Evaluatie vijf jaar Voorst onder de Loep (2021-67992)

Inhoudsopgave Inleiding

2

Samenvatting

3

De evaluatie 1. Onderzoeksfase Wat ging goed? Wat ging minder goed? 2. Uitvoeringsfase 2.1 Bewustwording Wat is gelukt? Wat is minder gelukt? 2.2 Ontwikkeling Wat is gelukt? Wat is minder gelukt? 2.3 Randvoorwaarden Wat is gelukt? Wat is minder gelukt? 2.4 Concrete resultaten samenleving Algemeen Streefbeelden Corona 3. Financieel Begroting Besteding Financieel monitoren 4. Wat is er nodig om preventie te borgen

5 5

8 9

11

14

16

21

22

1

Inleiding Het project startte maart 2017. Het projectteam De Loep, met 10 leden (8 vanuit de samenleving en 2 vanuit de gemeente Voorst), heeft een diepgaande analyse van de oorzaken voor maatschappelijke problemen gemaakt. De analyse, weergegeven in 18 schema’s, is opgebouwd met de input van 411 interviews met sleutelfiguren woonachtig en/of werkzaam in de gemeente Voorst. Ruim 90 enthousiaste vrijwilligers interviewden de 411 sleutelfiguren. De analyse is aangevuld en aangescherpt in expertmeetings met meer dan 50 experts, vele sessies met ervaringsdeskundigen, talloze loepsessies met lokale deskundigen en onderbouwend onderzoek, feiten en cijfers. Met de analyse zijn de ontwikkelingen die bijdragen aan het ontstaan van maatschappelijke problemen bloot gelegd. Het beïnvloeden van deze oorzaken draagt bij aan het vaker voorkomen van problemen in onze samenleving. Het projectteam van Voorst onder de Loep heeft in dat proces de rol van aanjager. Het team zet zich ervoor in dat de Voorster samenleving (inwoners, ondernemers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en gemeentelijke organisatie) met elkaar meer werken aan het voorkómen van problemen, zodat we minder tijd kwijt zijn aan het óplossen van problemen. Voorst onder de Loep ontwikkelt zelf geen beleid en zet zelf geen preventieprojecten op.

Het doel van het project is dat de verschillende partijen zelf aan de slag gaan en, ook als Voorst onder de Loep er straks niet meer is, blijvend werken aan het zo vroeg mogelijk voorkomen van problemen. Het project is grofweg opgedeeld in twee fases: de onderzoeksfase (2017-2019) en de uitvoeringsfase (2019-nu). In de onderzoeksfase is door de samenleving in de samenleving onderzocht welke problemen er zijn en hoe mensen denken dat deze voorkomen kunnen worden. Met deze informatie kon de samenleving aan de slag met het daadwerkelijk voorkomen van (meer) problemen. Dit vroeg van een groot aantal professionals, organisaties en vrijwilligers een omslag in denken en werken. Het proces waarin dat gebeurde en dat Voorst onder de Loep ondersteunde, noemen we de uitvoeringsfase. Voorst onder de Loep leverde verschillende resultaten op: van het visie- en doelenboek tot bijeenkomsten voor bewustwording en van meer verbinding tot de campagne #Zodus. Daarnaast ontstonden er nieuwe preventieve voorzieningen en activiteiten in de samenleving tijdens het project. Voor u ligt de evaluatie “Problemen voorkomen in de Voorster samenleving; vijf jaar Voorst onder de Loep”. Er is zowel een digitale versie als een fysiek document. Deze zijn inhoudelijk gelijk. In de digitale versie vindt u echter via linkjes meer achtergrondinformatie. De digitale versie is beschikbaar op www.zodus.nu/evaluatie.

In deze evaluatie is te lezen wat het project Voorst onder de Loep opleverde en hoe mensen het project ervaarden. Wat ging er goed? Wat ging er minder goed? Eerst wordt de onderzoeksfase besproken en daarna de uitvoeringsfase. Vervolgens ziet u een overzicht van de financiën en tot slot leest u de mogelijkheden die er zijn om de borging te verstevigen. In de evaluatie is zowel gekeken naar wat het project opleverde als naar de

2

invulling van de rol door het team en hoe deze ervaren is door de betrokken mensen. Voorafgaand aan de evaluatie vindt u de samenvatting van het document. De informatie voor deze evaluatie komt uit 24 interviews en 51 ingevulde enquêtes. De interviews zijn afgenomen door tekstschrijver Karijn Kats. Daarnaast zijn de voortgangsrapportages van Voorst onder de Loep, de artikelen en interviews die eerder door #Zodus werden geschreven en het Plan van aanpak voor de Uitvoeringsfase van Voorst onder de Loep gebruikt als informatiebron. De constateringen die u leest komen voornamelijk voort uit opmerkingen uit de interviews en enquêtes en worden onderbouwd met quotes. Bedankt voor jullie betrokkenheid, Team Voorst onder de Loep

3

Samenvatting In de samenvatting leest u puntsgewijs de belangrijkste resultaten van vijf jaar Voorst onder de Loep. De samenvatting heeft dezelfde structuur als de rest van de evaluatie. U kunt hierdoor makkelijk resultaten terugvinden. Voor de onderzoeksfase en de uitvoeringsfase leest u wat goed en minder goed ging. De uitvoeringsfase is opgesplitst in drie aspecten die van belang zijn bij preventief denken en handelen: bewustwording, ontwikkeling en randvoorwaarden. Bewustwording betekent dat mensen zich bewust zijn van de kansen die er liggen om problemen te voorkomen en van de rol die zij daarin vervullen. Ontwikkeling houdt in dat mensen de kennis en vaardigheden verkrijgen om op een andere manier te werken. Met randvoorwaarden wordt bedoeld dat mensen tijd, ruimte en financiële middelen hebben om te werken aan preventie. Voor deze drie aspecten is gekeken wat goed en minder goed ging. Tot slot is te lezen wat nog nodig is om de borging van preventie te bewerkstelligen.

Onderzoeksfase Wat ging goed?

De manier waarop de informatie werd opgehaald inspireerde mensen en werd positief en als waardevol ontvangen. De visie en doelen werden ingezet door professionals en organisaties om richting te geven aan hun preventieve werkzaamheden. Ze werden gebruikt als onderbouwing van werkzaamheden, jaarplannen of een nieuwe koers. Ook inspireerde de onderzoeksfase maatschappelijke bewustwording bij organisaties. Het was een proces om trots op te zijn. Wat ging minder goed?

De gedegen opzet van het project was ook meteen een valkuil. Door de grote hoeveelheid informatie was het soms complex en abstract. De gebruikte methode van het onderzoek bracht niet, zoals wel verwacht was, het gevoel van eigenaarschap bij alle partners van Voorst onder de Loep.

Uitvoeringsfase In de uitvoeringsfase werd gewerkt aan de drie aspecten die van belang zijn bij een verandering van denken en handelen: bewustwording, ontwikkeling en randvoorwaarden. Voor elk van deze drie aspecten hebben we gekeken wat goed en minder goed ging. Bewustwording Wat ging goed?

Preventief werken en de noodzaak ervan staat op de kaart en op het netvlies. Professionals kennen de preventieve mogelijkheden en hun rol daarin beter. Zo verwijzen ze bijvoorbeeld meer door en kennen ze elkaar beter. Dit komt mede door de bijeenkomsten die Voorst onder de Loep organiseerde, door de manier van werken die Voorst onder de Loep liet zien en door de campagne #Zodus. De campagne #Zodus liet de samenleving thema’s en positieve voorbeelden van preventie zien en opperde daarmee een andere manier van communiceren met inwoners, klanten of leden.

4

Wat ging minder goed?

Nog niet bij iedereen zit preventie logisch verweven in de dagelijkse werkzaamheden. De intrinsieke motivatie om met preventie aan de slag te gaan was minder aanwezig dan verwacht. De gekozen methode, die dit eigenaarschap op preventie vanuit het gelopen proces logischerwijs zou aanzetten, bleek dit effect onvoldoende te bewerkstelligen. Ontwikkeling Wat ging goed?

