Beeldkwaliteitsplan (2021-70491)

4

2

3

1

De ontsluiting voor auto’s verloopt vanaf de Rijksstraatweg via de Dernhorstlaan. Voor fietsers is de route via de spoorwegovergang naar het centrum van Twello belangrijk. De spoorwegovergang verbindt de wandelnetwerken langs de Fliert ter weerszijden van het spoor. Voor fietser en wandelaars is daarvoor langs het

beeldkwaliteitspl an twello noord

hof dernhorstlaan

61

2

3

4

1

beeldkwaliteitspl an twello noord

hof dernhorstlaan

62

spoor een verbinding met de Parallelweg en de nieuwe buurt Fliertlanden geewenst. Beeldkwaliteit • De woonhof en de vrijstaande woning krijgen een gezamenlijke oprit vanaf de Dernhorstlaan, maar hebben elk een eigen plek in het landschap. • De vrijstaande woning ligt gezien vanaf de Dernhorstlaan verscholen tussen de erfbeplanting, tegen de bosrand. Wel blijven er doorzichten vanaf de Dernhorstlaan naar het prieeltje langs de bosrand behouden. De woning is opgebouwd uit een compacte bouwmassa. De architectuur stijlvol, maar ingetogen, zodat het landschap domineert. • De woonhof wijkt wat terug t.o.v. de Dernhorstlaan, zodat het min of meer in het natuurgebiedje komt te liggen. In het natuurgebied ligt een aantal poelen, waarvan de poelen langs de woonhof en de Dernhorstlaan als formele grachten worden vormgegeven. De paden langs deze grachten zijn onderdeel van de formele aanleg. De aanleg van het natuurgebied aan de kant van het spoor kan “natuurlijker” zijn.

beeldkwaliteitspl an twello noord

Een formele opzet, die verwijst naar een bouwhuis. Dit vraagt ook om een formele aanleg van het gebied, met bijv. een gracht voor de waterberging

• De hof heeft een herkenbaar beeld richting Dernhorstlaan en spoorwegovergang. De opzet refereert enerzijds aan een bouwhuis of werkmanshof, anderzijds ook aan woningbouwhofjes. De woningen liggen in een carré rond een semi-openbare binnenhof.

hof dernhorstlaan

63

Het woonhuis is modern, en heeft agrarische kenmerken.

• Het woonhof wordt gezamenlijk ontwikkeld. Zo zijn er bijvoorbeeld geen herkenbare erfgrenzen tussen de woningen, wel rondom. De woningen zijn hoofdzakelijk opgebouwd uit één bouwlaag met kap. Incidenteel is een extra bouwlaag mogelijk. Het kleurgebruik is ingetogen, Natuurlijke kleuren worden toegepast, zodat de bebouwing samensmelt met het landschap. Het parkeren is opgenomen in de landschappelijke aanleg en ook is er een gezamenlijke moes- en fruittuin. • Buiten het carré is aan de oostzijde ruimte voor informele kleine en lage bouwsels als een kippenhok e.d. en een gezamenlijke moestuin zijn aan te bevelen om de informele sfeer te versterken. • De woonhof wordt in eerste instantie voor ontwikkeling in collectief particulier opdrachtgeverschap aangeboden. De vereniging van eigenaren, die hiervoor wordt opgericht, is de gezamenlijke opdrachtgever en wordt ondersteund door een ervaren CPO-begeleider. Een architect met affiniteit met CPO wordt gevraagd het ontwerp te maken.

beeldkwaliteitspl an twello noord

• Het parkeren vind plaats in een ‘koetshuis/kapschuur’, waarin ook de bergingen kunnen worden opgenomen. Het bezoekers parkeren wordt informeel langs de weg op eigen terrein opgelost. • Zonnepanelen en zonnecollectoren dienen in het architectonische ontwerp te worden mee ontworpen, evenals airco’s, warmtewisselaars en andere technische installaties.

hof dernhorstlaan

64

4

De procedure Voor deze nieuwe buurten zijn een landschapsplan en een stedenbouwkundig plan gemaakt. Deze plannen vormen de basis van het bestemmingsplan. Het bestemmingsplan is de planologisch-juridische basis voor de ontwikkeling van bouwplannen en inrichtingsplannen. De ambitie voor de ruimtelijke kwaliteit van bouwplannen en inrichtingsplannen is geregeld in voorliggend beeldkwaliteitsplan. Dit beeldkwaliteitsplan is door de gemeenteraad gelijktijdig met het bestemmingsplan vastgesteld als onderdeel van de Welstandsnota en fungeert als welstandstoetsingskader voor de vergunningsaanvragen voor deze locatie. Bij de uitgifte van gronden worden beeldkwaliteitseisen en andere eisen opgenomen in zogenaamde kavelpaspoorten voor particuliere kavels en project-enveloppen voor projectmatige ontwikkelingen.

en het beeldkwaliteitsplan. Het bouwplan wordt uiteindelijk getoetst aan de hand van onder meer het bestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan. Bij particuliere kaveluitgifte gaan wij alleen over tot verkoop als het voorontwerp van de woning (préadvies) voldoet aan het kavelpaspoort en hiermee dus ook aan het bestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan. Als gemeente begeleiden wij dit, omdat wij graag mooie, leuke en originele woningen en woonwijken willen realiseren.

