2023 05 22 Verslag IBB 22 mei P&C en Wonen met presentaties

Verslag van de Informatieve Beeldvormende Bijeenkomst van de raad van Voorst

maandag 22 mei 2023

Dit verslag is vastgesteld in de raadsvergadering van 12 juni 2023.

Dini Vriezekolk-Groenewold raadsgriffier

Paula Jorritsma-Verkade burgemeester

________________________________________________________________________________________________________

Verslag van de Informatieve Beeldvormende Bijeenkomst van de raad van Voorst op maandag 22 mei 2023

1

Cluster Bestuur Datum bijeenkomst Agendapunt 1 Aanvang Einde Aanwezig: Namens de raad

22 mei 2023 P&C-cyclus 19.30 uur 20.25 uur

College Ambtenaar

Paula Jorritsma-Verkade, Rosmarijn Boender, Bert Visser, Peter Wormskamp Freek War, Michiel Brinkman, Lisette Wolbers, Talytha Schothuis, Teun Groothedde, Leonieke Beltman, Merel Lubberink, Ellis Brinkman, Hans van der Sleen Dini Vriezekolk-Groenewold Marieke Titsing geen

Voorzitter IBB-griffier Notuliste Pers a.

Beknopte weergave

Ingrid Aarnink-Westerbeek, Robert Bosch, Bjorn van Ekeren, Miriam JansenGreiving, Arjen Lagerweij (Gemeente Belangen), Arno Spekschoor, Theo Timmermans, Jan Wessels, Jürgen Wolff van Wülfing (CDA), Margret Suelmann, Emiel de Weerd (VVD-Liberaal 2000), Arend Jansen, Ton Janssen, Jan Mulder, Jan Osinga (VoortvArend Voorst), Bertine Grevinga, Joost van Hoof, Willeke Moleman, (PvdA-GroenLinks), Albert Groothedde, Arco Hak, William van Maanen, Dinant Pleiter (SGP).

Na de aftrap door wethouder Rosmarijn Boender verzorgen Freek War en Michiel Brinkman namens het college een presentatie over het thema ‘P&Ccyclus’ [zie bijlage]. Onderstaand de antwoorden op de gestelde vragen. Wat is het verschil tussen incidentele en structurele meevallers? Incidentele meevallers zijn eenmalig. Vindt de provincie wat van de 113% belastingcapaciteit? De provincie vindt er niet zoveel van. Het belangrijkst is dat je een structureel sluitende begroting hebt. Vindt de controle binnen of buiten de lijn plaats? Beide. Hoe gaat het proces van de rechtmatigheidstoetsing? De accountant geeft nog steeds een oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording. Het lijkt alsof er veel veranderd, maar dat valt mee. Op deze manier voert het college de discussie met de raad over de rechtmatigheid en niet de accountant. De accountant geeft nog steeds een oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording. Als er echt een onherstelbare fout geconstateerd wordt, wordt dit doorgegeven en meegenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hebben de gemeenschappelijke regelingen ook te maken met wijzigingen in de controle? Ja. Het energiecontract loopt af aan het eind van het jaar. Zijn er gesprekken om dit regionaal aan te besteden? Ja, de vorige aanbestedingen gebeurden ook regionaal. Als de begroting niet sluitend is voor 2026 en 2027, heb je dan een probleem bij de provincie? Niet persé.

Als 2024 structureel sluitend is of als 2024 niet sluitend is en de rest van de jaren wel, is het goed.

______________________________________________________________________________________________________

Verslag van de Informatieve Beeldvormende Bijeenkomst van de raad van Voorst op maandag 22 mei 2023

2

Wat is het basisjaar op basis waarvan de indexering wordt berekend? Dat is nog niet bekend. b.

Openstaande vragen

geen

c.

Vervolg

De jaarstukken, het voortgangsbericht en de prioriteitennota worden behandeld in de raadsvergadering van maandag 12 juni 2023. Het finale debat en de besluiten over de prioriteitennota is voorzien voor de raadsvergadering van 19 juni 2023.

______________________________________________________________________________________________________

Verslag van de Informatieve Beeldvormende Bijeenkomst van de raad van Voorst op maandag 22 mei 2023

3

Cluster Ruimte

a.

