Beeldkwaliteitsplan

BAS 2887

Herontwikkeling boomkwekerij Terwoldseweg 10 Fam. de Winter - Keurhorst 06-09-2023

Inleiding

In opdracht van fam. de Winter - Keurhorst heeft bureau BAS een herinrichtingsplan gemaakt voor de voormalige boomkwekerij de Winter gelegen aan de Terwoldseweg 10 in Twello. Onderdeel van het plan is de herbestemming van een bijgebouw/tuinhuis. Aan de hand van de bestaande situatie is een concept ontwerpplan gemaakt voor de verbouw-uitbreiding. Daarnaast is een 2-1 kapwoning ontworpen achter de bestaande woning. In het kader van functieverandering worden bestaande kassen en een werkschuur gesloopt. Het volledige terrein krijgt een nieuwe landschappelijke inrichting. Een voorstel voor deze inrichting is opgenomen in dit ontwerpboekje.

Kadastrale situatie bestaand

schaal 1:1000

20 18

3A

14 16

10

TLO00A 02222G0000

6

2B TLO00A 02221G0000 TLO00A 02207G0000

TLO00A 01925G0000

TLO00A 01475G0000

3 TLO00A 02208G0000

6T

TLO00A 02211G0000

18

Situatie bestaand

Plattegronden TUINHUIS

bestaande situatie

erfgrens

3030 2560

140

2460

115

2800

115

115

100

mk

3320

7640

berging 3

900 420

woonkamer

A

A

100

haard

100

3720 3920

Begane grond 1:100

2540

berging

4720

4020

100

berging 2

1850

100

115

100

100

Doorsnede TUINHUIS

bestaande situatie

+3960 +3300

+2360

+0

Doorsnede 1:100

mv= -50 p

Gevelaanzichten TUINHUIS

Voorgevel 1:100

Linker zijgevel 1:100

bestaande situatie

Gevelaanzichten TUINHUIS

Achtergevel 1:100

Rechter zijgevel 1:100

bestaande situatie

Impressies TUINHUIS

Voorgevel - Linker zijgevel

Linker zijgevel - Achtergevel

bestaande situatie

Impressies TUINHUIS

Achtergevel - Linker zijgevel

Rechter zijgevel - Voorgevel

bestaande situatie

Plattegronden TUINHUIS

CONCEPT ontwerp

erfgrens

118

2058

229

1266

slaapkamer

4558

1318 118 1000

gard.

4100

229 118 2084

229

478

7640

2694

keuken

wc

7440

118

229

2700

douche

1500

100

329

2042

zithoek

A haard

289 840

100

A

100

3720 3920

Begane grond 1:100

100

Doorsnede TUINHUIS

+3960

+3958

+2315

mv= -50 p

CONCEPT ontwerp

Gevelaanzichten TUINHUIS

Voorgevel 1:100

Linker zijgevel 1:100

CONCEPT ontwerp

Gevelaanzichten TUINHUIS

Achtergevel 1:100

Rechter zijgevel 1:100

CONCEPT ontwerp

Impressies TUINHUIS

Voorgevel - Linker zijgevel

Linker zijgevel - Achtergevel

CONCEPT ontwerp

Impressies TUINHUIS

Achtergevel - Linker zijgevel

Rechter zijgevel - Voorgevel

CONCEPT ontwerp

Plattegronden 2-1 KAP WONING

WONING 2

400

375

1330

WONING 1

ontwerpvoorstel

slaapkamer

3640

keuken

2888

woonkamer

garage/berging

keuken

woonkamer

entree

berging

8505 7175

150 1012 150

kast

2200

150 1012 150

gang

kast

2200

7175

slaapkamer

badk.

badk.

berging

375

wc

375

wc

entree

390

4000

150 900 150

3910 13206

Begane grond 1:100

150

3350

150

5000 5130

260

3350

150

9110 13115

375

Plattegronden 2-1 KAP WONING

WONING 1

ontwerpvoorstel

WONING 2

1500+

1500+ slaapkamer

berging

vide

slaapkamer

badkamer 2100+

vide

1500+

290

Verdieping 1:100

4000

badkamer

150

2250

150

2910

150

3000

150

5000

260

3000

150

2910

2100+

slaapkamer nok 3200+

150

nok 3200+

overloop

1580

3460

overloop

1730

2100+

2100+ vide

150

2240

1500+

160

4000

375

Gevelaanzichten 2-1 KAP WONING

6594

3322 2550

2320

1591

200

-50

Voorgevel 1:100

WONING 1

Linker zijgevel 1:100

WONING 2

ontwerpvoorstel

Gevelaanzichten 2-1 KAP WONING

Achtergevel 1:100

WONING 2

Rechter zijgevel 1:100

WONING 1

ontwerpvoorstel

Impressies 2-1 KAP WONING

Voorgevel - Linker zijgevel

Linker zijgevel - Achtergevel

ontwerpvoorstel

Impressies 2-1 KAP WONING

Achtergevel - Rechter zijgevel

Rechter zijgevel - Voorgevel

ontwerpvoorstel

Landschapsinrichting

ontwerpvoorstel

Impressie Landschapsinrichting

ontwerpvoorstel

Impressie Landschapsinrichting

ontwerpvoorstel

Impressie Landschapsinrichting

ontwerpvoorstel

BAS bureau voor architectuur & bouwadvies bv Klarenbeekseweg 99 - 7381 BE Klarenbeek - T 055-3011975 - E info@bureau-bas.nl - I www.bureau-bas.nl

