Concept Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Tekst van het document
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
REGIONAAL RISICOPROFIEL
2025-2028
1
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
COLOFON
Dit is een conceptversie van het (Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd. Het Regionaal Risicoprofiel 2025-2028 is opgesteld door de werkgroep herziening risicoprofiel, samengesteld uit deelnemers vanuit GHOR, brandweer, crisisbeheersing, politie, gemeenten, Defensie en in afstemming met crisispartners.
Datum vaststelling Vastgesteld op 12 december 2024 door het Algemeen Bestuur van Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG). Eindredactie en beheer Het beheer van het risicoprofiel ligt bij Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland. Contactgegevens Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland Postbus 234 7300 AE Apeldoorn
2
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
FOCUS 2025-2028
DOEL REGIONAAL RISICOPROFIEL Antwoord geven op de vragen
SAMENWERKING
Experts van VNOG (brandweer, GHOR, crisisbeheersing), politie, Defensie, gemeenten, GGD, waterschappen, Rijkswaterstaat, Prorail, Liander, Vitens, Gasunie, KPN
Hattem Oldebroek Elburg
Harderwijk
3
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
1
2
Wat kan ons overkomen?
Hoe erg is dat?
Natuurbrand
Grensoverstijgende samenwerking
Risicobewust en Versterken zelfredzaam arbeidsmarktpositie
REGIONAAL
Informatievoorziening
Crisisbeheersing
RISICOPROFIEL 2025-2028 REGIONAAL RISICOPROFIEL 2025-2028
Heerde
ONTWIKKELINGEN
Nunspeet Epe
Catastrofaal Catastrofaal
Ermelo
Ziektegolf - Pandemie
Putten Voorst Apeldoorn
Lochem
Klimaatverandering
Ziektegolf - Epidemie Zutphen
Dierziekten
Zeer ernstig
Brummen
Zeer ernstig
Berkelland
Landurige hitte en droogte
Overstromingen
Energietransitie
Demografie
Bronckhorst
Aalten
Montferland
Oude IJsselstreek
REGIONALE RISICOKENMERKEN
IMPACT
Winterswijk
Impact
Oost Gelre Doetinchem
Ernstig
Treinongeval met brandbare stoffen Paniek in menigten
Verstoring openbare orde Extreem weer
Cyberaanval bij gemeente
Verstoring elektriciteitsvoorziening Aanzienlijk Aanzienlijk
Sociale Data en verhoudingen technologie
Natuurbranden
Ernstig
Verstoring drinkwatervoorziening
Brand in gebouw met kwetsbare Brand in doelgroepen dichte binnenstad
Klik hier voor een uitvergroting van het Risicodiagram 2025-2028
Brand in energieneutrale woning
Brand in opslag met Li-ion accu's bedrijfsongeval met brandbare vloeistof
Uitgestrekt gebied
25% bos en heide
Veel grote evenementen
Beperkt Beperkt
Zeer onwaarschijnlijk Zeer onwaarschijnlijk
1,4 miljoen recreanten
Veel zorginstellingen
NIEUWE INCIDENTSCENARIO’S
Verstoring telecommunicatie en ICT
Onwaarschijnlijk Onwaarschijnlijk
Mogelijk Mogelijk
Waarschijnlijk Waarschijnlijk
Waarschijnlijkheid
WAARSCHIJNLIJKHEID
Zeer waarschijnlijk Zeer waarschijnlijk
Brand in Cyberaanval op gemeente energieneutrale woning
Langdurige crises
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
4
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
INHOUDSOPGAVE Samenvatting
3
Inhoudsopgave
4
1 Inleiding
5
1.1 Doel en toepassing
5
1.2 Uitgangspunten
6
1.3 Werkwijze
6
1.3.1 Herzieningstraject
7
1.3.2 Maatschappelijke thema’s als kapstok
7
1.3.3 Opstellen risicobeeld
7
1.3.4 Uitvoeren risicoanalyse
9
1.3.5 Risicodiagram
10
1.4 Herziening methodiek regionaal risicoprofiel
10
2 Typering VNOG
11
2.1 Kenschets
11
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen
12
3 Risico’s in Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland
14
3.1 Natuurlijke omgeving
15
3.2 Gebouwde omgeving
17
3.3 Technologische omgeving
19
3.4 Vitale infrastructuur
20
3.5 Verkeer en vervoer
22
3.6 Gezondheid
23
3.7 Sociaal-maatschappelijke omgeving
24
3.8 Risicodiagram
25
4 Beleidsprioriteiten VNOG
27
4.1 Terugblik beleidsprioriteiten 2021-2024
27
4.2 Beleidsprioriteiten 2025-2028
28
Bijlagen:
Ontwikkelingen
29
Klimaatverandering
29
Energietransitie
30
Demografie
31
Sociale verhoudingen
32
Data en technologie
33
Langdurige crises
34
REGIONAAL RISICOPROFIEL 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
1. INLEIDING Het regionaal risicoprofiel schetst een beeld van de incidenten, rampen en (langdurige) crises die in het werkgebied van Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland kunnen plaatsvinden. Het document geeft antwoord op de vragen: 1 wat kan ons overkomen? 2 En hoe erg is dat? In onze regio werken brandweer, geneeskundige hulpverlenings organisatie in de regio (GHOR), politie, gemeenten (bevolkings zorg) en crisispartners samen om zich zo goed mogelijk voor te bereiden op risico’s. Deze voorbereiding is gebaseerd op een periodieke inventarisatie en analyse van de risico’s in ons werkgebied. Ontwikkelingen in de samenleving leiden tot nieuwe veiligheidsvraagstukken voor de fysieke leefomgeving. Daarom is het van belang deze tijdig te signaleren en te analyseren, zodat we in staat zijn om te bepalen op welke wijze we hier adequaat op in kunnen spelen.
1.1 Doel en toepassing Als veiligheidsregio zijn we wettelijk verplicht een risicoprofiel op te stellen (art. 15 Wvr) en vierjaarlijks te herzien. In elke regio zijn specifieke risico’s te vinden, waarvoor gericht beleid van de veiligheidsregio en haar partners nodig kan zijn. Het risicoprofiel is bedoeld om het (strategisch) beleid van de veiligheidsregio in samenhang te brengen met de aanwezige risico’s. Het bestuur van de veiligheidsregio maakt afgewogen keuzes op basis van het risicoprofiel en neemt deze op in het regionaal beleidsplan. Dit regionaal risicoprofiel geeft inhoudelijk richting aan onze activiteiten, zoals beschreven in het regionaal beleidsplan. Denk hierbij aan adviseren, opleiden, trainen en oefenen van eenheden en crisisteams, operationele informatievoorziening en risicocommunicatie.
5
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
1.2 Uitgangspunten Wet- en regelgeving Het regionaal risicoprofiel is één van de wettelijk verplichte planfiguren. De bepalingen in de Wet veiligheidsregio’s (Wvr) zijn leidend voor de opzet en inhoud van het risicoprofiel. Landelijke handreiking regionaal risicoprofiel In 2009 is een landelijke handreiking opgesteld met daarin een stappenmodel om te komen tot een regionaal risicoprofiel. In het herzieningstraject zijn deze stappen doorlopen. De methode Nationale Risicobeoordeling, waarvan gebruik is gemaakt om de risico’s te kwantificeren naar impact en waarschijnlijkheid, maakt hiervan onderdeel uit. Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid De Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid (RbRa) gaat over dreigingen die onze samenleving kunnen ontwrichten. De analyse signaleert dreigingen en geeft een risico-inschatting van de impact van deze dreigingen op de nationale veiligheid. De informatie uit deze uitgebreide risicoanalyse heeft als input gediend voor dit regionaal risicoprofiel. Regionaal risicoprofiel 2021-2024 Risicoprofiel 2021-2024 was het vertrekpunt voor het herzieningstraject. In de beleidsperiode 2021-2024 is het regionaal risicoprofiel jaarlijks geüpdatet.