De afgelopen jaren zijn er veel nieuwe verbindingen gelegd en samenwerkingen tot stand gekomen. Professionals zijn zich meer bewust van het belang van het bereiken van hun doelgroep en de handvatten om dat te doen. Veel lof is er voor het sterke netwerk van Voorst onder de Loep en de verbindende houding die zij laten zien. Ook het out-of-the-box denken van Voorst onder de Loep werd sterk gewaardeerd. Wat ging minder goed?

Er zijn nog steeds drempels om met verschillende organisaties een opgave aan te pakken. Samenwerking opzoeken is soms lastiger dan het lijkt. Daarnaast is het nog niet overal gelukt om de houding die het vraagt om een sterk netwerk te ontwikkelen, over te dragen van Voorst onder de Loep aan de verschillende partijen. Randvoorwaarden Wat ging goed?

Professionals hebben nu meer tijd om te werken aan preventie. Soms is er, door subsidies of slimme keuzes, ook meer geld beschikbaar voor preventie dan bij de start van het project. De visie en doelen zijn in de samenleving goed omarmd. Wat ging minder goed?

Niet overal is tijd vrijgemaakt of vrij kunnen maken om aan preventie te werken. De visie en doelen werden niet door alle betrokken organisaties goed omarmd. Je zou kunnen zeggen dat er meer tijd nodig is voor preventief werken, maar wellicht is het ook een andere indeling van de tijd. Preventief werken kost een tijdsinvestering voor je resultaat ziet, maar uiteindelijk levert het ruimte op. Concrete resultaten Voorst onder de Loep ondersteunde in projecten en processen. Waar de teamleden meedachten of meewerkten werd dat enorm gewaardeerd. Hieronder ziet u voorbeelden van de concrete projecten. Streefbeeld VodL

Resultaat

Onze kinderen zijn klaar voor de toekomst Soepele overgang naar middelbare school We weten wat gezond is Drankakkoord, lokaal preventieakkoord Onze dorpen bruisen Handhavingsbeleid, nieuwe focus vrijwilligerscentrale We accepteren elkaar Jaar van Elkaar We doen allemaal mee Financieel Advies Team, Team Duidelijke Taal We zorgen voor elkaar Onafhankelijke Cliëntondersteuning

5

De evaluatie Dan begint hier de daadwerkelijke evaluatie. U leest over de resultaten en ervaringen in de onderzoeksfase en de uitvoeringsfase. Daarnaast krijgt u een overzicht van en toelichting op de financiële zaken en tot slot wordt benoemd wat er nodig is om preventie nog meer te borgen.

1. Onderzoeksfase In de onderzoeksfase haalde Voorst onder de Loep informatie op in de samenleving. Hiervoor gebruikte het team een interactieve methode voor beleid maken, de methode Samenlevingsbeleid1. Een breed team van verschillende mensen uit de samenleving interviewde 411 sleutelfiguren om te ontdekken welke problemen zij wilden voorkomen in de gemeente Voorst. De informatie werd geanalyseerd en geclusterd in zes streefbeelden over jeugd, gezonde leefstijl, bruisende dorpen, respectvol samenleven, meedoen in de samenleving en zorgen voor elkaar. Ervaringsdeskundigen uit de gemeente Voorst en inhoudelijke experts uit het hele land keken en dachten mee met de analyses. Er werden gemeenschappelijke doelen geformuleerd en schema’s met interventiepunten per thema opgesteld. De doelen werden omschreven en verwoord in het Visie- en Doelenboek. De oorzaken van maatschappelijke problemen zijn schematisch weergegeven in de Analyse van Voorst onder de Loep. In dit hoofdstuk is te lezen wat in deze onderzoeksfase goed en minder goed gelukt is.

Wat ging er goed? Voor en door de samenleving

Veel lof is er voor de keuze van Voorst onder de Loep om zo intensief en gedegen informatie op te halen uit de samenleving. Hierdoor weten we waar de knelpunten voor inwoners zitten. De knelpunten zijn omgezet in de doelen van Voorst onder de Loep. Werken aan deze doelen betekent werken aan de knelpunten. Ook wordt in de evaluatie benoemd dat het prijzenswaardig is dat de gemeente Voorst de keuze maakte voor zo’n grootschalig project. “Het was een mooie methode om mensen uit alle lagen van de samenleving te betrekken. Ik ben geboren en getogen in Twello en dacht dat ik wel wist wat hier speelde, maar ik kreeg een heel ander perspectief op allerlei zaken.” “Ik vond het fantastisch dat de gemeente Voorst de middelen heeft uitgetrokken om de informatie zo vanaf de bodem op te halen” “Alle collega’s van andere gemeentes die ik spreek zijn jaloers op het onderzoek. Je krijgt er zo’n mooi beeld mee van de behoefte van de samenleving en het legt ook de zwaktes bloot van de plekken waar de behoefte nog niet goed wordt vervuld.”

1

Lees hier meer over de Methode Samenlevingsbeleid en dit is het boek dat daarover geschreven is

6

Bruikbare informatie

Niet alleen de vorm en het feit dat het gedaan werd, maar ook de inhoud leidde tot inspiratie. Het onderzoek leverde informatie op waarmee professionals hun werk beter konden vormgeven. Uit de interviews en enquête komt naar voren dat het Visie- en Doelenboek vaak gebruikt wordt als onderbouwing van ideeën of voor het schrijven van stukken. Ruim 85% van de geïnterviewden en 30% van de mensen die de enquête invulden gebruikte het doelenschema in hun werk. Soms was de inhoud ook aanleiding voor praktische veranderingen. “Het onderzoek was een eyeopener voor mij. Het heeft mijn blik verruimd op de maatschappelijke problemen die we hier hebben. En dat heeft invloed gehad op mijn werk…” “De kapstok die de analyse bood; er is opgehaald waar ik nieuwsgierig naar ben en het is daarmee een geweldige onderbouwing voor mijn werk.”: “We stellen een brief […] nu anders op dan eerder”. “Sinds een tijdje hebben we het FAT (Financieel Advies Team), voorheen was er niet zo’n overleg. We overleggen over casussen. Door vroegsignalering kunnen we verdere problemen voorkomen.”

De visie en doelen van Voorst onder de Loep werden gebruikt als basis voor de Kadernota Sociaal Domein (gemeente) en het uitvoeringsprogramma dat daarop volgt. Alle thema’s uit de kadernota zijn direct gekoppeld aan de zes streefbeelden van Voorst onder de Loep, zoals eenzaamheid, laaggeletterdheid en bruisende dorpen. Tevens werden de visie en doelen gebruikt als onderbouwing van de koerswijziging van Mens en Welzijn. Zij richten zich nu veel meer op ontmoetingen in de wijken waardoor ze meer en betere contacten hebben met inwoners en een signalerende rol vervullen. Ook het lokale preventieakkoord Gezonde Leefstijl, het Drankakkoord en het beleid op handhaving in het buitengebied maakten gebruik van de informatie uit het onderzoek. Daarnaast zijn de visie en doelen een goede onderbouwing gebleken voor fondsenwerving en het doen van subsidieaanvragen. “De informatie uit het onderzoek heeft een boost gegeven aan de nieuwe manier van werken binnen handhaving en de urgentie voor veiligheid in het buitengebied vanuit de invalshoek van de samenleving versterkt.” “Het doelenschema heb ik veel gebruikt als bron en onderbouwing van projectplannen. Bijvoorbeeld bij de duo-fiets en de Ontmoetingslijn.” Nieuwe inzichten

Het onderzoek van Voorst onder de Loep leverde nieuwe thema’s op waarin maatschappelijke problemen voorkomen kunnen worden; thema’s waar de gemeente of de samenleving eerder een minder actieve rol in speelde. Voorbeelden zijn laaggeletterdheid, inclusief samenleven en eenzaamheid. Gemeente, organisaties en individuele medewerkers zijn zich nu meer bewust van de preventieve uitdagingen op die onderwerpen en de rol die zij daarin kunnen spelen. “Nu ik er over nadenk: Voorst onder de Loep is eigenlijk één groot preventieakkoord. Het is knap dat zij al bezig waren met datgene wat nu landelijk beleid is geworden en weer lokaal moet worden gemaakt.”

