Evaluatie en herijking Woonagenda Cleantech Regio 2018 Bijlage 1 (2020-71597)

BIJLAGE 1

Evaluatie Woonagenda Cleantech regio 2018

Actualisatie bandbreedte woningbouw Woonagenda 2018 6 november 2020 In de Woonagenda Cleantech Regio 2018 is gekozen om in de woningbouwprogrammering te sturen op kwaliteit. Dat doen we aan de hand van de tien richtinggevende principes voor maatwerk op lokaal niveau. Daarnaast is in de Woonagenda op basis van de woningbehoefteprognose (PRIMOS 2016) per gemeente een bandbreedte opgenomen voor de omvang van de woningbouw in de komende jaren. In 2018 was er voor een aantal gemeenten aanleiding om deze bandbreedte met maatwerkafspraak (voorlopig) wat ruimer in te steken. In deze bijlage bekijken we de ontwikkelingen van de woningbouw in de afgelopen twee jaar en doen we op basis van de nieuwe PRIMOS-woningbehoefteprognoses van 2020 een uitspraak over een nieuwe bandbreedte voor de woningbouw in de komende jaren.

1. Realisatie woningbouw in 2018 en 2019 Qua aantallen laat de regio in 2018 en 2019 een versnelling in de woningbouw zien. Getalsmatig is die het grootst in de grote steden (Apeldoorn en Deventer1).

Netto toegevoegde woningen 2015-2019

Het jaarlijks netto gebouwde woningen lag in de regio in 2018 en 2019 iets hoger dan het gemiddelde aantal woningen dat was opgenomen als bandbreedte in de Woonagenda. In die twee jaar is ruim een kwart (28%) van het aantal woningen gebouwd dat was opgenomen in de hoogste bandbreedte tot 2027. Bij een evenredige verdeling over de jaren zou dit 22% moeten zijn. Gezien de huidige druk op de woningmarkt en het wegwerken van het woningtekort is dit als positief aan te merken.

Realisatie Realisatie 2018+2019 in % van de afspraak 2018 Apeldoorn 1.732 31-51% Brummen 58 8-9% Deventer 1.035 35% Epe 224 30-50% Heerde 110 28-31% Lochem 190 22-32% Voorst 207 21-27% Zutphen 279 21-40% TOTAAL 3.835 28-39%

Vooral Apeldoorn, Deventer en Epe hebben relatief meer gebouwd dan het jaarlijkse gemiddelde uit de prognoses. In Brummen is ruim minder gebouwd dan de prognose. Vanuit Brummen is aangegeven dat er een inhaalslag gaat plaatsvinden die in 2020 zichtbaar wordt in hogere opleveringen. Met het vastgestelde bestemmingsplan is in Eerbeek gestart met de woningbouw. CONCLUSIE: De regio bouwt bovengemiddeld, wat bijdraagt aan het terugdringen van het woningtekort. Brummen blijft in de recente cijfers nog achter maar voorziet een inhaalslag in opgeleverde woningen in 2020.

1

Niet in alle vergelijkingen is Deventer meegenomen. Deventer heeft in 2018 afspraken gemaakt in de samenwerkingsovereenkomst West-Overijssel.

EVALUATIE Woonagenda Cleantech Regio 2018

BIJLAGE 1

-1-

2. Actualisatie bandbreedte op basis van actueel prognosemodel De nieuwe woningbehoefteprognoses voor de regio liggen duidelijk hoger dan de prognose uit 2016 die gebruikt is in de Woonagenda 2018. Aan deze nieuwe prognoses zit wel een risicoprofiel. De buitenlandse migratie is mede bepalend voor de hogere prognoses. De coronacrisis zal mogelijke een effect hebben op de migratie en de vestiging van buitenlandse werknemers. Hoe groot dat effect is en of het tijdelijk is weten we nu nog niet. De gemeenten waarvoor de prognose de sterkste groei laten zien zijn Apeldoorn, Deventer, Epe en Zutphen. Voor Brummen en Heerde liggen de recente prognoses lager dan de afspraken uit 2018. Beide gemeeten geven aan dat het aantal opgeleverde woningen tot 2020 nog wat achter is gebleven maar met ingang van 2020 een flinke groei zal laten zien. Die trend is niet meegenomen in het rekenmodel en de nieuwe prognose. De nieuwe prognose in Heerde is sterk verlaagd. Waarschijnlijk omdat het eenmalige vertrekoverschot van de gemeente uit 2018 is doorgetrokken in de prognose. In 2018 sloot verpleeghuis Wendhorst waardoor het merendeel van de 100 bewoners zijn verplaatst naar verpleeghuizen buiten de gemeente.

