2020-18259 evaluatierapportage Vitaal Voorst 2017-2020

Evaluatierapportage

Vitaal Voorst

volksgezondheid en sport & bewegen, 2017-2020

Inhoud 1. Inleiding ................................................................................................................................. 3 2. Samenvatting van conclusies en aanbevelingen .................................................................. 5 2.1 Wat hebben we bereikt met het beleid in Vitaal Voorst?................................................... 5 2.2 Aanbevelingen voor de komende vier jaar voor een Vitaal Voorst ................................... 7 3. Evaluatie zes gezondheidsthema's uit Vitaal Voorst ........................................................... 11 3.1 Positieve Gezondheid ..................................................................................................... 11 3.2 Gezond Opgroeien .......................................................................................................... 16 3.3 JOGG .............................................................................................................................. 20 3.4 NIX18! Preventie en Handhaving .................................................................................... 24 3.5 Buitenspelen 0 – 100 ....................................................................................................... 28 3.6 Buurtsportcoaches........................................................................................................... 30 4.

Opsomming van maatregelen Vitaal Voorst met daarbij uitgevoerde acties ...................... 35 4.1 Volksgezondheid algemeen: uitvoering Wet publieke gezondheid (Wpg) ...................... 35 4.2 Uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg ...................................................................... 36 4.3 Voldoende bewegen, overgewicht, voeding en diabetes mellitus type 2 ........................ 37 4.4 Matiging van genotsmiddelen onder jongeren: roken en alcoholgebruik ........................ 38 4.5 Bevorderen veerkracht en weerbaarheid van inwoners .................................................. 39 4.6 Bevorderen van een gezonde leefomgeving ................................................................... 41 4.7 Ouderengezondheidszorg ............................................................................................... 43 4.8 Gezondheid en Kwetsbare groepen ................................................................................ 46 4.9 Samen tussen het sociaal en het fysiek domein ............................................................. 48 4.10 Communicatie rondom gezondheidsbevordering en sport & bewegen .......................... 55

-2-

1. Inleiding Deze rapportage bevat de evaluatie van Vitaal Voorst, de Voorster gezondheids- en sport & bewegen nota uit 2017. De nota bestreek de periode 2017-2020, een tussenfase in de ontwikkelingen en koers voor gezondheid en bewegen. Want in 2017 hielden we ons in het sociaal domein voornamelijk bezig met de transitie. En het was het jaar waarin we een begin maakten met de transformatie van preventief werken. Voorst onder de Loep startte, waarmee gedurende de jaren richting gegeven werd aan preventie én gezondheid. We zetten met de nota Vitaal Voorst daarom vooral in op het continueren van bestaand beleid en we boden ruimte om mee te bewegen met de uitkomsten van Voorst onder de Loep en landelijke ontwikkelingen. Vitaal Voorst zette in op: 1. integratie van volksgezondheid en sport & bewegen; 2. introductie van het begrip Positieve Gezondheid; 3. introductie van een Gezonde Leefstijl voor alle inwoners; 4. het continueren van de uitvoering van wettelijke taken die volgen uit de Wet publieke gezondheid. Oftewel: het uitvoeren van 'de dingen die we al langer (moeten) doen en die werken', maar ook het verder ontwikkelen van interventies die gedragsverandering beogen en het combineren van interventies (handhaving en preventie) voor een beter resultaat; 5. het blijven investeren in voorzieningen die een gezonde leefstijl en sport & bewegen mogelijk maken.

Wij stelden onszelf de volgende doelen in Vitaal Voorst: 1. doorgaan met het versterken van een gezonde leefstijl van alle inwoners. 2. zoveel mogelijk inwoners laten deelnemen aan sport en bewegen. 3. aandacht genereren voor de gezondheid van kwetsbare inwoners. 4. Publieke gezondheid en sport en bewegen integreren in de uitkomsten van Voorst onder de Loep. Deze doelstellingen vertaalden we naar maatregelen waar we acties op ondernamen. Opzet evaluatie Omdat gezondheid op zoveel plekken in de Voorster samenleving tot uitdrukking komt, is er gekozen voor: 1. Een uitgebreide beschrijving in hoofdstuk 3, kwalitatief en kwantitatief, van de zes gezondheidsthema's die vernieuwend en blijvend zijn en waarover de raad nog niet of slechts ten dele eerder werd geïnformeerd in andere evaluaties en monitors van het sociaal domein. Deze thema's zijn: 1. Positieve Gezondheid; 2. Gezond Opgroeien; 3. JOGG; 4. NIX18! Preventie en handhaving; 5. Buitenspelen van 0 – 100; 6. Buurtsportcoaches. 2. Een opsomming in hoofdstuk 4 van veel- misschien wel bijna alle- acties die bijdragen aan de doelstellingen en maatregelen uit Vitaal Voorst. Definitie en overlap in de evaluatie Gezondheid is inmiddels een breed begrip. Niet alleen fysieke klachten zijn een graadmeter voor onze gezondheid, maar ook het gezondheidswelzijn en de voorwaarden waaronder we gezond kunnen blijven dragen daaraan bij.

Sommige acties komen op meerdere plekken in de evaluatie voor. Zo is er een actie die past bij 'Gezond opgroeien' en ook bij 'NIX18'. Veel acties versterken elkaar en zijn met elkaar verbonden. Daardoor zijn dubbelingen soms onvermijdelijk.