7

Wat ging minder goed? Complex en veel

Het aantal doelen dat uit de onderzoeksfase kwam, was veel. Er zijn 101 doelen benoemd. Dit doet recht aan wat er speelt in de samenleving, maar maakt het ook complex. Het idee was dat iedereen kon grasduinen tussen de doelen en iets kon pakken om aan te werken. Dit is niet overal zo opgepakt. De hoeveelheid werd door verschillende mensen als complex benoemd en dus als belemmering ervaren om iets op te pakken. Ook maakte de hoeveelheid doelen het minder overzichtelijk om te zien wat er gebeurt om dichter bij een doel te komen. Een leerpunt hierbij is dat het achteraf goed was geweest om een prioritering te maken in de doelen. De interventiepunten en de analyseschema’s werden gebruikt om de doelen te formuleren. De schema’s laten zien welke onderliggende oorzaken de genoemde maatschappelijke problemen hebben. En dus aan welke knoppen gedraaid kan worden. Deze schema’s werden minder goed gebruikt. Slechts één op de zeven mensen in de enquête gaf aan de interventiepunten bewust en actief te gebruiken. Deze lagen verder af van de dagelijkse werkzaamheden en werden als ingewikkeld gezien. “Ik ben er wel bekend mee (de interventiepunten, red), maar iets minder dan met het doelenschema. Ik gebruik het niet.” “Ik denk dat bij de start van de uitrol van Voorst onder de Loep het abstractieniveau te hoog lag. Ik herinner me een sessie over hoe je preventie kan borgen.

Het lukte niet goed om preventief werken en wat Voorst onder de Loep kon betekenen behapbaar te maken. Als mensen niet duidelijk hebben hoe ze iets kunnen inzetten in hun eigen dagelijkse werk, dan zullen ze er ook geen gebruik van maken.”

Niet alleen het aantal doelen was lastig, ook de rol van Voorst onder de Loep bleek complex. Opvallend is dat iedereen weet te benoemen dat Voorst onder de Loep een aanjaagrol heeft en dat er toch veel verschillende beelden bestaan over hoe dat ingevuld zou worden. Een veel gehoorde misvatting is dat Voorst onder de Loep zelf projecten opzet en met inwoners aan het werk is. Niet iedereen realiseerde zich bij de start van het project dat zij preventie zelf, in het eigen werk, een plek konden geven. Het blijkt een hardnekkig probleem, want het is in de afgelopen vijf jaar niet gelukt deze verwarring overal weg te krijgen. Aansluiten op de gemeenteraad

De aansluiting met de gemeenteraad kon beter. De manier van communiceren sloot niet altijd aan op de wensen van de gemeenteraad. Onder meer daardoor was de rol van het project niet altijd even duidelijk en het team heeft daar onvoldoende verandering in kunnen brengen. De hoeveelheid en complexiteit, zoals eerder genoemd, sloot niet aan op de wensen van de gemeenteraad. Daarnaast was er een blijvende verwarring over het begrip samenleving. Voor de gemeenteraad waren dit vaak de inwoners, terwijl voor het projectteam de samenleving ook de gemeentelijke en maatschappelijke organisaties zijn. “Door de grote hoeveelheid informatie sloot het project niet altijd even goed aan op de dagelijkse praktijk van de gemeenteraadsleden.”

8

2. Uitvoeringsfase De uitvoeringsfase is opgesplitst in drie aspecten die van belang zijn bij preventief denken en handelen: bewustwording, ontwikkeling en randvoorwaarden. Bewustwording betekent dat mensen zich bewust zijn van de kansen die er liggen om problemen te voorkomen en van de rol die zij daarin vervullen. Ontwikkeling houdt in dat mensen de kennis en vaardigheden verkrijgen om op een andere manier te werken. Met randvoorwaarden wordt bedoeld dat mensen tijd, ruimte en financiële middelen hebben om te werken aan preventie. Voor deze drie aspecten hebben we gekeken wat goed en minder goed ging.

2.1 Inleiding Na de oplevering van het Visie- en Doelenboek startte de uitvoeringsfase. Met de methode Samenlevingsbeleid betrok Voorst onder de Loep de verschillende partijen in de samenleving (gemeente, partners van de gemeente, organisaties, instellingen, bedrijven en inwoners) intensief bij het onderzoek en de uitkomsten ervan. Het idee achter de methode is dat je het eigenaarschap van partijen versterkt en het besef aanwakkert een bijdrage te willen leveren aan het voorkomen van problemen. In een aantal bijeenkomsten werden de verschillende partijen uitgedaagd acties te bedenken die bijdragen aan één van de doelen van Voorst onder de Loep, of beter gezegd: van de samenleving. Er werden trekkers benoemd en er werd een Actieboek samengesteld waarin alle acties verzameld zouden worden. Het projectteam van Voorst onder de Loep speelde een ondersteunende aanjaagrol in dit proces. Zij hielpen processen opzetten en ondersteunden bij communicatie. De acties koppelden zij aan de verschillende doelen en ze legden logische verbindingen tussen acties en organisaties en tussen de verschillende spelers. Na de totstandkoming van het Actieboek stagneerde bij verschillende partijen het gevoel een bijdrage te kunnen leveren. Vanuit enthousiasme voor het doel van het project reageerde het projectteam hierop door extra fanatiek op zoek te gaan naar acties en beweging.

Het op deze manier aanjagen leverde bij sommige mensen weerstand op en werd als extra druk ervaren. Soms gingen daarmee de hakken in het zand en dat werkte contraproductief. “In het begin lag er veel druk op de activiteiten. Toen die wat meer werden losgelaten ging het beter.”

Om de weerstand weg te nemen koos Voorst onder de Loep ervoor om de focus te verbreden. Naast het aanjagen van acties verschoof de aandacht naar het vergroten van de onderstaande zaken bij professionals:  Bewustwording – mensen zijn zich bewust van de kansen die er liggen om problemen te voorkomen en van de rol zij daarin vervullen.  Ontwikkeling – mensen hebben de kennis en vaardigheden om op een andere manier te werken, bijvoorbeeld samenwerkend of creatief.  Randvoorwaarden – mensen hebben tijd, ruimte en financiële middelen om te werken aan preventie. Deze drie aspecten zijn van belang om preventief te kunnen denken en handelen. Door naast het ondersteunen van acties en verbinding ook te focussen op deze aspecten lukte het

9

beter om de hakken uit het zand te halen en het gevoel te versterken bij de professionals dat ze een bijdrage kunnen leveren aan het voorkomen van problemen. De verandering in focus leverde meer resultaten op dan het stug vasthouden aan het aanjagen van acties. In dit hoofdstuk leest u wat er is gelukt in het werken aan bewustwording, ontwikkeling en randvoorwaarden en welke concrete resultaten voor de samenleving dit opleverde. 2.2. Bewustwording Dat voorkomen wenselijker is dan genezen, daar zijn we het vrijwel allemaal over eens. Hoe dat er voor elk vakgebied concreet uit kan zien en welke rol de professional daar in kan spelen, dat noemen we bewustzijn van preventie. Wat is gelukt? Preventie op de kaart

Logischerwijs heeft Voorst onder de Loep preventief werken in zijn algemeenheid op de kaart gezet. In de interviews zegt 80% van de mensen dat ze de afgelopen zes jaar preventiever zijn gaan werken of bewuster nadenken over hoe ze dat doen. Professionals bij zowel gemeente als organisaties in de samenleving bedenken bewuster hoe ze problemen vroegtijdig kunnen voorkomen, luisteren beter naar de vragen die spelen en zoeken de samenwerking met andere partijen meer op. “Ik treed cliënten nu veel meer tegemoet met de vraag: wat wilt u, wat heeft u nodig?” “Ja, ik ben preventiever gaan werken. Voorst onder de Loep heeft me wel bewust gemaakt. Je bent snel bezig met de waan van de dag en Voorst onder de Loep houdt je dan scherp op preventie. Je gaat er meer overstijgend van kijken als je weer even in contact bent met Voorst onder de Loep.”

Professionals zijn daarnaast bewuster op signalen gaan letten die wijzen op mogelijke problemen. En ze geven aan beter te weten naar wie ze kunnen doorverwijzen voor de juiste hulp. Ook mensen die aangeven dat ze niet per se preventiever zijn gaan werken, plaatsen hun handelen wel in een breder perspectief. “Ik verwijs cliënten nu vaker door naar diensten van Stichting Mens en Welzijn. En voor het medisch domein maak ik meer gebruik van de fysiotherapeut, de ergotherapeut en de diëtiste.” “[…] maar preventie is nou eenmaal de kern van mijn werk. Ik ben er wel meer over gaan nadenken.”