Bij Lochem is er een groot verschil tussen de recente PRIMOS prognose die een gelijkblijvende groei voorziet in vergelijking met 2018 en de CBS-PEARL prognose die een verdubbeling van de groei voorziet. Voor Voorst laat de prognose een stabiele groei zien die in lijn ligt met de vorige prognose. We hanteren in de Woonagenda een bandbreedte voor de groei. De laagste bandbreedte gaat uit van de huishoudenstoename (uit de PRIMOS 2020) en in de hoge bandbreedte wordt boven op de huishoudenstoename ook rekening wordt gehouden met het woningtekort per gemeente (zie ABF-berekening in tabel)2. CONCLUSIE Voor de herijking van de bandbreedte van de omvang van het woningbouwprogramma hanteren we de recente PRIMOSprognose. Die ligt voor de regio als geheel ruim 40% hoger dan de prognose die we in 2018 hebben gebruikt.

Woningtekort Cleantech Regio 2019 WoningWoningwoningvoorraad tekort - tekort in % totaal Gemeente Apeldoorn Brummen Deventer Epe Heerde Lochem Voorst

72.449 9.314 45.314 14.349 7.888 14.997 10.545

3.078 265 1.856 313 88 394 0

4,20% 2,80% 4,10% 2,20% 1,10% 2,60% 0,00%

Zutphen

22.095

976

4,40%

Regio CTR

196.951

6.970

3,50%

BRON: ABF Uitkomsten Primos prognose 2020

Voor de doorvertaling van de prognose naar de bandbreedte per gemeente zijn er een aantal kanttekeningen die we zullen vertalen in maatwerkafspraken: - De prognose, vooral voor de kleinere gemeenten, laten in de loop van de jaren een fluctuatie zien, die onder andere samenhangt met het aantal opgeleverde woningen en verschilt per prognosemodel (PRIMOS/CBS-PEARL). - De prognosemodellen kennen een AFSPRAAK 2018 PRIMOS 2018 tot 2027 2020 tot 2030 aantal onzekerheden die versterkt worden door de huidige corona-crisis. op basis inclusief inlopen op basis inclusief inlopen 2

Apeldoorn Brummen Deventer* Epe Heerde Lochem Voorst Zutphen TOTAAL*

huishoudensgroei woningtekort huishoudensgroei woningtekort 3.400 5.150 4.850 7.950 650 700 600 850 3.000 3.000 4.500 6.350 450 575 1.025 1.350 350 400 200 275 600 875 600 1.000 775 975 800 825 700 1.025 1.750 2.700 9.925 12.700 14.325 21.300

Bovenop dit lokale woningtekort kan een woningdruk van naastgelegen gemeenten worden ervaren.

EVALUATIE Woonagenda Cleantech Regio 2018

BIJLAGE 1

*Afspraak m et Provincie Overijssel

-2-

De huishoudensgroei van de regio wordt berekend op basis van een positief binnenlands en buitenlands migratiesaldo, deze zijn gevoelig voor het eventueel aanhouden van de coronamaatregelen en van de mogelijke economische effecten ervan. Door de onzekerheden en grilligheid van het verloop van de prognoses per gemeente gebruiken we de prognoses om de koers te bepalen voor de regio als geheel en een indicatieve verdeling over de gemeenten: voor de gemeenten dient het als richtpunt.

3. Maatwerk afspraak 2018 ‘hogere binnenlandse migratie’ In de maatwerkafspraken uit 2018 is voor Apeldoorn, Zutphen en Epe de woningbouwruimte verhoogd3. Dit omdat er sprake was van een groeiend positief migratiesaldo van buiten de regio in deze gemeenten terwijl die stijging niet was vertaald in de PRIMOS-woningbehoefteprognose die werd gehanteerd voor de bandbreedte. Met de maatwerkafspraak in 2018 is dat gecorrigeerd. Als we kijken naar het migratiesaldo in de afgelopen twee jaar (2018 en 2019) zien we dat het hoge positieve binnenlandse migratiesaldo in Apeldoorn en zeker in Zutphen daadwerkelijk heeft doorgezet. In Epe lag deze in 2018 inderdaad hoog, maar daalde in 2019 weer sterk. In Zutphen is een stijgende trend te zien van het migratiesaldo vanuit ‘overig Nederland’, in 2019 is voor er het eerst sinds 2013 een aantal personen substantieel positief saldo vanuit de Vestigingssaldo in Apeldoorn: 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Stedendriehoek 75 202 127 -21 121 245 33 Randstad. Met de regio Randstad 10 -46 88 207 188 194 346 Stedendriehoek is er een (licht Overig NL 140 380 662 856 819 919 1.095 stijgend) negatief migratiesaldo.