Datum bijeenkomst

22 mei 2023

Agendapunt 2

Wonen

Aanvang Einde Aanwezig:

20.35 uur 22.00 uur

Namens de raad

Ingrid Aarnink-Westerbeek, Robert Bosch, Bjorn van Ekeren, Miriam JansenGreiving, Arjen Lagerweij (Gemeente Belangen), Arno Spekschoor, Theo Timmermans, Jan Wessels, Jürgen Wolff van Wülfing (CDA), Margret Suelmann, Emiel de Weerd (VVD-Liberaal 2000), Arend Jansen, Ton Janssen, Jan Mulder, Jan Osinga, (VoortvArend Voorst), Bertine Grevinga, Joost van Hoof, Willeke Moleman, (PvdA-GroenLinks), Albert Groothedde, Arco Hak, William van Maanen, Dinant Pleiter (SGP).

College

Paula Jorritsma-Verkade, Rosmarijn Boender, Bert Visser, Peter Wormskamp

Ambtenaar

Kevin Stremmelaar, Geert Meijerink, Anouk ter Avest, Lisette Wolbers, Merel Lubberink, Leonieke Beltman, Teun Groothedde, Freek War

Adviseurs college

Matthijs Letteboer (Companen) Peter Jansen (IJsseldal Wonen)

Voorzitter

Hans van der Sleen

IBB-griffier

Dini Vriezekolk-Groenewold

Notuliste

Marieke Titsing

Beknopte weergave

Na de aftrap door wethouder Bert Visser presenteren Kevin Stremmelaar en Matthijs Letteboer namens het college over het thema ‘Wonen’ [zie bijlage]. Onderstaand de antwoorden op de gestelde vragen. Wat is de impact van het gegeven dat we niet volgens het beleid van minister De Jonge bouwen? De regionale woondeal is ondertekend. Men is op de vingers getikt om meer initiatief te tonen. Bij nieuwe plannen wordt er rekening gehouden met de cijfers. Vooral in de kernen is de vraag of met name sociale huur gerealiseerd kan worden en of dat wenselijk is. De verwachting is dat als de aantallen gerealiseerd worden, de gemeente niet direct op het matje hoeft te komen. Er zijn plannen voor Terwolde, achter de school. Zorgt dit niet voor problemen aangezien er op dit moment al ruimtegebrek is? Dit wordt intern afgestemd en is onderdeel van het hele proces. Hoe gaat het met het innemen van grondposities door de gemeente? Als de gelegenheid zich voordoet, wordt dit verkend. De woningmarkt tot 2030 is redelijk vastgezet. De behoefte na 2030 is nog niet aan de orde. Is het dan wel interessant om naar bijvoorbeeld 2040 te kijken? De woningmarkt van nu vraagt om acties in het hier en nu. Goede voorbereiding, procedures en planvorming nemen veel tijd in beslag. Natuurlijk moet je meebewegen met wat er nu speelt.

______________________________________________________________________________________________________

Verslag van de Informatieve Beeldvormende Bijeenkomst van de raad van Voorst op maandag 22 mei 2023

4

Is de mogelijkheid om inwoners voorrang te geven meegenomen? Dat komt nog in het rapport terug. Nu gaat het om de woningbehoefte. Kan iedereen zich inschrijven als woningzoekende? Er is een regionaal verdeelsysteem. Je kunt je altijd inschrijven, maar als je reageert, mag IJsseldal maximaal 50% toewijzen aan de eigen kern. Zijn de actief woningzoekenden in meerdere regio's woningzoekend? Ja, en dat mag ook. Je individuele slaagkans in Voorst is klein. De slaagkans van ouderen is doorgaans hoger omdat zij een langere inschrijfduur hebben. De gemiddelde zoektijd gaat van 13,2 naar 9,7 jaar. Is daar een verklaring voor? Het kan een eenmalige trendbreuk zijn. Maar het is zeker interessant om dit te bekijken. Het gaat om de zoektijd van degene die de woning krijgt. Ten aanzien van de mensen die vanuit Apeldoorn en Deventer komen: is er onderzocht of deze hun roots in de gemeente Voorst hebben? Het percentage is niet precies bekend, maar het is wel hoog. De terugkeerders worden wel steeds ouder. Betekent dit dat in 2045 heel veel woningen leeg komen te staan? Het vult zich wel. Maar als je de woningen te veel als woonzorgwoning creëert, kun je die maar voor een beperkte groep gebruiken. Hou hier rekening mee. Tot wanneer is de piek voor woningen voor statushouders? De piek rond statushouders is tot 2026 redelijk goed te voorspellen. Daarna is het koffiedik kijken.