Ook organisaties zijn door Voorst onder de Loep meer gaan werken met preventie als aandachtspunt. Zij pasten soms hun werkwijze aan. Voorbeelden zijn de veranderingen in de koers van Zwembad de Schaeck en Stichting Mens en Welzijn. Zwembad de Schaeck is zich bewust van de maatschappelijke rol die ze kan vervullen en paste de eigen werkwijze aan om problemen te voorkomen. Ook IJsseldal Wonen geeft aan bewuster preventief te werken sinds Voorst onder de Loep, bijvoorbeeld door actief in te zetten op het vroegtijdig signaleren van schulden en eenzaamheid.

10

“Ja, het onderzoek heeft ons op onze maatschappelijke rol gewezen. Daar zijn we nu veel bewuster mee bezig: we zorgen voor onze jongeren. Zodat ze hier veilig naar toe kunnen en veilig weer naar huis gaan.” “We kunnen als signaleerder van problemen en voor het bereiken van doelgroepen iets betekenen voor de gemeente. Op armoede en schuldhulpverlening bijvoorbeeld. Hierop is meer samenwerking mogelijk.” De bijeenkomsten; inspiratie en netwerken

Om bewustwording op het gebied van preventie aan te jagen, organiseerde het team van Voorst onder de Loep drie trekkersbijeenkomsten, vier Unlock Sessies, één masterclass laaggeletterdheid, één Zodusfest en voerde ontelbaar veel individuele gesprekken. Uit de interviews blijkt dat mensen deze bijeenkomsten bijzonder waardeerden en er graag kwamen vanwege zowel de vorm als de inhoud. Veelgehoorde feedback is dat er altijd ruimte was om andere mensen beter te leren kennen. “Ja, ik ben vrijwel overal geweest. De bijeenkomsten zorgden voor verbinding. Het maakt het uitvoeren van je taken makkelijker als je af en toe op een bijeenkomst bent waar mensen komen vanuit een gemeenschappelijk kader.” “Ik heb aan alles meegedaan. Erg bruikbaar. Het waren interessante sessies die bewustwording brachten” “En het was een plek om te netwerken. Dat lukte ook goed omdat we direct bij onbekende mensen in een groep werden gezet.” “Ik heb nieuwe contacten op gedaan en ben heel erg geïnspireerd. Het is belangrijk dat ook de gemeentelijke organisatie op deze manier betrokken wordt om anders te kijken naar preventie. Het bij elkaar brengen is een experiment. De gemeente is door VodL dichterbij de samenleving gebracht en dat is goed.” Aandacht voor communicatie

Als startschot van de uitvoeringsfase lanceerde Voorst onder de Loep de campagne #Zodus. Voorst onder de Loep bood de mogelijkheid aan partners om te communiceren over de thema’s uit de onderzoeksfase. De naam #Zodus laat zien hoe we in Voorst onze uitdagingen aangaan door positieve voorbeelden uit te lichten. “Hoe doen wij dat? Zo dus!” Uit de enquête blijkt dat 81% van de mensen de campagne een toevoeging vond aan wat er al was. “De Zoduscampagne is heel belangrijk. Het is mooi dat er voorbeeldverhalen zijn. Dat maakt inzichtelijk wat er in de samenleving leeft, waar je samen aan werkt. Het is ook een leuke campagne met een verfrissende manier van werken.”

De campagne bestaat uit twee delen. Enerzijds creëert de campagne bewustwording in de samenleving over verschillende onderwerpen, zoals eenzaamheid of schulden. Met meer kennis van een thema, positieve voorbeelden en mogelijke oplossingen wordt de drempel lager om te handelen als je een probleem ervaart of ziet in je omgeving. Anderzijds laat #Zodus professionals zien hoe je communicatie kunt gebruiken om beter bij je doelgroep aan te sluiten.

11

Verschillende organisaties vragen of de campagne ook na Voorst onder de Loep voortgezet kan worden. De campagne wordt gezien als ‘communicatie van de samenleving’, waarin de verhalen vaak over de samenleving gaan en waar de onderwerpen tegelijkertijd direct raken aan de belangen/ambities van de gemeente en welzijnsorganisaties. “Het zou mooi zijn als de Zodusmanier geborgd kan worden binnen het team van communicatie van de gemeente. Als het communicatiebureau van de samenleving.” “De uitvoeringscampagne #Zodus kan voor veel meer onderwerpen werken. Het zou echt zonde zijn als deze stopt. Communicatie van en voor de samenleving is belangrijk”

Wat is minder gelukt? Preventie in de dagelijkse werkzaamheden

Problemen voorkomen kan op bijna alle gebieden en raakt dan ook het werk van veel professionals. Idealiter past een professional zijn werkzaamheden zo aan dat preventie geïntegreerd is in de dagelijkse werkzaamheden. Het is op verschillende plekken in de gemeentelijke organisatie nog onvoldoende helder hoe preventie en de dagelijkse werkzaamheden in elkaar verweven kunnen worden. Als je deze processen niet goed organiseert, is het risico dat preventie als extra belasting wordt ervaren. Het is het team van Voorst onder de Loep niet altijd gelukt om duidelijk te maken hoe deze in elkaar verweven kunnen worden en hierbij te ondersteunen. “Toch zou het fijn zijn als we op lokaal niveau meer zouden samenwerken. Maar door de dagelijkse werkzaamheden lukt dat bijna niet.” Zoektocht naar eigenaarschap

Om preventie vorm te geven in de gemeente Voorst koos Voorst onder de Loep voor de methode Samenlevingsbeleid2’. Zoals gezegd zou de manier van werken in de methode Samenlevingsbeleid leiden naar eigenaarschap. Er zijn organisaties, verenigingen en individuen die intrinsiek gemotiveerd waren om een doel op te pakken en activiteiten te organiseren. De meerderheid wist echter niet hoe te beginnen of zag dit niet als een verantwoordelijkheid van hen. Team Voorst onder de Loep inspireerde en organiseerde bijeenkomsten om bewustwording te creëren, het eigenaarschap aan te wakkeren en de vaardigheden te versterken. Vanuit de ondersteunende aanjaagrol lukte het Voorst onder de Loep niet om het eigenaarschap van preventie – en daarmee het belang ervan – voldoende aan te wakkeren in alle organisaties. 2.3 Ontwikkeling Onder ontwikkeling verstaan we de kennis en vaardigheden die mensen nodig hebben om preventief te kunnen werken. Een aantal vaardigheden om problemen te voorkomen zijn vakoverstijgend en gelden dus voor iedereen. Het gaat dan over beter samenwerken, het beter bereiken van de doelgroep en out-of-the-box denken. Soms vraagt het een aanpassing van interne processen, een overzicht van wat er al is in de Voorster samenleving of het opzetten van een nieuw project.

2

Lees hier meer over de Methode Samenlevingsbeleid en dit is het boek dat daarover geschreven is

12

Wat is gelukt? Samenwerking en verbinding

Veel mensen geven aan dat zij geïnspireerd zijn door Voorst onder de Loep vanwege de verbindende aanpak en actiegerichte houding. De natuurlijke focus op samen dingen aanpakken heeft ervoor gezorgd dat ook anderen op die manier naar hun werk zijn gaan kijken. Daarnaast maakten mensen graag gebruik van het sterke netwerk van het aanjaagteam en legden daardoor sneller verbinding in hun eigen werk. “Ik heb nieuwe contacten opgedaan bij de Vrijwilligerscentrale, Tactus en de gemeente. Vooral met de laatste zijn we veel meer in verbinding. We lagen nog weleens in de clinch met de gemeente, maar nu is er veel meer overleg en werken we samen om hetzelfde doel te bereiken.”

