2022 04 22 Definitief eindverslag informateur

Eindverslag informateur gemeente Voorst CORRECTIE EXEMPLAAR 22 april 2022 Opdracht Op 14,15 en16 maart 2022 vonden in de gemeente Voorst verkiezingen plaats. Op 31 maart heb ik de opdracht aanvaard om als informateur de mogelijkheden te verkennen van een nieuw college. Het verzoek daartoe is gedaan door Arjen Lagerweij, lijsttrekker van Gemeente Belangen, de grootste fractie van de gemeenteraad. In het duidingsdebat op 21 maart vond de raad dat een voor de hand liggende keuze. De opdracht voor de informateur luidde: Onderzoek de mogelijkheden voor een nieuw college aan de hand van onder andere deze vragen: Welke politieke keuzes liggen voor? Wat zijn de wensen van de raadsfracties? Waar zijn de partijen het over eens en waarover niet? Wat zijn politiek gevoelige onderwerpen? Welke partijen willen met elkaar samenwerken, welke niet? Worden partijen uitgesloten? Wat zijn kansrijke college varianten?

Verkiezingsuitslag: ingrijpende verschuivingen In de gemeente Voorst stemde 59,8 % van de stemgerechtigden. Gemeente Belangen blijft met vijf zetels de grootste partij in de gemeenteraad. Toch is sprake van een trendbreuk: een verlies van vier zetels nadat deze fractie in voorgaande verkiezingen opvolgende zetelwinsten boekte. Nieuwe fractie Voortvarend Voorst verwierf drie zetels en is daarmee de grote winnaar. Ook PvdA-GroenLinks en CDA boekten winst, ieder met één zetel. VVD-Liberaal2000 verloor een zetel. D66 behield haar ene zetel. De SGP verwierf een zetel. Op 30 maart werd de nieuwe raad geïnstalleerd met meer relatief jonge mensen die voor het eerst deel uitmaken van het gemeentebestuur. Op 31 maart is van acht raadsleden afscheid genomen. Met hen verdwijnt een stuk politieke en bestuurlijke ervaring uit de raad.

Bouwen aan vertrouwen In de eerste gespreksronde blikten álle fracties terug op de verkiezingen en de aanloop ernaartoe. Partijen profileren zich in hun campagnes gebruikelijk op het verschil dat zij willen maken met hun concurrenten. Onderlinge overeenkomsten blijven nu eenmaal onderbelicht. Meerdere fracties onderkennen, dat er in de gemeente Voorst sprake was van een felle campagne. Er ontstond publieke commotie rond de woningbouwplannen in Twello-Noord én het voornemen van Gemeente Belangen om de Rondweg door te zetten was een ander gevoelig thema. Debatten werden op scherpe toon gevoerd en het onderlinge contact tussen fracties verliep soms onvriendelijk. In de publiciteit is regelmatig op de man gespeeld en niet op de bal. Er ontstond het beeld van een afrekening met de machtspositie van Gemeente Belangen. Lokale media versterkten dat effect. Op weg naar de formatie is het raadzaam dat de lijsttrekkers nog eens gezamenlijk terugkijken. Terugkijken, om lessen voor de toekomst te formuleren en om verstoorde persoonlijke verhoudingen te normaliseren. De gang van zaken stelde ook het vertrouwen van de samenleving in haar lokale bestuur op de proef. Hoewel álle fracties collegiaal bestuur hoog in hun vaandel voeren, wordt achteraf erkend dat de campagne-stijl van 2022 daar niet goed bij past.

Bouwen aan Goed Bestuur En hoe ga je daarna samen sterker verder? Want dát is waar de Voorster samenleving op mag rekenen: een integere, betrouwbare en effectieve overheid. Het gaat niet om politiek maar over wat de samenleving nodig heeft. Goede samenwerking met alle partijen in de raad en tussen raad en college is in het belang van de bestuurbaarheid van de gemeente Voorst. Goed besturen doe je als team vóór en mét de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Op basis van mijn bevindingen adviseer ik om gezamenlijk het bestuurlijke kompas bij te stellen.

