rusland in februari 2022 Oekraïne binnen gevallen. Dit confronteert ons met maatschappelijke, economische en financiële consequenties. Vluchtelingenstromen zijn op gang gekomen en ook de gemeente Voorst heeft daarvoor opvanglocaties ingericht. Mensen worden opgevangen, krijgen leefgeld, kinderen hebben recht op onderwijs etcetera. Vluchtelingen De asielcrisis, het meest zichtbaar op het aanmeldcentrum in Ter Apel, vraagt om extra stappen – op korte, middellange en lange termijn. Veiligheidsregio’s, gemeenten, uitvoeringsorganisaties en maatschappelijke organisaties en de Rijksoverheid zetten zich in op vele fronten.

Daarbij verkent het kabinet ook mogelijke aanpassingen van het asiel- en migratiebeleid. Naar verwachting leidt dit tot een verhoging van de taakstelling voor het huisvesten van statushouders.

6 |

Schaarste materialen en personeel en extreem stijgende energiekosten We zien krapte en schaarste op de arbeidsmarkt en ook schaarste in materialen. Dit bij elkaar heeft financiële gevolgen voor onze projecten en werkzaamheden die nog nadrukkelijker zichtbaar zijn en gaan worden. Dit heeft grote gevolgen bij bijvoorbeeld de herinrichtingen van wegen en het (asfalt)onderhoud. Ook is er schaarste op onderdelen die zijn verwerkt in ipads, computers en telefoons. We zien dit terug in veel aanbestedingen. Partijen schrijven niet of minder in, omdat materialen niet beschikbaar zijn of omdat ze onvoldoende personeel beschikbaar hebben. Daarnaast kunnen leverantietermijnen niet gestand worden gedaan. Het kabinet heeft gemeenten verplicht af te stappen van hun contract met Gazprom Energy, vanwege de Europese sancties tegen Rusland, die (semi-)publieke diensten verbieden om contracten aan te gaan met bedrijven die Russisch eigendom zijn. Dit geldt ook voor de gemeente Voorst die samen met de Stedendriehoek gemeenten een contract hadden met Gazprom Energy. Dit heeft de gemeenten klem gezet om aan te moeten besteden in tijden van schaarste en extreem hoge prijzen. Bij het opstellen van deze begroting was het (nog) niet bekend of het rijk de forse financiële gevolgen hiervan (gedeeltelijk) compenseert.

Bij zowel het ministerie van Economische zaken als de VNG is dit uitdrukkelijk onder de aandacht gebracht. Maatschappelijke vraagstukken, koopkracht, duurzaamheid De hoge energiekosten en de overige prijsstijgingen in levensonderhoud hebben ook consequenties voor de minima en inmiddels ook de middeninkomens. De koopkracht neemt hard af en met name deze groep mensen worden hard geraakt. Het Rijk heeft een koopkrachtakkoord aangekondigd. Het is de vraag of dit voldoende is voor deze soms toch al kwetsbare groep. Ons beleid is erop gericht kwetsbare mensen vroeg in beeld te hebben en te ondersteunen waar mogelijk. In 2015 zijn zeventien Global Goals for Sustainable Development vastgesteld door alle lidstaten van de Verenigde Naties. Tot 2030 vormen deze zeventien doelen de wereldwijde duurzaamheidsagenda, waar economische, ecologische en sociale waarden in balans zijn. De gemeente Voorst heeft zich in 2022 aangesloten bij de Gemeenten 4 Global Goals. Hiermee laten wij zien dat wij achter de doelen staan en uit willen dragen. Met ons lokale beleid en onze lokale acties zorgen wij ervoor dat het in de gemeente Voorst een fijne plek is om te wonen, te werken en te recreëren. Hierbij houden wij ook zoveel mogelijk rekening met de rechten en belangen van mensen en toekomstige generaties ergens anders in de wereld en met de draagkracht van de planeet.

De genoemde omstandigheden bepalen steeds meer de agenda van het dagelijks werk bij een gemeente. De wettelijke taken, (politieke) ambities en de maatschappelijke opgaven die bij de gemeente liggen zijn groot. De haalbaarheid om alles te kunnen realiseren in de tijd, binnen het budget met de beoogde kwaliteit komt door deze externe omstandigheden daarmee erg onder druk te staan.

| 7

Financieel MeerjarenPerspectief 2023-2026 Tegen deze achtergrond is de Meerjarenprogrammabegroting 2023-2026 opgesteld. De autonome ontwikkelingen conform de uitgangspunten van deze begroting zijn verwerkt naast de structurele effecten van de Bestuursrapportage 2022. Door de vorming van een nieuwe coalitie na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 en het opstellen van een coalitieakkoord is de behandeling van de Prioriteitennota 2023 waarin nieuw beleid wordt opgenomen uitgesteld tot het najaar 2022 voorafgaand aan de behandeling van deze begroting. Vooruitlopend op besluitvorming door u zijn de effecten van de Prioriteitennota 2023 verwerkt in stap 2 van de Ontwikkeling financiële positie (blz. 131) in deel 2 Financiële begroting. Het financieel meerjarenperspectief (FMP) laat een grillig verloop zien van de resultaten over de gehele looptijd van deze begroting, 2023 tot en met 2026, met name door de extreme stijging van de energielasten. Het jaar 2023 laat hierdoor een negatief resultaat zien van afgerond € 2,2 miljoen. De jaarschijven 2024 tot en met 2026 laten positieve resultaten zien van afgerond respectievelijk € 2,4 miljoen, € 3,2 miljoen en € 0,3 miljoen. Het financieel meerjarenperspectief vindt u terug in deel 2: Financiële begroting (blz.129 en verder). College van burgemeester en wethouders.

8 |

Hoofdstuk 2 Bestuurlijke structuur

| 9

2.1 Samenstelling Raad De samenstelling van de gemeenteraad van Voorst is als volgt: Partij Gemeente Belangen VVD-Liberaal 2000 CDA PvdA-GroenLinks D66 Voortvarend Voorst SGP Totaal

Voorzitter gemeenteraad Paula Jorritsma-Verkade Raadsgriffier Dini Vriezekolk-Groenewold Fractie Gemeentebelangen RobinHafkamp (fractievoorzitter) Arjen Lagerweij Ingrid Aarnink - Westerbeek Miriam Jansen-Greiving Bjorn van Ekeren Fractie VVD-Liberaal 2000 Emiel de Weerd (fractievoorzitter) Ans van Amerongen - Elfferich Margret Suelmann Fractie CDA Jürgen Wolff van Wülfing (fractievoorzitter) Theo Timmermans Jan Wessels Fractie PvdA-Groen Links Bertine Grevinga (fractievoorzitter) Joost van Hoof Willeke Moleman Fractie D66 Wim Vrijhoef (fractievoorzitter) Fractie Voortvarend Voorst Arend Jansen (fractievoorzitter) Danny Roelofs Lianne van den Brand Fractie SGP Arco Hak (fractievoorzitter)

10 |

Raadszetels 5 3 3 3 1 3 1 19

Fractievertegenwoordigers 1 3 1 2 3 2 2 14

2.2 Samenstelling College De samenstelling van het college van burgemeester en wethouders van Voorst is als volgt: Burgemeester Paula Jorritsma-Verkade Portefeuille Algemene Zaken, communicatie en handhaving ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Bestuurlijke samenwerking Openbare orde en veiligheid Integrale handhaving Communicatie en representatie Burgerzaken Participatie (burgerparticipatie en dorpsbelangen) Bestuurlijk kompas (menselijk, ambtelijk en bestuurlijk samenspel)