Technische uitwerking groeninpassing Herinrichting erf Terwoldseweg 10 Twello

Opdrachtgever:

Fam. De Winter Terwoldseweg 10 7391 TC TWELLO

Opsteller plan:

J.G. Wensink, MArch

Datum:

06-09-2023

1 1

Bureau BAS Klarenbeekseweg 99 7381 BE Klarenbeek

T 055-3011975 E info@bureau-bas.nl I www.bureau-bas.nl

Rabobank rek.nr. NL21 RABO 0332 1136 12 KvK nummer 08085742 BTW nr. 80 85 30 951

Technische uitwerking groeninpassing Dit document laat een landschapsinrichtingsplan op hoofdlijnen zien voor de herinrichting van voormalige boomkwekerij De Winter. Uitgangspunt is dat de bestaande woning en het ‘schrijvershuisje’ gehandhaafd blijven en dat voor de rest de bedrijfsbebouwing en kassen worden gesloopt. Ter hoogte van de huidige te slopen werk- en opslagschuur wordt een twee onder een kapwoning gebouwd met beide een bijgebouw/bergschuur. Het inrichtingsplan is in overleg met de gemeente Voorst, de fam. De Winter en Waterschap Vallei en Veluwe samengesteld. Het is een samenvoeging van inheemse, lokaal passende boom- en struiksoorten en de bijbehorende cultuurhistorische principes gecombineerd met de eigen wensen en ideeën van de bewoners. Door het plangebied loopt een transportleiding van het Waterschap, in overleg met het Waterschap is ter hoogte van het tracé van deze leiding de plantsoorten aangepast. Als bijlage aan dit document is een situatietekening van de landschapsinrichting toegevoegd waarop de verschillende nieuwe te planten elementen zichtbaar zijn. In onderstaand overzicht een korte toelichting per element waarin wordt ingegaan op soort, grote en plantafstand.

2 2

Bureau BAS Klarenbeekseweg 99 7381 BE Klarenbeek

T 055-3011975 E info@bureau-bas.nl I www.bureau-bas.nl

Rabobank rek.nr. NL21 RABO 0332 1136 12 KvK nummer 08085742 BTW nr. 80 85 30 951

1. Bos ……………………………………………………………………………………………………… Uitgangspunten aanleg bomen Locatie : zie situatietekening Oppervlakte: : achter terrein totaal 1750 m2, aan de Terwoldseweg: 450 m2 Plantafstand : verspreidt over bosperceel Aantal : 17 st. op het achter terrein 3 st. aan de Terwoldseweg rechts van de oprit Soorten bomen

: A. 3 st. Alnus incana - Witte Els, maat 14-16 B. 1 st. Acer pseudoplatanus - Esdoorn, maat 14-16 C. 3 st. Prunus padus - Vogelkers, maat 14-16 D. 1 st. Acer campestre - Veldesdoorn, maat 14-16 E. 3 st. Malus sylvestris - Wilde Appel, maat 12-14 F. 3 st. Pyrus pyraster - Wilde Peer, maat 10-12 G. 5 st. Sorbus aucuparius - Lijsterbes, maat 14-16 H. 1 st. Tilia cordata - Winterlinde, maat 14-16 I. 1 st. Magnolia (bestaand) J. 1 st. Cercidiphyllum japonica (bestaand)

Onderhoud

: Eerste 5 á 6 jaar vormsnoei toepassen (in zover nodig) Daarna onderhoud snoei toepassen

Uitgangspunten aanleg struiken Locatie : zie situatietekening Oppervlakte: : achter terrein totaal 1750 m2, aan de Terwoldseweg: 600 m2 Plantafstand : 2 meter bij 1,5 meter Aantal : 750 st. op het achter terrein 250 st. aan de Terwoldseweg links en rechts van de oprit Soorten struiken : Crataegus monogyna – Meidoorn Amelanchier Lamarckii – Gewone krent Rhamnus frangula – Vuilboom Rhamnus cantharticus – Wegedoorn Prunus avium – Wilde Kers Rosa rubiginosa – Egelantier Viburnum opulus – Gelderse Roos Corylus avellana – Hazelaar Prunus spinosa – Sleedoorn Maat : 80-100 cm wordt in groepen aangeplant van 7 tot 9 stuks per groep Aanleg en beheer : Eerste 3 jaar 2x per jaar uitmaaien met bosmaaier. Na deze 3 jaar alleen de plekken maaien die noodzakelijk zijn. Ongeveer 6 jaar na aanplant wordt begonnen met het dunnen van de struiken zodat ze elkaar niet verdringen en voldoende ruimte hebben om te groeien. 3 3

Bureau BAS Klarenbeekseweg 99 7381 BE Klarenbeek

T 055-3011975 E info@bureau-bas.nl I www.bureau-bas.nl

Rabobank rek.nr. NL21 RABO 0332 1136 12 KvK nummer 08085742 BTW nr. 80 85 30 951

2. Hoogstamboomgaard ……………………………………………………………………………………………………… Positie op het terrein In het bloemenrijk grasland op het achter terrein / zuidelijke deel perceel. Uitgangspunten aanleg nieuw element Locatie : zie situatietekening Lengte : 20 meter Breedte : 50 meter Plantwijze : Plantafstand 8 meter Aantal : 14 Rassen : zie rassentabel Maat : hoogstam, stamomtrek bij plant 12-14 cm. Aanleg en beheer : zie informatieblad Landschapsbeheer Gelderland in de bijlage. Overig :