Vestigingssaldo in Zutphen: aantal personen 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 In Apeldoorn is er een toenemend Stedendriehoek 24 -113 -45 -83 -1 -8 -74 positief migratiesaldo vanuit de Randstad -25 4 -11 2 -45 -29 61 Overig NL -43 -129 110 190 185 100 308 Randstad. Ook vanuit ‘overig Nederland’ stijgt het positieve migratiesaldo. Apeldoorn kent in tegenstelling tot Zutphen wel een positief migratiesaldo ten opzichte van de eigen regio. Bij Apeldoorn, Deventer, Epe en vooral bij Zutphen ligt de nieuwe PRIMOS-prognoses een stuk hoger dan de vorige. Daarmee zien we de opwaartse bijstelling van de prognose voor deze gemeenten zoals we die met de maatwerkafspraken van 2018 hadden voorzien. CONCLUSIE: Apeldoorn en Zutphen hebben in lijn met de maatwerkafspraken het positieve migratiesaldo doorgezet. In Epe was die trend in 2018 wel, maar in 2019 niet zichtbaar. Zoals in 2018 werd verwacht heeft dit positieve migratiesaldio zich voor Apeldoorn, Epe en Zutphen vertaald in een substantieel hogere woningbehoefteprognose in 2020: de noodzaak voor een maatwerkafspraak voor deze gemeenten vervalt bij het vaststellen van de nieuwe bandbreedte.

3

Met 450 woningen voor Apeldoorn, 180 voor Epe en 150 voor Zutphen.

EVALUATIE Woonagenda Cleantech Regio 2018

BIJLAGE 1

-3-

4. Stand van zaken van plancapaciteit De regionale bouwplancapaciteit van harde én zachte plannen tot 2030 (13.300 woningen) ligt net onder de laagste bandbreedte (14.300 woningen) en ruim onder de hoogste bandbreedte (21.300 woningen) van de woningbehoefteprognose. Het aantal woningen dat tot 2025 is gepland (in harde én zachte plannen) ligt in de regio binnen de bandbreedte van de woningbehoefte tot 2025.

Bij de rondgang langs de gemeenten bleek men er tegenaan te lopen dat inbreidingslocaties en transformatielocaties niet altijd (op tijd) worden gerealiseerd. Om dat risico te compenseren zouden extra (uitbreidings-)locaties ontwikkeld moeten worden. In de Woondeal-regio’s wordt het risico van planuitval opgelost met het vaststellen van een streefprogramma van 130% van de berekende woningbehoefte. We stellen vooralsnog niet te rekenen met een hoger streefprogramma. In de hoge variant van de woningbehoefte rekenen we naar een woningtekort van 0% terwijl 2% landelijke gebruikelijk is (daarmee zitten we ongeveer drieduizend woningen hoger). Daarnaast willen we voorkomen dat we voor de komende tien jaar nu al te veel plannen vastleggen en onze flexibiliteit verliezen. We gaan er vooralsnog vanuit dat het hogere risicoprofiel van de plannen en de hogere rekenwijze elkaar min of meer compenseren. CONCLUSIE: Voor de komende jaren is onze inzet: - Inzetten op realisatie en versnelling van woningbouwplannen. - Kansrijke zachte woningbouwplannen kunnen hard gemaakt worden voor realisatie vóór 2025. - Er is ruimte om nieuwe plannen toe te voegen voor realisatie tot 2030 op basis van onze richtinggevende principes voor woningbouwprogrammering. - In een aantal plaatsen zullen bovenop de inbreidings- en transformatielocaties die we prioriteit geven ook uitleglocaties nodig zijn.

- Met monitoring (door de werkgroep cijfers) houden we grip op de opleveringen en plancapaciteit en voeren we hierover samen het gesprek na elk kalenderjaar.

5. Nieuwe maatwerkafspraken Bij de verdeling van de regionale bouwopgave over de gemeenten is de behoefteprognoses op het niveau van kleine gemeenten niet altijd nauwkeurig. Als het nodig is corrigeren we dat met maatwerkafspraken. Heerde krijgt in de recente prognose een lagere groeiverwachting dan in 2018 terwijl in de markt en omliggende gemeenten een grote woningdruk wordt ervaren. Die verlaging zal komen door het doortrekken van het eenmalige vertrekoverschot van het verzorgingstehuis. EVALUATIE Woonagenda Cleantech Regio 2018