Is het advies om bovenop de 900 woningen 124 extra woningen toe te voegen aan de woonvoorraad? Ja, dat is het advies. Kun je duiden wat bestaande bouw is? Wat hiermee bedoelt wordt, is dat door voor andere groepen te bouwen, er bestaande woningen vrij komen voor deze groepen. Hoe is het onderzoek tot stand gekomen? De adviezen zijn op basis van ervaring. Voor het cijfermatige onderzoek wordt bijvoorbeeld gekeken naar demografische ontwikkeling, verhuiswensen etc. Op basis hiervan worden doorrekenmodellen gebruikt. Er zijn geen enquêtes gehouden. b.

Openstaande vragen

--

c.

Vervolg

De raadsleden hebben kennis genomen van de informatie van het college. Wanneer de raadsleden of –fracties in de verstrekte informatie aanleiding zien bij te willen sturen of anderszins een mening willen geven, kan een verzoek daarvoor bij het presidium worden ingediend. Het presidium bepaalt vervolgens of en wanneer het onderwerp voor een debat in de raadsvergadering wordt geagendeerd.

______________________________________________________________________________________________________

Verslag van de Informatieve Beeldvormende Bijeenkomst van de raad van Voorst op maandag 22 mei 2023

5

IBB P&C-cyclus

Leeswijzerbijeenkomst Planning & Control documenten 22 mei 2023

programma/inhoud

1. 2. 3. 4. 5.

Planning & control-cyclus Jaarstukken 2022 Ontwikkeling jaarstukken / rechtmatigheid Voortgangsbericht 2023 en Prioriteitennota 2024 Ontwikkelingen gemeentefonds

1. P&C-cyclus

voorjaar:

▪ Jaarstukken (afgelopen jaar) ▪ Voortgangsbericht (lopende jaar) ▪ Prioriteitennota (komende jaar)

najaar:

▪ Bestuursrapportage (lopende jaar) ▪ Programmabegroting (komende jaar)

1. P&C-cyclus

Wettelijk kader P&C-documenten ▪ Gemeentewet: ▪ Artikelen 190 en 191: college biedt jaarlijks een begroting aan de raad aan en de raad stelt deze vast ▪ Artikelen 197 en 198: college legt verantwoording af d.m.v. jaarrekening en jaarverslag en de raad stelt deze vast ▪ Artikel 212: raad stelt verordening vast met uitgangspunten voor financieel beleid en beheer en voor inrichting financiële organisatie (Financiële verordening) ▪ Artikel 213: raad stelt verordening vast voor de controle op het financiële beheer en op de inrichting van de financiële organisatie (Controleverordening)

1. P&C-cyclus

Wettelijk kader P&C-documenten ▪ Besluit Begroting en verantwoording (BBV) ▪ Voorschriften voor opmaak begroting en jaarstukken

▪ Financiële verordening (art. 212 GW) o.a. ▪ Inrichting begroting (programma-indeling) ▪ Inrichting P&C-cyclus, tussentijdse rapportages ▪ Financieel beleid, nota’s m.b.t. activa, reserves en voorzieningen, grondbeleid

▪ Controleverordening (art. 213 GW) o.a. ▪ Opdrachtverlening en inrichting accountantscontrole

2. Jaarstukken 2022

Plaats in de P&C-cyclus: ▪ de jaarstukken staan aan het einde van de cyclus en is het laatste control-document ▪ de jaarstukken zijn de eindverantwoording van het college aan de raad

2. Jaarstukken 2022

Opbouw Jaarstukken: • Jaarverslag – programmaverantwoording (realisatie voorgenomen beleid) – paragrafen

• Jaarrekening – balans – overzicht van baten en lasten – SiSa-bijlage (specifieke uitkeringen)

2. Jaarstukken 2022

▪ Nog geen controleverklaring en accountantsrapport. Accountantscontrole in afrondende fase ▪ Langere doorlooptijd controle door specifieke controles binnen het sociaal domein, aantal te controleren specifieke uitkeringen (SiSa-bijlage) en capaciteitsprobleem accountant ▪ Planning oplevering controleverklaring en accountantsverslag half juni ▪ Aangepaste Jaarstukken met controleverklaring en rapport worden dan aan de gemeenteraad voorgelegd

2. Jaarstukken 2022

▪ ▪

Rekeningresultaat € 7.041.900 voordelig € 5.351.400 voordeliger dan begroot resultaat 2022 (€ 1.690.500 voordelig)

▪

Veel incidentele meevallers zoals ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

Daarnaast aan de lastenkant o.a.: ▪

▪

resultaat grondexploitatie (€ 1.254.300); opbrengst verkoop gemeente-eigendommen (€ 648.500); lagere lasten Jeugdzorg (€ 479.200); hogere algemene uitkering (inzet extra middelen in 2023) (1.040.600); lagere energielasten t.o.v. inschatting bij Berap 2022 (€ 682.000); provinciale subsidie energiecrisis (inzet in 2023) (€ 118.200) hogere lasten bijzondere bijstand (€ 351.900);