4 4

Bureau BAS Klarenbeekseweg 99 7381 BE Klarenbeek

T 055-3011975 E info@bureau-bas.nl I www.bureau-bas.nl

Rabobank rek.nr. NL21 RABO 0332 1136 12 KvK nummer 08085742 BTW nr. 80 85 30 951

3. Knip- en scheerheg ……………………………………………………………………………………………………… Positie op het terrein Haagstructuur langs de oost en zuidelijke kavelgrenzen, als omzoming van de hoogstamboomgaard. Uitgangspunten aanleg nieuw element Locatie : zie situatietekening Lengte : 170 meter Plantwijze : 4 stuks per meter Aantal : 680 Soorten : 50% Crataegus monogyna – Meidoorn 20% Prunus spinosa – Sleedoorn 20% Acer campestre – Veldesdoorn 10% Ilex aquifolium – Hulst Maat : 60 – 80 cm lengte. Aanleg en beheer : 2x per jaar knippen van de heg, 1e keer eind mei begin juni, 2e keer oktober/november zie ook informatieblad Landschapsbeheer Gelderland in de bijlage. Overig : 2 meter uit de eigendomsgrens planten ivm onderhoudsstrook langs de perceelsgrens 4. Struweel ……………………………………………………………………………………………………… Positie op het terrein Vrij uitgroeiende struweel langs de noord- en oostgrens van het kavel / langs de noorden oostzijde van het bosperceel. Uitgangspunten aanleg nieuw element Locatie : zie situatietekening Lengte : 120 meter Plantrijen : 6 plantrijen (circa 9 meter breed) Plantafstand : 1,5 meter tussen de rijen en 2 stuks per meter Aantal : 1440 st.

Soorten : Crataegus laevigata – Meidoorn Rhamnus frangula - Vuilboom Euonymus europaeus – Kardinaalsmuts Ligustrum vulgare – Gewone liguster Prunus avium – Wilde Kers Prunus spinosa – Sleedoorn Viburnum opulus – Gelderse roos Cornus mas – Gele kornoelje Salix pentandra – Laurierwilg Amelanchier lamarckii - Gewone krent Corylus avellana – Hazelaar Maat : 80 – 100 cm lengte. Aanleg en beheer : zie informatieblad Landschapsbeheer Gelderland in de bijlage. Overig : minimaal 0,5 meter uit de eigendomsgrens planten 5

Bureau BAS Klarenbeekseweg 99 7381 BE Klarenbeek

T 055-3011975 E info@bureau-bas.nl I www.bureau-bas.nl

5

Rabobank rek.nr. NL21 RABO 0332 1136 12 KvK nummer 08085742 BTW nr. 80 85 30 951

5. Solitaire boom ……………………………………………………………………………………………………… Positie op het terrein Beeldbepalende boom op het erf Uitgangspunten aanleg nieuw element Locatie : zie situatietekening Lengte : nvt Breedte : nvt Plantwijze : geef de boom de ruimte, plantafstand bomengroep minimaal 6 meter Soorten : 1x Juglans regia- Okernoot 1x Tilia cordata - Zomerlinde 3x Fagus sylvatica - Groene beuk (bomengroep) Maat : 18-20 cm stamomtrek op 1.20cm hoogte. Aanleg en beheer : eerste 6 jaar vorm snoei, daarna onderhoud snoei, Zie ook informatieblad Landschapsbeheer Gelderland in de bijlage. Overig : 6. Bloemenrijk grasland ……………………………………………………………………………………………………… Positie op het terrein Open achter terrein t.p.v. o.a. de boomgaard Uitgangspunten aanleg nieuw element Locatie : zie situatietekening Soort : Mengsel G1 Bloemrijk grasland voor lichte grond (Cruydt-Hoeck) Aanleg en beheer : 1 á 2 keer per jaar gefaseerd maaien. Maaisel afvoeren Overig :

6 6

Bureau BAS Klarenbeekseweg 99 7381 BE Klarenbeek

T 055-3011975 E info@bureau-bas.nl I www.bureau-bas.nl

Rabobank rek.nr. NL21 RABO 0332 1136 12 KvK nummer 08085742 BTW nr. 80 85 30 951

Biodiversiteit op en om het erf

Maak je eigen natuurerf Tips en inspiratie Wil je een natuurerf creëren, als oase voor allerlei vlinders, (wilde) bijen, vogels, egels, kikkers, salamanders en andere dieren? Dit informatieblad van Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG) staat vol praktische tips om bij te dragen aan voedsel, nestgelegenheid en schuilplekken voor allerlei dieren. Daarmee draag je bij aan de biodiversiteit in het cultuurlandschap. Inrichting en beheer Als je de inrichting van je erf en omringende percelen onder handen wil nemen, dan kun je denken aan aanleg van landschapselementen die karakteristiek zijn voor jouw omgeving. Zoals bijvoorbeeld een poel, hoogstamboomgaard, heg, knotbomenrij, houtsingel of wilde bloemenweide. Door variatie in landschapselementen, verbinding van deze elementen en door geleidelijke overgangen (gradiënten) te creëren, vergroot je de biodiversiteit op het terrein. Ecologisch beheer is daarbij van groot belang.

Variatie Deze afbeelding geeft een voorbeeld van een gevarieerd erf met tal van landschapselementen en diersoorten, die zich hier thuis voelen. Als je wil weten welke landschapselementen passen in jouw omgeving en landschapstype, dan kun je dit vinden op slgelderland.nl.

