Bestemmingsplan toelichting en regels (2022-44314)

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[18]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 8. Het plangebied (blauw) geprojecteerd op divers historisch kaartmateriaal (www.topotijdreis.nl).

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[19]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 9a. Het plangebied geprojecteerd op een luchtfoto van 06-11-1944. WUR Geoportal; Flight 262, Run 02, Photo 4006).

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[20]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

a) 2006

b) 2011

c) 2012

d) 2017

Figuur 9b. Recente luchtfoto’s van het plangebied, waarop grondroerende werkzaamheden en een gronddepot zichtbaar zijn.

2.5 Huidige situatie Aan de hand van actuele gegevens van recente luchtfoto’s, Google Street View en navraag bij de opdrachtgever zijn de onderstaande zaken over de huidige situatie te melden. Huidig grondgebruik

Grasland, (sport)recreatie en natuur

Hoogteligging maaiveld

Tussen circa 4,5 en 5,5 m + NAP

Grondwatertrap of -stand

Grondwatertrap III = GHG <40 en GLG 80-120 cm -mv.

Milieutechnische condities

Geen verontreiniging (bodemkwaliteitskaart) 7

Aanwezige constructies (funderingen, kelders e.d.)

Mogelijk in de zuidwesthoek van het plangebied nog een restant van het gesloopte gebouw van de hockeyvereniging.

Locatie en diepte van kabels/leidingen

Centraal en aan de zuidzijde van het plangebied lopen diverse kabels en leidingen op onbekende diepte.

Tabel 6. Overzicht van de huidige situatie van het plangebied.

7

https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten?config=3ef897de -127f-471a-959b-93b7597de188&gm-z=13&gmx=203898.20079655256&gm-y=470983.2522650584&gm -b=1544180834512,true,1;1556895601522,true,0.61

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[21]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2.6 Toekomstige situatie Uit navraag bij de opdrachtgever is het volgende gebleken over de toekomstige situatie: Aard

Mogelijke toekomstige ontwikkelingen (alle nog in concept)

Omvang en diepte

Brandweerkazerne: circa 750 m 2 en mogelijk een sporthal: circa 1.000 m 2 De aard, omvang en diepte van (eventuele) bodemingrepen op de rest van het terrein is nog niet bekend, omvang totale plangebied bedraagt ongeveer 5,6 ha.

Invloed op maaiveld en grondwater

Onbekend

Toekomstig gebruik

Sport en recreatie

Toekomstige gebruiker

Recreatie

Tabel 7. De toekomstige situatie.

Figuur 10. Concept van het inrichtingsplan (geen definitief plan; figuur opdrachtgever ).

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[22]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2.7 Gespecificeerde archeologische verwachting Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verzamelde gegevens is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Deze geeft inzicht in de aard en de ouderdom (inclusief omvang en uiterlijke kenmerken), (diepte)ligging, en gaafheid van eventueel aanwezige archeologische resten. Aard en ouderdom Het verspreidingspatroon van archeologische vindplaatsen is voor een groot deel gerelateerd aan de fysieke eisen die de mens stelde aan de leef- en woonomgeving. Het meest markant zijn de verschillen tussen jager-verzamelaars enerzijds en landbouwers anderzijds. Jager-verzamelaars In de steentijd (paleolithicum t/m neolithicum) leefden de mensen voornamelijk van de jacht, visvangst en het verzamelen van eetbare planten en vruchten. Deze zogenaamde jager -verzamelaars trokken door het landschap en verbleven alleen tijdelijk op een plek. Uit een ruimtelijke analyse blijkt dat hun kampementen in vrijwel alle gevallen waren gesitueerd op de overgang van nat naar droog. Nabij dergelijke gradiëntzones waren namelijk de meeste voedselbr onnen voorhanden en was (drink)water bereikbaar. Het plangebied ligt in/aan een laat-pleistoceen/vroeg-holoceen beekdal, ter plaatse van een relatief laaggelegen dekzandvlakte met holocene komafzettingen.