Waar Voorst onder de Loep kansen en verbindingen zag, verbonden zij mensen en initiatieven aan elkaar. Waar mensen elkaar beter kennen, is het makkelijker om grotere problemen te herkennen, meerdere kleine signalen aan elkaar te verbinden en er vroeg bij te zijn. Ook verwijzen mensen eerder door als ze hun professionele netwerk beter kennen. Zoals gezegd benutte Voorst onder de Loep de bijeenkomsten om het netwerk te vergroten. Maar ook door het eigen grote netwerk kon het team veel professionals en initiatieven aan elkaar verbinden. Voorbeelden daarvan zijn de samenwerking tussen zwembad de Schaeck en bibliotheek Brummen Voorst en de samenwerking tussen verschillende organisaties voor het Jaar van Elkaar. Van de mensen die de enquête invulden ervaarde 50% meer verbinding door Voorst onder de Loep. Voor de geïnterviewden is dat 90%. “Ja, ik ben onder de indruk van het sterke netwerk van het team, waarvan vrijwel niemand in de gemeente woont. En dat gaat van professionals bij maatschappelijke organisaties tot de organisator van het carnavalsfeest van één van de verenigingen. Dat heeft ook voor mij geleid tot nieuwe contacten of met andere mensen om tafel zitten.” “Ja, binnen de werkgroep Duidelijke Taal zijn diverse partijen bij elkaar gebracht. En via VodL ben ik in contact met de beleidsadviseur onderwijs en Stichting Mens en Welzijn.

Ook heb ik nu contact met een logopediste en kinderdagverblijven. Dat is allemaal wel via Zodus verlopen.” “Jazeker, Vodl zit heel erg in de samenleving. Ze zijn bekend met veel organisaties. Dat zit ook in kleine dingen. Ze weten bijvoorbeeld precies wie wat doet bij Mens en Welzijn. Dat maakt nieuwe verbindingen tot stand brengen makkelijk.” Bereiken van je doelgroep

Je wilt natuurlijk dat het aanbod dat je hebt daadwerkelijk terecht komt bij de mensen voor wie het bedoeld is. Een brief die niet begrepen wordt door de mensen voor wie hij bedoeld is of een activiteit die niet bezocht wordt door de mensen waarvoor hij gepland is, is zonde van je tijd en moeite. Bovendien voorkom je er weinig problemen mee. Nadenken over hoe je de juiste doelgroep voor je activiteit bereikt, is belangrijk en vraagt soms een andere aanpak. Communicatie kan daarbij helpen: door goed te bedenken waar je doelgroep zich bevindt en door de stijl en toon aan te passen. Nadenken over het bereiken van de doelgroep (en dat toepassen) is een vaardigheid die nodig is om problemen te voorkomen. De afgelopen vier jaar is het besef hiervan tussen de oren van professionals gaan zitten. Een voorbeeld waarin Voorst onder de Loep dit onderwerp onder de aandacht bracht is de workshop laaggeletterdheid in samenwerking met de bibliotheek Brummen | Voorst, voor het vinden van laaggeletterden met behulp van camouflagecursussen.

13

“Ik heb deelgenomen aan de workshops over laaggeletterdheid, de camouflagecursussen. Dat was heel relevant en heb ik van geleerd. Een eyeopener om laaggeletterdheid te signaleren. En dat je er bewust van bent dat er sprake kan zijn van laaggeletterdheid.”

Om goed te weten wat je doelgroep is, is het ook van belang dat je weet waar je zelf van bent. Hiervoor organiseerde Voorst onder de Loep ‘profileringsdagen’ voor Mens en Welzijn, het MNV, het CJG, Bibliotheek Brummen | Voorst en zwembad De Schaeck. Door beter te weten waar je van bent (en waar niet van) is het ook makkelijker om te bedenken voor wie je er bent. Out-of-the-box denken

Creatief zoeken naar oplossingen, denken in mogelijkheden en de leefwereld van inwoners als uitgangspunt nemen, zijn voorbeelden van out-of-the-box denken. Voorst onder de Loep ondersteunde professionals hierbij. Dat werd vaak gewaardeerd. “Ze denken graag out-of-the-box, in mogelijkheden. Zoals bij positieve gezondheidszorg: samen kijken we waar de mogelijkheden zitten, Waar kunnen we iets wel invoeren? En dan moet het soms in het klein. VodL denkt mee aan de vorm en heeft geholpen bij het aanvragen van subsidie.”

Wat is minder gelukt? Samenwerking

Zoals hierboven aangegeven lukte het vaak om partijen aan elkaar te verbinden. De praktijk is echter altijd weerbarstig. Veel verschillende factoren kunnen samenwerken tussen partijen bemoeilijken, zoals tijd, eigenaarschap, duidelijke afspraken, gebrekkige sturing, belangen en financiën. Ook het behouden van een samenwerking, nadat je een eindje op weg bent met een opgave, is lastig. Sommige organisaties geven aan dat het best ingewikkeld is om over de grenzen van de eigen organisatie heen te kijken. Ook geven sommige organisaties aan dat ze meer zouden willen samenwerken met elkaar en met de gemeente, maar dat dit niet altijd makkelijk is. Vooral in contact komen met de gemeente wordt als lastig benoemd. “We kunnen wel nog meer samenwerken en hoeven niet bang te zijn dat subsidiepotjes dan naar andere organisaties gaan. En we kunnen elkaar nog meer op de hoogte houden van wat we doen.” “We kunnen als signaleerder van problemen en voor het bereiken van doelgroepen iets betekenen voor de gemeente. Op armoede en schuldhulpverlening bijvoorbeeld. Hierop is meer samenwerking mogelijk. En dat lukt trouwens wel met de bibliotheek, minder met de gemeente.” Een gedeeld netwerk

Zoals hierboven benoemd, heeft het team van Voorst onder de Loep een sterk netwerk in de Voorster samenleving. Het is gelukt om op de hoogte te zijn van de verschillende initiatieven en mensen. Daarnaast is het nog niet altijd gelukt om de houding die nodig is voor het ontwikkelen en onderhouden van een sterk netwerk over te dragen aan de diverse professionals.

14

“Zo is de kennis die Voorst onder de Loep heeft verzameld over het voorliggend veld onvoldoende doorgesijpeld naar de staande organisatie. In vergaderingen merkte ik bijvoorbeeld hoe sterk het team organisaties en mensen kende en wist wat zij deden. Heel waardevol. Maar het komt niet bij de medewerkers in de gemeente terecht.”

2.4 Randvoorwaarden Om aan preventie te kunnen werken zijn niet alleen kennis en vaardigheden belangrijk, maar ook het realiseren van de juiste randvoorwaarden. Bijvoorbeeld het organiseren van tijd en geld door betrokken organisaties om concreet preventieve acties te realiseren. Ook het omarmen van preventie als prioriteit in de eigen organisatie is een randvoorwaarde voor succes. Hieronder bespreken we wat er wel en niet gelukt is aan het creëren van de randvoorwaarden om preventie van de grond te krijgen. Wat is gelukt? Tijd

Voorst onder de Loep organiseerde aandacht voor preventief werken, bijvoorbeeld door een onderwerp duidelijk op de kaart te zetten, een samenwerking rond een onderwerp te organiseren of te sturen op het opnemen van preventie in de Kadernota Sociaal Domein. Met deze aandacht is voor professionals ruimte gecreëerd om met preventie aan de slag te kunnen. “Ik had eerder geen tijd voor Duidelijke Taal. Nu heb ik daar gelukkig wel uren voor gekregen.”

Een ander goed voorbeeld is hoe Mens en Welzijn met zijn koerswijziging tijd creëerde voor preventie. Door een deel van de activiteiten af te stoten, maken zij ruimte om te doen wat echt nodig is. Dit doen ze niet alleen door tijd vrij te maken bij de werknemers, maar ook door bij nieuwe projecten direct de randvoorwaarden op orde te hebben. Daarbij trekken ze bewust nieuwe mensen aan die in hun manier van doen makkelijk contact leggen en outgoing zijn. Geld

Voor sommige initiatieven en ideeën is geld nodig om ze te realiseren. Dat geld was er niet altijd of een idee paste niet helemaal binnen de bestaande voorwaarden. Voorst onder de Loep hielp dan bij het zoeken naar fondsen, schreef mee aan subsidieaanvragen en dacht mee over het vinden van sponsoren. Om dit te borgen en niet afhankelijk te laten zijn van de kennis bij Voorst onder de Loep organiseerden zij een workshop Fondsenwerving. Daar namen negentien mensen van verschillende organisaties aan deel. Trefpunt Duistervoorde volgde de workshop Fondsenwerving en was daarna succesvol in het aanvragen van financiering voor de verbouwing. In sommige gevallen lukte het om financiering te vinden en het idee te realiseren, zoals voor het lokale preventieakkoord of het project over Onafhankelijke Cliëntondersteuning. Soms lukte het niet, zoals voor het project Kansrijke Start en de Zomerbieb van 2021. De financiering was een randvoorwaarde om het project te realiseren en dat lukte dan ook niet. Waardoor deze preventieve resultaten niet behaald konden worden. “Dankzij de fondsenwervingsworkshop heb ik nu weet van Europees Sociaal Fonds (ESF). Intern had niemand ervaring. Ik ben op zoek gegaan en daardoor bij een regionaal subsidiebureau terecht gekomen dat mij kan helpen.”

