Evaluatierapport leges correctie tabel

Evaluatie tarieventabel hoofdstuk 2 (Ow en WKB) 2024

-1-

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................... 3 Opdracht 1 omgevingsvergunningen Ow en Wkb............................................................................... 4 Opdracht 2 Aantallen en kostendekking ............................................................................................. 6 Signalen uit de praktijk ........................................................................................................................ 7 Conclusie ............................................................................................................................................. 8

-2-

Inleiding In 2023 is de gemeenteraad op meerdere momenten geïnformeerd over de effecten van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (hierna Ow en Wkb) op de legesopbrengsten, tariefstelling en kostendekking. Tijdens de behandeling van de legesverordening in de raadsvergadering is de motie ‘Nieuwe leges verdienen aandacht’ unaniem aangenomen. De uitwerking van deze motie gebeurt middels dit evaluatierapport. In de voorjaarsrapportage is de motie ‘Vinger aan de pols’ al uitgewerkt. Dit rapport bestrijkt de periode van 1 januari 2024 tot en met 1 juli 2024. Opdracht motie 1. De raad in september 2024 te informeren over het aantal vergunningsaanvragen waarbij de Ow en de Wkb van toepassing was (hoofdstuk 2 van de Legesverordening). 2. Voorafgaande aan de begrotingsbehandeling 2025 een evaluatierapport op te leveren aan de raad over het aantal vergunningverleningen, de kostendekkenheid van de leges uit hoofdstuk 2 (onderdeel daarvan is ook de mate van optreden van het risico van dubbele belasting van vergunnings-aanvragers), en de signalen uit de vergunning aanvragers vanwege invoering van de Ow en de Wkb. 3. Het onder 3 genoemde evaluatierapport te actualiseren bij de bestuursrapportage 2025 (in verband met de invoering van de Wkb voor verbouwingen pas per 1 januari 2025). 4.

Via het Voorster Nieuws en andere gebruikelijk kanalen de invoering van de Legesverordening 2024 uitgebreid naar de juiste doelgroepen te communiceren vanwege de ingrijpende verandering voor de vergunning aanvragers (achtergrondinformatie geven van de aanleiding van de nieuwe Legesverordening 2024 waaronder en het moeten doorberekenen van extra kosten als gevolg daarvan). a. Begin januari is via een ‘interview’ in het Voorster Nieuws ruim informatie verstrekt over de Omgevingswet en Wkb. Daarnaast is begin januari 2024 een redactioneel stuk in het Voorster Nieuws geplaatst en op de website is dezelfde tekst geplaatst. Actualiteit Op 6 juni 2024 is bekend gemaakt dat de tweede tranche (verbouwingen gevolgklasse 1) Wkb weer wordt uitgesteld. Voornaamste reden is dat er eerst meer ervaring opgedaan moet worden met de eerste tranche (nieuwbouw gevolgklasse 1) Wkb. De verwachtte inwerkingtreding is nu 1 juli 2025, maar verder uitstel is ook nog een mogelijkheid.

-3-

Opdracht 1 omgevingsvergunningen Ow en Wkb In de periode 1 januari 2024 tot en met 1 juli 2024 zijn de onderstaande meldingen, aanvragen en vragen binnen gekomen in relatie tot de Ow en de Wkb. Soort

Aantal Verleend Afgewezen Ingetrokken Afgebroken

Aanvraag beschikking behandelen OW Verkennen en begeleiden initiatief Melding activiteit behandelen OW Advies verstrekken (informeel) OW Totaal

In Opbrengst* behandeling

150

94

5

7

10

34 € 88.209,38

132

45

0

5

31

51 € 17.350,85

132

106

2

0

6

18 € -

128 542

102 347

0 7

0 12

1 48

25 € 128 € 105.560,23

*De opbrengst is voorlopig, de aantallen in behandeling kunnen nog worden ingetrokken of afgebroken (geen legesopbrengst). Het verstrekken van advies en het behandelen van meldingen kunnen geen leges voor worden geheven.