Ook bij de aanleg van een landschapselement kun je variatie aanbrengen, bijvoorbeeld door verschillende soorten bomen en struiken aan te planten. Verschillende bloeitijden en variatie in aanbod van vruchten, zaden en noten dragen bij aan het voedselaanbod voor allerlei dieren. Variatie in ouderdom van (fruit)bomen en struiken draagt bij aan biodiversiteit. Oude bomen met holten zijn er om te koesteren: ideaal als nest- en verblijfplaats voor steenuilen, andere holenbroedende vogels en vleermuizen. Enkele voorbeelden:

Gemengde haag met o.a. wilde rozen.

Gevarieerde boomgaard: doordat de fruitbomen na elkaar bloeien is er langdurigaanbod van stuifmeel en nectar.

Soortenrijke houtsingel, bijvoorbeeld met hazelaar, boswilg, vlier.

Gradiënt Vooral brede, zonbeschenen overgangen tussen verschillende landschapselementen hebben veel te bieden aan vlinders, (wilde) bijen, libellen en zangvogels. Hierbij kun je denken aan: • Overgang van grasland naar ruigte, struweel en bos (gradiënt van lage naar hoge begroeiing). •

Overgang van water via oeverbegroeiing naar grasland (gradiënt van nat naar droog).

Overgang van grasland via ruigte naar struweel.

Overgang van water via oeverbegroeiing naar grasland.

Waarom inheemse bomen en struiken? Door te kiezen voor inheemse bomen en struiken draag je extra bij aan biodiversiteit. Dit komt doordat inheemse planten zijn opgenomen in een complex evenwicht tussen planten, planteneters, rovers en dieren die dood organisch materiaal afbreken. Zo’n evenwicht ontstaat pas na vele jaren. Uitheemse soorten maken (nog) geen deel uit van zo’n delicaat evenwicht en hebben daardoor meestal minder te bieden aan allerlei dieren.

Verbinding Veel dieren hebben voor voedsel een ander landschapselement nodig dan voor nestgelegenheid. Ook zijn er dieren die in de winter op een andere plek verblijven dan in de zomer, zoals kikkers, padden en salamanders. Door landschapselementen met elkaar te verbinden, kunnen dieren zich makkelijker oriënteren en verschuilen tijdens hun trektocht. Verbindingen kun je bijvoorbeeld maken door een rij (knot)bomen, (braam)struweel of een takkenril.

Knotbomenrij.

Braamstruweel of andere ruigte.

Takkenril.

Drie vuistregels voor ecologisch beheer Enkele vuistregels om door middel van beheer de biodiversiteit op je terrein te vergroten: 1.

2.

Niet overal hetzelfde beheer Varieer eens in hoe je het beheer uitvoert. Maai je het grasland met de zitmaaier? Overweeg dan om een deel te maaien met de zeis voor meer structuur in het grasland. Ben je gewend om grasland en ruigte jaarlijks te maaien? Laat dan eens wat begroeiing staan tot het volgende jaar, het is de kraamkamer voor veel vlinders. Wil je de hagen onder handen nemen? Kijk of er een plek is waar de haag vrij mag uitgroeien zodat hij tot bloei komt en vruchten draagt: zo draag je bij aan voedsel voor allerlei bestuivers en zangvogels.

Gefaseerd beheer houtsingel.

Niet alles tegelijk onder handen nemen Ben je van plan om een houtsingel terug te zetten of knotbomen te knotten? Doe het werk dan niet allemaal tegelijk maar gefaseerd: ieder jaar een gedeelte. Op die manier ontbreekt het dieren niet aan voedsel, nestgelegenheid en schuilplekken. Het kost dieren veel energie om op zoek te gaan naar een nieuw leefgebied en sommige dieren hebben slechts een kleine straal waarbinnen zij zich kunnen verplaatsen. Maai je riet iedere winter? Experimenteer eens door een deel van het riet aan het eind van de zomer te maaien en het maaisel af te voeren. Hierdoor zal de begroeiing soortenrijker worden, wie weet laat de eerste rietorchis zich na een paar jaar al zien!

Soortenrijk rietland.

3.

Niet te netjes Een ogenschijnlijk eenvoudige vuistregel maar in de praktijk toch lastig: wees niet te netjes. Want juist de rommelhoekjes, bladerhopen en ruige randen zijn van grote waarde voor allerlei dieren. Ze zijn ideaal om de wintermaanden te overbruggen. Maak je erf dus niet winterklaar! Heb je ruimte voor ruigte op een plek waar het je niet stoort? Bijvoorbeeld met brandnetel, koninginnenkruid, teunisbloem en overjarige grashalmen, deze soorten bieden voedsel en nestgelegenheid voor veel insecten. Een rommelhoekje is ook van belang: ideaal als schuilplek voor kikkers, kleine zoogdieren maar ook jonge vogels die nog niet goed kunnen vliegen.

Ruigte.

Top 10 tips voor een natuurerf! 1.

Plant hagen en gevarieerd struweel aan met inheemse besdragende soorten

2.

Plant een (hoog)stamboomgaard en nootdragende beplanting aan

3.

Realiseer zonbeschenen overgangen tussen hoog opgaande en lage begroeiing

4.

Realiseer een lange ‘bloeiboog’ voor insecten door o.a. aanleg kruidenstroken

5.

Creëer een waterelement door de aanleg poel/vijver

6.

Maak takkenrillen en/of rommelhoekjes op het erf

7.

Hang nestkasten op voor vogels

8.

Maak een bijen/insectenhotel of realiseer natuurlijke nestgelegenheid

Egel in bladerhoop. Een heerlijk plekje voor de winter.

Rommelhoekje met stenen en hout.