Vanaf pagina 147 van de Jaarstukken toelichting op het gerealiseerde resultaat

2. Jaarstukken 2022

▪ Resultaat is separaat op de balans opgenomen (€ 7.041.900) ▪ De raad wordt voorgesteld om een bestemming aan het resultaat te geven: ▪ ontvangen rijksmiddelen voor energietoeslag (€ 388.300) ▪ ontvangen rijksmiddelen voor invoering omgevingswet (€ 332.400) en Wkb (€ 54.500) ▪ provinciale subsidie energiecrisis (€ 118.200) ▪ gedeelte resultaat De Schaker voor cofinanciering Fliertdal (€ 94.000) ▪ merendeel resultaat naar algemene reserve (€ 6.054.500)

2. Jaarstukken 2022

Financiële kengetallen: Kengetal 1. Schuldquote 2. Schuldquote gecorr. 3. Solvabiliteitsratio 4. Grondexploitatie 5. Structurele expl.ruimte 6. Belastingcapaciteit

Kwal i fi c ati e prov i nc i e A B C <90% 90% - 130% >130% <90% 90% - 130% >130% >50% 20% - 50% <20% <20% 20% - 35% >35% >0% >0% <0% <95% 95% - 105% >105%

2019 61% 59% 21% 6% -5,51% 103%

Sc ore V oors t 2020 2021 61% 64% 60% 63% 19% 21% 0,47% -4,30% -3,23% 0,00% 102% 103%

2022 61% 60% 26% 9,71% 4,90% 113%

Catego rie A is het minst risico vo l, catego rie C het meest risico vo l

Toelichting t.o.v. jaarrekening 2021: ▪ (gecorr.) schuldquote licht gedaald; totale (kort en lang) schuld is gedaald, baten op zelfde niveau ▪ solvabiliteitsratio gestegen: toename eigen vermogen, maar ook toename balanstotaal ▪ grondexploitatie gestegen door opening nieuw grondcomplex Nieuw Basselt en Fliertlanden ▪ structurele exploitatieruimte: positief jaarrekeningresultaat 2022, maar sprake van incidentele baten. Structurele lasten worden gedekt door structurele baten ▪ belastingcapaciteit in 2022 13% boven landelijk gemiddelde (100%). Stijging OZB ▪ vergelijking met andere gemeenten, landelijk of gemeentegrootte via databank rijksoverheid op findo.nl

3. Ontwikkeling jaarstukken

▪

Commissie Depla (2014) adviesrapport vernieuwing begroting en verantwoording van gemeenten ▪ ▪

▪

Accountantscontrole beperken tot de getrouwe beeld verklaring jaarrekening en verklaring college. Het college is verantwoordelijk voor de rechtmatigheid en neemt een verklaring op in de jaarrekening.

Wetswijziging gemeentewet 1 januari 2023. ▪ ▪

Herverdelen thema’s rechtmatigheid en getrouwheid (art. 213 Gw). Aanpassen controleverslag t.b.v. rechtmatigheidsverantwoording college en paragraaf bedrijfsvoering jaarrekening.

3. Ontwikkeling jaarstukken

▪

Situatie nu ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

Normenkader wordt vastgesteld (Raad) Accountant toetst aan normenkader Accountant rapporteert over getrouwe beeld en rechtmatigheid Rechtmatigheidsfouten en onzekerheden zijn bepalend voor controleverklaring Raad spreekt met accountant over bevindingen rechtmatigheid

Situatie 2023 ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Normenkader wordt vastgesteld (Raad) College B&W toetst aan normenkader College B&W rapporteert over rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden Accountant betrekt rechtmatigheidsverantwoording in oordeel getrouwheid Raad spreekt met College B&W over bevindingen rechtmatigheid

3. Ontwikkeling jaarstukken

▪ ▪

Rechtmatigheid: een (voorgenomen) handelwijze is in overeenstemming met de geldende regels en besluiten. Rechtmatigheidsverantwoording: verantwoording dat baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. ▪

De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de (gevolgen van) financiële beheershandelingen.

Besluiten

Risico’s

Financiële beheershandelingen

Rechtmatigheidsverantwoording

3. Ontwikkeling jaarstukken

▪

Verantwoording ▪ ▪ ▪ ▪

▪

Afwijkingen Fouten Onduidelijkheden Begrotingsonrechtmatigheden

Criteria rechtmatigheid ▪ ▪ ▪

Begrotingscriterium Voorwaardencriterium Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium

▪ Goedkeurings- en rapportagetoleranties ▪ ▪

3% van de begrotingsomzet Fouten binnen de marges?