BIJLAGE 1

-4-

In Brummen is een beperkte stijging van de behoefte in de nieuwe prognose. Het lijkt het erop dat de achtergebleven woningbouwproductie doorwerkt in deze lagere prognoses is er nog geen rekening gehouden met de inhaalslag van de woningbouw in 2020. Dat effect treedt ook op voor Heerde. Bij Lochem is er een substantieel verschil tussen de woningbehoefteprognose tot 2030 van PRIMOS (ongeveer 600 woningen) en CBS prognose (ongeveer 1.200). We passen een correctie voor Lochem toe zodat de bandbreedte op het gemiddelde van de PRIMOS en de CBS prognose uitkomt en de woningbehoefte in dezelfde lijn groeit als gemiddeld in de regio. Voor Voorst is het recent berekende woningtekort 0%. Het aantal woningen dat gerealiseerd kan worden volgens de bovenste bandbreedte zou daardoor terugvallen naar 825 woningen terwijl die in 2018 nog op 975 lag. Omdat de regionale woningbehoefte substatieel groeit en te verwachten is dat het woningtekort van de naastgelegen steden een effect zal hebben op de woningvraag in Voorst corrigeren we de bandbreedte voor Voorst zodat deze op het niveau van 2018 blijft. Voor de gemeente Deventer worden apart afspraken gemaakt. De provincie Overijssel, de Overijsselse gemeenten en de woningbouwpartners stellen op dit moment regionale woonagenda’s op die de bestaande woningbouwafspraken gaan vervangen.

CONCLUSIE: - Voor Brummen, Heerde, Lochem en Voorst maken we een maatwerk afspraak en verhogen de bovenste bandbreedte van het programma met 50, 200, 300 en 150 woningen, ervan uitgaande dat deze lijn in de prognoses van de komende jaren ook zichtbaar zal worden. - Met de maatwerkafspraken worden 700 woningen extra toegevoegd. Daarmee wordt de bandbreedte met 4% verhoogd. Voor de totale van de regio gaat het om een beperkt aandeel dat bovendien gecompenseerd wordt omdat de afspraak is dat gemeenten sturen op een programma dat ligt onder de hoogste bandbreedte. - Voor Apeldoorn, Epe en Zutphen zijn geen maatwerkafspraken meer nodig.

EVALUATIE Woonagenda Cleantech Regio 2018

BIJLAGE 1

-5-

6. CONCLUSIE: Herijken van de bandbreedte van de woningbehoefte De inzet voor de komende twee jaar is gericht op het op stoom houden (versnellen) van de woningbouw en het voorbereiden van nieuwe bouwplannen voor de langere termijnbehoefte. Als indicatie van de omvang gebruiken we de onderstaande bandbreedte. Hiermee kunnen de gemeenten hun kwalitatief woningbouwbeleid uit de Woonagenda 2018 continueren. Op basis van onze tien regionale richtinggevende principes voor woningbouwprogrammering sturen de gemeenten op een lokale woningbouwprogramma dat gericht is op het versterken van de woonkwaliteit door de juiste woning voor de juiste doelgroep op de juiste plek regio toe te voegen. Door de onzekerheden en grilligheid van het verloop van de prognoses per gemeente gebruiken we de prognoses om de koers te bepalen op het niveau van de regio en geeft het een indicatieve verdeling over de gemeenten. Indien gewenst kan er voor een gemeente gemotiveerd afgeweken worden van deze bandbreedte.

BANDBREEDTE 2018 BANDBREEDTE 2020 2018 tot 2027 2020 tot 2030 op basis inclusief inlopen op basis inclusief inlopen huishoudensgroei woningtekort en huishoudensgroei woningtekort en PRIMOS 2016 maatwerk PRIMOS 2020 maatwerk* Apeldoorn 3.400 5.600 4.850 7.950 650 700 600 900 Brummen Deventer** PM PM 450 755 1.025 1.350 Epe Heerde 350 400 200 475 600 875 600 1.300 Lochem 775 975 800 975 Voorst 700 1.325 1.750 2.700 Zutphen TOTAAL 6.925 10.630 9.825 15.650 *Maatwerkafspraken 2020: +50 voor Brummen, +200 voor Heerde, +300 voor Lochem en +150 voor Voorst **Afspraak Deventer is met de provincie Overijssel

Voor de langere termijn werken we ondertussen samen aan de herpositionering van de Cleantech Regio in landelijke verstedelijkingsopgave tot 2040. Uit deze evaluatie blijkt dat er bij (bijna) alle gemeenten een wens is om in te zetten op een hogere groei-ambitie ter behoud en versterking van de vitaliteit van de kernen, dorpen en steden. De eerste indruk is dat deze groei hoger zal moeten zijn dan die in de huidige behoefteprognoses van de regio. Met die hogere groei-ambitie zetten we in op het versterken van de vitaliteit van onze steden, dorpen, kernen en landelijk gebied voor de langere termijn.

EVALUATIE Woonagenda Cleantech Regio 2018

BIJLAGE 1

-6-