Zorgrisicoprofiel Het Zorgrisicoprofiel geeft weer welke crisistypen de meest aannemelijke risico’s voor de continuïteit van de spoedeisende medische hulpverlening en de publieke geneeskundige gezondheidszorg vormen. In dit profiel staat waar de zorgketen zich op moet voorbereiden om altijd acute en publieke zorg te kunnen leveren. Ook laat het zien welke trends en ontwikkelingen spelen binnen de witte keten. De incidentscenario’s uit ons regionaal risicoprofiel vormen de basis van het Zorgrisicoprofiel. Grensoverstijgende risico’s Risico’s houden niet op bij de grenzen van onze veiligheidsregio. Wij werken intensief samen met de regio’s in Oost-Nederland, mede ingegeven door de gezamenlijke meldkamer. Ook met Veiligheidsregio Flevoland voeren we overleg. Daarnaast delen we een groot stuk grensgebied met Duitsland. Voor de risico’s over de grens werken we samen met Kreis Kleve en Kreis Borken. Risico’s waar grensoverstijgend aandacht voor is en waarin wij multi disciplinair optreden, zijn met name overstromings- en verontreinigings gevaar, vervoer van gevaarlijke stoffen en risicovolle bedrijven. Daarnaast hebben hulpverleningsdiensten binnen de eigen sector afstemming en afspraken over specifieke incidenttypen.
1.3 Werkwijze Het regionaal risicoprofiel bestaat uit een inventarisatie en analyse van relevante risico’s uit onze regio, inclusief risico’s uit aangrenzende gebieden. Voor het opstellen van het risicobeeld en het uitvoeren van de risicoanalyse heeft een multidisciplinaire werkgroep de stappen uit de landelijke hand reiking doorlopen. Daarbij is het regionaal risicoprofiel 2021-2024 als basis gebruikt.
6
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
1.3.1 Herzieningstraject De herziening van het regionaal risicoprofiel startten we in juni 2023 tijdens een bijeenkomst met vertegenwoordigers van hulpdiensten, gemeenten en crisispartners. Vervolgens is een werkgroep, bestaande uit de hulpdiensten en medewerkers uit het proces bevolkingszorg, aan de slag gegaan met een uitgebreide risico-inventarisatie en risicoanalyse van de geselecteerde crisistypen. Daarbij heeft team Crisisbeheersing nauw contact onderhouden met de crisispartners over de crisistypen die voor hen relevant zijn. Na afronding hiervan vond tijdens een bijeenkomst inhoudelijk afstemming plaats met gemeenten en crisispartners over incidenttypen, de uitwerking van de scenario’s en de weging naar impact en waarschijnlijkheid. Feedback naar aanleiding van de bijeenkomst is door de werkgroep verwerkt in de definitieve incidentbeschrijvingen.
1.3.3 Opstellen risicobeeld Basis: 2021-2024 Het regionaal risicoprofiel 2021-2024 dient als basis voor het risicoprofiel van 2025-2028. Als eerste stap zijn tijdens de startbijeenkomst de incidenttypen uit risicoprofiel 2021-2024 beoordeeld op actualiteit. Daarnaast is besproken of er trends en ontwikkelingen in de samenleving zijn die aanleiding geven om nieuwe incidenttypen uit te werken. Vervolgens zijn de incidenttypen uitgewerkt volgens de landelijke methodiek.
Na vaststelling van het concept risicoprofiel door ons bestuur is aan de gemeenteraden, besturen en directies van crisispartners om een reactie gevraagd. Deze zijn verwerkt in de definitieve versie van het risicoprofiel.
Bij het opstellen van het risicoprofiel van 2021-2024 vond een uitgebreide analyse plaats ten aanzien van de relevantie van de incidenttypes voor het grondgebied van onze regio. Ook is gekeken of die incidenttypes maatgevend zijn voor ons regionaal risicoprofiel. Deze uitgebreide analyse heeft voor 2025-2028 een update gehad, waarbij de basis uit 2021-2024 is blijven staan. Het uitgangspunt blijft gelijk: het regionaal risicoprofiel gaat om grootschalige incidenten met effecten die leiden tot maatschappelijk ontwrichting, die gecoördineerd optreden en de inzet van de regionale crisisorganisatie vereisen. Lokale en specifieke incidenttypen met beperkte effecten waarvoor doorgaans basishulpverlening vanuit een of meerdere disciplines voldoende is, zijn dan ook niet meegenomen in het risicoprofiel.
1.3.2 Maatschappelijke thema’s als kapstok Tijdens de herziening hebben wij de landelijke indeling van crisis- en incidenttypen in zeven maatschappelijke thema’s gehanteerd: 1 Natuurlijke omgeving 2 Gebouwde omgeving 3 Technologische omgeving 4 Vitale infrastructuur en voorzieningen 5 Verkeer en vervoer 6 Gezondheid 7 Sociaal-maatschappelijke omgeving In hoofdstuk 3 is per maatschappelijk thema een samenvatting opgenomen van de risico-inventarisatie. Elk thema sluit af met een verantwoording van de selectie van incidenttypen die in het regionaal risicoprofiel staan.
Naast het maken van incidentbeschrijvingen heeft een verkenning plaatsgevonden van maatschappelijke ontwikkelingen. Deze zijn geduid en verwerkt in de incidentbeschrijvingen uit het regionaal risicoprofiel. In hoofdstuk 2 is een samenvatting van de verkenning opgenomen.
Incidenttypen in categorieën Bij de indeling van incidenttypen in categorieën is de figuur van een piramide als hulpmiddel gebruikt (zie Figuur 1). De paarse onderlaag van de piramide is de basis. Deze bestaat uit incidenttypen die het vaakst voorkomen in onze regio en waarvoor basishulpverlening volstaat. Een risico kan dus relevant zijn voor het grondgebied van de regio en zelfs veelvuldig als incident voorkomen, maar de incidentbestrijding kan vanuit de reguliere basishulpverlening worden uitgevoerd.
7
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
De middelste, gele, laag bevat de incidenttypen die maatgevend zijn voor het regionaal risicoprofiel: grootschalige incidenten met effecten die leiden tot maatschappelijke ontwrichting. Hiervoor is gecoördineerd optreden en de inzet van de regionale crisisorganisatie vereist. De top van de piramide staat voor de exceptionele zorg. Dit omvat incidenttypen die qua omvang en impact zo groot zijn dat opschaling naar bovenregionaal of nationaal niveau plaatsvindt, of waarvan de effecten zo omvangrijk en ontwrichtend zijn dat het niet reëel is om ons hier op regionaal niveau op voor te bereiden. Deze worden in het risicoprofiel buiten beschouwing gelaten. De piramide is gebaseerd op het grondgebied van onze regio, de ‘luchtfoto’. Het ‘profiel’ van dit grondgebied bepaalt vervolgens welke risico’s zich aandienen, bijvoorbeeld vanuit de natuurlijke omgeving of de technologische omgeving.
Uitwerking scenario’s Voor de incidenttypen die wij als maatgevend hebben aangemerkt is een proceseigenaar1 aangewezen. Deze proceseigenaar heeft, in afstemming met de andere hulpverleningsdiensten en crisispartners, een incident beschrijving gemaakt. Hierin zijn onder meer de ontwikkelingen en incidenthistorie opgenomen. Inhoudelijke bespreking van de incident beschrijvingen in de multidisciplinaire werkgroep heeft geleid tot een selectie van 19 incidentscenario’s. Deze hebben een plek gekregen in het regionaal risicoprofiel. Een aantal incidenttypen is, in verband met de vele raakvlakken en overlap, gebundeld en ondergebracht onder één noemer. Het opstellen van het risicobeeld heeft geleid tot een overzicht van de aanwezige risicovolle situaties en de soorten incidenten die zich daardoor kunnen voordoen.