Wethouder Rosmarijn Boender Portefeuille Middelen, beheer openbare ruimte, grondexploitatie, mobiliteit en economie en toerisme ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Openbare ruimte Mobiliteit Riolering Gemeentelijke gebouwen Financiën Middelen (P&O, ICT, Belastingen) Grondexploitatie Economie en toerisme

Wethouder Peter Wormskamp Portefeuille Jeugd, werk en inkomen, cultuur en sport ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Jeugd en Onderwijs Kunst en cultuur Integratie en asielopvang Werk en inkomen Wet maatschappelijke ondersteuning Gezondheid Sport Diversiteit en inclusiviteit

Wethouder Bert Visser Portefeuille Ruimtelijke Ontwikkeling, wonen, milieubeleid en Cultureel Erfgoed ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Ruimtelijke ordening Wonen en woningbouw Cultuurhistorie en landgoederen Landschap en biodiversiteit Waterbeheer Klimaat en energietransitie Afval en circulariteit

| 11

Hoofdstuk 3 Deel 1: Beleidsbegroting

12 |

3.1 Bouwend Voorst Wat willen we bereiken (Coalitieakkoord 2022-2026) Voorst is een heerlijke plek om te wonen. Groen, goed bereikbaar, met een eigen karakter te midden van grotere steden. Mensen moeten zich verbonden voelen met Twello en de dorpen in de gemeente Voorst en de kans krijgen om hier prettig en betaalbaar te kunnen wonen. Het is belangrijk dat er woningen bij komen en dat er gebouwd wordt voor specifieke doelgroepen. Wonen en bouwen De druk op de woningmarkt is hoog. Woningen zijn schaars, net als de grond. Bovendien zijn de materiaalkosten hoog en is er een personeelstekort in de bouw. Dit alles zorgt ervoor dat het voor veel mensen erg moeilijk is om aan een woning te komen. Er moeten extra woningen bijkomen. Maar de nood is nú hoog en nieuwe woningen zijn niet morgen gebouwd. Dit vraagt om flexibiliteit en creativiteit. Zijn er snelle oplossingen mogelijk, zoals prefab woningen, tijdelijke woningen, tiny houses en vernieuwende woonvormen, meerdere generaties op één erf of het splitsen van woningen. Maar ook goedkoper bouwen of kleinere woningen behoort tot de mogelijkheden. Variatie in woningen is een doel. In alle gevallen geldt dat de groei moet passen bij de gemeente Voorst, om het mooie landelijke en dorpse karakter te behouden.

Binding met Voorst gaat voor Mensen die een sociale of economische binding hebben met Voorst, krijgen een streepje voor zodra de regelgeving dit mogelijk maakt. Dit geldt zowel voor nieuwbouwwoningen die opgeleverd worden, als voor huurwoningen. Verschillende doelgroepen moeten worden bediend met het woningaanbod. Bijvoorbeeld door woningen voor jongeren en ouderen te stimuleren, maar ook woningen voor mensen die een aangepaste woning nodig hebben. Duurzaam en betaalbaar Duurzaamheid is bij alle nieuwe woningen vanzelfsprekend. Ook wordt ingezet op de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad in samenwerking met IJsseldal Wonen. Bij woningbouwplannen wordt gekeken naar de kansen die ontstaan, zoals klimaatadaptatie, de energietransitie, circulariteit, sociale veiligheid en verkeer. Wonen moet ook betaalbaar zijn. Aan de percentages sociale woningbouw zoals vermeld in de Woonvisie wordt vastgehouden. Dat betekent 40% in Twello, 30% sociaal in Terwolde, Voorst, Klarenbeek en Wilp. In de kleine dorpen wordt maatwerk toegepast op basis van behoefte. Gestreefd wordt naar een gevarieerd en passend woningaanbod, met woningen vanaf € 240.000. Ruimtelijke ordening Twello Noord Alle partijen in de coalitie zijn ongelukkig met de keuzes voor het woningbouwprogramma die gemaakt zijn in Twello Noord, net voor de start van de nieuwe coalitieperiode.

Het vaststellen van dit bestemmingsplan in de vorige raad is een feit waar wij verder mee moeten. Tijdens de onderhandelingen is geïnventariseerd wat de gevolgen zijn van stoppen of het aanpassen van de woningbouw op deze plek. De conclusie hiervan is dat het financieel niet verantwoord is om het vastgestelde bestemmingsplan terug te draaien, want de kosten hiervan bedragen minimaal 5,5 miljoen.

| 13

Wij gaan wel met omwonenden van Twello Noord in gesprek om binnen het vastgestelde bestemmingsplan samen met inwoners de beste oplossingen te zoeken voor de verkeersafwikkeling en de inrichting van de wijk. Doen wat kan In onze mooie dorpen bouwen we naar behoefte, om de algehele leefbaarheid te bevorderen. Daarom luisteren we naar de inwoners en streven we per dorp en het buitengebied naar een dorpsvisie of geactualiseerde visie. Rondom wonen willen wij doen wat kan. Met andere woorden: we benaderen particuliere en collectieve initiatieven met een positieve grondhouding. En als initiatieven toch niet kunnen, leggen we uit waarom niet en denken we mee over alternatieven.

Waar ligt dat vast Het beleid dat betrekking heeft op dit programma is vastgelegd in diverse verordeningen, beleidsnota's en beleidsregels. De volledige documenten zijn te raadplegen via de volgende link: www.voorst.nl/beleid-en-regelgeving

14 |

Wat gaan we daarvoor doen Activiteiten

Ruimtelijke ordening Implementatie Omgevingswet Inhoud Omgevingswet De beoogde datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet is vooralsnog 1 januari 2023. We houden er echter rekening mee dat invoering opnieuw wordt uitgesteld. Eind 2022 neemt de gemeenteraad een aantal besluiten om een vloeiende overgang te creëren van oude naar nieuwe wetgeving. Een van de besluiten betreft het participatiebeleid en een participatieverordening. Het gaat om besluiten die gevolgen hebben voor inwoners van onze gemeente en voor onze interne organisatie. Kort samengevat staat het jaar 2023 voor wat betreft de Omgevingswet vooralsnog vooral in het teken van de implementatie ervan in de praktijk. Het is de bedoeling om in 2023 verder uitvoering te geven aan de door de raad te nemen besluiten, zowel binnen als buiten de organisatie. Daarnaast moet in 2023 een Commissie ruimtelijke kwaliteit worden ingesteld en wordt veel ingezet op scholing van medewerkers. Programma Ruimtelijke Kwaliteit In 2023 werken we daarnaast verder aan het programma Ruimtelijke Kwaliteit. Hierin staat de ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving centraal, door maatschappelijke opgaven in samenhang aan te pakken. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet komt er voor de gemeente ook een ‘bruidsschat’ aan regelgeving vanuit de Rijksoverheid mee.