3. Ontwikkeling jaarstukken

▪

Raadsvoorstellen 2023 m.b.t. de wetswijziging:

▪

De financiële verordening 2023 ▪ ▪ ▪

▪

De controleverordening 2023 ▪ ▪

▪

Toevoegen definities rechtmatigheid en criteria Tekstuele en numerieke aanpassingen Formeel verwijderen perspectiefnota

Regelen verantwoordelijkheden en rollen Tekstuele en numerieke aanpassingen

Het controleprotocol en normenkader 2023 ▪ ▪

Opnieuw vaststellen goedkeurings- en rapportagegrens Opnieuw vaststellen normenkader

4. Voortgangsbericht 2023

Plaats in de P&C-cyclus:

▪ het Voortgangsbericht is het eerste bijsturings- en control-document in de cyclus ▪ het Voortgangsbericht zorgt in de eerste helft van het jaar voor tussentijdse informatie aan de raad over de actuele ontwikkelingen binnen het lopende begrotingsjaar en de structurele ontwikkelingen, blijkend uit de jaarrekening van het jaar daarvoor

4. Voortgangsbericht 2023

Belangrijkste ontwikkelingen: ▪

▪ ▪ ▪ ▪

▪

Energietoeslag 2023. Compensatie Rijk (algemene uitkering) op basis van 120% sociaal minimum. Voorst 125% en € 500 tussen 125 en 130%. Bijdrage Voorst ca € 300.000 Verwerking nieuwe CAO gemeentepersoneel (-/- € 1.035.200) Verlaging energiekosten t.o.v. inschatting bij Berap 2022 (€ 2.620.800) ICT databeveiliging. Upgrade licenties en 24/7 monitoring (-/- € 195.000) Verwerking specifieke uitkeringen van het Rijk voor o.a. onderwijs, sport, gezondheid. Budgetneutraal. Lasten (met dekking algemene reserve): ▪ ▪

Implementatie nieuwe systemen verdere uitrol en ontwikkeling (€ 170.000) Uitvoeringsprogramma Integraal Huisvestingsplan onderwijs (€ 50.000)

4. Prioriteitennota 2024

Plaats in de P&C-cyclus: ▪ in de nieuwe jaarlijkse cyclus is de Prioriteitennota het 1e document ▪ de Prioriteitennota is het kaderstellende document op het gebied van beleid en financiën ▪ de raad bepaalt bij de vaststelling de uitgangspunten voor de nieuwe meerjarenbegroting en de beleidsprioriteiten voor de komende vier jaar

4. Prioriteitennota 2024

Verdere uitvoering coalitieakkoord. Belangrijkste ontwikkelingen: ▪

Voorbereidingsbudgetten voor diverse beleidsterreinen o.a.: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

▪

Stationsgebieden i.k.v. woondeal Twello en Klarenbeek Toekomstbestendige ontwikkeling bedrijventerreinen Nijverheid en ‘t Belt Locatiestudie nieuw bedrijventerrein obv Regionaal Programma Werklocaties Onderwijshuisvesting (IHP) Energie positief zwembad Binnensportaccommodatie

Formatieve ontwikkelingen recreatie & toerisme, economie, gebouwenmanagement en informatievoorziening Invoering digitaal inwonerpanel voor vergroting inwonerbetrokkenheid (één van de uitgangspunten Communicatievisie)

4. FMP 2023-2026

Financieel Meerjarenperspectief: Omschrijving FMP 2023-2026 volgens Meerjarenprogrammabegroting 2023 (incl. septembercirculaire 2022)

2023

2024

2025

2026

-1.410.148

2.619.530

3.065.008

1.156.934

60.934

Effecten Voortgangsbericht 2023

1.916.395

-622.445

-440.925

-1.213.405

-1.213.405

-653.550

-638.700

-598.695

-598.690

1.343.535

1.985.383

-655.166

-1.751.161

Nieuw beleid Prioriteitennota 2024 FMP 2023-2027 na Voortgangsbericht 2023 en Prioriteitennota 2024

506.247

2027

5. Algemene uitkering

▪ Algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt via diverse maatstaven verdeeld over de gemeenten ▪ Gemeenten worden via circulaires geïnformeerd over ontwikkelingen: in mei, september en de laatste jaren ook in december ▪ Ontwikkeling van de omvang van het gemeentefonds (accres) is (nog) gekoppeld aan rijksuitgaven (trap op-trap af)