Exceptionele zorg Multi-zorg Basiszorg Profiel Luchtfoto
Figuur 1: indeling incidenttypen in categorieën 1
ij de verdeling is gekeken onder welke rampbestrijdingsprocessen het grootste deel van de geB volgbestrijding valt en welke kolom hiervoor verantwoordelijk is. Als gevolg hiervan zijn vanuit VNOG (afdelingen GHOR, brandweer, crisisbeheersing), gemeenten (bevolkingszorg) en politie proceseigenaren aangewezen.
8
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
1.3.4 Uitvoeren risicoanalyse De volgende stap betrof het kwantificeren van de risico’s. Het begrip ‘risico’ wordt gedefinieerd als een samenstelling van twee factoren: 1 Waarschijnlijkheid: hoe groot is de verwachte mogelijkheid dat het incident plaatsvindt? 2 Impact: wat zijn de totale gevolgen van het incident? Hoe erg is het dat het incident plaatsvindt? In de risicoanalyse worden de waarschijnlijkheid dat het incident zich voordoet en de mogelijke gevolgen daarvan gewogen. Hiervoor is gebruik gemaakt van de methode Nationale Risicobeoordeling. De incidentbeschrijvingen zijn aangevuld met een maatgevend scenario. Dat scenario heeft een plek in het risicodiagram. Waarschijnlijkheid Om de waarschijnlijkheid dat een risico plaatsvindt zo gedegen mogelijk af te wegen worden de volgende bronnen geraadpleegd: • Historische (analoge) gebeurtenissen, casuïstiek • Statistiek, zo nodig in combinatie met probabilistische modelberekeningen • Faalgegevens in combinatie met netwerkanalyses/beslisbomen • Strategieën en actoranalyses • Expertmeningen Voor de totstandkoming van de scenario’s hebben wij vooral gebruik gemaakt van statistiek, casuïstiek en ervaringen van experts.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Hieronder zijn de waarschijnlijkheidsklassen weergegeven: Klasse
% waarschijnlijkheid
Kwalitatieve omschrijving
A
< 0,05
Zeer onwaarschijnlijk
B
0,05 - 0,5
Onwaarschijnlijk
C
0,5 - 5
Mogelijk
D
5 - 50
Waarschijnlijk
E
50 - 100
Zeer waarschijnlijk
Impact De impact wordt gewogen aan de hand van zes vitale belangen. Deze zijn vertaald in impactcriteria, die gescoord worden volgens de landelijke methodiek. De score bepaalt de impactpositie van het risico in het risico diagram. Vitale belangen
Impactcriteria
Territoriale veiligheid
Aantasting van de integriteit van het grondgebied
Fysieke veiligheid
Doden Ernstig gewonden en chronisch zieken Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
Economische veiligheid
Kosten
Ecologische veiligheid
Langdurige aantasting van natuur en milieu (flora en fauna)
Sociale politieke stabiliteit
Verstoring van het dagelijks leven Aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur Sociaal-psychologische impact
Veiligheid cultureel erfgoed
Aantasting cultureel erfgoed
9
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
De impactcriteria zijn: A Beperkt gevolg B Aanzienlijk gevolg C Ernstig gevolg D Zeer ernstig gevolg E Catastrofaal gevolg
1.3.5 Risicodiagram In het risicodiagram, zie hoofdstuk 3.8, staan alle risico’s uit onze regio overzichtelijk weergegeven. De positie in het diagram is een indicatie op basis van het gebruikte scenario. Er zijn diverse omstandigheden mogelijk waardoor de positie van het scenario hoger of juist lager zal uitvallen. Daarom hebben wij per scenario een aandachtsgebied vastgesteld, op zowel impact als waarschijnlijkheid. In hoofdstuk 3 zijn deze aandachtsgebieden per scenario weergegeven. De maatregelen die al getroffen zijn en/of de weerbaarheid van de samenleving is bij de bepaling van impact en waarschijnlijkheid meegenomen.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
1.4 Herziening methodiek regionaal risicoprofiel Om tot een risicobewuste en zelfredzame samenleving te komen richten wij onze werkzaamheden op de grootste risico’s uit onze regio. Op basis van een gedegen informatiepositie en analyse bepalen wij waar deze risico’s zich bevinden en op welke wijze invloed uitgeoefend kan worden op de mate van veiligheid. Om dit in kaart te brengen is in 2009 de methodiek voor het opstellen van het regionaal risicoprofiel ontwikkeld. Op verzoek van de Vakraad Risicoen Crisisbeheersing wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe methodiek rond de regionale risicoprofielen. Doel is te komen tot een geactualiseerde of nieuwe methodiek, die (beter) aansluit bij huidige beleidsmatige, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen op het vlak van risico-inventarisatie en -analyse in de regio’s. Dit proces is gestart met een verkenning naar de wensen en behoeften onder alle 25 veiligheidsregio’s, het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV, verantwoordelijk voor de Rijksbrede Risicoanalyse) en diverse crisispartners. Daarnaast zijn de relevante maatschappelijke ontwikkelingen in beeld gebracht. In januari 2024 is een notitie opgeleverd en voorgelegd aan de Vakraad. Hierin staan de uitgangspunten en eerste uitwerkingen van een nieuwe methodiek gericht op risico-inventarisatie en -analyse op regionaal niveau.
Daarbij is voorgesteld dat veiligheidsregio’s en betrokken partners de komende jaren met elkaar in gesprek gaan en door middel van pilots werken aan de nieuwe methodiek. Gezien de doorlooptijd van het toepassen van de methodiek (circa één jaar) en het consultatie- en besluitvormingsproces (circa een half jaar) is het niet mogelijk de nieuw te ontwikkelen methodiek al toe te passen voor dit regionaal risicoprofiel 2025-2028.
10
REGIONAAL RISICOPROFIEL 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
2. TYPERING VNOG
2.1 Kenschets Onze regio bestaat uit 22 gemeenten. De regio is te typeren als een plattelandsregio met een aantal stedelijke kernen. De totale oppervlakte van het gebied bedraagt (ruim) 3.000 km² en er wonen ruim 842.000 mensen. In de zomer verblijven daarnaast circa 0,9 miljoen recreanten op de Veluwe en circa 0,5 miljoen in de Achterhoek. Noord- en Oost-Gelderland kent veel natuur, agrarisch en recreatief gebied. Ongeveer 25% van de totale oppervlakte bestaat uit bos en heide. De regio ligt aan de landsgrens met Duitsland en wordt doorsneden door de IJssel. Binnen VNOG worden veel (grote) evenementen georganiseerd. Ook zijn er veel recreatieparken en zorginstellingen. De regio telt verschillende risicovolle milieulocaties, waaronder zes SEVESO-inrichtingen (op acht locaties). Dit zijn bedrijven waar grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen aanwezig zijn boven een bepaalde drempelwaarde en die vallen onder de werking van de SEVESO 3-richtlijn.
Om risico’s te kunnen identificeren is het van belang inzicht te hebben in de specifieke kenmerken die het werkgebied van onze regio typeren. In dit hoofdstuk is een algemene kenschets van Noord- en Oost-Gelderland opgenomen. Tijdens de risicoinventarisatie is per incidenttype nader onderzoek gedaan naar de relevantie van het incidenttype voor ons als veiligheidsregio. Onder meer door data over bijvoorbeeld aantallen locaties, transportbewegingen en hoeveelheden gevaarlijke stoffen aan de incidentbeschrijvingen toe te voegen. De komende jaren beïnvloeden ook diverse maatschappelijke ontwikkelingen onze fysieke leefomgeving. Daarom is het van belang deze ontwikkelingen te signaleren en de risico’s te duiden. In dit hoofdstuk zijn de ontwikkelingen op hoofdlijnen beschreven. Een uitgebreide uitwerking ervan is opgenomen in de bijlage van dit regionaal risicoprofiel. Duiding van de ontwikkelingen is ook onderdeel van de incidentbeschrijvingen in hoofdstuk 3. Harderwijk
Hattem
22 gemeenten
Oldebroek Elburg
Heerde
3.000 km2 oppervlakte
Nunspeet
842.000 inwoners
Epe Ermelo
1,4 miljoen recreanten
Putten Voorst Apeldoorn
25% bos en heide
Lochem
1 regionaal vliegveld
Zutphen Brummen
Berkelland
4 snelwegen
Bronckhorst
15 categorie C-evenementen Oost Gelre
Figuur 2: Kenschets gebied VNOG
Winterswijk
Doetinchem Montferland
5 ziekenhuizen
Aalten Oude IJsselstreek
400 huisartsen
11
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen Onze samenleving wordt complexer. Er is een toename in het aantal onbekende veranderingen en dreigingen waarmee we geconfronteerd worden. Het gaat hier om veranderingen waarbij diverse factoren en effecten (vergrijzing, verdroging, polarisatie, etc.) zodanig samenkomen dat er sprake is of zou kunnen zijn van een langdurige ontwrichting van de maatschappij. Deze veranderingen zullen leiden tot nieuwe veiligheids- en gezondheids risico’s waarop wij als veiligheidsregio, samen met onze partners, moeten inspelen. Ook de beleving van risico’s is aan verandering onderhevig, al dan niet veroorzaakt door media-aandacht of gebeurtenissen elders in de wereld. Voor ons zijn zes maatschappelijke ontwikkelingen van belang: klimaatverandering, energietransitie, demografie, sociale verhoudingen, data en technologie en langdurige crises. Deze hebben invloed op onze fysieke leefomgeving.