Een kavelpaspoort bevat en omschrijft —net als een gewoon paspoort— de eigenschappen van een kavel. In dit kavelpaspoort staat precies beschreven wat wel en niet kan en mag op een kavel. Het kavelpaspoort geeft een samenvatting van de meest relevante randvoorwaarden uit onder andere het bestemmingsplan

beeldkwaliteitspl an twello noord

de procedure

65

4.1 Schema Nieuw Basselt

Kenmerk gehele wijk: landgoedsfeer

buurt

kenmerk

deelgebied

kenmerk

1)

2)

3)

programma

bouwlagen

4)

5)

max. hoogte

dakvorm

Kruisakker

compact, dorps, ingetogen, ensemble twee complexen, samenhang per blok, eigenzinnig, hout, overgang bebouwing buitenruimte

Appartementenhuis op de Kruisakker

‘landhuis’, samenhang, groene binnentuin

G

Be Bu

P

appartementen

3+ souterrain

B

E

nok: 13m

variatie in kapvormen

Woonhof op de Kruisakker

samenhang, ‘woonhof’, groene informele sfeer

G

Be Bu

P

rijwoningen

1á2

E

E

goot: 3m nok: 5m/ 8m 50%/50%

HE

Be Bu

P

vrijstaande en dubbele woningen, collectieve functie

1 + kap

K

E

goot: 3,5m nok: 11m

stoere, eenduidige kap, lage goot

1,5-2,5

E

O

goot: 4,5m nok: 8m

variatie in kapvormen

Kleine Basselt

herontwikkeling historisch boeren-erf

Basseltse Enk

landelijk wonen in parkachtige wereld

Rond de Brink

samenhang per blok en kleurrijk, expressiever

H

Be

K

vrijstaand, dubbel, rijwoningen

Basseltselaan

meer vrijheid, modernistisch

H

Be

K

vrijstaande en dubbele woningen op grote kavels

Buitenschil

1) 2) 3) 4) 5)

K

Extra aandacht beeldkwaliteit: G = Geheel, H = Hoekwoningen, HE = Historisch erfkarakter Onder architectuur: Be = Bebouwing, Bu = Buitenruimte P/K = Projectmatig/ Kavelpaspoort Parkeren bewoners: B = Bouwkundig, E = Eigen terrein, K = Kapschuur, O = Openbaar gebied Parkeren bezoekers: B = Bouwkundig, E = Eigen terrein, K = Kapschuur, O = Openbaar gebied

beeldkwaliteitspl an twello noord

de procedure

66

buurt

kenmerk

deelgebied

materiaal

kleur

bijgebouwen

6)

7)

Kruisakker

compact, dorps, ingetogen, ensemble twee complexen, samenhang per blok, eigenzinnig, hout, overgang bebouwing buitenruimte

Appartementenhuis op de Kruisakker

gevels: hout, baksteen (max. 20%) kozijnen, lijstwerk: hout of metaal

hoofdzakelijk natuurlijke houttinten en aardetinten, in beperkte mate (max 20%) gebroken wit en/of zwart.

opgenomen in hoofvolumes

L

L

gevels: baksteen of hout/ hoofdhuis baksteen daken: gebakken pannen en/of riet kozijnen, lijstwerk: hout

gevels: donkere aardetinten daken: donkere, matte aardetinten kozijnen, lijstwerk: gebroken wit of donkere tinten

onderdeel hoofdvolume of bundelen in één gebouw

L

L

Rond de Brink

gevels: baksteen of hout, daken: gebakken pannen en/of riet kozijnen, lijstwerk: hout of metaal

gevels: variatie in aardetinten, daken: donkere, matte aardetinten aanvullende eis: uitgesproken kleurkeuze per woning/bouwblok, eigenzinnig pallet niet in hoofdzaak wit of zwart of zwartwit.

L

L

Basseltselaan

andere materialen hier ook mogelijk

gevels: variatie in aardetinten, daken: donkere, matte aardetinten aanvullende eis: kleur draagt bij aan ‘opgaan in landschap’, dus geen helle kleuren

niet binnen 3 meter van zijdelingse erfgrens tussen woningen, die niet deel uitmaken van hetzelfde blok. Niet binnnen 3 meter van zijdelingse grens met openbaar gebied (nader bepalen in kavelpaspoort)

H1

H2

Kleine Basselt

herontwikkeling historisch boeren-erf

Basseltse Enk

landelijk wonen in parkachtige wereld

Woonhof op de Kruisakker

Buitenschil

6) 7)

achter het hoofdvolume

Erfafscheiding voorerf/openbaar: L = landschapsontwerp, H1 = haag 1m breed, 1m hoog Erfafscheiding achtererf/openbaar: L = landschapsontwerp, H2 = haag 1m breed, 2m hoog

beeldkwaliteitspl an twello noord

de procedure

67

4.2 Schema Fliertlanden buurt

kenmerk

Kleine Flierkamp

Kenmerk gehele wijk: beeklandschap, verschillende sferen extra aandacht beeld-kwaliteit

1)

2)

programma

bouwlagen

parkeren 3) 4)

max. hoogte

appartementengebouwen passend bij dorpsvilla’s langs de Rijksstraatweg

beleving dorpsentree

Be Bu

K

appartementen

2-3 + kap

B E

E

goot: 8 m nok: 12 m

Holthuizerstraat

woonhof; (patio)bungalows met eigen karakter, herkenbaar aan toepassing van hout

samenhang + eigenheid

Be Bu

P

levensloop-bestendige woningen

1+ dakopbouw

B

E

goot: 3,5 m nok: 7 m

Fliertlanden Noord

woonpark in het groen met woningen in ‘modernistische’ architectuur

woningen langs noordrand en zuidrand

Z

K

vrijstaande, geschakelde en dubbele woningen

1,5-2,5

E

O

goot: 4,5 m nok: 10 m

Fliertlanden Zuid

Hof Dernhorstlaan

boerenlandschap met iconisch hart; sterk contrast tussen rustige, rurale architectuur rondom en expressieve architectuur in hart