-3-

Doel van de evaluatie Door terug te kijken worden we ons bewust van waar we de komende jaren op moeten gaan inzetten. Consequent stellen we ons de vragen:  Wat wilden we in 2017 bereiken met deze maatregel?  Wat hebben we gedaan?  Wat hebben we bereikt?  Wat hebben we de komende vier jaar te doen? Leeswijzer De evaluatierapportage is omvangrijk geworden. Daarom een leeswijzer:  Voor een snelle scan leest u hoofdstuk 2. In hoofdstuk 2 vatten we de conclusies en aanbevelingen samen die uit de totale evaluatie van de zes thema's en de opsomming komen. Daarmee krijgt u een compleet beeld van de opbrengst van de afgelopen vier jaren.  Voor een compleet beeld leest u hoofdstuk 2 en hoofdstuk 4. Hoofdstuk 4 bevat een ruime opsomming van alle acties op de maatregelen uit Vitaal Voorst die nog niet in hoofdstuk 3 zijn benoemd, maar zonder verdere details.  Hoofdstuk 3 gaat gedetailleerd in op zes thema's. Bepaal vooraf op welke thema's u de diepte in wilt gaan.  In de paragrafen 3.5, 4.6 en 4.9 staat de gezonde leefomgeving centraal. Bronnen De evaluatie vond in het coronajaar plaats. Hierdoor zijn alle interviews digitaal en telefonisch afgenomen. Ook maakten we veel gebruik van verantwoordingsrapportages van partners en van de vele gesprekken die ieder jaar plaatsvinden met deze partners. De scholen zijn indirect betrokken, via partners als Tactus, de GGD en Impluz.

De scholen zelf hadden als gevolg van de coronamatregelen in 2020 andere zaken aan hun hoofd, hetzelfde geldt voor de sportverenigingen. Tot slot hebben ook veel beleidscollega's informatie gegeven die past bij deze evaluatie. We noemen hier enkele organisaties en professionals die meewerkten: Buurtsportcoaches, kinderopvangorganisaties, GGD Noord-Oost Gelderland (GGD NOG), Vérian, Stichting Mens en Welzijn, praktijkondersteuners huisartsen (POH's), Sensire, Tactus, Impluz, een inwoner, beleidscollega's en tot slot de CMO.

-4-

2.

Samenvatting van conclusies en aanbevelingen

2.1

Wat hebben we bereikt met het beleid in Vitaal Voorst?

Algemeen: Kantelen kost tijd De periode die achter ons ligt kenmerkt zich door een voorzichtige kanteling van denken in ziekte, zorg en probleem naar denken in gezondheid, zelfregie en mogelijkheden. De mens staat centraal en niet zijn ziekte of beperking. Het project Voorst onder de Loep heeft hier een grote bijdrage aan geleverd en laat zien hoe groot de samenhang is tussen gezondheid en andere levensdomeinen (bijv. werk en inkomen, leefbaarheid, etc.) en wat de diepere oorzaken zijn van de maatschappelijke en gezondheidsproblemen die er spelen. De samenhang tussen gezondheid en het gehele sociale domein is duidelijker geworden. Maar deze gaat ook over de grenzen van het sociaal domein heen, naar het fysiek domein. De doelstellingen uit de nota Vitaal Voorst hebben op vele manieren zijn uitwerking gehad. We bereikten dat: - in de gemeente Voorst veel activiteiten plaatsvinden die bijdragen aan de gezondheid en een gezonde leefstijl van de inwoners. Er is meer aandacht voor een gezonde leefstijl. En sleutelpartijen rondom gezondheid beginnen samen te werken. Met andere woorden: men komt van zijn eiland af en ziet dat samenwerking noodzakelijk is. Gezondheid is van iedereen! - de samenwerking tussen het sociaal en het fysiek domein voor onder andere een gezonde leefomgeving in ontwikkeling is.

- gezondheid een verbindende factor is voor de beleidsterreinen van Jeugdwet, Participatiewet en Wmo 2015. De analyse van Voorst onder de Loep resulteerde in ambities voor een vitale Voorster samenleving en geeft richting aan het volksgezondheidsbeleid en het sport & beweegbeleid voor de komende jaren. In de Kadernota Sociaal Domein zien we volksgezondheid en sport & bewegen integraal opgenomen in de bredere context van het sociaal domein. Denk hierbij aan Meedoen (lage SES, laaggeletterdheid), Bruisende dorpen (leefbaarheid, maatschappelijke initiatieven), etc. - gezondheid een grote maatschappelijke opgave is. Corona laat ons dat ook zien. De gemeente Voorst is een partner in een groter geheel dat aan deze opgave werkt. Naast de meer traditionele rollen van financier en handhaver vervult de gemeente ook steeds meer de rol van facilitator, verbinder, regisseur en aanjager. - er veel aandacht was voor deelname van kwetsbare groepen aan gezonde activiteiten. Met name voor de jeugd en ouderen. Er mag meer aandacht komen voor de leefstijl van volwassenen. - Samen met vele partners in het sociaal domein legden we een goede basis voor het signaleren van kwetsbare groepen en het aanbieden van de juiste activiteiten en ondersteuning. Hieronder geven we per thema weer welke resultaten we behaalden.