Uitleg verschillende onderdelen Aanvraag beschikking Ow De aantallen in dit onderdeel gaan over verschillende aanvragen voor omgevingsvergunningen. Dit betekent dat alle activiteiten die worden genoemd in hoofdstuk 2 van de tarieventabel van de leges hier kunnen voorkomen. Verkennen en begeleiden initiatief Binnen de Wabo stond dit bekend als het vooroverleg. Een vooroverleg kan leiden tot een aanvraag voor een omgevingsvergunning. De leges worden dan verrekend met het bedrag van de uiteindelijke aanvraag. Melding activiteit behandelen Ow In de eerste zes maanden kwamen voornamelijk meldingen binnen voor het verwijderen van asbest of de sloop van een object. In de toekomst worden hier ook alle meldingen met betrekking tot nieuwbouwwoningen (Wkb, gevolgklasse 1) geregistreerd. Dit betekent dat eerst een aanvraag voor het ruimtelijke gedeelte (aanvraag beschikking OW) wordt ingediend en daarna een start- en gereedmelding van de bouw volgt. In de eerste zes maanden zijn er echter geen bouwmeldingen ontvangen van nieuwbouwwoningen. Advies verstrekken (informeel) Ow Dit onderdeel heeft betrekking op het afhandelen van informatieverzoeken over de Ow en Wkb. Dit omvat onder andere vragen over vergunningsvrij bouwen en welke omgevingsvergunning nodig is voor een dakkapel.

Deze verzoeken zijn voornamelijk bedoeld als service naar de inwoners en hiervoor worden hiervoor geen leges in rekening gebracht. Verdieping cijfers Ow en Wkb In 2024 zijn 150 aanvragen voor een omgevingsvergunning binnengekomen. Aanvragen Ow en Wkb

Aantal

Aanvragen die vallen onder reikwijdte Wkb

13

Aanvragen die vallen onder reikwijdte Ow

90

Overige aanvragen

47

-4-

Aantallen Wkb De aantallen gerelateerd aan de Wkb worden uitsluitend door de gemeente gecontroleerd als omgevingsplanactiviteit, waarbij vervolgens een bouwmelding door de initiatiefnemer moet volgen. Hieronder staat het overzicht van alle omgevingsvergunningen met omschrijving, die onder de reikwijdte van de Wkb vallen. In het eerste half jaar is de opvolgende bouwmelding dus nog niet gedaan. Zaaknummer Z2024-00000039 Z2024-00000261 Z2024-00000472 Z2024-00000652 Z2024-00000683 Z2024-00000757 Z2024-00000854 Z2024-00000941 Z2024-00001004 Z2024-00001028 Z2024-00001031 Z2024-00001032 Z2024-00001033

Omschrijving het plaatsen van een hekwerk het herbouwen van een schuur met overkapping het bouwen van een woning het bouwen van een schuur het plaatsen van een kleine windmolen het bouwen van een 2 onder 1 kapwoning het realiseren van een opslagloods het bouwen van een woning het bouwen van een schuurwoning met berging, carport en veranda het bouwen van een woning met twee bijgebouwen het plaatsen van 2 lichtmasten het plaatsen van 4 lichtmasten het nieuwbouwen van een woning

Aantallen Ow De aantallen van de Ow wordt vooral gekenmerkt door verbouwingen die tot gevolgklasse 1 behoren, wat impliceert dat ze mogelijk vanaf 1 juli 2025 onder het toepassingsgebied van de Wkb vallen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het plaatsen van een dakkapel aan de voorkant, het uitbreiden van de achterzijde of het wijzigen van de voorgevel, zolang deze aan specifieke afmetingen voldoen. Indien deze verbouwingen binnen bepaalde grenzen vallen, kunnen ze ook vergunningvrij worden uitgevoerd. Overige aanvragen De overige aanvragen betreffen kapvergunningen en één keer het bevestigen van een camerasysteem.

-5-

Opdracht 2 Aantallen en kostendekking Opbouw opbrengsten per artikelnummer legesverordening Tarieventabel

Aantal*

Bedrag

2.2 Vermindering i.v.m. conceptaanvraag

2

€ -258,11

2.27 Uitweg/inrit

6

€ 1.594,50

2.28.a Overige aanlegactiviteiten

1

€ 180,-

2.28.b Overige aanlegactiviteiten (uitwerkingsplicht)

1

€ 180,-

2.28.c Buitenplanse overige aanlegactiviteit

1

€ 360

2.30 Kappen van bomen of vellen houtopstand

37

€ 1.676,10

2.32.a Opslag roerende zaken

1

€ 360,00

2.4 Vooroverleg

49

€ 13.145,80

2.47 Achteraf ingediende aanvraag

4

€ 192,20

2.49.b Beoordeling onderzoeksrapport (arch. bodem)

1

€ 152,25

2.5 Bouwactiviteit

14

€ 8.398,98

2.50.1.d Advies: welstandsadvies

10

€ 1000,-

2.52.1 Vermindering na omgevingsoverleg

6

€ -824,04

2.52.5 Vermindering grondgebonden zonne-energie

1

€ -554,21

2.6.a Omgevingsplanactiviteit bouwen

51

€ 61.724,26

2.6.A.a.1.a Omgevingsplanactiviteit bouwen (welstand)

37

€ 4.859,97

2.6.A.b.1 Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (welstand)

2

€ 100,00

2.6.e Buitenplanse omgevingsplanactiviteit

17

€ 8.677,65

2.6A.1.a t/m Omgevingsplanactiviteit bouwen (welstand)

27

€ 4.544,88

2.6A.1.f t/m Omgevingsplanactiviteit bouwen (welstand)

1

€ 50,00

269

€ 105.560,23

Eindtotaal

* De aantallen uit deze tabel komen niet overeen met de aantallen uit tabel 1. Één aanvraag kan bestaan uit meerdere legesartikelen, oftewel meerdere activiteiten.