Klimaatverandering De opwarming van de aarde versnelt, met als gevolg stijgende zeespiegels, toenemende droogte en hevige regenval. In oktober 2023 heeft het KNMI de wereldwijde klimaatscenario’s van het klimaatpanel van de Verenigde Naties vertaald naar Nederlandse klimaatscenario’s. Hierin werd bevestigd dat klimaatverandering gevolgen heeft voor veiligheid, gezondheid en natuur. Het KNMI waarschuwt voor gezondheidsrisico’s zoals allergieën en hitte-gerelateerde klachten. De natuur past zich langzaam aan, wat kan leiden tot verlies van en veranderingen binnen biodiversiteit. Door stijgende temperaturen neemt het aantal brandgevoelige dagen toe. Hierdoor bestaat de kans dat er vaker natuurbranden zullen ontstaan. Ook worden er meer dagen voorspeld waarop extreem weer voorkomt, zoals hevige regenval of windhozen.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Energietransitie Nederland streeft ernaar energieneutraal te worden, door over te schakelen naar duurzame energiebronnen zoals zonne-energie, wind energie en waterstof. Dit brengt uitdagingen met zich mee, voor bij voorbeeld infrastructuur en productie. Waterstof wordt gezien als een veelbelovend alternatief op fossiele brandstoffen, maar de productie ervan is nog grotendeels niet duurzaam. De energietransitie brengt ook nieuwe veiligheidsrisico’s met zich mee, zoals brandveiligheid in duurzame gebouwen en het gebruik van nieuwe brandstoffen en energiedragers. Demografie De demografie van Nederland is aan veranderingen onderhevig. De bevolkingsgroei wordt beïnvloed door stijgende levensverwachting en buitenlandse immigratie. De Nederlandse bevolking vergrijst. Binnen onze regio is het percentage van vergrijzing hoger dan het landelijke gemiddelde. Dit leidt mogelijk tot arbeidstekorten in verschillende sectoren, waaronder zorg en techniek. De vergrijzing vergroot ook de druk op de gezondheidszorg en kan leiden tot een tekort aan mantelzorgers. Sociale verhoudingen De sociale ongelijkheid tussen groepen wordt groter. Dit heeft te maken met de leefomstandigheden die worden beïnvloed door opleiding en inkomen, en daarmee de grip van personen op hun leven.
Het CBS verwacht dat ongelijkheid in inkomen en in het vermogen van personen om zich aan te passen aan de snel veranderende omgeving de komende jaren steeds blijft groeien. Naast sociale ongelijkheid is er een toename in ‘wij-zij denken’, oftewel polarisatie. Ook de individualisering van de samenleving wordt sterker. In Nederland is voornamelijk sprake van polarisatie waarin gevoelens van afkeer en onbegrip tussen inwoners en richting de overheid toenemen. Polarisatie kan worden versterkt door sociale media en de verspreiding van desinformatie.
12
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Data en technologie De samenleving wordt steeds meer datagedreven. Hierdoor groeit de mate van afhankelijkheid van technologieën, zoals sensoren en kunstmatige intelligentie. De evolutie in data en technologie biedt kansen voor efficiëntere dienstverlening en innovatie, maar brengt ook privacyvraagstukken en -risico’s met zich mee. Bijvoorbeeld cybercriminaliteit en de verspreiding van desinformatie. Het gebrek aan regelgeving en ethische richtlijnen kan leiden tot onvoorspelbare consequenties van technologische ontwikkelingen.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Langdurige crises Nieuwe crises, zoals COVID-19 en de vluchtelingencrisis, hebben een langdurig karakter en vereisen flexibiliteit en veerkracht van de crisisbeheersing. Deze crises zijn vaak grensoverstijgend en hebben impact op verschillende aspecten van de samenleving. Als veiligheidsregio moeten wij ons samen met onze partners aanpassen aan deze nieuwe realiteit en onze veerkracht vergroten. Wereldwijd komt de veiligheid steeds meer in het geding. Door bijvoorbeeld verschuivende machtsverhoudingen, cybercriminaliteit, de impact van klimaatverandering en de toenemende instabiliteit aan de randen van Europa. Dit heeft directe gevolgen voor de veiligheid binnen Europa en Nederland. Ook directe dreigingen tegen vitale infrastructuur (zoals het stroomnet of een cyberaanval op een drinkwaterleverancier) vormen een steeds grotere, en wellicht langdurige, bedreiging voor de Nederlandse (veiligheids)belangen.
13
REGIONAAL RISICOPROFIEL 2025-2028
3. RISICO’S IN VEILIGHEIDSREGIO NOORD- EN OOST-GELDERLAND In dit hoofdstuk hebben wij per maatschappelijk thema de risicovolle situaties beschreven die in onze regio kunnen leiden tot een ramp of crisis. Vanuit het regionaal risicoprofiel van 2021-2024 is een aantal incidentscenario’s herzien én een aantal incidentscenario’s toegevoegd. Als uitgangspunt voor het uitwerken van een scenario hebben we de volgende richtlijn aangehouden: Er is risico op een ramp, crisis of grote brand, waardoor maatschappelijk ontwrichtende effecten op vitale belangen optreden en gecoördineerd optreden van de crisisorganisatie noodzakelijk is. De 19 geselecteerde incidentscenario’s hebben we door middel van een risicoanalyse uitgewerkt. De score hiervan is opgenomen in het risicodiagram, dat terug te vinden is in hoofdstuk 3.8. De volledige uitwerking van ieder risico staat in het bijlagenboek. Naast een uitgebreide omschrijving hebben we daarin ook de analyse, het maatgevende incidentscenario en de berekening volgens de landelijke methodiek per risico uitgewerkt.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Aandachtsgebieden Voor de risico’s binnen onze regio hebben we realistische scenario’s uitgewerkt. Anders dan voorgaande jaren brengen wij het risico niet enkel als ‘punt op de kaart’ in beeld. Zowel qua waarschijnlijkheid als qua impact kan een werkelijk incident voordeliger of nadeliger uitpakken. Het gebied waarbinnen een risico volgens de methodiek scoort op waarschijnlijkheid en impact noemen wij een aandachtsgebied. In hoofdstuk 3 staat voor ieder risico zowel de punt op de kaart als het aandachtsgebied weergegeven.