deelgebied

kenmerk

noordwestkavel

bijzonder, opgaan in landschap, niet zichtbaar vanaf RSW

als geheel

Be Bu

K

grote woning

0,5- 1

E

E

nok: 4 m

De Flinder

sterke samenhang, herkenbaar beeld, unieke identiteit

kopgevels + lijf van de Flinder

Be Bu

P

appartementen en grondgebonden rijwoningen

midden: 2-3 vleugels 1,5-2,5

O

O

vleugel: goot 4m / nok 10m lijf: goot max 9m, nok max 12m

vrijstaande en dubbele huizen

stoere kappen, referentie boeren erf

woningen langs de informele aan

K

vrijstaande en dubbele huizen

1 + kap

E

O

goot: 4 m nok: 10 m

Heidensche Hoek

referentie agrarische buurtschap, collectieve ruimte

P

kleine woningen, zelfbouw

1-1,5

E

E

goot: 3,5 m nok: 5,5 m

P

hofwoningen, grondgebonden

1,5-2,5 incl kap

K E

E

goot: 4,5 m nok: 10 m

sterk samenhangend geheel, woonhof in de sfeer van een buitenplaats

referentie agrarische buurtschap, collectieve ruimte

1) Onder architectuur: Be = Bebouwing, Bu = Buitenruimte, Z = Zuidoostelijke kavels bebouwing en buitenruimte 2) P/K = Projectmatig/ Kavelpaspoort

beeldkwaliteitspl an twello noord

als geheel

Be Bu

3) en 4) Parkeren bewoners en bezoekers: B = Bouwkundig, E = Eigen terrein, K = Kapschuur, O = Openbaar gebied

de procedure

68

buurt

deelgebied

dakvorm

materialen

kleuren

bijgebouwen

5)

6)

Kleine Flierkamp

kap of dakopbouw

gevels: baksteen of hout kozijnen, lijstwerk: hout of metaal

gevels: aardetinten, gebroken wit (max 50%) daken: donkere, matte aardetinten

niet aan zijde openbaar gebied: 5m tuin aan alle kanten in BP

H1

H2

Holthuizerstraat

plat of licht hellend

gevels: hout, baksteen (max. 20%) kozijnen, lijstwerk: hout of metaal

vrij

opnemen in hoofdvolume geen losse bijgebouwen

M

H2

Fliertlanden Noord

plat of licht hellend

vrij

langs randen: kleur draagt bij aan ‘opgaan in landschap’, dus geen helle kleuren

achter het hoofdvolume

H1

H2

aanvullende eis: kleur draagt bij aan ‘opgaan in landschap’, dus geen helle kleuren

geen losse bijgebouwen boven maaiveld

L

L

noordwestkavel Fliertlanden Zuid

Hof Dernhorstlaan

De Flinder

plat of licht hellend

vrij

eigenzinnig kleurgebruik, in hoofdzaak lichte tinten voor de gevels

geïntegreerd in hoofdvolumes

H1

Z

vrijstaande en dubbele huizen

stoere, eenduidige kap, lage goot

gevels: baksteen of hout, daken: gebakken pannen en/of riet kozijnen, lijstwerk: hout

gevels: donkere aardetinten en natuurlijke kleuren (als van klei en hout) daken: donkere (bijvoorbeeld antraciet), matte aardetinten, zonnepanelen zo mat mogelijk kozijnen, lijstwerk: gebroken wit of donkere tinten

Niet binnen 3m van zijdelingse erfgrens tussen woningen die niet deel uitmaken van hetzelfde dubbele woonhuis. Niet binnnen 3m van zijdelingse grens met openbaar gebied (nader bepalen in kavelpaspoort)

H1

H2

Heidensche Hoek

kap vereist, kapvorm vrij

vrij

kleur draagt bij aan “opgaan in landschap””, dus geen helle kleuren

bij voorkeur bundelen in één of enkele gebouwen

L

H2*

kap vereist steil dak

gevels: baksteen of hout daken: gebakken pannen en/of riet kozijnen, lijstwerk: hout

kleur draagt bij aan ‘opgaan in landschap’, dus geen helle kleuren; wel gebroken witte vlakken conform sfeer buitenplaats

onderdeel hoofdvolume of bundelen in één gebouw

L

L

5) Erfafscheiding voorerf/openbaar: L = landschapsontwerp, M = meeontwerpen, H1 = haag 1m breed, 1m hoog 6) Erfafscheiding achtererf/openbaar: L = landschapsontwerp, H2 = haag 1m breed, 2m hoog, Z = zachte overgang tuinterras-collectief groen, scheiding tussen privéterrassen onderdeel architectuur *) Om hele terrein

beeldkwaliteitspl an twello noord

de procedure

69

4.3 Ontwikkelingswijze

gemeentelijke gronduitgifte projectbouw CPO

beeldkwaliteitspl an twello noord

de procedure

70

4.4 Woningtypologieën

sociale huur (S kavel) bereikbare koop (S kavel) middeldure koop (M kavel) duur koop (M kavel) duur koop (L kavel)

beeldkwaliteitspl an twello noord

de procedure

71

5

Ambities, inspiratie, verdieping

beeldkwaliteitspl an twello noord

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

72

5

Ambities, inspiratie, verdieping 5.1 Algemeen Het belangrijkste doel van de planontwikkeling aan de noordkant van Twello is de bouw van aantrekkelijke nieuwe woningen te combineren met het ontwikkelen en versterken van natuur, landschap en cultuurhistorie. Ook willen we dat het woongebied maximaal klimaatbestendig wordt en bijdraagt aan biodiversiteit. De benodigde waterberging wordt op een logische en zichtbare wijze in het plan opgenomen. Het streven is een duurzaam en toekomstbestendig woongebied. Het ontwerp van de woningen is erop gericht om zowel tijdens de bouw als gedurende de levenscyclus van de woningen het gebruik van natuurlijke hulpbronnen te beperken. Voor alle woonbuurten is het de ambitie energiezuinig of beter nog energieneutraal te worden. Toepassing van zogenaamde biobased materialen wordt toegejuicht. Elk woonbuurt krijgt een eigen karakter met een specifieke mix van woonvormen. Zo moet een echt Twello’s woongebied vorm krijgen, gekleurd door actuele maatschappelijke opgaven, waarin het bovenal prettig wonen is.

beeldkwaliteitspl an twello noord

5.2 Natuur- en landschapsontwikkeling Fliertdal De gemeente Voorst werkt de laatste twee decennia actief aan het herstellen en versterken van het beeklandschap van de Fliert. Dit betreft een lengte van ca. 10 kilometer van de bovenloop ter hoogte van Bussloo tot de benedenloop, waar de Fliert in de Terwoldse Wetering uitmondt. In de afgelopen eeuw zijn namelijk de oorspronkelijke beplantingen in het Fliertdal drastisch afgenomen, en is door de intensivering van de landbouw het landschap van