Kostendekking totaal en per paragraaf legesverordening Hoofdstuk 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving / Totaal omgevingsvergunning lasten* Totaal hoofdstuk 2

Baten

% Kostendekking

€ 1.648.244 € 105.560

6,40%

€0

€0

100,00%

2.2 Voorfase Algemene bepalingen

€ 317.773

€ 12.887

4,06%

2.3 Activiteiten met betrekking tot bouwwerken 2.4 Activiteiten met betrekking tot cultureel erfgoed en werelderfgoed

€ 903.456

€ 88.356

9,78%

€ 52.053

€0

0,00%

2.5 Milieubelastende activiteiten

€ 122.586

€0

0,00%

2.6 Lozingsactiviteiten

€ 12.944

€0

0,00%

2.7 Aanlegactiviteiten

€ 18.527

€ 2.314

12,49%

2.8 Overige activiteiten

€ 144.731

€ 2.036

1,41%

2.9 Maatwerkvoorschriften

€ 37.406

€0

0,00%

2.10 Gelijkwaardigheid

€ 5.512

€0

0,00%

2.11 Overige tarieven

€ 12.387

€0

0,00%

2.12 Modaliteiten

€ 20.869

€ 1.345

6,44%

2.13 Vermindering

€0

€ -1.378

0,00%

2.14 Teruggaaf

€0

€0

100,00%

2.1 Algemene bepalingen

*De lasten zijn gehalveerd t.o.v. de begrotingscijfers, de daadwerkelijke uitgave kan afwijken.

-6-

Signalen uit de praktijk Marktonderzoek en gesprekken met aanvragers wijzen uit dat de reductie in de legestarieventabel gezien wordt als een ‘pleister op de wonde’. Eerder werd aangenomen dat een korting van 25% op de leges genoeg moest zijn om private kwaliteitsborging te financieren. Maar na verloop van tijd bleek dat dit alleen de basisdekking was en dat extra opties als luchtdichtheidstests, bodemonderzoek en additionele controles als meerwerk worden beschouwd. Enkele voorbeelden recente marktprijzen basispakket private kwaliteitsborger: - Gemeente Voorst, 5 seniorenwoningen (€ 6.500,- per woning) € 32.500,- incl. btw - Gemeente Rijssen-Holten, 1 woning € 10.000,- incl. btw - Gemeente Voorst kapschuur, (bouwkosten € 28.000,-) € 8.712,- incl. btw - Gemeente Epe Steltenberg, € 3.500,- incl. btw Klachten We zien dat aanvragers hun klachten bij ons indienen en om oplossingen vragen. Vaak passen ze de plannen zo aan dat ze niet in gevolgklasse 1 vallen (bijvoorbeeld door afmetingen te wijzigen of een alternatieve maatregel toe te passen). Dan wordt de techniek ofwel door de gemeente geïnspecteerd of het bouwwerk is bouwtechnisch vergunningsvrij. Aanpassing van de afmetingen bij woningen is uiteraard niet mogelijk. Bouwmeldingen In het eerste half jaar zijn er geen bouwmeldingen in het kader van de Wkb ontvangen. In juli is de eerste binnengekomen.

Dit is een trend die zich ook voordoet in andere gemeenten, behalve bij de bouw van veel grondgebonden woningen. Naarmate er meer wordt gebouwd in gemeente Voorst, zullen de bouwmeldingen stijgen. Dit levert geen leges op. Hierdoor neemt het verschil tussen inkomsten en uitgaven toe. Bij elke bouwmelding zijn administratieve taken nodig zoals registratie van de bouwstart, afhandeling bij voltooiing, beoordelen van risicoanalyse, borgingsplan en risicomatrix, en handhaving bij ontbreken van een afmelding. Voor deze taken kunnen echter geen kosten worden doorberekend. Het voornemen is om in de toekomst ook gevolgklasse 2 en 3 onder het toezicht van de private kwaliteitsborger te laten vallen. Door het uitstel van de verbouwingen van gevolgklasse 1 is het de vraag of dit daadwerkelijk gaat gebeuren. Het huidige bouw- en woningtoezicht kan vanwege deze onzekerheid nog niet worden afgebouwd. We zien hierin met name grote risico’s in het blijven binden van gekwalificeerde medewerkers tot het moment dat het werk verdwijnt. Tendens Nederland Ook op landelijk niveau wordt de financieringsstructuur van het VTH-stelsel onder de loep genomen, momenteel grotendeels gefinancierd door leges. Met de introductie van de Omgevingswet en de Wkb lijkt er een trend te ontstaan richting minder vergunningplicht en een verschuiving van VTH-taken naar het voortraject, toezicht en handhaving.