5. Algemene uitkering

5. Algemene uitkering

Ontwikkelingen volgens Voorjaarsnota 2023 Rijk: ▪

▪

▪ ▪

Vanaf 2027 stapt het kabinet af van de normeringssystematiek “trap op trap af”, waarbij de omvang van het gemeentefonds meebeweegt met de uitgaven van het rijk Vanaf 2027 indexatie op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Daardoor een koppeling met brede uitgavenontwikkeling van medeoverheden Gemeenten worden jaarlijks bij de Voorjaarsnota van het rijk en de meicirculaire over de hoogte van de indexatie geïnformeerd. In samenspraak met de VNG worden mogelijkheden verkend voor verruiming van belastinggebied voor gemeenten

5. Algemene uitkering

Maar, volgens de Voorjaarsnota 2023 ook: ▪ Vorig jaar had kabinet besloten om voor 2026 eenmalig € 1 miljard toe te voegen aan het gemeentefonds. Vanaf 2027 wordt dit structureel ▪ De opschalingskorting blijft in stand ▪ In 2027 komt pas extra geld, terugval van middelen in 2026 circa € 2 miljard (ten opzichte van 2025) ▪ Nieuwe financieringssystematiek moet nader worden uitgewerkt ▪ Uitwerking in meicirculaire 2023 (info via raadsmededeling)

(technische)

Vragen?

IBB Wonen 22 mei 2023

(algemeen en actualisatie gemeentelijk woningmarktonderzoek)

- Geert Meijerink (senior planontwikkelaar) - Kevin Stremmelaar (beleidsmedewerker wonen & volkshuisvesting) - Mattijs Letteboer (Companen)

Programma voor vanavond ▪ Algemeen (Kevin Stremmelaar) ▪ beeldvorming speelveld op het gebied van wonen en volkshuisvesting (beleidskaders, betrokken partijen etc.); ▪ woningbouw in de afgelopen jaren en in de planvorming.

▪ Actualisatie woningmarktonderzoek (Mattijs Letteboer) ▪ welke trends zien we op het gebied van wonen?; ▪ belangrijkste bevindingen, knelpunten en conclusies.

▪ Vervolg (Kevin Stremmelaar)

Het (complexe) speelveld ▪ Actoren: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

overheid (Rijk, provincie en gemeente); de kernen, dorpsbelangenverenigingen; woningcorporatie(s); marktpartijen; particulieren.

▪ Overige (ruimtelijke) aspecten ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

landschap en natuur; milieu (stikstof); (hypotheek)rente, vertrouwen economie; draagvlak samenleving; oplopende (bouw)kosten en betaalbaarheid woningen.

Kortom: complex speelveld met veel actoren en belangen, waarbij (helaas) niet alles te sturen en te verenigen is. Vraagt om zorgvuldige afweging van belangen. Langdurige trajecten.

De relevante (beleids)kaders

Ambitie en doelstelling gemeente Voorst (1) ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

opgave van ca. 900 woningen tot en met 2030; het woningmarktonderzoek is het vertrekpunt bij nieuw te ontwikkelen plannen; in de woningbouwprogrammering is ruimte om te bouwen in alle dorpen; nieuwbouw naar behoefte door een kwalitatieve benadering; we kijken samen met de dorpen naar de specifieke behoefte in een kern.

Ambitie en doelstelling gemeente Voorst (2) ▪ ▪

▪ ▪

onderdeel van de regio, verschillende woonmilieus vullen elkaar aan; primaire rol: bedienen van de vraag van (terugkerende) gezinnen met aandacht voor demografische verschuivingen en andere doelgroepen; starters: deel trekt weg, voor de blijvers leveren we maatwerk; waar mogelijk faciliteren van kleinschalige initiatieven en experimenteren met nieuwe woonvormen (friendswoning, ‘blokje om’, CPO, geclusterde woonvormen).

Betaalbaarheid en beschikbaarheid ▪ Betaalbaarheid en beschikbaarheid staan onder (toenemende) druk: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

enorme stijging woningprijzen, Voorst is (van oudsher) duur prijs → product of product → prijs starterslening; zelfbewoningsplicht/anti-speculatiebeding collectie Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) friendswonen

▪ In de woningbouwprogrammering is ruimte om te bouwen in alle dorpen met als doel geschikt woningaanbod voor verschillende doelgroepen.