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

73

de Fliert gereduceerd tot een smal stroompje met weinig ecologische en landschappelijke betekenis. Door het benutten van kansen zijn de ecologische en landschappelijke waarden de afgelopen jaren versterkt, als ook aan de recreatieve waarden van het Fliertdal als geheel. Zo zijn o.a. maatregelen genomen voor natuurontwikkeling, zoals droge en natte hooilanden, voor solitaire beplantingen, voor hagen, poelen, e.d. En door de aanleg van recreatieve paden (voetpaden, meer informele struin- en klompenpaden, fietspaden) krijgt het Fliertdal ook een recreatieve betekenis. Door de gemeente, waterschap Vallei en Veluwe en particulieren zijn in de afgelopen jaren vijftien projecten opgetuigd. Tegelijk met de realisatie van een nieuw woongebied tussen de Rijksstraatweg en de spoorlijn gaan we de landschapsen natuurwaarden van het Fliertdal versterken. Het nieuwe beekdallandschap vormt de ruimtelijke drager van het woongebied Fliertlanden. Ook ter hoogte van de Rijksstraatweg en het spoor willen we het beekdal beleefbaar maken en de ecologische en recreatieve verbinding verbeteren.

beeldkwaliteitspl an twello noord

5.3 Cultuurhistorie als basis voor nieuwe ontwikkeling In het Nederlandse cultuurlandschap liggen tal van cultuur­ historische elementen en patronen die het resultaat zijn van ontginnings- en bewoningsgeschiedenis. In de gemeente Voorst is dit niet anders. Samen met het landschap vormt cultuurhistorie een belangrijk deel van onze identiteit en de basis van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit is enigszins tegenstrijdig, want nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen voegen veelal functies toe die vanoudsher niet aanwezig waren. In deze paragraaf gaan wij in op hoe de onderliggende woningbouwontwikkeling omgaat met de aanwezige cultuurhistorische elementen in het gebied. Over het algemeen heeft de werkwijze – eerst landschapsbouw, voor woningbouw – ervoor gezorgd dat er verschillende groenstructuren worden ontwikkeld die het idee van een kleinschalig coulisselandschap terugbrengen. Per deelgebied wordt gefocust op de cultuurhistorische elementen.

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

74

Nieuw Basselt Het noordelijke gedeelte boven de bestaande bomensingel wordt agrarisch extensief ingericht, bestaande uit bloemrijk grasland en met de aanplant van enkele bomen en hagen. Deze inrichting sluit aan op het historische agrarische gebruik van dit gebied, van oudsher was hier het landgoed De Basselt gelegen. Het boerenerf De Kleine Basselt was hier onderdeel van. Dit verwaarloosde historische boerenerf erf wordt nieuw leven ingeblazen. De nieuwe functies en de nieuwe gebouwen worden zorgvuldig met de relicten van het historische boerenerf verweven, waardoor de uitstraling en vormgeving van het historische erf behouden en herkenbaar blijft. Ook het hergebruik van de oude weg over het erf, waarbij de weg zijn informele karakter behoudt, sluit aan op het verleden. Het deelgebied Kruisakker wordt met een stevige groenstrook omsloten waardoor het karakter van de oude akker met zijn verdwenen groensingels wordt hersteld en versterkt. Daarnaast sluit de parkachtige collectieve groene ruimte met wandelpaden en bankjes en een vriendelijke, bloemrijke sfeer aan bij landschappelijke parken/ tuinen bij de landgoederen. Het woonveld De Basseltse Enk voegt zich binnen de bestaande houtwal en deze wordt ook versterkt. Met

beeldkwaliteitspl an twello noord

de toevoeging van de nieuwe groenstrook tussen het woonveld en de Basseltlaan wordt het landelijke karakter van deze oude weg grotendeels behouden. Deze weg behoudt zijn informele (deels onverharde) karakter. Het Enkbos blijft behouden en wordt versterkt. Fliertlanden Het noordwestelijke deel (De Kleine Flierkamp en de Holthuizerstraat) grenst aan de Rijksstraatweg en is daarmee een deelgebied dat van invloed is op de beleving van de belangrijke cultuurhistorische waarden van de Rijksstraatweg (zoals De Lindenhof) en de monumentale buitenplaats De Flierkamp ertegenover. Dit deelgebied dient zich te voegen in de reeks, sfeer, materialisering en vormgeving van de statige villa’s en landhuizen langs beide zijden van de Rijksstraatweg. Aan de Holthuizerstraat ligt de cultuurhistorische waarde in het behoud van de laanbeplanting. Verder sluit het behoud en de versterking van het bosperceel aan op de historie van dit gebied. In het deelgebied Fliertlanden Noord zorgen de beeldkwaliteitscriteria ervoor dat de noordelijke kavels primair een landschappelijke uitstraling krijgt richting de Rijksstraatweg en de Fliert. De bebouwing presenteert

75

zich secundair. Dit zorgt ervoor dat de groene entree van Twello blijft behouden. Hiermee concurreert de bebouwing niet met de buitenplaats De Witte Brug/Beekwolde. In de beplanting wordt rekening gehouden met het blik richting deze buitenplaats. In het deel Fliertlanden Zuid wordt voor de vrijstaande en dubbele woonhuizen voorzien in een architectuur die is geïnspireerd op de agrarische sfeer, die in deze omgeving aanwezig is. Op deze manier wordt een aspect van het cultuurhistorische karakter van deze omgeving meegenomen in de nieuwe invulling van deze plek. Elementen als een moestuin en boomgaard zijn passend in deze van oudsher agrarische omgeving. Bij het Buitenhof Dernhorstlaan wordt in de vormgeving teruggegrepen op historische bebouwingsvormen. Sommige onderdelen verwijzen met een knipoog terug op het historische landgoed de Dernhorst. Het hoofdhuis de Dernhorst was een grote, uitgebouwde boerderij met dubbele lanterskamers. Het geheel was omgracht en omringd door tuinen, een moestuin en een boomgaard. De Dernhorst lag tegenover Hof Dernhorstlaan aan de overzijde van de Dernhorstlaan, op de plek van het voormalige kassencomplex. Het is cultuurhistorisch waardevol dat de laanbeplanting langs de Dernhorstlaan wordt versterkt.