Een natuurlijk moment om te herijken of we per gebied de ruimtelijke kwaliteit nog op de gewenste wijze regelen. In het programma Ruimtelijke kwaliteit wordt de wijze geïntroduceerd waarop in de daaropvolgende jaren het omgevingsplan wordt opgesteld. Het programma is in lijn met het programma Mooi Nederland van de Rijksoverheid. Beoogd effect Het implementeren van de Omgevingswet per 1 januari 2023 (beoogde datum inwerkingtreding van de Omgevingswet). Door concrete toekomst- en handelingsperspectieven houden wij de gemeente Voorst mooi, dienstverlenend, functioneel, robuust en duurzaam

| 15

Programma Landelijk Gebied en Ruimtelijk Perspectief Inhoud Ruimtelijk Perspectief De provincies hebben onlangs opdracht gekregen van het Rijk in het kader van het Nationaal programma Landelijk Gebied, om voor 1 juli 2023 de ruimtelijke opgaven voor wonen, natuur, energie, landbouw en economie in samenhang in kaart brengen. Met het water- en bodemsysteem als leidend principe. De provincie Gelderland wil dit op regionale schaal uitwerken en werkt samen met partners aan het Ruimtelijk Perspectief. Sommige opgaven kunnen worden gekoppeld, maar soms zullen opgaven botsen en is een ruimtelijke afweging nodig. De provincies moeten hiervoor voor 1 juli 2023 een bod neerleggen bij het Rijk. Om dit op een goede manier te kunnen doen, wil het Rijk voor 1 oktober 2022 al duidelijkheid geven over een aantal nationale vraagstukken die er liggen via de nationale programma’s. De provincie Gelderland wil dit in regioverband oppakken en gaat werken met regioteams om dit te realiseren. Ook Voorst sluit hierbij aan. Wij vinden het belangrijk dat wij hieraan vanuit de ambtelijke organisatie een bijdrage leveren, om ook kennis in huis te kunnen houden. Dit betekent dat wij prioriteit geven aan inzet op dit onderdeel. Wij nemen deel aan de werkgroepen in regioverband en gaan daarnaast aan de slag met het Programma Landelijk Gebied.

Programma Landelijk Gebied Ook in Voorst zien we dat ons buitengebied onder grote druk staat. Vanuit het Rijk en de provincie komt de vraag naar een meer duurzamere en extensievere landbouw, waarbij het streven is dat we voor een deel in ons eigen voedsel kunnen voorzien (korte keten). Daarnaast is de stokstofdiscussie losgebarsten. Er komen agrarische gebouwen vrij en we hebben een opgave voor meer natuur en bos. Om tegelijkertijd goede input te kunnen leveren aan het Ruimtelijk Perspectief (zie hierboven) willen wij een Programma Landelijk Gebied opstellen. Samen met inwoners en gebruikers gaan we werken aan een integrale ruimtelijke visie (Programma) op ons landelijk gebied waarin de ruimtelijke opgaven gebiedsgericht en in samenhang uitgewerkt worden. Het doel is een robuust buitengebied waarbinnen meerdere functies naast elkaar kunnen bestaan en elkaar zelfs kunnen versterken. Keukentafelgesprekken met onze agrariërs zijn gestart; de komende tijd gaan we een aantal pilots draaien voor een nieuw functieveranderingsbeleid en we gaan in gesprek met deskundigen voor ondersteuning. De opbrengst van het proces rondom het programma Landelijk Gebied, gebruiken wij als input bij onze deelname aan het regionaal overleg in het kader van het Ruimtelijke Perspectief. Dit is een soortgelijke methode als we destijd met de VES en de RES hebben toegepast.

Beoogd effect

16 |

Concreet starten we met het opstellen van een plan van aanpak 'Programma Landelijke Gebied'. We stellen ons een proces voor in drie fases. In de eerste fase brengen we het speelveld in kaart door middel van een aantal kaartlagen; in de tweede fase ontwikkelen we een gewenst programma in gesprek met inwoners, bedrijven en experts; en in de derde fase werken we het programma verder uit tot een Programma Landelijk Gebied. Wij streven naar een afronding eind 2023. In de prioiteitennota hebben wij aangegeven welke middelen hiervoor beschikbaar moeten worden gesteld. Een toekomstbestendig landelijk gebied.

Grondexploitatie (niet-bedrijventerrein) Een regisserend grondbeleid voeren Inhoud In 2020 is de Nota grondbeleid opnieuw vastgesteld, waarin we het regisserend grondbeleid doorzetten. Hierbij kijken we per ontwikkeling of wij een actieve of een faciliterende rol innemen. Bij een actieve rol voert de gemeente de exploitatie zelf. Bij een faciliterende rol ligt de ontwikkeling in handen bij een particuliere exploitant of ontwikkelaar, waarbij de gemeente al de nodige afspraken met de ontwikkelende partij contractueel vastlegt. De nota grondbeleid wordt eens per vier jaar opnieuw vastgesteld. In 2023 starten wij met de voorbereidende werkzaamheden voor actualisatie van het grondbeleid in 2024. Beoogd effect Voorzien in de kwalitatieve en kwantitatieve woningbouwbehoefte in de verschillende Voorster kernen.

Wonen en bouwen Woningbouwplannen in de kernen Inhoud Op basis van PRIMOS-prognoses zijn met de provincie Gelderland en de regiogemeenten kwantitatieve afspraken gemaakt over het te realiseren aantal woningen en dit is vastgelegd in de regionale Woonagenda. Voor onze gemeente bedraagt de woningbouwopgave in de periode tot 2030 800 – 975 woningen. Dit sluit goed aan bij onze ambitie voor de toevoeging van gemiddeld 80 nieuwbouwwoningen per jaar, zoals verwoord in onze Woonvisie. De grootste woningbouwopgave ligt in Twello, maar ook in onze andere kernen werken wij aan verschillende nieuwbouwprojecten. Hieronder een opsomming van plannen waar in 2023 verder aan wordt gewerkt waarvan sommige ontwikkelingen zich al in de uitvoerende en afrondende fase bevinden. Twello ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Herontwikkeling locatie voormalig Veluws College, gemeentewerf en brandweer; Rijksstraatweg 93 – 97, Overmarslocatie ; Hoek Stationsstraat – Veilingstraat Duistervoordseweg 54 ; Woningbouwplan De Vier Erven; Locatie Beersen; Tijdelijk parkeerterrein naast de Aldi aan de Duistervoordseweg; Twello – Noord ; IJsbaanweg.

Terwolde ▪ ▪

Dorpszicht fase 2 ; Wijzigingsbevoegdheid aan het Ieuwland.

Wilp ▪

Woningbouwplan Binnenweg – Rijksstraatweg

Posterenk ▪

Woningbouwplan Enkweg.

Teuge ▪

Locatie Hessenlaan.

Voorst ▪ ▪

Beoogd effect

Woningbouwlocatie Winkler Prins Diverse maatwerklocaties voor herontwikkeling naar woningbouw op basis van de Kansenkaart Voorst

Naast de hierboven genoemde projecten werken we ook in 2023 aan andere projecten in verschillende kernen waar op dit moment verkennende gesprekken over plaatsvinden, of die op dit moment (nog) niet in beeld zijn. Op basis van de actuele woningbouwprognoses en een goede ruimtelijke ordening voorzien in de (korte en lange termijn) woningbouwbehoefte in de kernen. | 17

Variatie in woningtypen en prijssegmenten Inhoud Bij nieuwbouwprojecten in de gemeente Voorst is het uitgangspunt voorzien in de (lokale) behoefte waarbij ingezet wordt op variatie in woningtypen en prijssegmenten. Dit staat beschreven in de Woonvisie. Dit betekent dat wij ook verder kijken dan de ‘traditionele’ manier van ontwikkelen en manier van wonen. Wij hebben hiervoor aandacht en in de planvormingen vinden vernieuwende woonvormen steeds meer hun plek. Ook willen we eventuele kansen in de bestaande woningvoorraad (beter) benutten. In de gemeente zijn er concrete plannen in uitvoering. Zo heeft de gebiedscoöperatie Nijbroek het initiatief genomen om een voormalig agrarisch erf te herontwikkelen naar woningbouw waarbij sprake is van differentiatie in de woningen en verbetering van het landschap. In het plan De Vier Erven worden woningen (compacte appartementen en grondgebonden) gerealiseerd gericht op de doelgroep een- en tweepersoonshuishoudens. In Twello Noord is ook een diversiteit aan woningen voorzien zoals een hofje en micro-wonen. In 2023 gaan we aan de slag met diverse plannen voor 1 en 2 persoonshuishoudens in en nabij het centrum van Twello. Het gaat hierbij om de Overmars locatie en appartementen op de locaties aan de Duistervoordseweg 54 en de hoek Stationsstraat - Veilingstraat.