Nieuwbouw in de gemeente Voorst Nieuwbouw periode 2018 t/m 2022: 504

Sociale huurwoningen

▪ Aantal gerealiseerde sociale huurwoningen periode 2018 t/m 2022 (98 woningen)

▪ Teuge: 13 ▪ Nijbroek: 4 ▪ Twello: De Schaker (50), 4x ‘blokje om’ en 10x rugaan-rug woningen ▪ Terwolde: 5 ▪ Klarenbeek: 12

▪ Toekomstige toevoeging sociale huurwoningen ▪ Twello: 16x Julianastraat, 56x in Twello-Noord, 14x Duistervoordseweg en ca. 28x herontwikkeling Veluws College, brandweer en gemeentewerf; ▪ Voorst: herstructurering Winkler Prins omgeving (ca. 24 sociale huurwoningen); ▪ Terwolde: verkennen mogelijkheden woningbouw Ieuwland (max 7x); ▪ Wilp: 5x

Actualisatie gemeentelijk woningmarktonderzoek ▪ ▪ ▪

▪

huidige woningmarktonderzoek dateert uit 2019, 1x per 4 jaar actualiseren; gezamenlijk onderzoek van IJsseldal Wonen en de gemeente Voorst; doel: een actueel beeld verkrijgen van de trends op de woningmarkt en de verwachtingen voor de toekomstige woonvraag, zowel voor wat betreft de koop- als huursector. onderzoek uitgevoerd door adviesbureau Companen

Vervolgproces ▪ ▪

▪ ▪

vanavond: IBB over wonen algemeen en de actualisatie van het gemeentelijk woningmarktonderzoek; 2e en 3e kwartaal 2023: presentatie van het woningmarktonderzoek aan belanghebbenden (dag van het wonen) en de raad wordt over het onderzoek geïnformeerd via een raadsmededeling; vanaf 2e kwartaal 2024: herijking/ actualisatie van de Woonvisie. Woningmarktonderzoek als belangrijke input hiervoor; én verder met de planvorming én uitvoering van de verschillende woningbouwplannen in de gemeente.

Woningmarktonderzoek Gemeente Voorst en IJsseldal Wonen Resultaten op hoofdlijnen Raadsbijeenkomst (IBB) 22 mei 2023

Onderwerpen vanavond • • • • •

Huidige situatie bevolking, huishoudens en woningvoorraad Trends: voorraad en woningmarkt Trends: bevolking en verhuisstromen Doorkijk naar 2040 Opgaven woningbouw en huisvesting

Bevolkingsopbouw en huishoudenssamenstelling 100% 8% 90%

9%

80% 13% 70% 60%

6% 5%

6%

6%

Ouder stel 75+ jaar

8%

7%

Oudere alleenstaand 75+ jaar

9%

8%

Ouder stel 65-74 jaar

6% 6%

6%

Oudere alleenstaand 65-74 jaar

7%

Gezin

26%

50%

25% Stel 55-64 jaar

30% 40% 7% 30% 9% 20% 10%

Eenoudergezin

5% 4% 5% 3%

0% Voorst

6% 4% 8% 4% 6% 4%

6% 6% 4% 9% 4% 7% 5%

Gelderland Nederland

Alleenstaand 55-64 jaar Stel 35-54 jaar Alleenstaand 35-54 jaar Stel 25-34 jaar Alleenstaand 25-34 jaar Jongeren 1-2 phh tot 25 jaar

Samenstelling woningvoorraad 2022 WOZ-waarde 2022 koopwoningen (% binnen koopsegment)

Koop (67%)

10%

22%

28%

3%

Huur particulier (10%)

Rij-/hoekwoning (16%)

5%

8%

2-1 kap (35%)

3%

12%

15%

3% 10%

19%

Vrijstaand (44%)

Huur corporatie (23%)

4% 12%

14% 7% Appartement (4%)

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% Rij-/hoekwoning Appartement

2-1 kap onbekend

Vrijstaand

0%

10%

20%

30%

40%

Koop tot 225

Koop 225 - 275

Koop 275 - 355

Koop 355 - 450

Koop 450 - 600

Koop 600+

50%

Ontwikkelingen woningmarkt 160

€ 550.000

Opgeleverde nieuwbouw

145

140

€ 450.000

120

106

103

100

95

93

€ 380.000

€ 400.000

74

80 60

€ 514.000

€ 500.000

€ 350.000 € 300.000

47 36

40

€ 250.000

16

20

€ 200.000

0

€ 150.000 2012

2013

2014

2015

Koop

Huur corporatie

2016

2017

2018

Huur particulier

2019

2020

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Onbekend

Gemeente Voorst 100%

Sociale huursector

2019-1

2019-2

2020-1

2020-2

2021-1

2021-2

2022-1

Aantal verhuringen

61 28% 1.407 9,1 68 16%

56 23% 1.618 9,4 75 12%

58 20% 1.713 10,8 64 19%

94 17% 2.738 13,4 103 21%

87 18% 2.498 12,4 106 38%

51 17% 3.277 13,2 176 27%

58 14% 3.103 9,7 139 12%

Slagings% woningzoekenden uit Voorst Aantal actief woningzoekenden Gemiddelde zoektijd (in maanden) Gemiddeld aantal reacties Verhuurd aan bijzondere doelgroepen