Aanvullende tips

9.

Bedenk dat veel dieren ’s nachts actief zijn. Door felle buitenverlichting gedurende de nacht kunnen deze dieren gedesoriënteerd raken. Waar het je past, kun je overwegen de buitenverlichting ’s nachts uit te doen. Het is beter geen bestrijdingsmiddelen te gebruiken.

Zorg voor ecologisch gevarieerd beheer: niet te netjes, niet alles hetzelfde beheren en in een keer uitvoeren 10. Gebruik geen bestrijdingsmiddelen

Colofon Dit is een uitgave van: Stichting Landschapsbeheer Gelderland 026 3537444 info@slgelderland.nl | slgelderland.nl @SLGelderland

Beeldmateriaal Carlo Braat, Shutterstock en SLG

Wij zijn een erkend goed doel, steun ons

Meer tips en info vind je in de kennisbank op slgelderland.nl

zorg voor ons landschap

Zaaien van inheemse, meerjarige planten Instructie voor inzaaien en beheren

Met dit informatieblad geeft Stichting Landschapsbeheer Gelderland praktische tips voor het inzaaien en beheren van inheemse planten. In tuinen en op erven kan inzaaien een goede methode zijn om inheemse, meerjarige planten te krijgen. De eigenaar draagt hiermee bij aan een continu aanbod van nectar en stuifmeel voor vlinders, (wilde) bijen en andere insecten. Buiten tuinen en erven adviseert SLG om de ontwikkeling van inheemse, meerjarige planten te stimuleren door middel van ecologisch beheer. U kunt meer lezen over ecologisch beheer in het informatieblad Ontwikkeling kruidenrijk grasland. Veldsalie

Inzaaien kan buiten tuinen en erven juist nadelig zijn voor herstel en behoud van biodiversiteit, zeker als het zaaigoed vanuit andere regio’s wordt aangevoerd. Dit laatste verarmt de natuurlijke, genetische variatie binnen een bepaalde plantensoort. Daarnaast heeft het de voorkeur om zaden die van nature al in de bodem aanwezig zijn, kans te geven om te kiemen. Op deze manier blijft er plaats voor de vele honderden inheemse planten die de Nederlandse flora rijk is (en niet alleen voor het kleine aantal soorten dat in zaadmengsels zit). VOORAFGAAND AAN HET ZAAIEN 1. 2. 3.

Verwijder aanwezige begroeiing zodat het zaaigoed in de kale grond valt en er geen concurrentie optreedt om lucht en licht. Want licht en lucht zijn nodig voor de kieming van de zaden en de verdere ontwikkeling van de ingezaaide planten. Een stevig kiembed is gunstig voor de ontwikkeling van de planten. Maak de grond dus niet zo los dat u er tot de enkels in zakt. Als de grond erg dicht is, kunt u de bovenste centimeter met een hark los maken. Vormt grasland de uitgangssituatie? Dan is het advies om de zode te verwijderen (plaggen). Frees de bodem niet! Want hiermee haalt u de grasbegroeiing niet weg. De wortels blijven zitten en lopen weer uit. Ook de bodem wordt sterk verstoord, waardoor versneld voedingsstoffen vrijkomen. Dit is ongunstig voor de ontwikkeling van de ingezaaide planten. Kruidenrijk grasland met margriet en biggenkruid

INZAAIEN 1.

2. 3.

De voorkeursperioden voor zaaien zijn augustus-september of februari-maart. Dit heeft ermee te maken dat veel planten koude- en weersinvloeden nodig hebben om te kunnen kiemen. Bij voorkeur niet zaaien als de grond drijfnat is (in ieder geval op zware kleigrond). Ook zaaien tijdens vorst of sneeuw wordt afgeraden De benodigde hoeveelheid zaaigoed hangt af van de bodem: 1 g/m2 op klei en 1,25 g/m2 op zand. Het zaad van inheemse, meerjarige planten is vaak stof-fijn, waardoor een kleine hoeveelheid zaad al genoeg is. Meng het zaaigoed met licht vochtig zand (niet nat). Hiervoor kunt u bijvoorbeeld straatzand gebruiken. Dit steekt mooi af tegen de overwegend donkere ondergrond. Op die manier kunt u goed zien waar u al zaden gestrooid heeft. Ga voor menging uit van ongeveer 1 emmer zand op iedere 100 gram zaad of 1 kruiwagen zand voor 1 kg zaad.

Grote ratelaar

MAAIBEHEER 1.

2. 3.

4.

Maai de vegetatie het eerste jaar zodra deze 20-25 cm hoog is. Maai met een zeis, bosmaaier met een messenblad (geen draadkop!) of een cyclomaaier zodat het maaisel kan worden afgevoerd. Gebruik geen klepelmaaier, aangezien deze het maaisel te fijn maakt waardoor harken/oprapen niet mogelijk is. Maai niet te laag (> 5 cm boven grond). Afvoeren van maaisel voorkomt dat een viltige laag van oud maaisel op de bodem ontstaat. Deze belemmert kieming van zaden en verstikt eventuele kiemplanten. Vanaf het tweede jaar bestaat het beheer eveneens uit maaien en afvoeren van maaisel. Frequentie en tijdstip van maaien is afhankelijk van de productiviteit van de begroeiing. Over het algemeen geldt dat tweemaal per jaar maaien (en afvoeren) volstaat: de eerste maaibeurt tussen half mei en half juni en de tweede maaibeurt later in de zomer. Hierover leest u meer in het informatieblad Ontwikkeling kruidenrijk grasland. U kunt de bloeiperiode van de ingezaaide planten verlengen door gefaseerd maaibeheer uit te voeren. Dit betekent dat u niet alles op hetzelfde moment maait. Het deel dat u bij de eerste maaibeurt maait, loopt opnieuw uit en bloeit enkele weken later. Zo hebben ook latere bloembezoekers zoals bijen en vlinders voedsel. Voor meer biodiversiteit is gefaseerd beheer altijd aan te raden. BEGRAZING