Positieve Gezondheid - Positieve gezondheid draagt bij aan de zelfregie en eigen kracht van de inwoners. Dit gedachtegoed begint voet aan de grond te krijgen bij de zorg en welzijn professionals. - De basis voor samenwerking en doorverwijzingen vanuit het medische domein naar welzijn als oplossing voor gezondheidsproblemen is gelegd. Gezond opgroeien - Diverse disciplines zijn gaan samenwerken om ouders op een prettige en goede manier te ondersteunen in het ouderschap. Dat samenwerken loont zien we onder andere in de kinderopvang. Met bijvoorbeeld 'het goede voorbeeld voorleven', zoals gezond eten, trakteren en voorlezen. - We hebben in een veel vroeger stadium in beeld waar gezondheidsrisico's liggen en reageren hier adequater en sneller op.

-5-

-

Opvoedondersteuning is laagdrempeliger en sluit beter aan bij ouders, maar het kan altijd beter. We hebben inzicht gekregen in de stress die jongeren ervaren en het risico op mentale gezondheidsproblemen bij deze groep. We kunnen hier nu beter op inspelen, maar dit blijven aandachtspunten.

Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) - Meer kinderen op gezond gewicht krijgen, lukt alleen wanneer we met publieke en private partijen samenwerken. De korte lijnen en prettige samenwerking met publieke én private partners, goede communicatie en leuke campagnes en activiteiten waren de afgelopen jaren de ingrediënten voor een succesvolle JOGG Voorst aanpak. - Op basis van de cijfers uit o.a. de factsheet 'Gewoon, Gezond Gewicht!' en de Kindermonitor 2017 kan geconcludeerd worden dat de JOGG-aanpak in Voorst heeft gewerkt. Het aantal Voorster kinderen met overgewicht is afgenomen. - JOGG Voorst gaat de laatste 'community fase' in waarbij het aan de organisaties en inwoners zelf is om aan een gezondere leefstijl te werken. - JOGG Voorst werd de afgelopen jaren zowel op uitvoerend als bestuurlijk niveau breed gedragen. Komende jaren willen we nog meer integraal werken. Zo willen we nauwer samenwerken met andere beleidsterreinen zoals vergunningen, sociale veiligheid, fysieke omgeving of werk en inkomen. NIX18! - Uit de cijfers blijkt dat NIX18! effect heeft op de leeftijd waarop jongeren beginnen met drinken: jongeren drinken steeds later, conform de doelstelling van de wet. Er is een kleine groep jongeren die zich niets aantrekt van NIX18! Deze drinkt stevig en vindt dat stoer. - De omgeving van jongeren is van grote invloed op het alcohol gebruik van jongeren.

Uit de cijfers blijkt dat feesten en uitgaan in hoge mate bijdraagt aan dronkenschap onder jongeren die alcohol drinken stoer en normaal vinden. En ouders en de thuissituatie spelen een grote rol in de beschikbaarheid van alcohol en het normaal vinden dat jongeren onder de 18 alcohol gebruiken. - Opleidingsniveau maakt wel verschil. Een lagere opleiding leidt tot hoger alcohol gebruik, maar ook onder hoger opgeleiden jongeren is het alcohol gebruik aanzienlijk. Een lagere opleiding geeft meer kans op het vroeg beginnen met roken en tot blijvend roken (verslaving) - Het verminderen van het gebruik van alcohol en roken vergt een generatie lang aandacht. We zitten op de goede weg, maar we zijn er nog lang niet. - De samenwerking tussen handhaving en evenementen en uitgaansgelegenheden leidt tot betere nalevingsresultaten van NIX18. - Voorst onder de Loep is een belangrijke aanjager geweest voor het creëren van draagvlak voor samenwerking in de Voorster samenleving. Het Nationale Preventieakkoord geeft bestuurlijk- en beleidsmatig draagvlak. - Het handhavingsplan preventie en alcohol uit 2014 vraagt om een update en aansluiting bij het huidige handhavingsbeleid. Buiten spelen 0 – 100 - Binnen de gemeentelijke organisatie hebben we aansluiting gezocht bij de meest uiteenlopende vakgebieden en ontwikkelingen.

Buiten de gemeente hebben we samenwerking gezocht met bijvoorbeeld de woningcorporatie, welzijnsorganisatie en buurtbewoners. - Bij nieuw in te richten wijken is veelal ruimte gereserveerd voor speelvoorzieningen. - Schoolbesturen gestimuleerd om de schoolpleinen zoveel mogelijk open te houden. - En daarnaast is de gemeente als adviseur en ondersteuner betrokken bij de herinrichting van een schoolplein.

-6-

Buurtsportcoaches (bsc's) - Door de deelname aan het Samenwerkingsverband regio Stedendriehoek en het aanstellen van een BSC Aangepast sporten hebben we een mooie stap gemaakt naar het vindbaar, bereikbaar en toegankelijk te maken van sport en bewegen voor mensen met een beperking. - Gemeentebrede inzet van de BSC Mens en Welzijn door ondersteuning en initiëren van activiteiten waarbij met name ouderen en kwetsbaren zijn bereikt. Samenwerkingen met verschillende organisaties uit de gemeente Voorst worden opgezocht om meer draagvlak te creëren. - Team Voorst Actief on Tour (VAoT), bestaande uit een bsc, beweegcoördinator en studenten. Het team startte in 2018 met een gratis naschools sport- en beweegaanbod voor kinderen tot en met 12 jaar. De sport- en beweegactiviteiten van VAoT zijn laagdrempelig, gratis en vinden in tien kernen rondom het schoolplein plaats. De deelname is hoog en fluctueert nauwelijks. - VAoT bereikt door de laagdrempeligheid ook kinderen uit gezinnen in armoede. Het team stimuleert de doelgroep waarvan bekend is dat zij geen lid is van een sportvereniging om wél lid te worden van een vereniging. Het team geeft advies en informeert ouders/verzorgers en ook kinderen over de mogelijkheden van het Jeugdfonds Sport. Door de variatie in sport- en beweegaanbod komen kinderen in aanraking met sporten die tot dan voor hen onbekend zijn.