Om deze reden hebben de VNG en de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht Nederland opdracht gegeven voor een uitgebreid onderzoek naar alternatieve financieringsmodellen voor het VTH-stelsel. Toename bouwstop Een mogelijk neveneffect van de Ow en vooral de Wkb is een stijging in het aantal bouwstops. Recentelijk zijn er meer illegale bouwwerken aan het licht gekomen, wat leidt tot stillegging van de bouw. Dit wijst veelal op bewoners die verkeerde informatie hebben ontvangen van aannemers of architecten. Ook komt naar voren dat sommige projecten illegaal starten met bouwen om daarna pas bij de gemeente aan te kloppen in de hoop buiten de reikwijdte van de Wkb te vallen. Het lijkt erop dat de Wkb zulke hoge kosten met zich meebrengt dat inwoners proberen deze te vermijden en kiezen voor illegale bouwactiviteiten. Dit blijft echter speculatief en is op dit moment nog niet met concrete data te onderbouwen.

-7-

Conclusie Uit het evaluatierapport blijkt dat de invoering van de Ow en de Wkb ingrijpende gevolgen heeft voor de legesopbrengsten, de kostendekking, de dienstverlening en de bouwpraktijk in de gemeente Voorst. De belangrijkste bevindingen zijn: •

•

•

•

De legesinkomsten uit aanvragen zijn in de eerste helft van 2024 sterk gedaald ten opzichte van de begroting en de voorgaande jaren. Dit komt onder meer door een piek in aanvragen in december 2023, vlak voor de inwerkingtreding van de Ow en Wkb, en waarschijnlijk door de hoge kosten die aanvragers moeten maken voor private kwaliteitsborging. De kostendekking van het hoofdstuk 2 van de legesverordening is daardoor gedaald tot 5,39%. De Ow en Wkb heeft mogelijk geleid tot een verschuiving van vergunningsplichtige naar vergunningsvrije activiteiten, meldingsplichtige activiteiten en voorfase-activiteiten. Deze activiteiten leveren geen of weinig leges op, maar vragen wel om extra inzet van de gemeente op het gebied van voorlichting, registratie, toezicht en handhaving. De initiatiefnemers zijn over het algemeen ontevreden over de invoering van de Ow en Wkb. Ze ervaren de kosten voor private kwaliteitsborging als onredelijk. Wij ontvangen klachten ook over de onduidelijkheid, de complexiteit en de onzekerheid van het nieuwe stelsel. Sommige aanvragers proberen de Wkb te ontwijken door hun plannen aan te passen of illegaal te bouwen, wat kan leiden tot meer bouwstops en handhavingsacties. De gemeente Voorst staat niet alleen in deze problematiek. Ook andere gemeenten kampen met dezelfde uitdagingen en zien hun legesinkomsten en kostendekking dalen.

Door deze problematiek is landelijk onderzoek gaande naar alternatieve financieringsmodellen voor het VTH-stelsel, die beter aansluiten bij de veranderende rol en taken van de gemeente. Ook is er sprake van uitstel en onzekerheid over de invoering van de Wkb voor verbouwingen en andere gevolgklassen, wat de continuïteit en kwaliteit van de bouw- en woningtoezicht onder druk zet.

Op basis van deze bevindingen lijkt het dat de Ow en Wkb een negatieve impact hebben op de financiën, de organisatie en de dienstverlening van de gemeente Voorst op het gebied van de fysieke leefomgeving. De periode van het evaluatierapport beslaat echter slechts een periode van een half jaar na de invoering van nieuwe wetgeving. Gekoppeld aan een stijging in het aantal aanvragen in december 2023 is het daarom nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken.

Onze aanbeveling voor 2025 is om de tarieven te indexeren en geen substantiële veranderingen door te voeren. Momenteel ontbreekt het aan voldoende gegevens uit de praktijk om precieze aantallen te prognosticeren en het aantal aanvragen voor omgevingsvergunningen zal naar verwachting weer gaan stijgen na een initiële piek in 2023, die de terugval in aanvragen over het eerste half jaar van 2024 heeft veroorzaakt (overgang Wabo en Ow).

-8-