Bij begrazing worden de bloemhoofden van bloeiende planten als eerste opgegeten. Daarnaast vertrappen de hoeven van koeien, paarden en schapen veel jonge planten en wordt er minder voeding afgevoerd doordat de dieren in de ingezaaide begroeiing mesten. Dit bevordert een sterke groei van grassen, die andere planten hinderen in de ontwikkeling. Om deze redenen is begrazing van ingezaaide inheemse, meerjarige begroeiing niet aan te raden. Als aanvulling op het maaibeheer is het mogelijk om in de nazomer een korte periode te beweiden met bijvoorbeeld schapen. Zeker in een situatie waar veel grassen opkomen tussen de ingezaaide planten, kunnen de hoeven van vee zorgen voor een meer open bodem. Dit is gunstig voor de kieming van ingezaaide planten. Beeld: Harrie Knol en Shutterstock Tekst: Stichting Landschapsbeheer Gelderland, Rosendael 2a, 6891 DA Rozendaal. T 026-3537444. E info@landschapsbeheergelderland.nl. I www.landschapsbeheergelderland.nl. Op www.landschapsbeheergelderland.nl zijn meer infobladen te bekijken en instructiefilmpjes. 2020

Stichting Landschapsbeheer Gelderland zorg voor ons landschap

Stichting Landschapsbeheer Gelderland voedt en organiseert het samenspel tussen vrijwilligers, grondeigenaren, organisaties en overheden om samen zorg te dragen voor ons karakteristieke landschap

KNIP- EN SCHEERHEG AANLEG EN BEHEER

Stichting Landschapsbeheer Gelderland adviseert bewoners van het buitengebied over de aanleg en beheer van kleine landschapselementen om de kwaliteit van het landschap te versterken. Hiervoor is een reeks van 11 verschillende informatiebladen ontwikkeld. Knip- en scheerheg Een knip- en scheerheg is een lijnvormig landschapselement, met aaneengesloten begroeiing van inheemse struiken, dat regelmatig wordt geknipt of geschoren. ALGEMENE AANPLANTINSTRUCTIE 1. 2. 3. 4.

Het aanplanten van een heg kan plaats vinden tussen november en maart, mits het niet vriest. Voor de aanplant van een heg wordt vaak gekozen voor 2-jarig bosplantsoen met de maat 60-80 cm hoogte. Let op dat u niet te diep plant. De diepte is afhankelijk van de omvang van het wortelstelsel. Steek een gat, (houd de grond op de schop), plaats het plantsoen zo dat alleen de wortels in het gat zitten. Gooi de grond weer in het gat, terwijl u het plantsoen vasthoudt. De grond iets aanduwen. Indien u niet direct alle bomen kunt aanplanten, dan kunt u ervoor kiezen de bomen tijdelijk op te kuilen. Kies hiervoor een vochtige schaduwrijke plaats uit. Het opkuilen kan door een gat in de grond te graven en daar de bomen met de wortels in te zetten. Bedek de wortels met de vrijgekomen grond. opkuilen

SPECIFIEKE AANPLANTINSTRUCTIE 1. 2.

Voor het ontwikkelen van een dichte knip- en scheerheg is de aanplant van 1 rij met bosplantsoen voldoende. Per strekkende meter kunt u 4 stuks bosplantsoen aanplanten. Graaf voor het planten een sleuf, die diep en breed genoeg is om de wortels van het plantgoed er ruim in te leggen. Eventueel kunt u een draad spannen als hulpmiddel bij het graven van de plant sleuf. Sluit de plantsleuf na aanplant weer af met aarde.

INSTRUCTIES NA AANPLANT

1. 2. 3.

Plaats een afrastering op 1 meter afstand van de aanplant, om de nieuwe aanplant tegen vraat door vee te beschermen. De aanplant dient direct na het planten te worden terug gesnoeid tot op de helft of tweederde van de lengte. Dan ontwikkelt zich namelijk eerder een brede en vertakte heg. Geef de jonge aanplant, indien mogelijk, met name de eerste twee jaar na aanplant voldoende water in droge perioden en houd het element onkruid vrij.

snoeien knip- en scheerheg na aanplant

BEHEERINSTRUCTIES De naam knip- en scheerheg zegt het eigenlijk al: een heg moet geknipt of geschoren worden. De frequentie van de snoei hangt af van een aantal factoren: de soort, de vorm, de functie en de eisen die we aan de heg stellen. In het algemeen worden de meeste heggen ongeveer 2 keer per jaar geknipt. Bij een meidoornheg is het belangrijk de eerste keer te knippen voor de langste dag van het jaar, in juni. Dit maakt het knippen van deze heg een stuk aangenamer, omdat de doorns dan nog niet hard en houtig zijn. Als de haag uit liguster bestaat, dan kunt u vaak wel 3 keer per jaar knippen, omdat de liguster een snel groeiende struik is. Knip de heg wanneer het bewolkt en niet te warm is. Belangrijk is dat de onderkant van de heg iets breder uitgroeit dan de bovenkant, zodat de zon ook op de onderkant van de heg kan schijnen. De heg behoudt dan zijn besloten karakter.