Sommige kinderen (en ouders) worden hierdoor enthousiast en melden zich aan bij een sportvereniging zodat zij structureel deze sport gaan beoefenen. - De Evaluatie van de Uitvoering motie Time out is via een Raadsmededeling (2020-30171) aan u voorgelegd. - De doelgroepen ouderen, kwetsbaren en mensen met een beperking zijn meer in beweging en ontmoeten elkaar door de verschillende activiteiten die de BSC organiseert. - Basisschoolkinderen maken via deelname aan Swim2Play kennis met de nieuwste inzichten op het gebied van didactiek en motorisch leren. Spelenderwijs leren de kinderen alle benodigde vaardigheden om veilig deel te nemen, aangeleerd kunnen worden. - Naamsbekendheid voor Voorst Actief (on Tour). Er komen steeds meer stageverzoeken binnen van studenten van verschillende sportopleidingen (CIOS, ROC, HAN, Veluws College, Deltion, Landstede). We werken veel samen met deze opleidingen. De nieuwe generatie 'young sportprofessionals' bieden we zo de kans om praktijkervaring op te doen. Ook komen er verzoeken binnen van verschillende organisaties (Cleantech, CIOS, Gelderse Sport Federatie, NOC*NSF) om een presentatie te houden over het succes van Voorst Actief (on Tour).

2.2

Aanbevelingen voor de komende vier jaar voor een Vitaal Voorst

Op basis van de conclusies en de ontwikkelingen op het gebied van gezondheid doen wij een aantal aanbevelingen. Algemene aanbevelingen - Werk de opgave Gezondheid in de Kadernota Sociaal Domein uit in een uitvoeringsagenda die afgestemd is op de andere opgaven in het meerjarenbeleid. - Streef naar vitale en toekomstbestendige sport- en beweegaanbieders. Waarbij sport en bewegen voor iedereen toegankelijk moet zijn binnen een veilig sport- en beweegklimaat. Het bundelen van krachten en stimuleren tot samenwerken vergroot de betrokkenheid van de inwoners. - Bundel de krachten in de samenleving. Daarmee zijn interventies nog krachtiger. Een combinatie van interventies is effectiever dan eenmalige en/of afzonderlijke maatregelen. Positieve Gezondheid - Werk aan de bewustwording van inwoners en professionals rondom gezondheid en welzijn. - Ondersteun en train professionals in het sociaal domein, na afronding van de huidige pilot, in het zich eigen maken van het nieuwe gedachtegoed positieve gezondheid.

-7-

-

-

Maak gezondheid tot een gedeelde verantwoordelijkheid in de Voorster samenleving en zet daarvoor een brede gezondheidscoalitie op met interne en externe partners, waaronder de zorgverzekeraar, het medisch domein, zorg en welzijn, sport en cultuur. En stel gezamenlijk een uitvoeringsagenda op. Jaag samenwerking aan en faciliteer het, het komt niet vanzelf. De gemeente Voorst heeft de rol om aanjager te zijn van verbindingen en samenwerkingen en om ondersteuning te bieden aan proeftuinen voor positieve gezondheid.

Gezond Opgroeien - Laat diverse disciplines nog meer samenwerken zodat ze ouders op een prettige en goede manier kunnen ondersteunen in het ouderschap. - Ontwikkel de verdere verbinding van partners op het gebied van opvoeden en opgroeien, waarbij mentale gezondheid in het bijzonder aandacht vraagt. - Blijf opvoedondersteuning op een laagdrempelige manier geven. - Heb meer aandacht voor de stress die jongeren ervaren en doe hier iets mee. - Blijf ondersteuning en educatie bieden aan jongeren op het gebied van mentale gezondheid. Gezonde Leefstijl: JOGG - Verbreed de aandacht voor bewegen en voeding naar een programma Gezonde Leefstijl dat focust op alle BRAVO-thema's (Bewegen, Roken, Alcohol, Voeding, Ontspanning). Het Programma Gezonde Leefstijl is gericht op alle inwoners en in het bijzonder op kwetsbare inwoners. NIX18! Preventie en handhaving - Zorg voor blijvende aandacht voor de preventie roken en alcohol. - Continueer de gemeentelijke rol van aanjager en facilitator van de samenwerking tussen sleutelorganisaties. - Zet in op gedragsverandering. - Sluit aan bij het Nationaal Preventieakkoord en neem de doelen daarvan over in een lokaal preventieakkoord. - Schenk niet alleen aandacht aan jongeren maar ook aan de groep volwassenen die overmatig alcohol gebruiken en roken. - Herzie het handhavingsplan voor preventie NIX18! (artikel 43a DHW).