15

“We boren subsidiepotjes aan en een gezonde leefstijl is hot. Ook nu komt er subsidie voor het lokale preventieakkoord. Bij diverse aanvragen heb ik hulp gekregen.” Omarmen van preventie

‘De politiek, het bestuur en het management van gemeente en maatschappelijke partners omarmen visie, doelen en actieboek.’ was één van de randvoorwaarden in het Plan van aanpak Uitvoeringsfase van Voorst onder de Loep. Zoals te lezen is in het hoofdstuk over de onderzoeksfase in deze evaluatie werden de visie en doelen veelvuldig gebruikt voor het aanvragen van subsidies en jaarplannen. De maatschappelijke partners die dat deden omarmden de visie en doelen en versmolten dat met hun beleid en koers. Een aantal positieve voorbeelden hiervan zijn de nieuwe koers van Mens en Welzijn, de bibliotheek Brummen | Voorst en het nieuwe handhavingsbeleid van de gemeente. Om het omarmen van preventie te bevorderen koos het team van Voorst onder de Loep ervoor om op een fysieke locatie buiten de muren van de gemeentelijke organisatie te werken. Deze keuze zorgde voor weerstand bij een aantal collega’s binnen de organisatie. Daarmee was het voor sommige mensen geen project meer van de gemeente. Dit bemoeilijkte de samenwerking. Tegelijkertijd zorgde de keuze voor een locatie midden in de samenleving voor gemakkelijk, soepel en relaxed contact met andere organisaties uit de samenleving. Ook ontstonden er waardevolle contacten tussen medewerkers van de gemeentelijke organisatie en maatschappelijke organisaties en het projectteam van VodL en de samenleving.

“Er werd soms letterlijke afstand gevoeld, doordat het projectteam niet op het gemeentehuis werkte, maar op een andere locatie. Dit nadeel had als voordeel dat het project dicht bij de samenleving stond.” “De vraag is of het handig is geweest om het team zo buiten de gemeente te plaatsen. Ik denk dat de gemeente de lastigste partner is gebleken. Misschien had het geholpen als ze fysiek of met een teamlid dichter op de gemeente hadden kunnen zitten. Nu staat het team wel dicht bij de samenleving.”

Wat is minder gelukt? Tijd

‘Voldoende tijd om aan preventie te werken’, is één van de randvoorwaarden voor het slagen van Voorst onder de Loep, zo stond in het Plan van aanpak Uitvoeringsfase Voorst onder de Loep. In verschillende interviews is te lezen dat er vaak niet genoeg tijd en geld was om de ideeën, plannen en projecten over preventief werken te realiseren. ‘Voldoende tijd’ is lastig meetbaar en het idee daarover zal per organisatie sterk verschillen. Het projectteam Voorst onder de Loep probeerde het belang en de urgentie van tijd om aan preventie per organisatie duidelijk te maken. Het team was echter wel afhankelijk van de betrokkenheid en het eigenaarschap van de samenwerkende organisaties voor de definitieve keuze om tijd voor preventie te creëren. “Er is altijd de waan van de dag. Voor nieuwe dingen is altijd te weinig tijd” “Bij elk initiatief, ook bij die met laaghangend fruit, werd op de rem getrapt. Vanwege het veranderen van de structuren.”

16

“Nee, het draait om keuzes maken. Er was geen tijd over als al het andere ook moet.” Geld

Soms was er geen geld om de plannen uit te voeren of pasten plannen niet binnen de voorwaarden van budgetten. “Nee, ik zou de vrijwilligers van de formulierenbrigade graag verder willen professionaliseren. Daar is nu geen budget voor.”

Er moest dan creatief gezocht worden naar geld en zoals gezegd lukte dat niet altijd. Dat betekende soms dat de projecten niet of in kleinere vorm konden doorgaan. Voorbeelden daarvan zijn de niet verkregen subsidie voor Kansrijke Start. De zoektocht naar geld is geen doel op zich, maar wel een randvoorwaarde om impact te creëren. Omarmen van preventie

Zoals gezegd zijn er maatschappelijke partners die de visie van Voorst onder de Loep omarmden. Dat was in mindere mate het geval bij het onderwijs, de gemeente en de huisartsen. De druk op de dagelijkse werkzaamheden en het hebben van meer verantwoordelijkheden dan alleen preventie werden hierbij vaak als oorzaak genoemd. Als opdrachtgever van Voorst onder de Loep had de gemeentelijke organisatie hierin een lastige positie. Vanuit zowel de organisatie, als de verschillende partijen in de samenleving én het projectteam wordt aangegeven dat sturing vanuit de gemeente op het ontwikkelen van preventie en de transformatieopgave lange tijd miste ofwel diffuus was. Om preventie optimaal vorm te geven, is het nodig dat de gemeente actief haar sleutelrol in preventief denken en werken oppakt. Zij hebben immers een centrale positie in de Voorster samenleving. “Verder denk ik dat de gemeente zelf meer sturend had moeten zijn. Naar ambtenaren en naar Voorst onder de Loep. De gemeente heeft Voorst onder de Loep een opdracht meegegeven en had dat ook moeten uitdragen naar haar ambtenaren.” “Het moet voor organisaties duidelijk zijn dat ze niet om Voorst onder de Loep heen kunnen, dus organisaties moeten meer gestuurd worden op samenwerking. In mijn gesprekken met de gemeente stond Voorst onder de Loep bij aanvang wel op de agenda. Nu niet meer.

Ik denk dat de gemeente daar de hand in eigen boezem moet steken. De potentie van het project wordt niet benut. Wie een verandering wil, moet daar zelf vol achter staan en bedenken hoe je de beweging er in gaat krijgen.” “Soms was het niet duidelijk waarop keuzes gebaseerd werden. Vanuit Voorst onder de Loep kon vaak wel alles, maar vanuit mijn afdeling was het niet altijd duidelijk. Of ik kwam met thema’s die vanuit Voorst onder de Loep werden geopperd, maar dan wilde onze senior dat niet. Dat was weleens lastig. Want de doelen van het doelenschema hadden we toch samen opgesteld.”

Zowel het management van de gemeente, het projectteam als partijen in de samenleving geven in de interviews aan dat dit beter had gekund. Het heeft het resultaat op preventief werken sterk beïnvloed. Uiteindelijk is het gelukt dat de gemeente de doelen op preventie omarmt. Een flink aantal is namelijk opgenomen in de Kadernota Sociaal Domein 2020 t/m 2024. Met het uitvoeringsprogramma dat daar binnenkort uit voort komt, is de borging gerealiseerd.

17

2.5 Concrete resultaten samenleving Wat merkte de samenleving dan van Voorst onder de Loep? Welke concrete resultaten zorgden er daadwerkelijk voor dat inwoners minder (grote) problemen ervaarden? Waardoor werden ze sneller geholpen wanneer ze een probleem ervaarden? Elk half jaar maakte Voorst onder de Loep in de Voortgangsrapportage zichtbaar welke activiteiten, die in de samenleving tot stand kwamen, een bijdrage leverden aan het voorkomen van problemen. Deze resultaten zijn soms direct, soms indirect en soms ook niet op het conto van het team Voorst onder de Loep te schrijven. De voortgangsrapportages geven weer wat er ontstond in de samenleving als geheel (door inwoners, de gemeente of alle organisaties, instellingen en bedrijven daartussenin). De volledige laatste voortgangsrapportage is hier te lezen. Hieronder leest u hoe Voorst onder de Loep een bijdrage leverde aan projecten en processen en hoe dit ervaren werd. Ook lichten we per streefbeeld een aantal successen uit. Algemeen Bij het tot stand komen van concrete projecten en activiteiten speelde Voorst onder de Loep als aanjager indien gewenst een ondersteunende rol. Ze dachten mee en waar ze mogelijkheden zagen, benoemden ze die. Soms had Voorst onder de Loep een meer organiserende rol, bijvoorbeeld wanneer een samenwerking moeizaam tot stand kwam of wanneer iemand het lastig vond om een project op te zetten.