1

Daarmee doel ik op het handelen binnen de gemeenteraad, het college van B&W, de driehoek (burgemeester, griffier en gemeentesecretaris) en de onderlinge samenwerking. 1. Maak aanvullende afspraken over de betrokkenheid en invloed van de samenleving op beleidsplannen en op de besluitvorming. Het gaat dan om een effectievere invulling van participatie, burgerinitiatief en rondetafelgesprekken. Denk ook aan manieren om geregeld actief als gemeenteraad dorpskernen, maatschappelijke organisaties en bedrijven op te zoeken. 2. Maak afspraken over de wijze van besluitvorming in raad en college van B&W en zorg dat die -meer dan voorheen- recht doen aan de dualistische principes. 3. Maak afspraken over de onderlinge samenwerking tussen oppositie en coalitie. Ik registreerde de behoefte om -met respect voor verschillende zienswijzen- zowel op inhoud als op samenspel elkaars kracht béter te gaan benutten. Met regelmaat sámen in dezelfde spiegel kijken kan het zelfcorrigerend vermogen versterken. Een jaarlijks terugkerende bijeenkomst waarin gemaakte afspraken worden geëvalueerd blijkt in de praktijk een goed hulpmiddel te zijn.

Actuele opgaven voor Voorst Alle fracties heb ik gevraagd naar hun opgaven voor de komende periode. Deze opgaven zijn niet diepgaand verkend, maar kort nagelopen. In de formatiefase zal ongetwijfeld verdieping plaatsvinden. Ik vat hier de vijf belangrijkste opgaven samen die alle fracties noemen. • Wonen en woningbouw De Woonvisie en de Ruimtelijke Toekomstvisie van de Gemeente Voorst blijven de belangrijke beleidskaders. De uitdaging is om in Twello, in alle andere kernen en in het buitengebied een evenwichtige verdeling tussen gevarieerde typen woningen te realiseren; vraag gestuurd, duurzaam, levensfasebestendig en betaalbaar. Hoeveel ruimte is daartoe eigenlijk beschikbaar? Hoe kunnen oude industrieterreinen wellicht uitkomst bieden? • Verkeersveiligheid en mobiliteit In Twello, andere kernen en in het buitengebied moeten knelpunten worden opgelost in de verkeersafwikkeling en in de verkeersveiligheid. In de voorbije collegeperiodes bleef het doortrekken van de Rondweg een cruciale oplossingsrichting. Die vanzelfsprekendheid is nu verdwenen. Nu ligt de opgave voor om het totale gemeentelijk beleid ten aanzien verkeersveiligheid en mobiliteit te herzien. • Klimaat en energie In regionaal verband moet de Voorster Energie Strategie gerealiseerd worden. Er zijn veel compromissen nodig.

Ook al is de meerderheid het over het belang van een transitie eens; er heerst verdeeldheid over de uitwerking van de doelen. Een andere opgave is het vinden van een balans tussen vitale landbouw, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Hoe steunt de gemeente de boer als beheerder van ons prachtige landschap? • Preventie, zorg en welzijn Preventie is essentieel om problemen in woon-, werk en leefomgeving vóór te blijven. De zorgkosten voor jong tot oud- stijgen snel. Door laatsignalering is steeds vaker zwaardere en kostbare geïndiceerde zorg nodig. Het loont om een preventiebeleid te ontwikkelen dat de samenleving plezieriger, gezonder en veiliger maakt. • Solide financiën De stijgende zorgkosten zijn zwaar gaan drukken op de gemeentebegroting. Daarnaast lijkt de landelijke herverdeling van het Gemeentefonds voor Voorst een ongunstig effect te krijgen. Enkele fracties pleiten voor een sobere overheid. Er zullen in de komende periode expliciete keuzes moeten worden gemaakt. Niet alle wensen en idealen zullen betaalbaar zijn.