Buiten Spelen 0 – 100 - We willen meer aandacht geven aan speelvoorzieningen voor de groep jongste kinderen - tot 4 jaar- zodat ook zij (ouders) gestimuleerd worden buiten te gaan spelen. Deze leeftijdsfase is erg belangrijk voor de ontwikkeling van motorische vaardigheden en plezier in bewegen. - De openbare ruimte moet aantrekkelijk zijn voor mensen om zich in te bewegen. Zaken die dit verhinderen zijn onder andere hondenpoep, geringe sociale veiligheid, beperkte ruimte op de stoep, een onaantrekkelijke openbare ruimte en dergelijke. Wat wel stimulerend werkt zijn bijvoorbeeld herkenbare routes met markante herkenningspunten, spelaanleidingen etc. - We zullen informeel spelen een impuls geven. De stoep zal hier voor alle leeftijden een belangrijke rol in moeten spelen. Bij alle projecten die herbestrating of herinrichting van de stoep omvatten, richten we die stoep zodanig in dat het in potentie ook een prettige verblijfsplek is. Dat betekent niet alleen dat we de oppervlakte zo groot mogelijk maken (wat vaak beperkt zal zijn door alle eisen aan de straat), maar ook dat we de stoep interessant maken voor kinderen door bijvoorbeeld op sommige plekken extra spelaanleidingen toe te voegen, zoals interactieve stoeptegels. - Waar er kansen liggen om meer (gebruiks)groen met daarin speelfuncties te realiseren, grijpen we die.

Kastanjebomen zijn bijvoorbeeld voor kinderen interessant, dus misschien kunnen we die aanplanten. Ook planten die beestjes en vlinders en dergelijke aantrekken en de kennis daarover vergroten kunnen er toe leiden dat groen minder 'vies' gevonden wordt. Soms is het zo simpel als kiezen voor gras in plaats van voor steen of verharding.

-8-

-

We willen een inclusieve speelcultuur ontwikkelen waar toegankelijkheid en volledige participatie de ambities zijn (VN Verdrag Handicap 14 juli 2016). De Omgevingswet treedt in werking op 1 januari 2022. Het doel van deze Omgevingswet is een gezonde fysieke leefomgeving. Een gezonde leefomgeving ervaren bewoners als prettig, nodigt uit tot gezond gedrag en biedt bescherming tegen negatieve omgevingsinvloeden (zoals hittestress). Daar hoort ook een buitenruimte bij die geschikt is voor bewegen, spelen en ontmoeten. Het ontmoeten en verbinden neemt een belangrijke plek in binnen onze Ruimtelijke Toekomstvisie. En dat voor jong en oud. Een gezonde omgeving begint met goede fiets- en looproutes. Voldoende fietspaden en stoepen, veilige en overzichtelijke oversteekplaatsen en goede straatverlichting. Dat bevordert wandelen en fietsen en dat kinderen zelfstandig naar buiten kunnen.

Buurtsportcoaches - We willen een nog grotere doelgroep bereiken dan de bsc's tot nu toe bereikt hebben. Bijvoorbeeld als verbinder tussen sport, bewegen en andere sectoren als zorg, onderwijs en kinderopvang. Om de verbinding tussen eerstelijnszorg, sport en bewegen te realiseren, kan een buurtsportcoach de drie hieronder genoemde rollen nog beter vervullen waardoor nog meer inwoners bereikt worden. o doorverwijzer: laagdrempelige beweegactiviteiten in de kernen inzichtelijk maken, fungeren als soort sport- en beweegloket, een beweegspreekuur in het gezondheidscentrum. o organisator: kennismakingslessen aanbieden zoals Kies je Sport! voor meerdere doelgroepen of een soort van fittesten voor mensen met (een verhoogde kans op) een chronische aandoening. o makelaar: voortdurend schakelen tussen de beweegvraag en het aanbod. - We willen meer aandacht voor de groep jongste kinderen, van 0 tot 4 jaar. Deze leeftijdsfase is erg belangrijk voor de ontwikkeling van motorische vaardigheden en plezier in bewegen. De interventie Nijntje Beweegdiploma maar ook peuterdans, dreumesgym en babyzwemmen kan worden gestimuleerd door de BSC. Tevens kan hierin de samenwerking worden gezocht met andere sport- en beweegaanbieders. - Sport bevordert een actieve gezonde leefstijl voor mensen mét en zonder beperking of chronische ziekte.

Het volledig integreren van aangepast sporten in het reguliere sportaanbod, niet meer als aparte pijler maar als een inclusieve sport- en beweegomgeving, is juist belangrijk omdat de sportdeelname van mensen met een beperking lager is dan die van mensen zonder beperking. - Team Voorst Actief (Team VA) bestaat uit dorpscontactpersonen (Burgerparticipatie), een cultuurcoach, vijf buurtsportcoaches, de Beweegcoördinator Voorst Actief on Tour en de coördinator BSC's. Zij zetten zich onder andere in om de inwoners in beweging te krijgen en verbindingen te leggen. De samenwerking tussen de buurtsportcoaches beperkt zich tot het organiseren van enkele gezamenlijke activiteiten, zoals de Nationale Sportweek en de Beweeg- en Ontmoetingsdag (met onder andere de voorronde van het NK Knikkeren). Daarnaast is er tweemaandelijks een netwerkbijeenkomst en sluiten de dorpscontactpersonen (dcp's) aan bij het kwartaaloverleg. Vanuit Team VA ontstaat steeds meer behoefte om intensiever met elkaar samen te werken. De bsc's ervaren dan ook de voordelen van een betere samenwerking, zoals het delen van kennis, ervaring en vaardigheden. Daarnaast leren ze onderling van elkaar en ontstaan nieuwe ideeën die gericht zijn op het in beweging brengen van mensen en op het vitaler maken van de samenleving.