Door op deze inbreidingslocaties ruimte te bieden voor de doelgroep 1 en 2 persoonshuishoudens, komen naar verwachting op andere plekken weer (ruime) eengezinswoningen vrij voor andere doelgroepen. Daarnaast is IJsseldal Wonen eigenaar van het tijdelijke parkeerterrein aan de Duistervoordseweg in Twello. Het streven is om richting en in 2023 grote stappen te zetten naar herontwikkeling naar woningbouw. Hier zijn 14 compacte huurappartementen, geschikt voor één- en tweepersoonshuishoudens voorzien. Dit woningbouwproject zal ook deel uitmaken van de nieuwe prestatieafspraken. In 2023 gaan wij voor de kern Teuge met de belangenvereniging en inwoners aan de slag om te kijken naar mogelijkheden voor kleinschalige inbreiding met woningen die geschikt zijn om langer zelfstandig te wonen. Op die manier kunnen we ruimte bieden voor huisvesting van ouderen die graag in het dorp willen blijven wonen.We verkennen hierbij de mogelijkheid van (collectief) particulier opdrachtgeverschap. Ook bij herontwikkeling van voormalige agrarische erven in het buitengebied willen we in 2023 en verder meer gaan inzetten op differentiatie in woningtypen. Hiervoor is nieuw beleid in ontwikkeling

Beoogd effect

We zetten bij toekomstige ontwikkelingen in op het realiseren van kleine woonvormen, innovatieve woonconcepten en/of creatieve woonvormen als die aansluiten bij de behoeften van bijvoorbeeld starters, lagere (midden)inkomens en senioren op daartoe geschikte locaties. Variatie in woningen is een doel. In alle gevallen geldt dat de groei moet passen bij de gemeente Voorst, om het mooie landelijke en dorpse karakter te behouden. Voorzien in de (lokale) behoefte waarbij ingezet wordt op variatie in woningtypen en prijssegmenten.

Lokale binding Inhoud Uitgangspunt bij woningbouwontwikkelingen in onze gemeente is het bedienen van verschillende doelgroepen door het realiseren van een gedifferentieerd woningaanbod in woningtype en prijssegmenten. Daarnaast onderzoek wij welke mogelijkheden er zijn om woningzoekenden met een lokale binding voorrang te geven bij woningbouwprojecten. Voor de sociale huurwoningen geldt het volgende: IJsseldal Wonen hanteert binnen de juridische kaders een voorrangsregeling voor woningzoekenden met een lokale binding. Concreet betekent dit dat maximaal 50% van het vrijkomende woningaanbod mag worden toegewezen aan een actief woningzoekende uit de desbetreffende kern, dit wordt met name in de kleine kernen toegepast. Verder hanteert IJsseldal voor bepaalde doelgroepen, gekoppeld aan specifieke woonruimten een voorrangslabel (bijvoorbeeld jongeren of senioren). Ook bij verkoop van vrijkomende huurwoningen hanteert IJsseldal Wonen een voorrangsregeling voor starters uit de desbetreffende kern en vervolgens uit de gemeente.

Beoogd effect

18 |

De koopwoningenmarkt gaat vooralsnog uit van vrije vestiging. Op dit moment wordt gewerkt aan landelijke regelgeving om de slaagkansen van woningzoekenden met een sociale of economische binding aan de regio of gemeente te vergroten. Wij volgen deze ontwikkeling met belangstelling en zodra de regeling is gewijzigd en de voorwaarden bekend zijn , komen wij met voorstellen hoe dit instrumentarium toe te passen. Waar mogelijk woningzoekenden met een lokale binding voorrang geven bij woningbouwprojecten .

Duurzaam en betaalbaar Inhoud Voor de sociale huur geldt dat in de prestatieafspraken met IJsseldal Wonen en de huurdersbelangenvereniging afspraken zijn gemaakt op het gebied van verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. IJsseldal Wonen reserveert jaarlijks een bedrag voor het verduurzamen van haar woningvoorraad op basis van de kaders uit de duurzaamheidsvisie die geldt voor de periode 2021 – 2025. Op dit moment is IJsseldal Wonen bezig de totale opgave in beeld te brengen en financieel te vertalen. In totaal gaat het om circa 400 woningen met energielabel D, E, F of G die IJsseldal Wonen in de periode t/m 2028 planmatig wil verduurzamen tot minimaal energielabel B. Tevens wil IJsseldal Wonen in 2023 starten met de uitrol van PV panelen. We maken nieuwe en concrete prestatieafspraken met IJsseldal Wonen over deze duurzaamheidsopgave, de huidige energiecrisis maakt dit extra urgent.

Beoogd effect Twello Noord Inhoud

Beoogd effect

Bij nieuwbouwontwikkelingen hanteren we de percentages voor sociale woningbouw zoals vermeld in de Woonvisie. Binnen het sociale woningbouwprogramma vallen zowel sociale huurwoningen als bereikbare koopwoningen. Voor deze laatste categorie heeft de raad bij de tussenevaluatie van de Woonvisie ingestemd met de bandbreedte tot maximaal de NHG-grens. Bij toekomstige woningbouwontwikkelingen hanteren we deze percentages en binnen de bandbreedte zetten we in op een gedifferentieerd aanbod waarbij de prijs-kwaliteitsverhouding in evenwicht is. We maken nieuwe en concrete prestatieafspraken met IJsseldal Wonen over de nieuwbouwopgave voor sociale huurwoningen voor de komende jaren. Een duurzame woningvoorraad en variatie in prijssegmenten zoals vastgelegd in de Woonvisie.

Het college werkt in 2022 het participatieproces uit en rondt het verkeersonderzoek af. Zij gaat met de omwonenden van Twello Noord in gesprek om samen binnen het vastgestelde bestemmingsplan de beste oplossingen te zoeken voor de inspraak over de inrichting per wijk en de verkeersafwikkeling. In afwachting op de zitting (datum nog onbekend) bij de Raad van State en een uitspraak in de bodemprocedure worden de werkzaamheden zonder onomkeerbare effecten vervolgd. Hiermee is de verwachting dat wij in 2023 fase 1 (De Enk, De Boerderij en de Dernhorstlaan) bouwrijp maken en starten met de verkoop. Het woningbouwplan zorgt voor noodzakelijke huisvesting en minder druk op de Voorster woningmarkt. Met het verkeersonderzoek en het participatieproces bij de uitvoering van het woningbouwplan wordt het draagvlak bij de bestaande buurt verhoogd.