14
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
3.1 Natuurlijke omgeving Maatschappelijk thema natuurlijke omgeving omvat crisistypen die een natuurlijke oorzaak hebben. Binnen dit thema zijn zes crisistypen gedefinieerd: • Overstromingen • Natuurbranden • Extreme weersomstandigheden • Aardbeving • Plagen • Dierziekten Overstromingen De waterhistorie van Nederland en de politieke discussie over de klimaat gevolgen maken het thema ‘overstromingen’ de komende decennia blijvend onderdeel van de politieke agenda. Binnen de provincie Gelderland werken de veiligheidsregio’s, waterschappen, Rijkswaterstaat en politie bestuurlijk samen binnen de Gelderse Commissie, in de werkgroep extreme waterstanden. Onder meer de IJssel, die door het midden van de regio stroomt, en de ligging aan de randmeren maakt het nodig dat het crisistype overstromingen in ons risicoprofiel is opgenomen. Natuurbranden Binnen onze regio liggen uitgestrekte bos- en heidegebieden, waaronder het grootste aaneengesloten natuurgebied van Nederland: de Veluwe. In deze natuurgebieden is een groot aantal objecten en kwetsbaarheden aanwezig, zoals vitale infrastructuur, zorginstellingen, recreatieondernemingen maar ook gebieden voor wonen en werken.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Mede als gevolg van de klimaatverandering worden meer extreme, langdurige perioden van droogte verwacht. Daardoor ontstaat ook een grote kans op meer, maar ook onbeheersbare natuurbranden. Om het risico op een onbeheersbare natuurbrand te verkleinen en de effecten daarvan te beperken is in oktober 2019, in samenwerking met gemeenten uit onze regio, Provincie Gelderland, Veiligheids- en Gezondheidsregio GelderlandMidden en Veiligheidsregio Gelderland-Zuid gestart met de gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing. Gelet op de risicosituatie in onze regio en de klimatologische effecten op de natuur wordt vanaf 2024 gewerkt volgens een versnelde aanpak van de projectfase. In oktober 2021 heeft ons Algemeen Bestuur de Visie Natuurbrandbeheer sing vastgesteld. Deze visie gaat in op de (inter)nationale ontwikkelingen, de beheersing en de bestrijding van natuurbranden, de slagkracht versus de risico’s en het realiseren van de visie. In ons regionaal risicoprofiel is een realistisch natuurbrandscenario voor de regio uitgewerkt. Net als voor andere scenario’s is hierbij ook het aan dachtsgebied in beeld gebracht waarin het scenario kan afspelen, zowel voordelig als nadelig. De klimatologische ontwikkelingen kunnen ervoor zorgen dat in de toekomst een natuurbrandscenario nadeliger uitpakt.
Gelet op de positie in het risicodiagram, de relatie met klimaatontwikkeling en de noodzaak om in samenwerking met partners te werken aan dit risico, maakt dat wij ‘natuurbrandbeheersing’ hebben benoemd als één van onze speerpunten in het regionaal beleidsplan. Extreme weersomstandigheden Extreme weersomstandigheden zijn weersituaties die niet passen in het gangbare beeld van het weer. Denk hierbij aan weerfenomenen zoals hitteen koudegolven, zware neerslag en storm. Uit onderzoek blijkt dat trends in toename van de frequentie en de omvang van extreem weer blijven doorzetten. De scenario’s Extreem weer en Langdurige hitte en droogte hebben wij om die redenen uitgewerkt.
15
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Aardbeving Volgens de Atlas Veilige Leefomgeving behoort onze regio niet tot een gebied waar bevingen kunnen plaatsvinden met een intensiteit die (persoonlijke) schade aan of in gebouwen veroorzaakt. Om deze reden hebben we crisis type aardbevingen niet verder uitgewerkt. Plagen In onze regio komt veel ongedierte voor, zoals teken en de eikenprocessie rups. Door klimaatverandering kan een toename van (nieuwe) plagen verwacht worden. Denk aan de dennenprocessierups en de tijgermug. Een eventuele plaag zal waarschijnlijk onder de basishulpverlening van de hulpdiensten vallen. Om deze reden hebben we crisistype plagen niet verder uitgewerkt.
Dierziekten De afgelopen jaren hebben we gezien dat de kans op een uitbraak van dierop-dierbesmetting in Nederland reëel is. Dergelijke crises hebben over het algemeen een lange doorlooptijd. Onze regio is voor een groot deel agrarisch van aard en kenmerkt zich door de grote mate van veeteelt. Een dierziekte zoals MKZ of vogelgriep kan tot grote problemen leiden. Om deze reden hebben we voor dit incidenttype een scenario uitgewerkt.
Natuurlijke omgeving Crisistype
Maatgevend scenario
Overstromingen
Vollopen dijkring na doorbraak bij een stroomkanaal
Natuurbranden
Bosbrand met loopvuur in naaldhout, heideveld in brand in natuurgebied
Extreme weersomstandigheden
Extreem droge en warme zomerperiode
Extreme weersomstandigheden
Extreme regenval en grote windsnelheden in de zomer
Dierziekten
Uitbraak vogelgriep bij een pluimveehouder en langdurige ophokplicht van vogels
Waarschijnlijkheid
Impact
Zeer onwaarschijnlijk
Zeer ernstig
Waarschijnlijk
Ernstig
Zeer waarschijnlijk
Waarschijnlijk
Mogelijk
Zeer ernstig
Ernstig
Zeer ernstig
16
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
3.2 Gebouwde omgeving Maatschappelijk thema gebouwde omgeving omvat crisistypen die betrekking hebben op het bouwen en gebruiken van gebouwen en kunstwerken. Binnen dit thema zijn twee crisistypen gedefinieerd: • B randen in kwetsbare objecten. Bij branden in het kader van het regionaal risicoprofiel gaat het om incidenten die de dagelijkse brandweerzorg overstijgen. Kwetsbare objecten zijn in vier hoofdgroepen ondergebracht: a Zorg en welzijn, zoals ziekenhuis, psychiatrische inrichting of verpleeghuis. b Wakend en slapend aanwezig, zoals woning, woongebouw, bijzondere woonvorm, hotel, pension, motel of kinderdagverblijf. c W akend aanwezig en groot aantal personen, zoals een restaurant, café, theater, schouwburg, school, kantoor of sportgebouw. d Gebouw met bovengemiddelde vuurlast, zoals een winkel, industriegebouw, een boerderij voor het houden van dieren of parkeergarage. • Instorting in grote gebouwen en kunstwerken.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Branden in kwetsbare objecten In onze regio zien we demografische ontwikkelingen die leiden tot een grotere behoefte aan zorg. Zo is er sprake van vergrijzing en stijgt het aantal personen dat verminderd zelfredzaam is en zelfstandig woont. De verwachting is dat mensen (zowel oud als jong) steeds langer thuis blijven wonen. In het kader van de energietransitie worden veel gebouwen, waaronder woningen, aangepast. Bijvoorbeeld de Bijna EnergieNeutrale Gebouwen (BENG). Om de risico’s hiervan, bijvoorbeeld vanwege isolatie en zonne panelen, nader te duiden hebben we een scenario opgenomen voor een brand in een geschakelde energieneutrale woning met verminderd zelfredzamen. In de regio is een aantal locaties met een historische binnenstad met dichte bebouwing. De kans op een grote brand in een historische binnenstad is daardoor aanwezig. Dat maakt dat we voor dit incidenttype een scenario hebben uitgewerkt. De Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio (RCDV) heeft op 22 november 2022 een nieuwe versie van de doctrine brandbestrijding uitgebracht. Alle vernieuwde inzichten rondom brandbestrijding in relatie tot het risicogericht werken zijn hierin uitgewerkt. In de scenario-uitwerkingen van dit maatschappelijk thema hebben wij hier uitvoerig aandacht aan besteed.
Instorting in grote gebouwen en kunstwerken In onze regio komt instorting in grote gebouwen en kunstwerken niet of nauwelijks voor. Dit crisistype leidt daarom op voorhand niet tot een nadere voorbereiding en hebben wij om die reden niet uitgewerkt.