De samenwerking wordt nu deels 'beperkt', omdat het werkgeverschap van de bsc's en de beweegcoördinator bij drie verschillende organisaties is weggezet. Ook zijn de werkplekken verspreid over de drie organisaties. Hierdoor richten de bsc's zich op hun eigen doelgroepen en werkzaamheden. De samenwerking tussen de bsc's kan worden bevorderd door vanuit één werkplek te werken en wellicht vanuit één organisatie. Zo versterken ze elkaar nog meer en kunnen zij vanuit een onafhankelijke rol fungeren met een gezamenlijk belang. - In het lokale sport- en beweegakkoord dat onlangs is gepubliceerd, staat één ding centraal: iedereen moet kunnen sporten, nu en in de toekomst. Jong en oud, met of zonder beperking, dichtbij en veilig. En juist de samenwerking die volgt uit dit lokaal sport- en beweegakkoord waarborgt dat.

-9-

Een samenwerking vanuit de samenleving met bsc's en dcp's, ondersteund door de gemeente Voorst, vertaald in de ambities van het uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. Met dit sport- en beweegakkoord kunnen we het enthousiasme van de partners, de goede voorbeelden en de uitdagingen zichtbaarder maken en stroomlijnen.

- 10 -

3. Evaluatie zes gezondheidsthema's uit Vitaal Voorst 3.1

Positieve Gezondheid

Korte toelichting Positieve gezondheid is een relatief nieuw begrip. In 2012 introduceerde Machteld Hubert het concept in Nederland. Dit jaar is het concept opgenomen in het rijksbeleid voor volksgezondheid. En is het concept inmiddels breed omarmd in Nederland. In dit concept zien we gezondheid niet meer als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen aan te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. In deze visie is gezondheid niet meer het domein van de zorgprofessionals, maar van ons allemaal. Het gaat immers om het vermogen om met veranderende omstandigheden om te gaan. Daarmee biedt dit nieuwe gezondheidsconcept een alternatief voor de definitie van de World Health Organisation (WHO). Deze luidt: "Gezondheid is een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet van louter het ontbreken van ziekte." Huber onderscheidt zes gezondheidsdimensies om het 'gezondheidswelzijn' te meten:

Hoe beleven en waarderen inwoners en jongeren in Voorst hun gezondheid(swelzijn) en hun geluk? De GGD-monitors Volwassen 2016, E-movo 2019 en Jongeren en Praktijkonderwijs 2019 geven het volgende beeld: Van de volwassenen en ouderen:  ervaart 4% zijn gezondheid als (zeer) slecht en 75% als (zeer) goed. Opvallend is dat 35% van de 75-plusgroep zijn gezondheid als matig ervaart. (Bron: Volwassenen monitor 2016 MIJ-OV door GGD NOG)

- 11 -

Van de leerlingen uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs:  ervaart 90% zijn gezondheid als (zeer) goed en 0% als (zeer) slecht;  voelt 93% zich meestal (zeer) gelukkig en voelt 1% zich meestal (zeer) ongelukkig. (Bron: Jeugdmonitor 2019, klas 2 en klas 4 uit het Voortgezet Onderwijs (voorheen E-MOVO) door GGD NOG)

Van de jongeren uit het praktijkonderwijs:  ervaart 78% zijn/haar gezondheid meestal als (zeer) goed.  voelt 80% zich meestal (zeer) gelukkig en voelt 4% zich meestal (zeer) ongelukkig. (Bron: Jongvolwassenen Voorst 2019 door GGD NOG)

Van de jongeren in de leeftijdsgroep 16-25 jaar:  ervaart 84% zijn gezondheid als (zeer) goed en 7% als (zeer) slecht;  voelt 77% zich meestal (zeer) gelukkig en voelt 15% zich meestal (zeer) ongelukkig. (Bron: Jongvolwassenen Voorst 2019 door GGD NOG)

Vanaf 2020 wordt het concept Positieve Gezondheid in de monitors van de GGD vertaald naar concrete vragen over geluk, zingeving, mentaal welbevinden, naast ook de vragen over ziekten en zorg. Kern: wat wilden we bereiken in 2017? In 2017 is het concept van Positieve Gezondheid opgenomen in de nota Vitaal Voorst. Daarmee zetten we een eerste stap om deze nieuwe visie op gezondheid ook in Voorst in beweging te krijgen. En de bron te zijn van nieuwe samenwerkingsverbanden en gezondheidsoplossingen voor inwoners. Wat hebben we gedaan? 1. Zorgprofessionals en positieve gezondheid Ten tijde van de ontwikkeling van Vitaal Voorst stond Positieve gezondheid nog in de kinderschoenen. Gezondheid werd nog grotendeels gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte. Onbekend maakte onbemind. De laatste jaren doet positieve gezondheid opgang en zien we het concept op verschillende manieren vertaald naar handelingsperspectieven van professionals. 1.1 Van ZZ naar GG Positieve gezondheid wordt in de wereld van zorg en welzijn op verschillende manier vertaald naar de praktijk. De bekendste variant is 'van ZZ naar GG' (van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag).