Verbonden partijen

Bij de realisatie van de doelstellingen binnen dit programma zijn de volgende verbonden partijen betrokken: Verbonden partij Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten (SVn)

Regio Stedendriehoek (Cleantech regio)

Doel Het leveren van een gewaarborgde bijdrage aan de betaalbaarheid van de stedelijke- of dorpsvernieuwing (waaronder startersleningen en stimuleringsleningen en verduurzamen van gebouwen) door deelneming in het fonds. Cleantech Regio is een samenwerkingsvorm én een gebied. Twee organisaties staan aan de basis van de Cleantech Regio, de Strategische Board Cleantech Regio en de Wgr-regio Stedendriehoek. Ondernemers, overheden en onderwijs en onderzoek hebben één gezamenlijke Agenda Cleantech Regio gemaakt. Hierin staan de ambities en gewenste resultaten voor 2019-2023. Twee thema’s hebben topprioriteit: energietransitie en circulaire economie. Om energieneutraal en circulair te worden, investeren we ook in innovatiekracht, slimme en schone mobiliteit, voldoende toptalenten, onze fijne leefomgeving en een sterk vestigingsklimaat.

| 19

Beleidsindicatoren

In dit overzicht staan de bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit begrotingsprogramma.Via de link: www.waarstaatjegemeente.nl kunnen vergelijkingen worden gemaakt met andere gemeenten en landelijke gemiddelden. Taakveld Wonen & Bouwen

Naam indicator Woonlasten éénpersoonshuishouden

Wonen & Bouwen

Woonlasten meerpersoonshuishouden

Wonen & bouwen Wonen & Bouwen

WOZ-waarde woningen Demografische druk

Grondexploitatie Nieuwbouw woningen

20 |

Eenheid Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. De gemiddelde WOZ waarde van woningen in euro's. De som van het aantal personen van 0 tot 15 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 15 tot 65 jaar. Het aantal nieuwbouwwoningen, per 1.000 woningen.

Indicator Bron Voorst 889 COELO, Groningen

914 COELO, Groningen

340.000 CBS 87,1% CBS

12,4 ABF Systeem Woningvoorraad

Wat mag het kosten Exploitatie Taakveld

8-1 Ruimtelijke ordening 8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventer) 8-3 Wonen en bouwen Totaal lasten 8-1 Ruimtelijke ordening 8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventer) 8-3 Wonen en bouwen Totaal baten Saldo

Werkelijk 2021

Begroting 2022 Incl. wijzigingen 1.426.721 1.370.980 6.174.836 3.330.715

2023

2024

2025

2026

1.274.561 1.541.267

1.274.212 658.626

1.275.194 661.875

1.255.385 665.410

1.700.379 9.301.935 431.226 7.829.836

1.834.258 6.535.953 94.285 3.322.455

1.416.736 4.232.564 97.113 1.541.267

1.416.736 3.349.574 97.113 658.626

1.416.736 3.353.804 97.113 661.875

1.416.736 3.337.530 97.113 665.410

1.199.687 9.460.749 158.813

971.420 4.388.160 -2.147.794

997.535 2.635.915 -1.596.649

995.535 1.751.274 -1.598.300

995.535 1.754.523 -1.599.282

995.535 1.758.058 -1.579.473

Raming begroting

Toelichting ontwikkelingen begroting 2023 t.o.v. 2022: Algemeen De loonkosten zijn in 2023 ten opzichte van 2022 gestegen als gevolg van de CAO wijzigingen en het indexpercentage dat wij hanteren voor 2023 is hoger dan voorgaande jaren in verband met alle ontwikkelingen op dit moment. 8-1 Ruimtelijke ordening Lagere kapitaallasten, hogere toegerekende salariskosten en een in 2022 begrote investering 'Bestemmingsplan buitengebied' zijn de oorzaak van per saldo lagere lasten. 8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Binnen dit taakveld zijn de grondexploitaties opgenomen m.b.t. woningbouw. De lasten en baten van de grondexploitaties worden budgettair neutraal in de begroting geraamd. Voor een nadere toelichting op de ontwikkelingen binnen de grondexploitaties wordt verwezen naar de paragraaf Grondbeleid. 8-3 Wonen en bouwen Naast hogere toegerekende salarislasten zorgen de in 2022 opgenomen kredieten "Transitie fysiek domein omgevingswet" en "Regionale Energie Strategie" per saldo voor lagere lasten in 2023. Legesinkomsten De inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) heeft gevolgen voor ons legesmodel en de legesinkomsten. De beoogde inwerkingtreding van beide wetten is vooralsnog 1 januari 2023. Echter, wij houden ook rekening met opnieuw uitstel van de wetten.

Naar verwachting zal hierover rond oktober/november 2022 duidelijkheid komen. Voor de legesverordening bereiden wij daarom twee versies voor, waarvan wij er in december 2022 één laten vaststellen door de raad. In de begroting nemen wij nog de oude systematiek over met een verwachte opbrengst aan legesinkomsten Wonen en Bouwen van € 945.795 (raming 2022 inclusief index). Wel willen wij benoemen dat bij daadwerkelijke inwerkingtreding van de wetten (op 1 januari 2023 of wellicht later in 2023) de legesinkomsten lager zullen uitvallen. Wij informeren u hierover in het Voortgangsbericht 2023 en de bestuursrapportage 2023. . | 21

Investeringen Jaar Meerjaren Investerings Programma Geen investeringen. Meerjaren Onderhouds Programma Geen investeringen. Totaal Bouwend Voorst

2023-2026

Bedrag Begroting Begroting Begroting Begroting investering 2023 2024 2025 2026 0

0

0

0

0

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

Reserves en voorzieningen

Wijk- en dorpontwikkelfonds Vereveningsfonds sociale woningbouw Totaal reserves Geen voorzieningen. Totaal voorzieningen

Saldo Saldo Saldo Saldo Saldo 2022 2023 2024 2025 2026 1.552.018 1.552.018 1.552.018 1.552.018 1.552.018 578.561 578.561 578.561 578.561 578.561 2.130.579 2.130.579 2.130.579 2.130.579 2.130.579 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Standen per 31 december

Toelichting: Reserves Wijk- en dorpontwikkelfonds Dit fonds geeft dekking aan investeringen met betrekking tot initiatieven op het gebied van de leefbaarheid. Vereveningsfonds sociale woningbouw Dit fonds is opgericht om verevening mogelijk te maken, indien er bij een ontwikkeling geen of te weinig sociale woningbouw in het plan is opgenomen. Het budget kan worden ingezet bij een project, dat door de bouw van (een extra aantal) sociale woningen financieel niet sluitend is.

22 |

3.2 Mooi Voorst Wat willen we bereiken (Coalitieakkoord 2022-2026) Voorst ligt centraal tussen drie grotere steden, met een goed wegennet en OVverbindingen. Het spoor zorgt voor een goede bereikbaarheid van Apeldoorn, Deventer en Zutphen en achterliggende gebieden. De gemeente Voorst heeft een belangrijke opgave met betrekking tot de energietransitie en het vergroten van de biodiversiteit. De klimaatverandering stelt ons voor nieuwe uitdagingen die onze huidige inwoners én de volgende generaties raken. Niets doen is geen optie. Verkeer en vervoer Met de auto is Voorst goed bereikbaar, mede dankzij de A1. De snelweg zorgt echter soms ook voor drukte op kleinere wegen, wanneer automobilisten files vermijden en een binnendoorroute kiezen. Het intensieve gebruik van het wegennet zorgt ook voor geluidsoverlast en fijnstof. Een goede bereikbaarheid en doorstroming van autoverkeer is belangrijk. Verkeer in Twello De veiligheid op de H.W. Iordensweg en de afwikkeling van industrieverkeer vragen aandacht. Inzichtelijk moet worden welke factoren bijdragen aan de verkeersdruk in Twello en hierbij worden de verkeerssituaties bij basisscholen en sportaccommodaties meegenomen. Verder onderzoeken we fysieke oplossingsrichtingen en verkeersmaatregelen (bijvoorbeeld voor vrachtverkeer) en besluiten hierover na overleg met inwoners.