17
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Gebouwde omgeving Crisistype
Maatgevend scenario
Branden in kwetsbare objecten
Brand in een gebouw met kwetsbare doelgroepen
Branden in kwetsbare objecten
Brand in een geschakelde energieneutrale woning met verminderd zelfredzamen
Branden in kwetsbare objecten
Brand in historische binnenstad - Eén of meerdere gebouwen in brand en rook naar de omgeving
Waarschijnlijkheid
Waarschijnlijk
Waarschijnlijk
Waarschijnlijk
Impact
Aanzienlijk
Aanzienlijk
Aanzienlijk
18
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
3.3 Technologische omgeving Crisistypen die onderdeel uitmaken van maatschappelijk thema technologische omgeving hebben betrekking op incidenten met gevaarlijke stoffen. Denk hierbij aan brandbare, explosieve, giftige en radioactieve stoffen. Incidenten kunnen plaatsvinden tijdens transport of bij een stationaire inrichting. Binnen dit thema zijn drie crisistypen gedefinieerd: • Ongevallen met brandbare/explosieve stof in openlucht • Ongevallen met giftige stof in openlucht • Kernincidenten Ongevallen met brandbare/explosieve stof in openlucht Het vervoer en de opslag van gevaarlijke stoffen brengt risico’s met zich mee. Ongevallen met gevaarlijke stoffen zijn denkbaar bij het vervoer over weg, water, spoor, per buisleiding en bij de stationaire inrichting zelf. In de regio zijn ruim zeshonderd risicovolle milieulocaties. Daarnaast worden veel transportbewegingen gemaakt. Hierom hebben we voor dit crisistype een scenario uitgewerkt.
Ongevallen met giftige stof in openlucht In onze regio komen gelijkvloerse spoorwegovergangen voor. Hier kan een botsing tussen een vrachtwagen en een trein (met gevaarlijke stoffen) voorkomen. We hebben dit incident uitgewerkt in een maatgevende scenario met een nieuwe locatie ten opzichte van het voorgaande risicoprofiel. Dit omdat de overgang op de vorige locatie gewijzigd is in een viaduct. Gevolg van de energietransitie is dat in de komende jaren steeds meer vervoer van ammoniak over het spoor gaat plaatsvinden. Ook zal meer gebruik worden gemaakt van Li-ion energiedragers. Er komen daarom steeds meer locaties waar deze, of gelijksoortige energiedragers, worden opgeslagen. Het risico op een incident neemt daarmee ook toe. Daarom hebben we hier een scenario voor uitgewerkt. Kernincidenten In Lingen (Duitsland) is een kerncentrale gevestigd. Effecten van een ongeval met deze kerncentrale zijn mogelijk groot, maar de kans dat dit gebeurt zeer klein. Onze regio bereidt zich voor op incidenten, door distributie van jodiumtabletten, planvorming en operationele voorbereiding. Dit gebeurt op interregionaal niveau. Transportroutes via de weg zijn op voorhand bekend. Geplande transporten kennen hoge veiligheidsmaatregelen, waardoor risico’s in voldoende mate beheersbaar zijn. Om deze reden hebben we crisistype kernincidenten niet verder uitgewerkt.
Technologische omgeving Crisistype
Maatgevend scenario
Brandbare/explosieve stof in openlucht
Bedrijfsongeval met brandbare vloeistof methanol
Giftige stof in openlucht
Botsing tussen goederentrein geladen met gevaarlijke stoffen (brandbaar gas, toxisch gas, brandbare vloeistof en toxische vloeistof) en een vrachtwagen
Incidenten met giftige stof in openlucht
Brand in opslag van Li-ion accu’s
Waarschijnlijkheid
Mogelijk
Impact
Aanzienlijk
Ernstig
Zeer onwaarschijnlijk
Mogelijk
Aanzienlijk
19
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
3.4 Vitale infrastructuur en voorzieningen Maatschappelijk thema vitale infrastructuur en voorzieningen omvat crisistypen die leiden tot een verstoring van voorzieningen die noodzakelijk zijn voor het kunnen leiden van een ongestoord leven. Binnen dit thema zijn zes crisistypen gedefinieerd: • Verstoring energievoorziening • Verstoring drinkwatervoorziening • Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering • Verstoring telecommunicatie en ICT • Verstoring afvalverwerking • Verstoring voedselvoorziening Verstoring energievoorziening Binnen categorie ‘energie’ wordt onderscheid gemaakt tussen elektriciteit, gas en olie. Een verstoring van de elektriciteitsvoorziening heeft een grote directe en indirecte impact op de samenleving. De kans op verstoringen van de elektriciteitsvoorziening neemt toe. Toename in het gebruik van hernieuwbare bronnen en decentrale opwekking zorgen ervoor dat de besturing van het netwerk complexer wordt. Ook kan de toename van extreem weer tot meer en omvangrijkere verstoringen van de elektriciteitsvoorziening leiden. Om deze reden hebben we hiervoor een scenario uitgewerkt. Olieschaarste is in hoofdzaak een nationale uitdaging. De stabiliteit van de olievoorziening hangt vooral samen met geopolitieke ontwikkelingen. Er bestaat overlap tussen de gevolgen van stroomstoring en gasuitval.
Elektriciteitsstoring vanuit het net wordt door experts als kritisch ervaren, omdat hier geen buffercapaciteit voor is. Gas heeft deze buffercapaciteit wel. Zowel olieschaarste als gasuitval hebben we niet verder uitgewerkt op regionale schaal.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Verstoring drinkwatervoorziening Verstoring van de drinkwatervoorziening kan optreden als gevolg van problemen bij het winnen, zuiveren, opslaan, transport en distributie van het water. Waterbedrijf Vitens heeft nooddrinkwater voorhanden dat verdeeld wordt bij een verstoring. Productie van drinkwater is relatief onkwetsbaar. Het risico dat hierin problemen ontstaan wordt laag ingeschat. Het grootste risico schuilt in besmetting van drinkwater. Om die reden hebben we dit risico verder uitgewerkt. Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering Risico’s met betrekking tot rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering zijn bijvoorbeeld overbelasting van de zuivering, uitval van een rioolwaterzuiveringsinstallatie of een breuk in een rioolleiding. Er is echter geen reden om aan te nemen dat in deze gevallen gecoördineerd optreden van de crisisorganisatie noodzakelijk is. Om die reden hebben we in overleg met de waterschappen geen scenario uitgewerkt voor crisistype verstoring rioolwaterzuivering en afvalwaterzuivering. Verstoring telecommunicatie en ICT We zijn steeds meer afhankelijk van informatietechnologie. Telecommunicatie en ICT zijn zodanig verweven dat uitval van het ene proces ook uitval van een ander proces betekent. Dit kan grote gevolgen hebben voor de bereikbaarheid van het 112-alarmnummer. Om deze reden hebben we dit risico verder uitgewerkt.
Uit de herijkte scenarioanalyse van het maatgevend incident uitval bij één provider blijkt wel dat de verstoring leidt tot een zeer beperkte impact op de vitale belangen op langere termijn. Uitval kan worden veroorzaakt door technische storingen, maar ook door bijvoorbeeld moedwillig handelen bij een cyberaanval. In de nationale risicobeoordeling is cyber opgenomen als mogelijk risico. Daarom hebben we ook voor dit risico een scenario uitgewerkt, maar dan voor uitval telecommunicatie en ICT. Het scenario cyberaanval bij een gemeente is als nieuw scenario toegevoegd aan dit risicoprofiel.
20
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Verstoring afvalverwerking Verstoring van afvalverwerking zal niet leiden tot een crisissituatie waar wij ons beleidsmatig op moeten voorbereiden, of die extra capaciteit vraagt. Eventuele verstoringen worden vooral intergemeentelijk opgelost. Om die reden hebben we geen scenario uitgewerkt voor het crisistype verstoring afvalverwerking.
Verstoring voedselvoorziening Voedselvoorziening kan verstoord worden als gevolg van een ander incidenttype, zoals een overstroming of door opzettelijk handelen. Schaarser worden van voedsel is dan één van de vele aandachtsgebieden. Aansturing bij een verstoring speelt op nationaal of zelfs Europees niveau. Daarom hebben we dit crisistype niet verder uitgewerkt.