beeldkwaliteitspl an twello noord

5.4 Robuuste groen- en blauwe netwerken De bestaande beplantingen, opgenomen in ecologische verbindingszone en het Fliertdal, vormen de basis voor het versterken en uitbreiden van de groene en blauwe netwerken. Als uitgangspunt voor de landschappelijke onderlegger is de verhouding van de oppervlakte landschap- en natuurbouw t.o.v. de beoogde woonbuurten globaal anderhalf staat tot één. Dat wil zeggen dat voor elke hectare woningbouw anderhalve hectare natuur/landschap wordt ontwikkeld. Dit levert een rijk en ontspannen landschap waar kansen liggen voor het creëren van geleidelijke overgangen met meer biodiversiteit en meer verwevenheid tussen dorp en ommeland. Van het huidige, relatief monoculturele agrarische landschap gaan we naar een meervoudig, gevarieerd landschap met hoge natuurwaarden en ecologische verbindingen. Zo dragen we bij aan het versterken van de biodiversiteit en de opvang van regenwater.

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

76

5.5 Minimaliseren ecologische voetafdruk We leven in een tijd waarin natuurlijke bronnen langzaam maar zeker uitgeput raken en het milieu door menselijk toedoen flink te lijden heeft. Dat er steeds meer aandacht komt voor het verkleinen van de ecologische voetafdruk is dan ook bittere noodzaak. Daarom wordt bij de nieuwbouw van woningen gevraagd daar zoveel als mogelijk aan bij te dragen. En als iedereen zijn steentje bijdraagt aan een groenere levensstijl zullen al die kleine stapjes uiteindelijk een enorme stap voorwaarts zijn. Niet alleen het milieu is erbij gebaat, maar ook het wooncomfort en de portemonnee. Biobased materialen stimuleren De toepassing van biobased materialen in de bouw heeft grote potentie. Biobased materialen als hout, vlas, hennep, leem, bamboe, stro en riet kunnen een flinke bijdrage leveren aan het terugbrengen van de CO2-voetafdruk van de bouw.

beeldkwaliteitspl an twello noord

Twello Noord rond 1900 met daarop de plek van de nieuwe woonbuurten

Afval scheiden Voorstenaren scheiden hun afval goed. Dat is belangrijk voor een duurzame toekomst. Gescheiden afval kan hergebruikt worden en dat zorgt voor een schoner milieu. Bij grondgebonden woningen is het over algemeen goed te scheiden met verschillende kliko’s. Voor kleinere woningen en appartementen willen wij werken met afvalverzamelpunten.

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

77

fietsend en lopend naar school gaan. Waar de auto wel wordt gebruikt, wordt dit steeds meer elektrisch.

Autogebruik verminderen Fietser en voetganger worden op de eerste plaats gezet, boven andere vervoersmodaliteiten. Dat is niet zomaar. We doen dat ook omdat het een duurzame en gezonde manier is van verplaatsen. In kernen en voor middellange afstanden zijn er goede mogelijkheden om gezond te verplaatsen. Dat zorgt voor minder autogebruik en meer verkeersveiligheid, maar ook aan gezonde, blije inwoners. Daarnaast is het belangrijk dat kinderen

beeldkwaliteitspl an twello noord

Water hergebruiken We ervaren steeds langere periodes van droogte. Terwijl de regenbuien extremer zijn. Water is weliswaar een kostbaar goed, maar het komt ook gratis uit de hemel gevallen. Regenwater opvangen en hergebruiken is dan ook een slim idee. Om hiermee de tuin tijdens een periode van droogte te besproeien. Je kunt kiezen voor een eenvoudige waterton, een regenwaterput of je kunt een ingenieus systeem van waterhergebruik in je woning integreren (bijvoorbeeld voor het doorspoelen van de wc).

5.6 Energiegebruik en opwekking Geen gas Vanaf 2050 moeten alle woningen van het gas af zijn. Vanaf 2019 is het wettelijk niet mogelijk om een woning op het gas aan te

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

78

stuiten. Het is een hele verandering, een ‘energietransitie’. Maar een paar dingen blijven hetzelfde in aardgasvrije huizen: je houdt een warm huis, een warme douche en een kookplaat voor een lekkere maaltijd. De basis: zeer goede isolatie Wonen zonder aardgas kan niet zonder je huis (beter) te isoleren. Een zeer goed geïsoleerd huis verbruikt veel minder energie voor verwarming dan een slecht geïsoleerd huis. Vervolgens zijn er verschillende mogelijkheden om een woning te verwarmen: • een volledig elektrische warmtepomp (per woning of samen met een blok huizen) • een hybride warmtepomp: een kleine elektrische warmtepomp samen met een hr-ketel (dit is duurzaam als het aardgas vervangen wordt door groen gas) Met zonnepanelen op je dak kun je bovendien zelf de energie opwekken die je nodig hebt. Hierbij maakt de oriëntatie niet veel uit. Bij een oostwestligging wordt de energie direct gebruikt in de ochtend en avond. Handig vanwege de nieuwe salderingsregeling.

beeldkwaliteitspl an twello noord

5.7 Openbare ruimte Het beoogde karakter van de openbare ruimte heeft een landelijke uitstraling. De rijke cultuurhistorie van landgoederen, landhuizen en een afwisselend gevarieerd landschap met het beekdal van de Fliert is beleefbaar door de sterke verweving van het plangebied met een fijnmazig netwerk van wandel- en fietspaden. De openbare ruimte tussen de uitgeefbare kavels heeft een ruime maat, met verharding van gebakken klinkers en brede bermen

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

79

met greppels voor de afvoer van het oppervlaktewater. Er komen meerdere natuurlijke speelplekken. De openbare ruimte wordt waar mogelijk extensief beheerd waardoor de biodiversiteit wordt vergroot en door de kruidachtige soorten een rijk en gevarieerd beeld ontstaat. Bij nieuwe beplantingen worden inheemse soorten gebruikt. We streven naar natuurinclusief tot aan de woning, dus ook in de tuinen! De grens tussen openbare ruimte en privékavels wordt met behulp van inheemse (gemengde) hagen zichtbaar gemaakt. Parkeren vindt zoveel mogelijk plaats op eigen terrein. In het vervolgtraject wordt per buurt een gedetailleerd plan uitgewerkt.