Van de geïnterviewde professionals geeft 85% aan de rol van Voorst onder de Loep als prettig te ervaren en hun rol een meerwaarde vond. In de enquête is te zien dat 36% van de mensen met Voorst onder de Loep werkte. Als mensen met Voorst onder de Loep samenwerkten dan geven ze aan dit een meerwaarde te vinden. In het bijzonder werden de proactieve houding, de kundigheid en de beschikbaarheid als sparringpartner genoemd. “Voorst onder de Loep heeft een onderzoekende houding, terwijl wij meer doeners zijn. Het is goed om te bedenken welke dingen je wel en welke je niet doet en waarom. Daarmee komt het beter van de grond.” “Ja, bij het opstellen van het drankakkoord. Daar heb ik goede ervaringen mee. In verschillende bijeenkomsten zijn we tot een akkoord gekomen en een opzet van de NIX-18-campagne. Dat werd heel enthousiast gedragen door de gemeente en VodL. Kundige mensen met elk hun eigen rol.”

De rol van sparringspartner is door veel organisaties als waardevol beoordeeld en heeft geleid tot een aantal grootschalige wijzigingen. Een voorbeeld is de koerswijziging van Mens en Welzijn, waar ze nu zichtbaar dichter op de samenleving werken. Ook het integreren van preventie in de Kadernota Sociaal Domein komt hieruit voort. In de Kadernota zijn alle thema’s direct gekoppeld aan de zes streefbeelden van Voorst onder de Loep: Onze kinderen zijn klaar voor de toekomst, We weten wat gezond is, Onze dorpen bruisen, We accepteren elkaar, We doen allemaal mee en We kijken naar elkaar om. Een ander voorbeeld is de meer preventieve werkwijze op schuldhulpverlening. Daarnaast heeft de aanwezigheid van Voorst onder de Loep een versnelling opgeleverd in de veranderende werkwijze van handhaving op drankgebruik door jongeren. Hier is te lezen waar de werkzaamheden van het projectteam concreet uit bestonden in de uitvoeringsfase.

18

“Het helpt dat er iemand met je meekijkt en er iemand is waar je tijdens bijeenkomsten op kan leunen. Het team fungeert als een soort constructieve sidekick en is betrokken bij wat je doet.” “Ik kwam met VodL in aanraking en met ambtenaren. Met VodL kwam ik verder. Zij vroegen aan mij wat mijn ideeën waren en vroegen wat ik kon doen in het doelenschema. Terwijl de houding bij de gemeente veel meer is ‘wij verwachten dat je het zo doet.’ Met VodL kwam ik verder. Ze zijn een luisterend oor, denken mee, gaan naast je staan.” “Het aanjagen en ondersteunen doen ze heel open. Het is fijn om te sparren met mensen die anders kijken dan ik. Die positief kritisch durven zijn. De VodL-leden hebben de capaciteit om boven de materie te staan en daar met een creatieve geest boven te staan.”

Streefbeeld 1: onze kinderen zijn klaar voor de toekomst Kinderopvang

Hoe de kinderopvang een rol kan spelen in preventie is een terugkerend onderwerp op de agenda van de kinderopvangorganisaties. Samen koos de kinderopvang ervoor te werken aan de volgende onderwerpen: het ondersteunen van ouders met opvoedvragen, gezond eten bij jonge kinderen en een warme overdracht van de kinderen naar de basisschool. De verschillende organisaties blijven elkaar inspireren en stimuleren. Soepele overgang naar middelbare school

Basisscholen en voortgezet onderwijs werken samen aan een soepele overgang van de basisschool naar het middelbaar onderwijs. Door kennis uit te wisselen, een vo-training en meer samenwerking voorkomen ze dat leerlingen voor wie het een grote overgang is, in de problemen komen. [lees meer] Hoge druk bij CJG, scholen en jeugdzorg

Wat minder goed gelukt is in dit streefbeeld is het aanhaken van het CJG, de scholen en de jeugdzorg. De druk in deze organisaties is hoog. Dit zorgt ervoor dat de prioriteit vaak niet bij preventie ligt. Dat is zeker zo tijdens corona, maar ook al daarvoor. Vooral samenwerken rondom opgaves blijkt moeilijk, soms ook doordat werktijden niet overeen komen. Dit maakt het moeilijk om grote samenwerkingen en veranderingen te bewerkstelligen om problemen te voorkomen voor onze kinderen. Daarnaast zoeken scholen naar hun rol in opvoeding en preventie. Streefbeeld 2: we weten wat gezond is Drankakkoord

Het is gelukt om veel losse activiteiten te bundelen in een lokaal drankakkoord. Veel verschillende partijen bepaalden in gezamenlijke sessies ambities voor het thema drank- en middelengebruik. Zo zijn er diverse samenwerkingen ontstaan, bijvoorbeeld tussen handhaving en de jongerenverenigingen Pampus en Peco. Er is een lokale campagne ontwikkeld, ‘Dat fix ik!’, die gebruikt kan worden door alle partijen die zich binnen dit thema bewegen. De lokale campagne is in lijn met #Zodus en gaat uit van de kracht van de Voorster samenleving. “Het belangrijkste is dat we gezamenlijk dezelfde boodschap uitdragen. En dat doen we onder de vlag van een grotere campagne: DAT FIX IK.”

19

Gaandeweg ging het akkoord van opstellen naar uitvoering. In deze fase verschoof het contact tussen de partijen van de gezamenlijke groep naar meer één op één contact. Waar partijen elkaar nodig hebben, kunnen ze elkaar snel vinden. Ook werken de partijen verder aan de afgesproken ambities. Lokaal preventieakkoord Gezonde Leefstijl

In navolging van het drankakkoord wordt er op dit moment gewerkt aan een lokaal preventieakkoord gezonde leefstijl. Het preventieakkoord gezonde leefstijl dient als paraplu voor alle ambities die er liggen op dit thema. Invulling (blijven) geven aan het drankakkoord is één van die ambities. Meer dan 25 partijen zijn op dit moment aan de slag om samen het akkoord vorm te geven. Er zijn verschillende ambities omschreven en hier worden concrete acties aan gekoppeld in de komende maanden. Het mooie aan het akkoord lijkt dat het een brede kijk op gezondheid hanteert en daardoor ook laaggeletterdheid, schuldenproblematiek en eenzaamheid benoemt als potentiele bedreiging van een gezonde leefstijl of oorzaak van een ongezonde leefstijl. Streefbeeld 3: onze dorpen bruisen Handhavingsbeleid

In het nieuwe handhavingsbeleid van de gemeente Voorst krijgt preventie een veel nadrukkelijker rol dan voorheen. Opmerkelijk voor een team dat handhaving (of repressie) als belangrijkste taak heeft. Een voorbeeld is het beleid rondom drugsproductie: in plaats van het direct uit huis plaatsen van probleem veroorzakende bewoners, met alle gevolgen van dien, wordt ondersteuning geboden om uit de geldzorgen te komen. Een groot succes, blijkt, met het terugvalpercentage van 0%. We zien in de gemeente ook direct resultaat terug in de samenleving en team handhaving wordt regionaal uitgenodigd om te delen over de vernieuwende aanpak. “.. als je op de repressieknop drukt, zet je onbedoeld allerlei nevenknoppen aan die nog meer negatieve gevolgen hebben voor mensen. De consequenties staan niet in verhouding tot het vergrijp dat ze plegen. Als een dominorij vallen steentjes om als wij de eerste een zetje geven. Als dat negatieve maatschappelijke effecten heeft, moet je dat zien te voorkomen.” Nieuwe focus vrijwilligerscentrale

De vrijwilligerscentrale verlegde haar focus en werkwijze van het matchen van vrijwilligers naar het ondersteunen van (vrijwilligers-)organisaties op het werken met vrijwilligers. De coördinator maatschappelijke initiatieven, vrijwilligerscentrale en dorpscontactpersonen werken nu intensief samen. Hierdoor zit de vrijwilligerscentrale dichter op het vrijwilligersleven en de leefbaarheid van de dorpen en weet beter waar de behoeften zitten. Streefbeeld 4: we accepteren elkaar Jaar van Elkaar

Op dit streefbeeld gebeurde heel lang niet zo veel. Weinig partijen voelden zich verantwoordelijk voor het thema inclusieve samenleving. Echter, door volhouden van de bevlogen cultuurcoach en team Voorst onder de Loep kwam het Jaar van elkaar tot stand. In een goede synergie tussen die partijen besteden verschillende maatschappelijke organisaties nu samen aandacht aan diversiteit en respectvol samen leven in Voorst. Een voorbeeld is de Week van respect in november.