Gelderland 12%

8%

Nederland 17%

80% 25%

35% 57%

60% 40% 20%

€400-500d. 50%

49% 31%

0% 2020

> €500d.

8% 0% 2021 2022 (tot 01-07)

€300-400d. €200-300d. < €200d.

De groei van Voorst in de laatste jaren •

400 300

• •

200 100

•

0 -100 -200 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Bevolkingsontwikkeling

Geboortesaldo

Binnenlands migratiesaldo

Buitenlands migratiesaldo

Geboortegraad neemt af, sterftegraad neemt toe Voorst groeit door vestigingsoverschot Vertrek: veel kleine en jonge huishoudens Vestiging: veel gezinnen en stellen

Perspectieven van groepen op de woningmarkt Profiel nieuwe bewoners (+ perspectief lokale woningzoekenden)

Thuiswonende jongeren per leeftijdsgroep 100%

1.200

90%

982

1.000

80%

35%

36%

31%

Doorstromer (uit eigen gemeente)

70% 800

60% 50%

600

Doorstromer (van buiten de gemeente) 34%

37%

41%

40% 400

314

Starter (van buiten de gemeente)

30% 20%

200

84

10%

13%

12%

13%

18%

15%

14%

2010-2013

2014-2017

2018-2021

Starter (uit eigen gemeente)

0%

0 20 tot 25 jaar 2016

2017

25 tot 30 jaar 2018

2019

2020

30 tot 35 jaar 2021

2022

• • • •

Lokale woningzoekenden komen steeds minder aan bod Vestigers vooral doorstromers Vestigende gezinnen en stellen vaker in duurdere woningen Aantal ouderen in (grote) woningen neemt toe

Huishoudensontwikkeling richting 2040 Jongeren 1-2p. < 25 jr

-63

Alleenstaand 25 - 64 jr

+106

Stel 25 - 64 jr

-292

Gezin

+ 168

Eenoudergezin

+147

Ouder stel 65+ jr

+456

Ouder alleenstaande 65+ jr

+750

Overige huishoudens

-2 0

• • • •

Vergrijzing in Voorst neemt verder toe Bijna de helft van de huishoudens 65+ in 2040 Dubbele vergrijzing: aantal 80-plussers stijgt hard Mantelzorgers?

• • •

1000 2022 2040

2000

3000

Huishoudensgroei tot 2040 (trend): + 1.270 Vooral door vergrijzing (!): + 1.205 Groei is exclusief boventrendmatige behoefte

4000

Boventrendmatige (lokale) behoefte tot 2030/ 2033 • • • •

Thuiswonende jongeren op latere leeftijd (inhaalbehoefte)  + 54 woningen (koop en sociale huur) Boventrendmatige piek statushouders komende paar jaar (deel permanente huisvesting)  + 34 woningen (sociale huur) Permanente huisvesting Oekraïense gezinnen  + 6 woningen (m.n. sociale huur) Huisvesting groeiende groep Arbeidsmigranten (long stay/ semi-permanent)  + 30 woningen (vooral sociale huur, ook koop / particuliere huur)

 + 124 extra woningen nodig (bestaande bouw prima mogelijk)

Woningbehoefte richting 2033 / 2040 • • • •

Groei èn kwalitatieve mismatches in Voorst Grote behoefte aan levensloopgeschikte woningen (ouderen op late leeftijd, niet altijd meer in vertrouwde woning) (Structurele) tekorten aan betaalbare voorraad  ontbrekende segmenten Focus op vastlopende sociaal huursector (te weinig aanbod, weinig uitstroom, groeiende vraag)

Accenten (nog in te vullen woningbouwprogramma (advies o.b.v. mismatches):  Huurappartementen (sociaal en middenhuur): accent op levensloopgeschikt  Geclusterd wonen in dorpen: Twello schaalsprong, kleinere dorpen in brede mix  Koopappartementen: instapsegment en luxe appartementen  Betaalbare starterswoningen (GGB) in koopsector (1- 3 personen)  Transformatie-opgave in huidige voorraad (en anders inzetten)