Derhalve geldt een lage archeologische verwachting voor resten van jager-verzamelaars: de nabijgelegen dekzandruggen zullen aantrekkelijkere locaties zijn geweest. Dergelijke vindplaatsen worden gekenmerkt door een (dunne) spreiding van vondstmateriaal, waaronder bewerkt vuursteen, over enkele tientallen v ierkante meters. Landbouwers Met de introductie van de landbouw (vanaf het neolithicum) werd de mate waarin gronden geschikt waren om te beakkeren een steeds belangrijker factor in de locatiekeuze van de mens en. De eerste akkergronden werden aangelegd op de van nature vruchtbaarste gronden. Bovendien moesten de gronden goed ontwaterd zijn. Het plangebied kenmerkt zich door een dekzandvlakte met komafzettingen en wordt omgeven door hogere dekzandwelvingen en -ruggen. Het gebied lag in relatief natte context en was, tot in ieder geval na de bedijking van de IJssel in de 13 e en 14 e eeuw, niet geschikt als akker- of bouwland (Keunen et al., 2017). Hierdoor worden geen archeologische resten vanaf de tijd van de eerste landbouwers (late prehistorie) tot de late-middeleeuwen verwacht. Op basis van het historisch kaartmateriaal blijkt dat er in de nieuwe tijd geen bewoning in het plangebied heeft plaatsgevonden. Zodoende worden in het plangebied geen archeologische resten verwacht uit de periode neolithicum tot en met de nieuwe tijd.

Eventuele vindplaatsen uit deze periode worden gekenmerkt door een spreiding van vondstmateriaal, waaronder aardewerk, en mogelijk de aanwezigheid van een cultuurlaag. Wel bestaat er ter plaatse van de (voormalige lopen van) de Twellose beek een verwachting voor watergerelateerde vondsten, zoals beschoeiingen, fuiken en dergelijke. Dit betreffen doorgaans puntlocaties die vrijwel niet met een archeologisch prospectief onderzoek op te sporen zijn. Op de gemeentelijke verwachtings kaart staat in het plangebied een dijk aangegeven. Op basis van het AHN3 zijn hier geen aanwijzingen voor en historisch kaartmateriaal duidt hier enkel op een beekloop. Mogelijk betrof het een zomerdijk.

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[23]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

(Diepte)ligging In het plangebied komt een jong afdekkend pakket voor dat een ouder loopvlak afdekt. De overstromingsafzettingen dateren tot de late middeleeuwen . Hoewel er een lage archeologische verwachting geldt, kunnen eventuele archeologische resten direct onder de bouwvoor (circa 30 cm mv) worden verwacht. Vermoedelijk is het oudere loopvlak (top van het dekzand) door latere rivieractiviteit geërodeerd. Fysieke kwaliteit Aangezien in het plangebied afdekkende pakketten aanwezig zijn is mogelijk sprake van een goede conservering van de archeologische resten. Uit het bureauonderzoek is gebleken dat het plangebied is ontgonnen voor de landbouw en dat de bovengrond in de afgelopen jaren is geroerd. Eventuele grondsporen kunnen onder de bouwvoor c.q. geroerde laag nog bewaard zijn gebleven. In het noordelijke deel heeft een gronddepot gelegen. Eventuele grondsporen onder het depot zijn mogelijk verblauwd. Overzicht De prospectiekenmerken met betrekking tot de verwachte archeologische resten zijn in figuur 11 schematisch verbeeld.

Figuur 11. Diagram voor archeologische vondst - en spoorcomplexen. Rode kader: aanduiding van de situatie in het plangebied.

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[24]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

3 Conclusies en advies 3.1 Conclusie Het onderzochte plangebied aan de Zuiderlaan te Twello ligt op pleistocene dekzandvlakte met pleistocene en holocene rivierafzettingen (Rijn en IJssel). In het gebied geldt in landschappelijke zin een lage verwachting voor archeologie vanaf het laat-paleolithicum tot de late-middeleeuwen. Het plangebied werd tot circa 1990 doorkruist door de Twellose beek. Op historisch kaartmateriaal zijn geen aanwijzingen voor bewoning uit de nieuwe tijd. Ook tijdens een eerder (boor)onderzoek op deze locatie zijn geen aanwijzingen gevonden voor bewoning. Zodoende geldt een lage verwachting voor vindplaatsen uit alle perioden: de nabijgelegen dekzandruggen zullen meer geschikt zijn geweest voor (tijdelijke) bewoning.

3.2 Advies Op basis van de resultaten van onderhavig en voorgaand onderzoek (de Wit, 2001) blijkt dat er naar verwachting geen archeologische resten bedreigd worden in de groene zone in figuur 12. Daarom wordt voor deze zone in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) noodzakelijk geacht. In de gele zone van figuur 12 is een verkennend booronderzoek uitgevoerd, waarvan de bevindingen en advisering zijn verwerkt in RAAP rapport 5480 (Berghuis & Witmer, 2021 (concept)). Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).

3.3 Tot slot Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid , de gemeente Voorst, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[25]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 12. Voorbeeld bijschrift figuur.