De komende jaren worden er woningen gebouwd in Twello, wat vraagt om de aanleg van veel nieuwe wegen en een goede aansluiting op het bestaande wegennet. Verkeersveiligheid in de dorpen en het buitengebied In veel dorpen hebben inwoners zorgen over de verkeersveiligheid. Daarom kijken wij met inwoners zorgvuldig naar de oorzaken, met speciale aandacht voor de verkeersveiligheid van voetgangers en fietsers. Samen bepalen we waar welke maatregelen mogelijk en gepast zijn. Provinciale wegen zijn ook punt van zorg. De invloed van de gemeente op het provinciale verkeersbeleid is beperkt. We wenden onze invloed aan om de provincie deelgenoot te maken van bestaande zorgen en te stimuleren om samen de verkeersveiligheid te verbeteren. Recreatieve routes Er is een uitgebreid netwerk van recreatieve routes in Voorst. Van klompenpaden tot meerdaagse routes en van ruiterpaden/menroutes tot prachtige fietspaden. We houden in de gaten of het landschap en inwoners niet lijden onder de recreatieve druk, maar we staan ook open voor nieuwe routes. De gemeente draagt zorg voor goed en tijdig onderhoud. Openbaar vervoer Het spoor zorgt ervoor dat Voorst goed en snel bereikbaar is, de trein brengt inwoners snel in andere delen van het land. Wel baart het goederenvervoer en de veiligheid bij overgangen sommige inwoners zorgen.

Het is van groot belang dat stations en het netwerk van bussen goed op elkaar aan blijven sluiten. We willen de behoefte van gebruik van het openbaar vervoer monitoren in samenwerking met provincie en vervoerders. De gemeente blijft hierover in gesprek met inwoners en houdt het onderwerp op de agenda van de provincie.

| 23

Doelgroepenvervoer Bijzondere aandacht hebben wij voor het doelgroepenvervoer. Omdat het hier vaak maatwerk betreft, en de kwetsbaarheid van sommige gebruikers hoog is, volgen wij dit intensief. Samen met inwoners We betrekken inwoners bij planvorming van de afwikkeling van verkeer in hun directe omgeving, waarbij de gemeente de gevolgen van verschillende opties duidelijk in kaart brengt. De discussie over dit soort vraagstukken zien wij tijdens ontwikkelplannen in de dorpen al regelmatig ontstaan. We willen de dialoog graag op gang houden. Wij willen milieuvriendelijke vormen van vervoer stimuleren en het voor inwoners makkelijk maken om te kiezen voor milieuvriendelijke vormen van vervoer. Duurzaamheid en milieubeheer Visie op grondgebruik Wonen, werken, recreatie, circulaire landbouw en de energietransitie leggen allemaal een claim op de beschikbare grond binnen de gemeente Voorst. Waar is ruimte voor welke opgave? Daarnaast zien wij dat gemeenten om Voorst heen plannen (willen) ontwikkelen aan onze gemeentegrenzen. Dit alles vraagt voor Voorst om een visie op het grondgebruik, die de kwaliteit van het unieke Voorster landschap bewaakt en waar mogelijk versterkt. Circulaire landbouw Een belangrijke partner en doelgroep bij het vergroten van de biodiversiteit is de agrarische sector.Wij willen stappen zetten naar een circulaire landbouw.

Wij realiseren ons dat de agrarische sector onderdeel is van een mondiaal krachtenveld. Naast het vergroten van de biodiversiteit en het ontwikkelen van circulaire landbouw is het van belang dat de agrarische ondernemer een goed inkomen kan verdienen. Wij willen met de sector in gesprek om te bespreken wat er nodig is om deze belangen te verenigen. De koers is duidelijk, de weg maken we samen. Circulaire economie Materialen zijn schaars en kostbaar. Daarom onderzoeken we hoe we circulariteit kunnen stimuleren. Afval kan in veel gevallen weer een grondstof zijn. We onderzoeken hoe we inleverpunten beter bereikbaar kunnen maken voor inwoners. We werken toe naar een circulaire economie. Energietransitie Wij vinden het belangrijk dat de energietransitie voor iedereen betaalbaar is, waarbij de baten en de lasten eerlijk worden verdeeld. Terugdringen van het energieverbruik is hier een belangrijke factor. We gaan vol inzetten op energiebesparing, met inzet van geld dat het Rijk daar naar verwachting voor beschikbaar stelt. Met inwoners, wijken, agrariërs en bedrijven gaan graag wij in gesprek om te kijken in hoeverre zij zelfvoorzienend kunnen worden in hun energieverbruik. De opmars van de elektrische auto stimuleren wij, daarom willen wij versnellen met de aanleg van laadpalen.

We bouwen verder met de Voorster energiestrategie, waarin de rol voor zonne-energie en windenergie verder uitgewerkt wordt. Bij het benutten en uitbouwen van duurzame energiebronnen is draagvlak in de samenleving een belangrijk aandachtspunt.

24 |

Openbaar groen Biodiversiteit Wij willen de biodiversiteit vergroten. Dit is een verantwoordelijkheid voor nu, naar de volgende generaties toe. Het vastgestelde programma Groen van de gemeente Voorst geeft hier een mooie aanzet toe en dit gaan wij dan ook uitvoeren. We stimuleren groene schoolpleinen, om bewustwording bij kinderen te vergroten en een gezonde leeromgeving te creëren.

Waar ligt dat vast Het beleid dat betrekking heeft op dit programma is vastgelegd in diverse verordeningen, beleidsnota's en beleidsregels. De volledige documenten zijn te raadplegen via de volgende link: www.voorst.nl/beleid-en-regelgeving

| 25

Wat gaan we daarvoor doen Activiteiten

Verkeer en vervoer Verbetering verkeersveiligheid Inhoud Op grond van het Programma Mobiliteit staat het verbeteren van verkeersveiligheid hoog op de agenda. De volgende activiteiten worden de komende jaren uitgevoerd. ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Stimuleren fietsgebruik (ook fysieke aanpassingen); 2022 Aanleg fietsstraat Woudweg Teuge, binnen bebouwde kom; 2023 Aanbrengen fietsstroken Veilingstraat Twello; 2024 Verkeersveiligheid verbeteren voor fietsers door fysieke maatregelen Bandijk Terwolde; 2025 Verkeersveiligheid verbeteren voor fietsers door fysieke maatregelen de Zanden Teuge.

Ook werken wij samen met de provincie aan verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid op provinciale wegen. De volgende activiteiten worden de komende jaren uitgevoerd:

Beoogd effect

▪ 2023 Verbetering N345 tussen A1 en Sluinerweg ▪ 2023 Groot onderhoud N792 Twello – Terwolde – Vaassen ▪ 2023 Aanleg vrijliggend fietspad Wilpsedijk tussen Wilp en Steenenkamer ▪ 2022 e.v. Start samenwerking verkeersveiligheid Wilp N790/N791 Verbeteren van de veiligheid op de weg en op het spoor, van de (regionale) bereikbaarheid voor een goed vestigingsklimaat en van de leefbaarheid en het woonklimaat in Twello.