5.8 Gemengde woonwijk Een belangrijk uitgangpunt is dat we woningen willen toevoegen met een dorps karakter; een ruime en groene opzet van dorpse schaal. Teveel van hetzelfde is niet gewenst. Een vernieuwend karakter van woningen is dan ook noodzakelijk. Deze locaties bieden kansen voor het toevoegen van een vernieuwend

beeldkwaliteitspl an twello noord

aanbod met woonvormen die aansluiten op de woningbehoefte van verschillende doelgroepen, met name gezinnen maar ook 1- en 2-persoonshuishoudens. Met meer ruimte voor andere woonconcepten, zoals (begeleid) particulier opdrachtgeverschap, compacte (geclusterde) woonvormen voor diverse doelgroepen, het ontwikkelen van een vriendenerf en ruimte te bieden voor bijzondere architectuur. Niet alleen een mix van doelgroepen, maar ook een mix van functies is wenselijk. Het kan dan gaan om een combinatie van woningbouw met kleinschalige dienstverlening (zoals kantoor aan huis). Of het mogelijk maken

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

80

van andere functies in het plangebied, bijvoorbeeld (kleinschalige) horeca en/of een maatschappelijke functie, spelen, kunst en landschapsbeheer. Wij laten ons graag verrassen!

5.9 Klimaatbestendig en biodivers

5.10

Het groene karakter en de ruime en landschappelijke opzet van het stedenbouwkundige plan zorgt voor optimale klimaatadaptatie en hittebestendigheid. Ook geeft het ruimte voor het versterken van de biodiversiteit zowel in de velden van het extensieve landschap als in de openbare ruimte en in de particuliere en collectieve tuinen. Om de afstroming van het regenwater te beperken wordt het regenwater van daken overal opgevangen en hergebruikt. Het regenwater van verharde oppervlakten wordt verzameld in wadi’s waar het in de grond kan zakken, of met een overstort via poelen naar de Fliert kan afstromen.

De maatregelen voor natuurinclusief ontwikkelen zijn op alle schaalniveaus van invloed. De meeste maatregelen zijn te vinden op www.bouwnatuurinclusief.nl. Deze site is gemaakt door de Vogelbescherming en de Zoogdiervereniging, speciaal voor architecten, ontwikkelaars en gemeenten. Voor soortspecifieke wensen en eisen geeft de site www.bij12.nl informatie over het programma van eisen van dieren. In wijken waar nestplaatsen (onbedoeld goede vestigingsplekken zoals de nok voor de huiszwaluw) en nestkasten (wetenschappelijk goedgekeurde prefab voorzieningen voor in gevels en op pannendaken) zijn komen huisbewonende soorten voor. De bouw kan echt het verschil maken voor deze soorten.

beeldkwaliteitspl an twello noord

Natuurinclusief bouwen en inrichten

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

81

Natuurinclusieve maatregelen op gebiedsniveau Op gebiedsniveau zijn er drie belangrijke maatregelen waardoor de leefomgeving van de dieren en planten robuuster wordt. De vegetatie en de waterhuishouding sluit aan op de omgeving. De verbindingen voor dieren naar de wijk vanuit die omgeving zijn veilig. De bestaande beplanting (situatie) is zoveel mogelijk gehandhaafd en beschermd tijdens uitvoering bouw. Het is de basis van waaruit de natuur het gebied weer inneemt. Kies op gebiedsniveau een aantal diersoorten uit waarvoor de leefomgeving ook wordt ingericht. Denk daarbij aan heel gewone soorten die graag met ons leven zoals de egel, de pad, de mus en de wilde bij. Neem in elk ontwerp van bebouwing en maaiveld naast de wensen en eisen van de mensen ook die voor de doelsoorten op. De beheervorm is zo bepalend voor de natuurontwikkeling dat deze het beste voorafgaand aan de verkoop van grond bedacht moet worden. De bouw van de wijk schept de condities voor natuurontwikkeling en de wijze van beheren bepaalt het succes.

beeldkwaliteitspl an twello noord

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

82

De opdeling van een gebied in meerdere eigendommen leidt tot versnippering van beheer en daarmee van de leefomgeving van veel soorten. Een opdeling in privékavels versnippert in deze wijk het meeste. Bij CPO projecten kunnen gemeenschappelijke tuinen zorgen voor meer leefomgeving. De CPO’s kunnen duurzaam natuurvriendelijk beheer vastleggen in beheerconstructies. Projectmatige ontwikkeling biedt kansen om met privé-overstijgende maatregelen de natuur in het projectgebied robuuster te maken dan wanneer percelen individueel worden uitgegeven. In het project moet door de ontwikkelaar in elke woning voorzieningen worden opgenomen voor de gebouwbewonende soorten. Daarnaast kunnen hagen en andere natuurvoorzieningen verplicht gesteld worden in koopcontracten (bijvoorbeeld door mandeligheid of vve-constructie).

De ontwikkeling van de natuur kost tijd. Monitor daarom vanaf het begin van de aanleg de natuurontwikkeling om succes snel aan te kunnen tonen en draagvlak voor natuur te houden in de wijk. De stadsvogelindicator van SOVON is een programma voor monitoring van vogels. De ontwikkeling van de vogelsoorten in de wijk is een goede maatstaf voor de natuurontwikkeling. Maar er zijn meer soorten van monitoring mogelijk.