20

Inclusieve samenleving

Ook werd de opgave inclusieve samenleving opgenomen in de Kadernota Sociaal Domein. Voor het opstellen van het uitvoeringsplan wordt contact gezocht met de actieve maatschappelijke organisaties van het Jaar van Elkaar. Streefbeeld 5: we doen allemaal mee Het Financieel Advies Team

In het Financieel Advies Team (FAT) worden inwoners met geldproblemen op een laagdrempelige manier geholpen. Door de samenwerking tussen Stimenz, Mens en Welzijn en de gemeente Voorst worden signalen eerder opgepakt en krijgen inwoners passende hulp. Het FAT heeft een sterk netwerk, onder andere met huisartsen, en werkt actief aan het bereiken van haar doelgroep. Lees meer. Werkgroep Duidelijke Taal

In de werkgroep Duidelijke Taal werken de bibliotheek, Mens en Welzijn, gemeente en Voorst onder de Loep aan verschillende oplossingen voor laaggeletterdheid: schrijven in duidelijke taal, het doorbreken van het doorgeven van laaggeletterdheid van ouder op kind met de gezinsaanpak, het bereiken van laaggeletterden en het vergroten van bewustwording op dit onderwerp. Het team wordt onderdeel van het Taalhuis en is daarmee geborgd. Lees meer over laaggeletterdheid. Streefbeeld 6: we zorgen voor elkaar Onafhankelijke cliëntondersteuning

De gemeente wil de onafhankelijke cliëntondersteuning versterken en inwoners met behoefte aan cliëntondersteuning eerder in beeld krijgen. De gemeente deed een voorstel bij het ministerie van VWS om Koploper Clientondersteuning te worden. Voort onder de Loep ondersteunde en begeleidde dit proces. De gemeente ontving € 492.000 voor het plan en gin aan de slag met het verder ontwikkelen en realiseren van de volgende doelen: 1. Versterken van de onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO), waarmee zelfregie in de toegang versterkt wordt, door: o onafhankelijke cliëntondersteuning beter te verankeren in de toegang en toeleiding; o onafhankelijke cliëntondersteuning beter bekend te maken bij onze inwoners; o de opgedane kennis te delen in de regio. 2. Uitvoeren van een pilot (KLASS) met gespecialiseerde cliëntondersteuning voor inwoners met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB) en/of stoornissen in het autistisch spectrum (ASS). Voor OCO is na een nulmeting en onderzoek duidelijk welke verbeteringen nodig zijn om inwoners beter te helpen. Deze zijn inmiddels geïmplementeerd en daarmee heeft een structurele borging in het dagelijks werken plaatsgevonden.   

De informatie over OCO op de gemeentelijke websites is geactualiseerd Inwoners die hun hulpvraag onvoldoende duidelijk kunnen maken, worden actief gewezen op OCO. Medewerkers, ketenpartijen zijn beter bekend met OCO. Voor inwoners is dit nog onduidelijk.

21

Voor het project KLASS is een pas op de plaats gemaakt. Begin 2022 zal duidelijk worden hoe dit project gestalte krijgt. Daarbij wordt ingezet op het verankeren binnen de reguliere werkprocessen in de toegang. Dit zodat wanneer iemand van de doelgroep zich voor ondersteuning meldt zij/hij op een zo adequate manier wordt ondersteund en geholpen. Corona Het kan haast niet onbenoemd blijven. Ook op de resultaten van Voorst onder de Loep had de coronacrisis effect. Er zijn uiteraard projecten niet (fysiek) doorgegaan. Een voorbeeld daarvan is de ouderendag. Daarnaast werden thema’s en samenwerkingen uitgesteld, de werkgroepen Kansrijke Start en Aansluiten bij ouders. Het projectteam verlegde de focus tijdelijk naar corona gerelateerde zaken, omdat preventie daarin ook een grote rol speelde. Corona heeft ook verbindingen gebracht. Tijdens de eerste golf is binnen het sociaal domein van de gemeentelijke organisatie het coroördinatieteam opgezet om er voor te zorgen dat we zo veel mogelijk van de (te verwachten) problemen voor konden zijn. De bedoeling was om integraal samen te werken en zo tijdig problemen te signaleren. Er werd een snelle link gelegd met de samenleving door, samen met Mens & Welzijn, een app-groep op te richten waarin alle dorpen, Mens & Welzijn, de coördinator maatschappelijke initiatieven en de wijkagent waren vertegenwoordigd.

In de groep werden signalen gedeeld van bijvoorbeeld eenzaamheid, armoede of huislijk geweld. Ook werd er vanuit het coroördinatieteam door vrijwillige medewerkers van de gemeente een belronde gedaan met inwoners, cliënten en samenwerkingsorganisaties. Niet alle vakgroepen sloten aan bij het coroördinatieteam, waardoor de volledige potentie niet werd benut. Mede hierdoor, maar ook door het beeld dat zich geen extra problemen in de gemeente leken voor te doen, stopte dit team voordat de tweede golf van het virus er was. De groep in de samenleving is wel nog steeds actief en houdt elkaar zo nu en dan op de hoogte van ontwikkelingen of initiatieven. Ook weten ze elkaar makkelijker te vinden dan voorheen.

3. Financieel Wat de daadwerkelijke kosten zijn van het project leest u hieronder. In een overzicht is weergegeven wat er begroot was, wat er (tot nu toe) uitgegeven is en globaal waaraan dat dan is uitgegeven. Daarbij krijgt u uiteraard een toelichting op de aard van de uitgaven en de keuzes die daarin gemaakt zijn. Tot slot leest u ook waarom er geen uitgebreide financiële monitor is bijgehouden op de effecten van preventie. Begroting Bij de start van het project is een begroting opgesteld voor 2017 t/m juni 2022. Aan het begin van elk jaar is voor dat jaar de begroting gespecificeerd en aan het eind van elk jaar zijn de kosten en baten tegen elkaar afgezet en werd er een jaaroverzicht opgemaakt. In 2018 en 2019 is een subsidie van Provincie Gelderland onderdeel van het begrote bedrag. In totaal is aan subsidie een bedrag van € 60.000,- opgehaald.

22

Besteding De uitgaven zijn elk jaar binnen het budget gebleven. Soms was er geld over. Als het begrote bedrag binnen een bepaald jaar niet werd uitgegeven, werd dit doorgeschoven naar het volgende jaar, met uitzondering van 2017. Het grootste deel van de uitgaven ging naar personeel (76%). Dit past bij een project waarbij aanjagen een grote rol speelt. Het meeste werk wordt in zo’n geval namelijk verzet door de mensen in het project en via de contacten die zij hebben. Daarnaast werd veel geïnvesteerd in het organiseren van bijeenkomsten voor het aanjagen van preventie. Hierbij gaat het om bijeenkomsten voor kennis delen, aanjagen van acties, inspiratie, bewustwording, netwerkversterking en ontwikkeling van vaardigheden. Ook zijn kleine, maar essentiële, financiële bijdragen geleverd aan het realiseren van diverse activiteiten, zoals de welkomstfolder van Wilp, familiezwemmen bij Proteus, de zomerschool van de Bieb en het Jos Penninxje. Deze activiteiten droegen allemaal direct bij aan een van de doelen van Voorst onder de Loep. Aangezien het bereiken van doelgroepen bij preventie een belangrijke rol speelt is ook een behoorlijk deel van de jaarlijkse budgetten uitgegeven aan communicatie. Een deel daarvan kwam direct ten goede aan het bereiken van doelgroepen door betrokken professionals.