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[26]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Literatuur Berghuis, F. & E.M. Witmer, 2021 (concept). Plangebied brandweerkazerne Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 5480, Weesp. Boer, E.A.M. de, 2020. Gemeente Voorst Plangebied De Grote Noordijk te Wilp. Archeologisch bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). BAAC Rapport V20.0122, ‘s-Hertogenbosch. Buitenhuis, H., 2005. Een archeologisch inventariserend veldonderzoek (IVO) door middel van bureauonderzoek en grondboringen aan de Zonnenbergstraat te Wilp gemeente Voost. ARCRapporten 102, Groningen. Kerkhoven, A.A., 2012. Archeologisch bureauonderzoek, bedrijventerrein Engelenburg, gemeente Voorst. Transect-rapport 78, Utrecht. Keunen, L,J. & N.W. Willemse & F. de Roode & D.E. Smal & J. Neefjes & S. van der Veen & J.P.M. van Moorsel, 2017. Erfgoed in de gemeente Voorst. Archeologie en cultuurhistorie op kaart gezet. Deel II: Toelichting op de kaarten. RAAP-Rapport 3030, Weesp. Koomen, A.J.M. & G.J. Maas, 2004. Geomorfologische kaart Nederland (GKN). Achtergronddocument bij het landsdekkende digitale bestand. Alterra-rapport 1039, Wageningen. Meurkens, L. & C. Debono Spiteri & M. Doorenbosch & E. Esser & H. Fokkens & M.A. Goddijn & E. van Hees & E. Heunks & M. Hoogland & S. Knippenberg & S. Lange & J. van der Leije & E. Meirsman & L.

Meurkens & A. Verbaas & B. Veselka, 2014. Graven en bewoningssporen van het laat-neolithicum tot en met de Romeinse tijd: Opgravingen in het plangebied De Schaker in Twello (gemeente Voorst). Archol Rapport 260, Leiden. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters. Nederlands Normalisatie-instituut, Delft. Pape-Luijten, H., 2019. Handreiking archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek, versie 3004-2019. Stedendriehoek (Apeldoorn, Brummen, Epe, Lochem, Voorst), Apeldoorn. SIKB, 2016. Beoordelingsrichtlijn Archeologie. BRL SIKB 4000. SIKB, Gouda. Straten, K.C.J. van, 2007. Plangebied Veenhuisweg te Twello, Gemeente Voorst. Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 2185, Amsterdam. Verboom-Jansen, M., 2016. Twello, Van Limburg Stirumstraat 28-30 Gemeente Voorst (Gld) Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek, Verkennende fase . Transect-rapport 1039, Utrecht. Vosselman, J., 2011. Plangebied H.W. Iordensweg te Twello Gemeente Voorst, Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 3851, Weesp. Weerts, H., J. Schokker, K. Rijsdijk & C. Laban, 2006. Geologische overzichtskaart van Nederland. TNO Bouw en Ondergrond, Utrecht. Westra, F.P.

2020, Drie Plangebieden te Twello, gemeente Voorst, archeologisch vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek. RAAP-Rapport 4804, Weesp.

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[27]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Wit, M.J.M. de, 2001. Aanvullende archeologische inventariaties enonderzoeken in 2000; Groningen, Middelstum, Ter Apel, blessum, Stiens, Workum, Emmen, Hoogeveen, torenveen, Duiven, Epse, Kesteren, Oosterbeek, Twello en Zelhem. ARC-Publicaties 45, Groningen.

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[28]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Overzicht van figuren, tabellen en bijlagen Figuren: Figuur 1. Aanduiding plangebied (rood). Blauw kader = locatie brandweerkazerne en mogelijk ee n sporthal. Inzet: ligging in Nederland (ster).

6

Figuur 2. Het plangebied (rood) geprojecteerd op diverse paleogeografische kaarten (RCE). Lichtgeel = strandvlakten en duinvalleien, grijs = riviervlakten/beekdal, bruin = veengebi ed, lichtgroen = bedijkte kwelder, blauw = binnenwater/kwelders en riviervlakten, rood = stedelijk gebied.

11

Figuur 3. Het plangebied geprojecteerd op de geomorfologische kaart (incl. AHN3 reliëfkaart) (Koomen & Maas, 2004).

12

Figuur 4. Het plangebied geprojecteerd op de bodemkaart van Nederland (Stiboka, www.pdok.nl).).

13

Figuur 5. Het plangebied geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3).

14

Figuur 6. Het plangebied geprojecteerd op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Voorst. Het ligt in een rivierstromingsvlakte en betreft laagten in verspoelde dekzandvlakten met een ingedrongen (zandig) kleidek (20 -40 cm - mv), code Ovl. Groen = lage archeologische verwachting voor archeologische resten uit alle perioden.