Daar waar bewoners de gemeente helpen in het beheer van de openbare ruimte wordt meer verfijning in het beheer toegelaten. Dat leidt veelal tot meer kansen voor natuurontwikkeling in een woonwijk. Denk daarbij aan hogere (on)kruidtolerantie op paden en onderhoud kleinschalige voorzieningen voor dieren.

beeldkwaliteitspl an twello noord

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

83

Projectmatige ontwikkeling Indien de aanbesteding in een tender gaat, dan kan in de tender een aantal voorwaarden gesteld worden waaraan het project minimaal dient te voldoen. Deze voorwaarden zijn overigens ook van toepassing op individuele kavels. Voor de individuele kavels worden de voorwaarden nader gespecificeerd in kavelpaspoorten.

Maaiveld: het toepassen van hagen bestaande uit meerdere soorten (7-9) zoals meidoorn, sleedoorn, veldesdoorn en andere inheemse soorten geeft de meeste biodiversiteit. In het beheer is het beter ze zo te snoeien dat ze ook in bloei komen en bessen vormen. Hekwerken en schuttingen hebben doorgangen voor egels van minimaal 150x150mm. Tuinen: kies voor in meerderheid inheemse soorten die nectar- en bessenrijk zijn. Klimplanten vergroten het leefgebied van insecten en vogels. Pas verharding toe waar het moet en halfverharding waar het kan. Hoe opener de verharding hoe meer leven in de bodem. Er zijn actieve vormen van tuininitiatieven van onder meer IVN, Vlinderstichting en Actie Steenbreek.

Gebouwen: de bijdrage aan de natuur zit in het aanbrengen van nestplaatsen of nestkasten in gevels en op daken voor met name kleine vogels (mussen, mezen, huiszwaluw) en vleermuizen. Bij platte daken is een natuurdak (geen sedum maar kruiden) een bijdrage voor insecten, amfibieën en vogels. De informatie over de soorten is te vinden op www.bouwnatuurinclusief.nl. De Vogelbescherming geeft graag informatie aan particulieren.

beeldkwaliteitspl an twello noord

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

84

5.11 Biobased bouwen Wat is biobased bouwen? Met ‘biobased’ bedoelen we in dit verband materialen op natuurlijke basis die op korte termijn weer terug groeien. Dat laatste is een belangrijke onderscheid want minerale grondstoffen uit de natuur als aardolie, klei en steen ontstaan over een periode van vele honderden of duizenden jaren en vormen dus geen duurzame bron van materiaal op de lange termijn. Gangbaar gebouwde huizen bevatten door de gebruikte materialen in veel gevallen giftige gassen en oplosmiddelen. Daarbij is de productiewijze van de materialen energieverslindend en zijn de materialen na gebruik nauwelijks herbruikbaar. Steeds meer wordt de noodzaak onderkend om de bouwwereld verder te brengen naar energiezuinige, mens- en milieu respecterende bouwmethodes. Een biobased gebouw bestaat doorgaans uit een draagconstructie van hout met wanden en daken die bestaan uit hout met

beeldkwaliteitspl an twello noord

natuurlijke isolatieplaten. Houtskeletbouw (HSB) is de traditioneel de meest toegepaste houtbouwmethode. De laatste jaren zijn massieve houtbouwmethoden zoals CLT of DLT sterk in opkomst. Andere methoden voor biobased bouwen zijn (prefab) HSB met stro of met kalkhennep. Hennep is multi-inzetbaar, met het materiaal kan het karakter van hout, beton, plastic, steen, isolatie en zelfs paneelwerk worden geïmiteerd. Van nature temperatuur- en vochtregulerend wat zorgt voor minder pieken en dalen in het binnenklimaat en dus een meer gelijkmatig comfortniveau.

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

85

Geen schadelijke stofdeeltjes in het interieur waar er steeds meer alarmerende berichten te lezen zijn over fijnstof uit minerale isolatieproducten of formaldehyde uit geperste houten meubels en interieurtextiel. Herbruikbaar, recyclebaar of zelfs composteerbaar. Mits de plek en hoeveelheid worden vastgelegd hebben de materialen in een biobased gebouw na sloop aanzienlijke restwaarde.

beeldkwaliteitspl an twello noord

a m b i t i e s, i n s p i r at i e , v e r d i e p i n g

86

Fotoverantwoording Onderstaand de verantwoording van de referentiebeelden per bladzijde. De afbeeldingen zijn genummerd respectievelijk van boven naar beneden en van links naar rechts. 13 1) Glenwild Plantation Managers House - pixabay.com 2) Parking & collective housing, Strasbourg (F), K&+ Architecture Globale www.behance.net 3) De Kleine Aarde, Boxtel, FAAM architects - www.architectenweb.nl 14 1) doelbeelden.nl 15 1) Landgoed Wickevoort, Haarlemmermeer - wickevoort.nl 16 1) Clock House Gardens, Welwyn, Stockwool - www.archdaily.com 2) Sportveld, Kilder, Loko architecten - loko-architecten.nl/sportveld-kilder/ 20 1) Gelders Genootschap 2) Gelders Genootschap 21 1) Schuurhuis, Paterswolde, Cor Kalfsbeek - www.corkalfsbeek.nl 2) Schuurwoning Wiarda, Leeuwarden, Architectuurstudio SKA www.studioska.nl 25 1) Type Rhaan, Innoblox - www.innoblox.nl 2) Woonhuis, Heerenveen, Jaap Hoekstra Willem Dijkstra Architecten - www. hoekstradijkstra.nl 3) www.doelbeelden.nl 26 1) Housing Development Rasu Namai, Vilnius , Paleko Arch Studija + PLAZMA www.archdaily.com 2) Vrijstaande eengezinswoning, Beervelde, Hulpia architecten - www.hulpia.be 3) Dubbele woning, Amsterdam, Building design Architectuur - www. buildingdesign.nl