Vitale infrastructuur en voorzieningen Crisistype
Maatgevend scenario
Verstoring energievoorziening
Verstoring energievoorziening door brand in hoogspanningsverdeelstation
Verstoring drinkwatervoorziening
Besmetting van het drinkwater met colivormen bacteriën, in de zomer
Verstoring telecommunicatie en ICT
Grootschalige, langdurige uitval van internet en telefonie
Verstoring telecommunicatie en ICT
Cyberaanval op gemeente
Waarschijnlijkheid
Mogelijk
Mogelijk
Onwaarschijnlijk
Mogelijk
Impact
Aanzienlijk
Aanzienlijk
Beperkt
Ernstig
21
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
3.5 Verkeer en vervoer Maatschappelijk thema verkeer en vervoer omvat crisistypen die betrekking hebben op een verstoring van een van de verkeersmodaliteiten lucht, water, weg en spoor. Binnen dit thema zijn vier crisistypen gedefinieerd: • Luchtvaartincidenten • Incidenten op of onder water • Verkeersincidenten op land • Incidenten in tunnels Incidenten met gevaarlijke stoffen op de weg, via het spoor of over het water, vallen onder het maatschappelijk thema technologische omgeving. Luchtvaartincidenten De luchtvaart wordt gezien als een zeer veilige sector met relatief weinig incidenten. Onze regio kent één vliegveld: International Airport Teuge. Dit vliegveld voldoet aan de eisen van de Luchtvaartinspectie om ingedeeld te worden in Brandrisicoklasse III. Wij hebben daarom een rampbestrijdingsplan opgesteld voor de luchthaven. De verwachting is dat een incident binnen de reguliere incidentafhandeling afgedaan kan worden. Ditzelfde geldt voor een incident met drones. Het gebruik van drones is niet overal toegestaan en gebonden aan duidelijke wet- en regelgeving. Toch is het denkbaar dat een incident plaatsvindt waar een drone bij betrokken is. De inschatting is echter dat hier geen inspanning van de multidisciplinaire crisisorganisatie noodzakelijk is. Om deze redenen hebben we crisistype luchtvaartincidenten niet verder uitgewerkt.
Met de op handen zijnde ontwikkeling van Lelystad Airport, waarbij vakantievluchten binnen Europa worden ‘overgenomen’ van Schiphol, verwachten we dat een deel van onze regio zich in de aanvliegroute van vliegtuigen bevindt. Wij monitoren deze ontwikkelingen in relatie tot ons risicoprofiel.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Incidenten op of onder water De brandweer heeft een rol bij incidenten op of onder water. Verwachting is dat incidenten niet multidisciplinair opgeschaald hoeven te worden. Om die reden hebben we crisistype incidenten op of onder water niet verder uitgewerkt. Verkeersincidenten op land Binnen dit crisistype hebben we onderscheid gemaakt in incidenten op de weg en incidenten op het spoor. De impact en waarschijnlijkheid zijn namelijk verschillend. Incidenten in deze twee categorieën behoren tot de dagelijkse werkzaamheden van de hulpverleningsdiensten. Daarom hebben we ervoor gekozen incidenttype verkeersincidenten op land niet verder uit te werken. Incidenten in tunnels In onze regio bevindt zich geen formele tunnel (langer dan 250 meter). Daarom hebben we crisistype incidenten in tunnels niet verder uitgewerkt.
22
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
23
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Ziektegolf Een ziektegolf kan besmettelijk zijn van mens op mens of van dier op mens. Als een ziektegolf in een bepaald land of landstreek uitbreekt is er sprake van een epidemie. Als een infectieziekte op epidemische schaal zich verder verspreidt dan spreken we van een pandemie. Een ziektegolf kan tot ontwrichting van de samenleving leiden. Dit heeft niet alleen gevolgen voor inwoners en het bedrijfsleven, maar ook voor de continuïteit van overheidsen hulpdiensten. Klimaatverandering in combinatie met globalisering (internationaal vervoer en handel) kunnen tot ‘exotische infectieziekten’ leiden. Door vergrijzing in de regio neemt de groep kwetsbaren toe, wat gevolgen kan hebben voor het aantal zieken (ziekenhuisopnames) en sterfgevallen met als gevolg extra druk op de zorg. Om deze redenen hebben we crisistype ziektegolf verder uitgewerkt met twee scenario’s: epidemie en pandemie.
3.6 Gezondheid Onder maatschappelijk thema gezondheid vallen crisistypen die impact hebben op de lichamelijke gezondheid van inwoners. Het gaat hierbij om de impact naar aanleiding van virussen, infecties, bacteriën en volksgezondheidsissues door vervuilingen. In deze context kan een bedreiging voor de volksgezondheid op verschillende manieren ontstaan. Bijvoorbeeld door besmetting via contactmedia, besmettingsgevaar uit eigen regio, via het buitenland of via dieren. Binnen dit thema is één crisistype gedefinieerd: • Ziektegolf
Gezondheid Crisistype
Maatgevend scenario
Ziektegolf
Grootschalige uitbraak infectieziekte (epidemie), zoönotisch virus overdraagbaar van dier op mens
Ziektegolf
Uitbraak onbekende infectieziekte met wereldwijde snelle verspreiding (incl. Nederland) - pandemie
Waarschijnlijkheid
Mogelijk
Waarschijnlijk
Impact
Zeer ernstig
Catastrofaal
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
3.7 Sociaal-maatschappelijke omgeving Maatschappelijk thema sociaal-maatschappelijke omgeving richt zich op crisistypen die een grote maatschappelijke en sociale impact kunnen hebben. Het gaat hierbij om zowel zichtbare als onzichtbare crises. Binnen dit thema zijn twee crisistypen gedefinieerd: • Paniek in menigten • Verstoring openbare orde Paniek in menigten In onze regio worden diverse grote publieksevenementen georganiseerd. Tijdens deze festiviteiten, concerten of demonstraties bestaat het risico op paniek in menigten. Mogelijke gevolgen zijn verdrukking, opstoppingen en massahysterie. Doordat externe partners en evenementenorganisaties zich steeds beter voorbereiden op mogelijke scenario’s, met name door crowd management, komt paniek in menigten steeds minder vaak voor. Extreem weer is voor grote evenementen een risicovol scenario, wat kan leiden tot paniek. Om die reden hebben we dit crisistype verder uitgewerkt.
Verstoring openbare orde Verstoringen van de openbare orde komen steeds vaker voor, bijvoorbeeld tijdens demonstraties en de jaarwisseling. Dit zorgt voor onrust onder inwoners, maar ook onder de hulpdiensten. De verstoringen van de openbare orde bij voetbalwedstrijden vormen ook een uitdaging, waarbij gewelddadige incidenten en ongeregeldheden vaak voorkomen. Situaties waarin verstoringen van de openbare orde plaatsvinden gaan gepaard met polarisatie, maar kunnen ook een ondermijnend karakter hebben. We hebben steeds vaker te maken met situaties waarin groepen tegenover elkaar komen te staan of het niet eens zijn met overheidsbeleid. Ook de bestuurlijke en politieke druk om deze situaties aan te pakken neemt verder toe. Daarnaast verandert de manier waarop de samenleving omgaat met dit type incidenten, bijvoorbeeld door het gebruik van sociale media. Hiermee groeit ook de psychosociale druk en beleving, wat kan resulteren in een langdurigere impact. Om deze redenen hebben we crisistype verstoring openbare orde uitgewerkt.
Sociaal-maatschappelijke omgeving Crisistype
Maatgevend scenario
Paniek in menigten
Paniek tijdens een evenement, door een omslag in het weer
Verstoring openbare orde
Grootschalig boerenprotest met blokkades en brandstichting
Waarschijnlijkheid
Mogelijk
Waarschijnlijk
Impact
Ernstig
Ernstig
24
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
3.8 Risicodiagram Onze risicoanalyse heeft geleid tot 19 scenario’s, weergegeven in onder staand risicodiagram. Dit zijn de scenario’s die in de periode 2025-2028 voor regio Noord- en Oost-Gelderland maatgevend zijn.