Uitvoering aanbevelingen onderzoek Rekenkamercommissie en motie "De vouwen uit de broek" Inhoud Op 30 juni 2021 heeft de raad ingestemd met zeven voorstellen van de Rekenkamercommissie om uitvoering te geven aan de aanbevelingen van het onderzoek ‘Verkeersveiligheid, een verhaal apart’. Daarnaast heeft de raad op 8 november 2021 de motie ‘De vouwen uit de broek’ aangenomen. Wij willen uitvoering geven aan het raadsbesluit en de motie. Echter, een goede uitvoering van het raadsbesluit en de motie vergt de nodige inzet. Dit kan binnen de huidige capaciteit en de bestaande werkzaamheden binnen het taakveld Verkeer en vervoer niet worden uitgevoerd. Door uitbreiding van het areaal, uitgebreide participatietrajecten, een toename van klachten en meldingen, meer regionale inzet en samenwerking, de uitvoering van het Programma Mobiliteit (2020) en de opmars van de laadinfrastructuur is de druk op de huidige capaciteit binnen het taakveld Verkeer en vervoer niet toereikend. Op 7 maart 2022 besloot de gemeenteraad om geen structurele middelen beschikbaar te stellen voor de uitvoering van de zeven voorstellen van de Rekenkamercommissie en de motie ‘De Vouwen uit de broek’, maar het voorstel opnieuw te bespreken in de prioriteitennota. In de prioriteitennota hebben wij daarom gevraagd om de extra middelen hiervoor beschikbaar te stellen.

Beoogd effect Uitvoering aanbevelingen onder Rekenkamercommissie en motie "De vouwen uit de Broek" Kwaliteitsverbetering omgeving A1-verbreding Inhoud Door Rijkswaterstaat wordt samen met de provincies Gelderland en Overijssel en de Cleantech regio gewerkt aan de verbreding van de A1 tussen Apeldoorn en Azelo. Hierbij wordt het gedeelte van de A1 dat door de gemeente Voorst loopt verbreed naar 2x4 rijstroken. Dit heeft gevolgen voor de inpassing van de A1 in onze gemeente. Fase 1 is inmiddels voltooid. Fase 2 loopt vanaf Apeldoorn tot de afslag Twello/Posterenk en loopt in de periode van 2021 tot 2025. Voor een goede inpassing van de verbreding voeren wij de komende jaren enkele landschappelijke projecten uit. Deze projecten, waaronder de Poort van Twello, de onderdoorgang Groote Wetering, Gebiedsopgave Wilp-Achterhoek, A1 miljoen bomen, landschapvisie Posterenk en de ontwikkeling van het klompenpad Posterenk worden in samenwerking met Rijkswaterstaat, de provincie, het waterschap, landschapsbeheer Gelderland, de gemeente Apeldoorn en de omgeving voorbereid en uitgevoerd. Beoogd effect Het met deze werkzaamheden realiseren van een kwaliteitsverbetering voor de fysieke leefomgeving bovenop de plannen voor een betere verkeersdoorstroming.

26 |

Verbetering fietsroutes (fietssnelwegen) Inhoud In 2015 is door de Cleantech Regio, inclusief de gemeente Voorst, de "go" uitgesproken voor de regionale fietsroute Apeldoorn – Deventer. De 1e fase aan maatregelen is uitgevoerd. De Woudweg in Teuge is onderdeel van de snelfietsroute F344. Hier willen wij inzetten op de naleving van de maximumsnelheid, inrichten volgens Duurzaam Veilig en het waarborgen van verkeersveiligheid voor fietsers door het treffen van fysieke maatregelen. Hierbij sluiten wij aan op het aangepaste wegontwerp van de weg op het Apeldoorns grondgebied. In 2021 is de Woudweg buiten de bebouwde kom heringericht tot fietsstraat. In het derde kwartaal van 2022 starten wij met het inrichten van de Woudweg binnen de bebouwde kom tot fietsstraat. Beoogd effect Het verbeteren van de (snel)fietsroutes om zodoende het fietsgebruik te stimuleren. Verkeer in Twello Inhoud Het uitvoeringsprogramma en de wegcategorisering in het Programma Mobiliteit 2020 t/m 2030 zijn niet meer actueel na het besluit van 13 juni 2022 over de Randweg Twello, omdat deze zijn gebaseerd op een volledige westelijke randweg. Dit betekent dat voor de kern Twello als onderdeel van het Programma Mobiliteit een nieuwe wegcategorisering en uitvoeringsplan moet worden gemaakt.

In overleg met de samenleving starten wij een nieuw onderzoek naar nieuwe mogelijke maatregelen voor een veilig, bereikbaar en leefbaar Twello. De financiële effecten hiervan hebben wij verwerkt wij in de Prioriteitennota. In 2022 werken wij al aan drie verkeersonderzoeken in Twello, waarvan wij de uitkomsten meenemen in het aangekondigde verkeersonderzoek voor Twello. Het gaat om de volgende onderzoeken: ▪

Beoogd effect

Motie Gelijk oversteken: onderzoek naar o.a. de verkeersveiligheid op de H.W. Iordensweg nabij De Wingerd en bij de oversteek ter hoogte van de Maarten Tromplaan. ▪ Motie Richting Zuid: Plan maken om de situatie aan de Zuiderlaan te optimaliseren. ▪ Motie Verkeerssituatie Twello Noord: Samen met omwonenden en relevante partijen overleggen om te komen tot verkeersmaatregelen voor optimaliseren verkeerssituatie Twello Noord. Het realiseren van een veilige en optimale verkeersafwikkeling in Twello.

Openbaar vervoer Verbetering openbaar vervoer Inhoud Volgens het Programma Mobiliteit 2020 t/m 2030 zijn de huidige (buurt)bus en PlusOV (nu: HalteTaxiRRReis) goede basisvoorzieningen. Maar het kan mogelijk beter, slimmer en schoner. Daarom staan wij met de regio open voor mogelijkheden voor een beter, slimmer en schoner mobiliteitsnetwerk voor die mensen die voor hun mobiliteit afhankelijk zijn van de overheid. Het huidige aanbod van openbaar vervoer mag niet verslechteren, voordat duidelijkheid en overeenstemming is over goede alternatieven. De provincie Gelderland werkt dit uit onder de noemer ‘Andere Mobiliteit’.

Beoogd effect

Gedeputeerde Staten (provincie Gelderland) dragen zorg voor de coördinatie en afstemming van het openbaar vervoer in de provincie (Wet personenvervoer 2000). De provincie Gelderland is concessieverlener van de concessie IJssel-Vecht, waar gemeente Voorst onder valt. Deze concessie is recent gegund aan EBS. EBS verzorgt vanaf december 2022 het busvervoer in het noordelijk deel van de Veluwe en Midden-Overijssel. Gemeenten worden door de provincie betrokken bij de implementatie en uitvoering van de concessie. Het behouden van het openbaar vervoer in de gemeente Voorst en de Cleantech regio en waar mogelijk het vervoersaanbod verbeteren.

| 27

Doelgroepenvervoer Inhoud De regie op het doelgroepenvervoer voor mensen met beperkingen (na indicatie) ligt bij de PlusOV, Dit vervoer wordt uitgevoerd door gecontracteerde, professionele, vervoerders. PlusOV regelt het leerlingenvervoer, het (Wmo-)dagbestedingsvervoer, het Jeugdwetvervoer en het vraagafhankelijk vervoer oftewel de regiotaxi. Daarnaast bieden we vervoer dat wordt uitgevoerd door vrijwilligers; voor mensen met een fysiek/ mentale beperking die als groep bij elkaar willen komen is er (bus)vervoer (de Ontmoetingslijn). Ook is er de Boodschappendienst voor mensen die problemen ondervinden met zelfstandig boodschappen doen en tot slot kennen we een haal- en brengservice voor bezoek aan de huisarts, het ziekenhuis etc.

Beoogd effect

De komende tijd worden binnen het regionale samenwerkingsverband (PlusOV is een gemeenschappelijke regeling) de ambities op het gebied van basismobiliteit heroverwogen. Ook het gemeentelijke beleid wordt daarbij onderzocht. Hiermee wordt in 2023 gestart. Op dit moment zijn er nog geen concrete plannen om het beleid ook daadwerkelijk aan te passen. Er zijn diverse risico’s en ontwikkelingen die een grote rol kunnen spelen rondom het doelgroepenvervoer, zoals de mogelijke invloed van nieuwe corona- of vergelijkbare maatregelen, het tekort aan chauffeurs bij PlusOV en de gestegen brandstofprijzen. Deze ontwikkelingen volgen we nauwgezet en sturen bij indien nodig en mogelijk. Het borgen van een kwalitatief goed en betaalbaar niveau van doelgroepenvervoer.