beeldkwaliteitspl an twello noord

27 1) 2) Straatje in Twello - Gelders Genootschap 3) 28 1) Houten gevels woonhuis - doelbeelden.nl 2) 3) Nieuwbouw Heiveld, Huiswerk Architecten & Wauben Architects - www. heemwonen.nl/nl/over-ons/nieuwbouw-en-renovatieprojecten/2020/12/17/ nieuwbouw-heiveld/ 4) Sociale woningbouw, Asten, KDV Architectuur - kdvarchitectuur.nl/projecten/ woningbouw/ 5) 4 woningen, Bettinkdijk te Bathmen, Hardijk Bouw B.V. www.hardijkbouw.nl/ 6) Townhouses, Noorwegen - www.cgarchitect.com 7) Hamburg (D) - www.neubaukompass.de 8) Bakstenen huis, Kozlow (PL), Inostudio architecten - www.inostudio.pl 29 1) LK&Projekt Architects - www.lk-projekt.pl 2) Majchrzak pracownia Projektowa - www.dompp.pl 3) Woning, Zuidwolde, Buro De Stijll (Gerd Reitsema) - www.destijll.nl 4) Villa Hout Leeft, Hof van twente, Silverwonen Architecten - www.

silverwonen.nl 5) www.archilovers.com 30 1) Speehuis, Oisterwijk, SPEE Architecten - www.speearchitecten.nl 2) Villa Kerckebosch, Zeist, Station-D Architects - www.station-d.nl 3) Balwyn North , Matyas Architects - www.matyasarchitects.com.au 36 1) Fenwick, Melbourne - www.edition-office.com 37 1) Chalet Loolaan, Apeldoorn, I’M architecten - www.im-architecten.nl 2) De Flierkamp, Twello - Gelders Genootschap 41 1) Ravens Way Houses, London , Bell Phillips Architects - www.dezeen.com 2) Patiowoningen, Groningen, Onix NL - www.onix.nl 42 1) Bosrijk, Eindhoven, Happel Cornelisse Verhoeven Architecten - www.hcva.nl 2) Courtyard house on a river, Greenwater, Robert Hutchison Architecture www.robhutcharch.com/

87

47 1) Woningen in Schuytgraaf, SVP Architectuur en Stedenbouw - www. hegemanbouwgroep.nl/projecten/109/nieuwbouw-52-woningen-inschuytgraaf 2) Woning, Waalre, Joris Verhoeven Architectuur - www.jorisverhoeven.nl 3) Het Houten Huis, ORGA architect - www.orga-architect.nl 4) Vacation estate ‘between the pine trees’, Valle de Bravo, Taller Hector Barroso - www.designboom.com 5) Haus Strathmann, Münster, Andreas Heupel Architekten - www.heupelarchitekten.de/ 6) De Heerlijckheid, Nederweert, CroonenBuro5 - www.jjpo.nl/projecten/ de-heerlijckheid/ 7) Vrijstaande eengezinswoning, Beervelde, Hulpia architecten - www.hulpia.be 48 1) Type Grijze Wouw - www.bulko.nl 2) Villa Kerckebosch, Zeist, Engel Architecten - www.engelarchitecten.nl 3) Kerckebosch Zeist - Gelders Genootschap 4) Villa, Tielt - www.dumobil.be 5) Kerckebosch Zeist - Gelders Genootschap 50 1) Edgeland House, Bercy Chen Studio LP - www.bcarc.com 2) Dutch Mountain, natuurreservaat ‘t Gooi, Oomen ontwerpt - www. oomenontwerpt.nl 3) la piscina del roccolo, act_romegialli - www.actromegialli.it 4) geen info 5) atelier de jardim as, Santo Tirso, Carvalho Araújo’s Studio - www.divisare.com 6) Gorkahuis, Moskou, Snegiri Architects - www.snegiri.me 55 1) Landgoed Wickevoort, Haarlemmermeer - wickevoort.nl 2) Volmolenweg, Eerbeek, MTB Architecten - www.nikkels.nl 3) Het hof van zetten, Zetten, Wenink Holtkamp Architecten - www.

weninkholtkamp.nl 56 1) Minerve, Edegem, POLO Architects - polo-architects.be 2) Theresianenhof, Brugge, Architecten Groep III - www.groep3.be 3) Appartementengebouw, Warschau, Jems Architecten - www.monokolor.pl 4) De Enk, Eerbeek - www.roosdomtijhuis.nl

beeldkwaliteitspl an twello noord

57 1) Boerenerf Hoogenboom, Lemelerveld, The citadel company houtenhuisbouwen.com/schuurwoningen/wonen-boerenerf-hoogenboom/ 2) Eikenhouten veldschuur, Lopik, V&S Authentiek Bouwen - www. authentiekbouwen.nl 3) Wonen 55, Bekhuis & Kleinjan - www.bekhuis-kleinjan.nl 4) Schuurwoning type 3 - www.presolidhome.nl 58 1) Landelijke moderne villa, Bongers Architecten / Van der Padt & partners architecten - www.buitenhuisvillabouw.nl 2) Schuurwoning, Gaanderen - www.woonsubliem.nl 3) LA Architecten Ingenieurs - keetels.com/portfolio/moderne-boerderij 4) Moderne schuurwoning, Wolvega, Mestemaker Architecten - www. marchitecten.nl 59 1) www.sustainerhomes.nl 2) www.duurzaamgebouwd.nl 3) Duntisbourne house - www.onthemarket.com 4) www.behance.net/gallery/57368631/Scandinavian-house 5) www.homify.nl 63 1) Proveniershof Edam - VVV Edam Volendam 2) Hofje van Staats, Haarlem - pinterest 3) Bouwhuis De Nettelhorst, Laren - twickel.nl/home/landgoederen/landgoednettelhorst/ 64 1) Woonhuis Eschbeekweg, Enschede, Gebr. Meijerink B.V. snijdersfotografen - www.aannemer-meijerink.nl/2237/0/references/nieuwbouw/woonhuiseschbeekweg-het-vaneker-enschede 2) Moderne woning, Koppens Architecten - koppensarchitecten.nl/projecten/ moderne-woning/

88