Advies coalitievarianten Stuk voor stuk verklaarden de fracties vooraf dat zij inhoudelijk of persoonlijk geen blokkades hadden. Ik rekende het tot mijn opdracht om te zoeken naar een stabiele en collegiale coalitie die kan rekenen op een werkbare en bestendige meerderheid in de gemeenteraad. Dat betekent dat ik zocht naar een meerderheid van minimaal 10 van de 19 zetels. Dan zijn er verschillende varianten denkbaar. Gezien de uitkomst van de verkiezingen lijkt mij een brede coalitie het meest voor de hand te liggen. Een coalitie waarin op programmatisch vlak lokaal links en rechts vertegenwoordigd zijn zorgt voor balans. Een theoretische mogelijkheid was dat de fractie Gemeente Belangen met VVD-Liberaal2000, D66 en/of SGP een coalitie zou vormen. Zo’n combinatie wijkt zeer af van de verkiezingsuitslag. Gemeente Belangen hield zich bewust in en zocht weinig toenadering naar andere partners.

2

Op hun beurt toonden andere fracties weinig animo voor samenwerking met de grootste partij. Tijdens mijn gesprekken bleek dat CDA, PvdA-GroenLinks, VVD-Liberaal2000 en Voortvarend Voorst er graag samen de schouders onder willen zetten. Er is sprake van onderlinge chemie en constructieve energie. Over contraire programmapunten in de onderhandelingen is men vooralsnog optimistisch. Er wordt onderkend dat een totaal vernieuwd college nog heel wat uit te vinden en te leren heeft. Ook in de raadsfracties zijn mensen die zich het bestuurlijk-politieke handwerk nog eigen moeten maken. Daar zit tegelijk ook een aantrekkelijke kant aan. Als vanzelfsprekendheid en routine wegvallen ontstaat meer ruimte voor nieuwe vragen en oplossingen. Een belangrijke gemeenschappelijke drijfveer is de wil om serieus werk te maken van effectievere participatievormen en versterking van collegiaal duaal bestuur. CDA, PvdA-GroenLinks, VVD-Liberaal2000 en Voortvarend Voorst geven nadrukkelijk voorkeur aan drie fulltime wethouders. De eerste drie fracties hebben daarvoor drie kandidaten in het vizier. Voortvarend Voorst stemt daar mee in. Ik concludeer dat deze combinatie het meest kansrijk is. Met 12 van 19 beschikbare raadszetels ontstaat daarmee een werkbare en bestendige meerderheid met een balans tussen rechts en links.

Aandachtspunten bij het vervolgproces van coalitievorming De meeste fracties hebben hier op voorhand nog niet diepgaand over nagedacht. In het begin van de formatie moeten de onderstaande punten nadrukkelijk op tafel komen. • Transparantie en openheid in en voorafgaand aan het formatieproces Ik raad aan om de weg waarlangs de formatie loopt vooraf kenbaar te maken aan de gemeenteraad en de samenleving. Daarnaast adviseer ik om tijdens het proces regelmatig en transparant te rapporteren over de voortgang. Aarzel niet om tijdens de formatie raad en samenleving te raadplegen. Samen weet je meer dan alleen en het komt het gezamenlijke draagvlak ten goede. • Zorgvuldigheid en tempo We zijn gebaat bij zorgvuldigheid maar tempo is ook belangrijk. Het is in meerdere opzichten ongewenst om onnodig lang in een demissionaire status te besturen. De samenleving rekent erop dat de verkiezingsuitslag zich binnen afzienbare termijn vertaalt in een nieuw college. • De aanvliegroute van formatie en teamvorming In de gesprekken met beoogde coalitiepartners bespeurde ik dat zij op korte termijn aan de slag willen met de formatie. Zij hebben beoogde onderhandelaars en beoogde wethouders beschikbaar. Voor die laatste categorie is sowieso een integriteitstoets aan de orde. Het is belangrijk om vooraf een besluit te nemen over de volgorde van werken.