Openbaar groen en (openlucht) recreatie Aanleg recreatieve route en natuurvriendelijke oever De Fliert Inhoud In samenwerking met Waterschap Vallei en Veluwe zijn wij een project gestart om tussen de Voordersteeg en de Vermeersweg een fietsroute en een natuurvriendelijke oever langs de Fliert te realiseren. Het waterschap heeft reeds een natuurvriendelijke oever aangelegd. Vanwege bezwaren op de vergunning voor het fietspad langs de Fliert gaat de aanleg van een fietspad niet door.

Beoogd effect

De raad is hierover met een raadsmededeling geinformeerd. Wij zijn nu in overleg met de belangengroep Fliert Natuurlijk, Stichting IJssellandschap en enkele aanliggende eigenaren om te onderzoeken op welke wijze een wandelpad kan worden gecreëerd met inachtneming van diverse belangen (mens en natuur). De verwachting is dat eind 2022 bekend is voor welk tracé wordt gekozen. De verwachting is dat het wandelpad in 2023 kan worden aangelegd. Door deze ontwikkeling ontstaat er een aantrekkelijke wandelroute met ruimte voor landschapsherstel, natuurontwikkeling en ecologie.

Polder Nijbroek Inhoud De Polder Nijbroek is een nu nog relatief gaaf 14e eeuws cultuurlandschap die het waard is te behouden en waar mogelijk te herstellen. Hiervoor hebben we een gebiedsproces gestart in de lijn van het ‘Weteringse Broek’. In dit proces wordt tevens gekeken naar een klimaatrobuuste inrichting en de mogelijkheden van ‘energielandschap’ als leverancier voor duurzame energie. Burgerparticipatie is uitgangspunt in dit proces, vier werkgroepen zijn bezig met diverse thema’s. In 2023 vervolgen wij ons proces om samen met de stakeholders dit project verder concreet vorm te geven. Nadere ondersteuning voor dit project volgt uit de toekenning van de zogenaamde Erfgoed Deal vanuit Rijk en provincie. Deze financiële bijdrage is speciaal bedoeld voor projecten die op een ‘erfgoedinclusieve’ manier bijdragen aan het klimaatadaptief maken van polder Nijbroek. Ook dit onderdeel is inmiddels gestart en pakken we samen met de Nijbroekers en het Waterschap op Beoogd effect Het verbinden van gebiedsambities en –kansen met individuele ambities van bewoners en ondernemers.

28 |

Recreatieve routes Inhoud Ook in 2023 dragen wij zorg voor een mooi kwalitatief aanbod van recreatieve fiets- en wandelroutes. Onderhoud hiervan is onderdeel van de jaarlijkse activiteiten/begroting. Extra investeringen en uitbreiding van het netwerk maken geen onderdeel uit van een huidig programma met financiële dekking. Uit de voorlopige resultaten van de evaluatie van de toeristisch recreatieve ontwikkelingen, blijkt onder andere dat er veel behoefte is aan het ontwikkelen van een wandelknooppuntensysteem en thematische routes. Ook is er geconstateerd dat er weinig aanbod is aan ruiterpaden. In 2023 kan er een start gemaakt worden met de inventarisatie van het te ontwikkelen wandelknooppuntensysteem. De knooppuntensystemen (voor fietsen en wandelen) kunnen dan als basis fungeren voor het ontwikkelen van thematische routes.

Beoogd effect Biodiversiteit Inhoud

Beoogd effect

Daarnaast wordt er in 2023 verder gegaan met de ontwikkeling van twee klompenpaden (Posterenk/ Bussloo en Wilp) en wordt er gestart met de ontwikkeling van een klompenpad in Wilp-Achterhoek. Aandachtspunt bij het realiseren van nieuwe routes is de recreatieve druk van de routestructuren in de gemeente Voorst op het landschap en de inwoners Instandhouden en uitbreiden van een kwalitatief aanbod van recreatieve fiest- en wandelroutes.

In november 2020 is het Programma Groen (2022 t/m 2025) vastgesteld. In 2022 zijn ook de middelen beschikbaar gesteld die horen bij het uitvoeringsprogramma. Met het Programma Groen kunnen wij de doelstellingen uit het coalitieprogramma uitvoeren. Het uitvoeringsprogramma met bijbehorende planning is hierbij leidend. Door bij het beheer en nieuwe aanleg rekening te houden met de flora en fauna wordt een verhoging van de natuurwaarde en biodiversiteit bewerkstelligd. Het programma Groen beoogd een opwaardering van drie kernbegrippen; leefbaarheid, duurzaamheid en biodiversiteit. Hiermee houden we rekening bij al onze ingrepen in de openbare ruimte en proberen daar waar mogelijk anderen hier ook bewust van te maken.

Klimaat en energie Klimaatadaptatie Inhoud Het klimaat verandert, hitte, droogte en wateroverlast komen vaker voor en het risico op overstromingen neemt toe. In het Programma Water (2020-2025) is opgenomen hoe we hierop willen anticiperen. Veel aandacht gaat uit naar het voorkomen van wateroverlast door heftige regenbuien binnen de bebouwde kom. Het rijk heeft in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie en impulsregeling opgesteld. Hierbij wordt een financiële impuls gegeven om projecten te versnellen of te verbreden. Ook Voorst heeft hiervoor een eerste aanvraag gedaan. In 2023 pakken wij het parkeerterrein en de directe omgeving van het Barteldplein in Twello aan. In 2024 pakken we het parkeerterrein de Afslag in Twello aan.

Beoogd effect

Daarnaast wordt bij elke wegreconstructie het regenwater van de riolering gehaald en worden nieuwbouw wijken volledig gescheiden aangelegd. Door het scheiden van regenwater en vuilwater neemt het risico op water-op-straat af, voegen we water toe aan de ondergrond en zijn riooloverstorten minder frequent en minder vervuilend.

Energiereductie Inhoud De komende jaren zetten we de projecten voort die afgelopen jaren zijn gestart voor het verduurzamen van woningen. Hierbij ligt een focus om inwoners tijdens de hele klantreis te begeleiden. Vanaf de oriëntatie via een energieloket, advies van energiecoaches en energieadviseur, tot het uitvoeren van de maatregelen. In 2022 zijn de projecten afgerond die zijn gestart met behulp van de subsidie van de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen en is gestart we met een aanpak om energiearmoede tegen te gaan. Bij deze aanpak tegen energiearmoede zorgen we ervoor dat de energierekening structureel wordt verlaagd. Bij de huurders wordt dit gedaan door middel van kleine maatregelen en het vervangen van oude (energie slurpende) apparaten. Bij koopwoningen wordt ingezet op het isoleren van de woningen. Vanuit het budget voor energiearmoede is substantieel geld beschikbaar waardoor het volledige bedrag (tot een zekere mate) van de apparaten of de isolatie betaald wordt. Vanuit het Nationaal Isolatieprogramma wordt extra ingezet op wijkaanpakken. Daarnaast worden er concrete plannen gemaakt om dorpen aardgasloos te maken met behulp van Wijkuitvoeringsplannen. Een belangrijk aandachtspunt bij het maken van de plannen is participatie, zoals ook beschreven in de Transitievisie Warmte.