Tekst en beeld: Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG) Rosendael 2a, 6891 DA Rozendaal. T 026-3537444. E info@landschapsbeheergelderland.nl. Op www.landschapsbeheergelderland.nl is de hele reeks te bekijken en instructiefilmpjes. 2019

Stichting Landschapsbeheer Gelderland voedt en organiseert het samenspel tussen vrijwilligers, grondeigenaren, organisaties en overheden om samen zorg te dragen voor ons karakteristieke landschap.

SOLITAIRE BOOM EN BOMENGROEP AANLEG EN BEHEER

Stichting Landschapsbeheer Gelderland heeft een reeks informatiebladen voor bewoners van het buitengebied ontwikkeld. Hierin staan praktische tips voor de aanleg en beheer van kleine landschapselementen, teneinde de kwaliteit van het landschap te versterken. Solitaire boom Solitaire bomen zijn, in tegenstelling tot bomen die in een bos staan, in staat zich volledig vrij groeiend te ontwikkelen met een natuurlijke kroonvorm en zijn daarom kenmerkende elementen in het landschap. ALGEMENE AANPLANTINSTRUCTIE 1. 2. 3.

Het aanplanten van een boom kan plaats vinden tussen half november en half maart, mits het niet vriest. Voor de aanplant wordt vaak gekozen voor een laanboom met een minimale omtrek van 10-12 cm. U kunt ook kiezen voor een grotere maat, bijvoorbeeld 14-16 cm met kluit. Indien u niet direct alle bomen kunt aanplanten, dan kunt u ervoor kiezen de bomen tijdelijk op te kuilen. Kies hiervoor een vochtige schaduwrijke plaats uit. Het opkuilen kan door een gat in de grond te graven en daar de bomen met de wortels in te zetten. Bedek de wortels met de vrijgekomen grond.

opkuilen

SPECIFIEKE AANPLANTINSTRUCTIE 1.

2.

3. 4.

Voor het aanplanten is een ruim plantgat noodzakelijk waarin de wortels zich wijd kunnen uitspreiden. Het plantgat dient daarom ongeveer een afmeting te hebben van 70x70x70 cm groot. Spit na het graven de bodem van het plantgat los. Plaats daarna een boompaal van onbehandeld hout naast de boom (maat 250 cm lengte bij 8 cm doorsnede), op circa 15 cm van de boom, aan de kant van de heersende windrichting (zuidwesten). Bevestig de jonge boom met sisal boomtouw aan de boompaal. Knoop het touw aan de paal en draai het touw circa 3 maal in een 8-vorm om de boom. Leg een knoop in het touw om deze aan de paal te bevestigen. Snijd overtollig touw af. U kunt nu het plantgat weer dichtgooien. Pas indien nodig bodemverbetering toe door bijvoorbeeld potgrond te mengen met de grond uit het plantgat. Plaats bij een bomengroep de bomen ruim uit elkaar, de minimale plantafstand is 6 meter. Een volwassen boom kan al snel een kroon ontwikkelen van 10 meter breed.

aanplant solitaire boom

INSTRUCTIES NA AANPLANT 1. 2.

Plaats een afrastering op 2 meter afstand van de boom(groep), om de nieuwe aanplant tegen vraat door vee te beschermen. Geef de jonge aanplant, indien mogelijk, met name de eerste 2 jaar na aanplant voldoende water in droge perioden.

bomengroep met raster

BEHEERINSTRUCTIES Beheer is bij een bomengroep niet of nauwelijks nodig. Door middel van een visuele beoordeling kan worden bekeken of onderhoudssnoei noodzakelijk is. Het verdient aanbeveling om regelmatig zogeheten zuigers, schurende takken en dood hout te verwijderen. Snoeien kan over het algemeen in de wintermaanden, met uitzondering van haagbeuk, walnoot, wilde paardenkastanje, esdoorn en berk. Deze soorten kunt u het beste snoeien in de periode september-begin januari in verband met sapuittreding of bloeden.Ook dient u de boomband te controleren en na 4 tot 5 jaar te verwijderen.

Tekst en beeld: Stichting Landschapsbeheer Gelderland, Rosendael 2a, 6891 DA Rozendaal. T 026-3537444. E info@landschapsbeheergelderland.nl. I www.landschapsbeheergelderland.nl. 2013, op de website is de hele reeks te bekijken.

Landschapsbeheer Gelderland Gelderland maakt maakt deel deel uit uit van van een een samenwerkingsverband samenwerkingsverband van van twaalf twaalf provinciale provinciale organisaties: organisaties: LandschapsLandschapsLandschapsbeheer beheer Nederland. Nederland. Zij Zij streven streven naar naar behoud, behoud, beheer beheer en en ontwikkeling ontwikkeling van van een een ecologisch ecologisch cultuurlandschap cultuurlandschap met met een een streekeigen streekeigen beheer karakter. karakter. Het Het groen groen rond rond boerderijen, boerderijen, bedrijven bedrijven en en woningen woningen maakt maakt daar daar een een belangrijk belangrijk deel deel van van uit. uit. Natuurlijk Natuurlijk groen groen rond rond huis huis en en bedrijf, bedrijf, het het erf erf in in de de ruimste ruimste zin zin van van het het woord, woord, betekent betekent meer meer dan dan een een ideale ideale woon-en woon-en werkomgeving. werkomgeving. Het Het leidt leidt tot tot evenwicht evenwicht tussen mens en natuur. Landschapsbeheer Gelderland stimuleert ecologisch beheer van het erf door kennis en middelen ter tussen mens en natuur.