Dit is 'van ZZ naar GG' in een notendop Leren luisteren Op cliëntniveau streven we naar het bieden van echte persoonsgerichte zorg. Hierdoor komen zorgprofessionals dichter bij wat voor de cliënt van betekenis is. Deze stellen we centraal en we leren hem zichzelf centraal te stellen. Dit gebeurt door hem in zijn eigen kracht te brengen of te laten en hem aan te spreken op eigen motivatie en veerkracht. Zorgprofessionals vervullen zo een ondersteunde rol, maar nemen niet over. Ze benaderen de cliënt niet met aannames en oordelen, maar met oprechte nieuwsgierigheid. Ze laten bijvoorbeeld de stilte toe die soms in gesprekken kan vallen, omdat zij de waarde van zwijgen kennen. Door dit alles voegen zorgprofessionals waarde toe aan het leven van de cliënt, ook in kwetsbare fases zoals de laatste levensfase.

- 12 -

Handvatten Medewerkers rusten we in alle lagen van de organisatie toe zodat ze kunnen bijdragen aan de veerkracht en het welbevinden van cliënten. Dat vraagt bewustwording van het eigen handelen en denken, maar ook vaardigheden en praktische handvatten. Plezier in het werk Positieve gezondheid helpt bovendien professionals weer dichter bij de kern van het vak te laten komen: de passie voor goede zorg. Positieve gezondheid draagt dus ook bij aan het welzijn van zorgprofessionals, doordat het werk leuker wordt en meer diepgang krijgt.

Om te ondervinden hoe het in de praktijk werkt, heeft een aantal welzijns- en beleidsmedewerkers uit de gemeente Voorst deelgenomen aan de Van ZZ naar GG training van de gemeente Deventer, waar ze alle professionals in het sociaal domein trainen in deze methode. Anderen (bijvoorbeeld S1-wijkverpleegkundigen) geven aan soortgelijke trainingen te willen volgen. Zodat ze over meer vaardigheden beschikken passend bij de positieve gezondheidsaanpak. In de toegang van het Maatschappelijk Netwerk Voorst (MNV) gaan de S1-wijkverpleegkundigen de training Van ZZ naar GG volgen en ervaren wat het voor hen betekent om te werken vanuit het principe van positieve gezondheid en wat het betekent voor de cliënt. Dit betreft een pilot. 1.2 Subsidieaanvraag Gemeente Voorst en Eno bij ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) In 2019 heeft de gemeente Voorst in samenwerking met zorgverzekeraar Eno een subsidieaanvraag voorbereid om in aanmerking te komen voor een subsidie Preventiecoalities van het ministerie van VWS. Helaas is de subsidieaanvraag uiteindelijk niet ingediend. Door Voorst onder de Loep werd duidelijk hoe belangrijk het voor (kwetsbare) inwoners is om invloed te hebben op hun gezondheid.

Met de subsidie en de samenwerking met Eno beoogden we dat het handelen van professionals in zorg en welzijn ertoe zou leiden dat inwoners regie uitoefenen op hun gezondheid en daarvoor in actie zouden komen. Aandacht voor trainingen met positieve gezondheid, om een andere mindset en vaardigheden te ontwikkelen, maakte een substantieel onderdeel uit van de subsidieaanvraag. 1.3 Toegang en netwerkorganisatie MNV/CJG Veel professionals in het netwerk van MNV en het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) werken al vanuit positieve gezondheid of doen daar al ervaring in op. In 2020 hebben we een bijeenkomst gepland (door corona doorgeschoven naar 2021) om met alle professionals in zorg en welzijn in de gemeente en die werken vanuit positieve gezondheid te praten over hun ervaringen met positieve gezondheid en het effect ervan op (1) de samenwerking en (2) de cliënt en patiënt. Het gaat dan om huisartsen die een pilot positieve gezondheid zijn gestart, welzijnswerkers van Stichting Mens en Welzijn, medewerkers in de ouderen- en thuiszorg van Sensire, maatschappelijke werk door Stimenz, Impluz en de GGD. 2. Samenwerking tussen het medisch en welzijnsdomein Welzijn op Recept Welzijn op recept is een sociale oplossing voor mensen met fysieke of psychosociale klachten.

In plaats van dat een arts een patiënt doorverwijst naar een collega of medicijnen voorschrijft, wordt een recept gegeven voor activiteiten en doorverwezen naar één van onze welzijnscoaches of beweegmakelaars. Ook in de gemeente Voorst is dit project van start gegaan bij Stichting Mens en Welzijn en in samenwerking met de POH'ers in de huisartsenpraktijken van de gemeente Voorst en het Deventer Ziekenhuis.