15

Figuur 7. Overzichtskaart archeologische gegevens uit de directe omgeving van het plangebied.

17

Figuur 8. Het plangebied (blauw) geprojecteerd op divers historisch kaartmateriaal (www.topotijdreis.nl).

19

Figuur 9a. Het plangebied geprojecteerd op een luchtfoto van 06 -11-1944. WUR Geoportal; Flight 262, Run 02, Photo 4006).

20

Figuur 9b. Recente luchtfoto’s van het plangebied, waarop grondroerende werkzaamheden en een gronddepot zichtbaar zijn.

21

Figuur 10. Concept van het inrichtingsplan (geen definitief plan; figuur opdrachtgever).

22

Figuur 11. Diagram voor archeologische vondst- en spoorcomplexen. Rode kader: aanduiding van de situatie in het plangebied. Figuur 12. Voorbeeld bijschrift figuur.

24 26

Tabellen: Tabel 1. Administratieve gegevens.

7

Tabel 2. Overzicht van onder meer de geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken van het plangebied en de directe omgeving.

10

Tabel 3. Overzicht van het geldende archeologiebeleid en achterliggende verwachtingskaart.

15

Tabel 4. Overzicht van de bekende archeologische vondstlocaties in en rond het plangebied.

16

Tabel 5. Overzicht van eerder archeologisch onderzoek in en rond het plangebied.

16

Tabel 6. Overzicht van de huidige situatie van het plangebied.

21

Tabel 7. De toekomstige situatie.

22

Bijlagen: Bijlage 1. Tijdschaal

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[29]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Bijlage 2. Motivatie geraadpleegde bronnen

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[30]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Bijlage 1. Tijdschaal Archeologische perioden Datering

Tijdperk

Recente tijd

- 1945 C

Nieuwe tijd

- 1850

B

- 1650

A

- 1500

Laat B Laat A D: Ottoonse tijd Vroeg

Middeleeuwen

C: Karolingische tijd B: Merovingische tijd

A: Volksverhuizingstijd Laat

Romeinse tijd

Midden

Vroeg Laat

IJzertijd

Midden

Vroeg Laat

Bronstijd

Midden

Prehistorie

Vroeg Laat

Neolithicum (Nieuwe Steentijd)

Midden Vroeg Laat

Mesolithicum (M idden Steentijd)

Midden Vroeg Laat

Paleolithicum (Oude Steentijd)

Jong B Jong A Midden

- 1250 - 1050 - 900 - 725

- 525 - 450

- 270 - 70 na Chr. - 15 voor Chr. - 250 - 500 - 800 - 1100 - 1800 - 2000

- 2850 - 4200 - 4900/5300 - 6450 - 8640 - 9700

- 12.500 - 16.000

- 35.000 - 250.000

Oud tabel1_standaard_Archeologisch_RAAP_2014

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

[31]

Plangebied Zuiderlaan te Twello, gemeente Voorst; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Bijlage 2. Motivatie geraadpleegde bronnen

Bodemkaart van NL

x

Geologische kaart van NL

x

Geomorfologische kaart van NL

x

Gedetailleerde bodemkaarten

x

DINO

x

Actueel Hoogtebestand Nederland

x

Lucht- en satellietfoto’s

x

Topografische kaart van Nederland

x

Oud(st)e kadasterkaarten

x

Historische kaarten van Nederland

x

Beeldmateriaal bouwhistorie

x

Archeologische en cultuurhistorische rapportages

x

Archieven (RAAP)

x

Eigenaar en gebruiker

x

AMK

x x

CMA

x

CAA

x

CHW

x

Literatuur (arch./aardwet.)

x

Gebiedsgerichte specialisten

x

Amateurarcheologen

x

Gemeentelijke waarden- of verwachtingskaart Archeologisch depot

RAAP-rapport 5481 / versie 07-12-2021

Opmerking

Bevat geen (nieuwe) relevante informatie

x

Gegevens milieukundig bodemonderzoek

ARCHIS

Niet beschikbaar voor dit plan-/onderzoeksgebied

Geraadpleegd, niet afgebeeld

Bron

Geraadpleegd en afgebeeld/beschreven

LS03 en LS04, motivatie voor de keuze van de geraadpleegde bronnen (+ indien van toepassing)

x x

[32]

Brandweerkazerne Zuiderlaan, Twello

Bijlage 5 Archeologisch vooronderzoek IVO

97

RAAP-RAPPORT 5480

Plangebied Zuiderlaan: deelgebied brandweerkazerne te Twello Gemeente Voorst Archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)