REGIONAAL RISICOPROFIEL 2025-2028
Versterkende effecten en domino-effecten Zoals in het eerste deel van dit regionaal risicoprofiel beschreven zijn de incidentscenario’s die voor ons relevant zijn individueel geanalyseerd en beoordeeld. De praktijk laat echter zien dat een incidentscenario van invloed kan zijn op een ander scenario. Zo kan een scenario een trigger zijn voor een ander scenario, of de effecten op een ander scenario versterken. Ook kunnen de maatregelen voor de bestrijding een trigger zijn. Zo ontstond bijvoorbeeld maatschappelijke onrust bij het treffen van maatregelen in het kader van de coronacrisis. In de tabel op de volgende pagina zijn de meest voor de hand liggende onderlinge invloeden tussen de verschillende incidentscenario’s in beeld gebracht. Langs zowel de verticale als de horizontale as zijn alle incident scenario’s opgenomen. De tabel dient van links naar rechts gelezen te worden. De oranje vlakken geven aan welke risicocategorieën getriggerd worden door de risicocategorie van de betreffende rij.
Catastrofaal Ziektegolf - Pandemie
Ziektegolf - Epidemie Dierziekten
Zeer ernstig
Landurige hitte en droogte
Impact
Overstromingen
Ernstig
Treinongeval met brandbare stoffen
Natuurbranden Paniek in menigten
Verstoring openbare orde Extreem weer
Cyberaanval bij gemeente
Verstoring elektriciteitsvoorziening Aanzienlijk
Zo is bijvoorbeeld inzichtelijk gemaakt dat het voorstelbaar is dat extreme weersomstandigheden kunnen leiden tot paniek in menigte. Het is echter niet denkbaar dat paniek in een menigte extreme weersomstandigheden veroorzaakt.
Verstoring drinkwatervoorziening
Brand in gebouw met kwetsbare Brand in doelgroepen dichte binnenstad
Brand in opslag met Li-ion accu's
Brand in energieneutrale woning
De tabel laat zien dat de weersontwikkelingen (extreem weer/langdurige hitte en droogte) en uitval van nutsvoorzieningen veelal effecten hebben op andere risicocategorieën. Hiermee zijn langdurige hitte en droogte en extreem weer bij uitstek risico versterkende categorieën. Verstoring van de openbare orde is het vaakst een gevolg van een ander incidentscenario.
bedrijfsongeval met brandbare vloeistof Beperkt
Verstoring telecommunicatie en ICT
Zeer onwaarschijnlijk
Onwaarschijnlijk
Mogelijk
Waarschijnlijkheid
Waarschijnlijk
Zeer waarschijnlijk
Figuur 3: risicodiagram VNOG 2025-2028
25
VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028
26
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
Incidentscenario triggert een ander incidentscenario
Overstromingen Natuurbranden MT 1 Natuurlijke omgeving
Langdurige hitte en droogte Extreem weer Uitbraak dierziekte
MT 2 Gebouwde omgeving
Brand in een gebouw met meerdere functies en kwetsbare bewoners Brand in energieneutrale woning Brand in een dichte binnenstad Treinongeval met brandbare en giftige stoffen
MT 3 Technologische omgeving
Bedrijfsongeval met een brandbare vloeistof Brand in bedrijfspand met opslag van accu's/batterijen Uitval elektriciteitsvoorziening
MT 4 Vitale infrastructuur en voorzieningen
Verontreiniging drinkwater Verstoring telecommunicatie en ICT Verstoring telecommunicatie en ICT (cyber)
MT 6 Gezondheid
MT 7 Maatschappelijke omgeving
Ziektegolf Epidemie (zoönotisch) Ziektegolf - Pandemie Paniek in menigten Verstoring openbare orde
Verstoring openbare orde
MT 7 Maatschappelijke omgeving
Paniek in menigten
Ziektegolf - Pandemie
MT 6 Gezondheid
Ziektegolf - Epidemie (zoönotisch)
Verstoring telecommunicatie en ICT (cyber)
Verstoring telecommunicatie en ICT
Verontreiniging drinkwater
MT 4 Vitale infrastructuur en voorzieningen
Uitval elektriciteitsvoorziening
Brand in bedrijfspand met opslag van accu’s/batterijen
Bedrijfsongeval met een brandbare vloeistof
MT 3 Technologische omgeving
Treinongeval met brandbare en giftige stoffen
Brand in een dichte binnenstad
Brand in energieneutrale woning
Brand in een gebouw met meerdere functies en kwetsbare bewoners
MT 2 Gebouwde omgeving
Uitbraak dierziekte
Extreem weer
Natuurbranden
Incidentscenario dat getriggerd wordt → Overstromingen
Incidentscenario dat triggert ↓
Langdurige hitte en droogte
MT 1 Natuurlijke omgeving
REGIONAAL RISICOPROFIEL 2025-2028
4. BELEIDSPRIORITEITEN VNOG De risicoanalyse geeft richting aan onze beleidsprioriteiten voor 2025-2028. Voor de beeldvorming geven we eerst een terugblik op de uitwerking van de beleidsprioriteiten van de afgelopen periode. Daarna volgen onze beleidsprioriteiten voor de komende periode. 4.1 Terugblik beleidsprioriteiten 2021-2024 Ons Algemeen Bestuur heeft op 10 december 2020 het regionaal risicoprofiel 2021-2024 vastgesteld. In dit risicoprofiel waren vier incidenttypen aangemerkt als prioriteit: 1 Extreme weersomstandigheden 2 Brand in een gebouw met meerdere functies en kwetsbare bewoners 3 Verstoring elektriciteitsvoorziening 4 Verstoring telecommunicatie en ICT Wij hebben onze activiteiten laten aansluiten bij deze incidenttypen. Hierbij werkten we nauw samen met gemeenten, politie, GGD, Defensie, waterschappen, Rijkswaterstaat, nutsbedrijven en andere partners. Het treffen van maatregelen is immers een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle partijen in de functionele ketens. In deze beleidsperiode is ook veel aandacht gegaan naar de coronapandemie en de opvang van ontheemden na de uitbraak van de oorlog in Oekraïne. Dit heeft er mede toe geleid dat we ‘langdurige crises’ hebben toegevoegd aan de trends en ontwikkelingen in dit regionaal risicoprofiel.
Dit is een conceptversie van het (VNOG Regionaal Risicoprofiel 2025-2028) waarmee het Algemeen Bestuur van VNOG op 27 juni 2024 heeft ingestemd.
1 Extreme weersomstandigheden In de afgelopen beleidsperiode hebben we, in samenwerking met studenten van Saxion Hogeschool, gewerkt aan de ontwikkeling van scenario’s op het gebied van extreme weersomstandigheden. Zowel voor extreme regenval als voor een langdurige periode van hitte en droogte. We hebben gewerkt aan een tool die de monitoring van perioden van hitte en droogte ondersteunt. Hiermee wordt vroegtijdige signalering en opschaling gerealiseerd. Daarnaast is het onderwerp extreme weersomstandigheden geagendeerd voor de samenwerking binnen Oost-5. Dit heeft ertoe geleid dat we in 2024 hebben gewerkt aan een incidentbestrijdingsplan ‘Extreem weer’. 2 Brand in een gebouw met meerdere functies en kwetsbare bewoners Steeds meer ouderen blijven langer thuis wonen, ook als zij minder zelfredzaam zijn. Het voorlichten en risicobewust maken van deze kwetsbare groep heeft onze blijvende aandacht. Bijvoorbeeld door middel van voorlichting vanuit de brandweer over onder andere rookmelders. GHOR/ GGD heeft een campagne opgezet met als doel ouderen meer water te laten drinken tijdens een periode van langdurige hitte. Ook is een trend te zien van ouderen die steeds meer bij elkaar gaan wonen in multifunctionele woongebouwen. In deze gebouwen zijn extra voorzieningen aanwezig, zoals zorg op afspraak en recreatiemogelijkheden.