Eerst een collegiaal team smeden van mensen met een goede chemie die elkaar wat gunnen en elkaar ondersteunen in de gezamenlijke opgave? Pas daarna afspraken maken over de inhoud van het collegeprogramma? Of wil de meerderheid in de omgekeerde volgorde werken? Spreek het door en spreek het af. Spreek ook af wie leidinggeeft aan het formatieproces en formuleer de opdracht aan de formateur helder. • Type coalitieakkoord In de gesprekken bespeurde ik tot nu toe geen enthousiasme voor een raadsakkoord. De meerderheid geeft de voorkeur aan een coalitieakkoord op hoofdlijnen. De raad krijgt bij dit type akkoord de ruimte om mede invulling te geven aan de uitvoering, inclusief de financiële middelen. Die vorm vereist discipline. In zo’n globaal akkoord is het extra belangrijk om de doelen SMART te formuleren. • Goed Bestuur Er wordt verschillend gedacht over de manieren waarop in Voorst dualisme en participatie worden vormgegeven. Er is evenmin eenduidigheid over verbeterpunten. Maak hier in de formatie afspraken over. Eerder al gaf ik het advies om een Voorster Kompas voor Goed Bestuur te ontwikkelen. In het akkoord kan daarvoor de basis worden gelegd. Tot slot Dank aan alle fractievertegenwoordigers voor de openheid in de gesprekken en het in mij gestelde vertrouwen. Ik wens u allen veel succes bij de formatie. En bovenal: heel veel plezier in het samenspel!

Lidy Klein Holkenborg (informateur)

3

BIJLAGE 1 Het informatieproces. De aanpak van de informateur. De aftrap bestond uit een eerste gespreksronde met de vertegenwoordigers van de zeven afzonderlijke fracties. In deze bijlage staan de namen van de gespreksdeelnemers. De fracties kregen daartoe tevoren een set identieke vragen aangeleverd. Het doel was: wederzijdse kennismaking, eerste verkenning van mogelijkheden en afspraken over een vervolgaanpak. Daarna volgde een tweede -deels schriftelijke en deels telefonische- consultatieronde. Aan de hand van gelijkluidende vragen aan elke fractie ontstond een verdieping over wat de gemeente Voorst nodig heeft en hoe dat de komende jaren gerealiseerd kan worden. Rond het afgelopen paasweekeinde had ik telefonisch contact met de fractievoorzitters voor een laatste check. Gedurende het proces stemde ik met de griffier, gemeentesecretaris en burgemeester af over praktische punten aangaande mijn opdrachtbevestiging en over de voorbereiding van de raadsvergadering op 21 april.

De informateur sprak tussen 1 en 19 april met: Gemeente Belangen 5 raadszetels Arjen Lagerweij, demissionair wethouder Robin Hafkamp, fractievoorzitter Ingrid Aarnink-Westerbeek, raadslid PvdA-GroenLinks 3 raadszetels Bertine Grevinga, fractievoorzitter (eenmalig telefonisch) Bert Visser, raadslid Barbara Ulfman, bestuurslid CDA 3 raadszetels Jürgen Wolff van Wülfing, fractievoorzitter Peter Wormskamp, raadslid Theo Timmermans, raadslid Marjolein Wolff van Wülfing, fractie assistent VVD-Liberaal 2000 3 raadszetels Emiel de Weerd, fractievoorzitter Toon Rutgers, voormalig raadslid Voortvarend Voorst 3 raadszetels Arend Jansen, fractievoorzitter Lianne van den Brand, raadslid Danny Roelofs, raadslid D66 1 raadszetel Wim Vrijhoef, raadslid tevens demissionair wethouder Paul Jonkman, voormalig raadslid SGP 1 raadszetel Arco Hak, raadslid Dinant Pleiter, fractielid Voor praktische uitvoeringszaken: Bernadette Jansen, griffier Lisette Wolbers, gemeentesecretaris Paula Jorritsma-Verkade, burgemeester

4