Landschapsbeheer Gelderland stimuleert ecologisch beheer van het erf door kennis en middelen ter beschikking beschikking te te stellen stellen en en samen samen te te werken werken met met de de eigenaar eigenaar van van de de grond: grond: particulieren, particulieren, boeren boeren en en overheid. overheid.

STRUWEELHAAG AANLEG EN BEHEER

Stichting Landschapsbeheer Gelderland adviseert bewoners van het buitengebied over de aanleg en beheer van kleine landschapselementen om de kwaliteit van het landschap te versterken. Hiervoor is een reeks van 11 verschillende informatiebladen ontwikkeld. Struweelhaag Een struweelhaag is een lijnvormig landschapselement met een aaneengesloten opgaande begroeiing van inheemse, overwegend doornachtige, struiken, die vrij uit mogen groeien. Zo ontstaat een weelderige haag in tegenstelling tot een geknipte haag. Een struweelhaag bestaat vaak uit soorten als meidoorn, sleedoorn en hondsroos. ALGEMENE AANPLANTINSTRUCTIE 1. 2. 3. 4. 5.

Het aanplanten van een haag kan plaats vinden tussen november en maart, mits het niet vriest. Gebruik (als mogelijk) autochtoon plantmateriaal, wat passend is in de streek. Voor de aanplant van een haag wordt vaak gekozen voor 2-jarig bosplantsoen met de maat 60-80 cm hoogte. De te beplanten strook dient te worden los gemaakt, dit kan door frezen. Let op dat u niet te diep plant. De diepte is afhankelijk van de omvang van het wortelstelsel. Steek een gat, (houd de grond op de schop), plaats het plantsoen zo dat alleen de wortels in het gat zitten. Gooi de grond weer in het gat, terwijl u het plantsoen vasthoudt. De grond iets aanduwen. Indien u niet direct alle struiken kunt aanplanten, dan kunt u ervoor kiezen de bomen tijdelijk op te kuilen. Kies hiervoor een vochtige schaduwrijke plaats uit. Het opkuilen kan door een gat in de grond te graven en daar de struiken met de wortels in te zetten. Bedek de wortels met de vrijgekomen opkuilen grond. SPECIFIEKE AANPLANTINSTRUCTIE

1.

2.

Voor de aanplant van een struweelhaag kunt u kiezen voor het graven van een plantsleuf in plaats van het frezen van een oppervlakte. Bij een struweelhaag plant u een enkele rij, voorzien van 2 struiken per strekkende meter.

INSTRUCTIES NA AANPLANT 1. 2.

Plaats een afrastering op 1 tot 2 meter afstand van de haag om de nieuwe aanplant tegen vraat door vee te beschermen. Geef de jonge aanplant, indien mogelijk, met name de eerste twee jaar na aanplant voldoende water in droge perioden en houd het element onkruid vrij.

BEHEERINSTRUCTIES De struweelhaag mag vrijuit groeien tot een brede en hoge haag en wordt niet vaker dan eens in de zes jaar gesnoeid of afgezet. Afzetten betekent dat de struiken tot 10 à 20 cm boven de grond worden afgezaagd. De struiken groeien uit zichzelf weer uit. Houd het eerste jaar na afzetten de stobben vrij van onkruid. Na ongeveer 3 jaar zal de aanplant een meer gesloten karakter krijgen en kan waar nodig gesnoeid worden. Dit snoeiwerk bestaat voornamelijk uit het weghalen van takken die problemen geven. Als u er voor kiest de haag af te zetten, dan kan dat tussen de 6 à 15 jaar plaatsvinden.

Vrij groeiende struik

pas afgezet

1 jaar na afzetten

2 jaar na afzetten

3-4 jaar na afzetten

Soms is er sprake van speciale beheervormen zoals het vlechten. Dit is een oude ambacht die werd toegepast om de haag ondoordringbaar te maken voor vee. Vlechten kunnen we grofweg in twee grote groepen verdelen; namelijk het leggen en het invlechten van een haag. Invlechten gebeurt door middel van het inhakken en ombuigen van takken; leggen gebeurt door het inhakken en ombuigen van een hele struik. Meer informatie over vlechtheggen kunt u vinden op de website www.heggen.nu. Tekst en beeld: Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG) Rosendael 2a, 6891 DA Rozendaal. T 026-3537444. E info@landschapsbeheergelderland.nl. Op www.landschapsbeheergelderland.nl is de hele reeks te bekijken en instructiefilmpjes. 2019 Landschapsbeheer Gelderland maakt deel uit van een samenwerkingsverband van twaalf provinciale organisaties: LandschapsStichting Landschapsbeheer voedt en organiseert het samenspel tussen vrijwilligers, grondeigenaren, beheer Nederland. Zij strevenGelderland naar behoud, beheer en ontwikkeling van een ecologisch cultuurlandschap met een streekeigen organisaties overheden om samenbedrijven zorg te dragen voor ons karakteristieke landschap. karakter. Heten groen rond boerderijen, en woningen maakt daar een belangrijk deel van uit. Natuurlijk groen rond huis en bedrijf, het erf in de ruimste zin van het woord, betekent meer dan een ideale woon-en werkomgeving.

Het leidt tot evenwicht tussen mens en natuur. Landschapsbeheer Gelderland stimuleert ecologisch beheer van het erf door kennis en middelen ter beschikking te stellen en samen te werken met de eigenaar van de grond: particulieren, boeren en overheid.