- 13 -

Interview met Judith Zietsma, welzijnscoach ouderen en Guus Kroes, beweegmakelaar van Mens en Welzijn (M&W) De essentie van Welzijn op Recept is om mensen mee te laten doen. We begeleiden ze naar passend aanbod, passend bij hun vraag. Daarin werken we samen met de POH'ers (praktijk ondersteuners huisartsen) in de huisartsenpraktijken in onze gemeente. 'Meedoen is gezond' is ons credo. Als beweegmakelaar en welzijnscoach vervullen wij een soort makelaarsfunctie. Met open vizier denken wij mee en ontdekken we waar de ander blij van wordt en/of behoefte aan heeft. Wij kennen het aanbod in de regio en zijn bereid te ondersteunen om de eerste stap(pen) te zetten. Als beweeg- en welzijnscoach zijn wij op de hoogte van activiteiten op allerlei gebieden, in (de omgeving van) de gemeente Voorst. Het kan gaan om groepsactiviteiten of om een-opeen contacten. Voorbeelden zijn bewegen/sporten, cursussen volgen, ontmoetingsplekken, creatief bezig zijn en vrijwilligerswerk. Vragen van inwoners, die ons bereiken via de POH, gaan zowel over het vergroten van welzijn van mensen als over bewegen. In de praktijk merken we dat het ene vaak met het andere samengaat. Iemand die bijvoorbeeld fitter wil worden, wil ook graag nieuwe contacten opdoen, of andersom.

We merken dat we vaker een doorverwijzing krijgen op het gebied van bewegen (meestal medisch gerelateerd) dan dat doorverwezen wordt bij klachten waarvoor geen medische oorzaak gevonden wordt. Denk aan bijvoorbeeld eenzaamheid, slaapproblemen, piekeren, onverklaarbare pijnklachten, somberheid. Juist bij dergelijke klachten kunnen zingeving, sociale contacten en structuur helpen en kunnen wij de inwoner dus verder helpen. Wij werken volgens de methodiek Van ZZ naar GG. Hierbij gaat het om 'eigen regie' en om positieve psychologie. We helpen de ander te ontdekken wat hij zelf wil en kan. Verwijzingen vanuit de huisartsenpraktijk verlopen via de POH'ers. Met enkele van hen hebben we goed contact, ontvangen we doorverwijzingen en hebben we zelfs een structureel overleg. Sinds dit jaar hebben we toegang tot VIPlive waardoor het voor de eerstelijnszorg (huisartsenpraktijk/POH) eenvoudiger is om naar ons door te verwijzen. Na deze koppeling kregen we ook vijf doorverwijzingen vanuit de praktijk in Wilp. "De samenwerking is van meerwaarde voor de inwoner. En daar doen we het voor." Interview met een inwoner over de beweegmakelaar van Mens en Welzijn Een inwoner vertelt dat het Deventer Ziekenhuis haar na een revalidatie van een half jaar doorverwees naar de beweegmakelaar van Mens en Welzijn. Zo kwam zij in contact met Guus Kroes.

Aanvankelijk was ze verbaasd over de doorverwijzing naar de welzijnsorganisatie, maar nu is ze enthousiast en tevreden over het resultaat. "Er werd geluisterd naar mij en naar mijn eigen ideeën voor oplossingen. Guus vulde deze aan en zo hebben we samen naar de beste oplossing gezocht voor mijn situatie en wat ik nodig had. Ik heb uiteindelijk zelf de keus gemaakt voor de beste oplossing voor mijn situatie en hulpvraag." Aan de huisarts vertelde ze wat ze met advies van Guus Kroes is gaan doen, en daar sloot hij zich bij aan. "Guus nam af en toe contact met mij op om te horen hoe het ging en of ik nog tevreden was met de gekozen oplossing. Dat is prettig. En wat ik ook prettig vind is het contact met anderen tijdens het bewegen. Dat is toch gezelliger dan alleen zijn, zo in de coronatijd. Maar dat probleem los ik zelf op." Interview met twee POH'ers in de huisartsenpraktijken in de gemeente Voorst Of de samenwerking tussen M&W en de POH in de gemeente Voorst van meerwaarde is voor de inwoner? "Absoluut," de twee bevlogen POH'ers zijn daarvan overtuigd. "De inwoner komt bij de POH met een bepaald probleem. En voor dat probleem zijn soms

- 14 -

meerdere oplossingen nodig. Bijvoorbeeld voor een depressieve oudere zijn én de gesprekken met de POH GGZ belangrijk, maar ook de activering door welzijnsactiviteiten, zoals ontmoetingen, lotgenotencontact of wandelen met leeftijdsgenoten. Het aanbod in het sociaal domein is aanvullend op de behandeling van de POH. Daar is de inwoner bij gebaat. Dit leidt tot een mooie samenwerking die voorziet in een behoefte. Het structurele overleg met M&W helpt om elkaar scherp te houden. Welke mogelijkheden zijn er allemaal in het sociaal domein? Welk aanbod is er dat van nut kan zijn voor de cliënt/patiënt? En het uitwisselen van signalen leidt tot aanbod dat zich kan innoveren. Daarvan zijn de POH'ers zich niet direct bewust, maar M&W wel. Een goede combi waarin M&W snel kan schakelen voor passend aanbod. Nu het contact goed is kunnen daaruit mooie verbindingen komen. De lijnen zijn gelegd en we voelen ons vrijer om contact op te nemen. De cliënt/patiënt moet soms wel wennen aan de werkwijze van de welzijnscoach en de beweegmakelaar. Zij zijn soms gewend om aan de hand te worden meegenomen en regelmatig te worden begeleid. Dat is bij Judith en Guus anders. Zij helpen de cliënt, maar doen dan een stap achteruit. Wel weten we dat ze af en toe contact zoeken om te vragen of alles goed is en of het aanbod nog passend is.

Maar dat is een andere insteek dan de onze, waarbij we met regelmaat gesprekken voeren met de patiënt. Voor de meeste van onze patiënten is het geen probleem hoor, die andere werkwijze." Ook de POH'ers zijn getraind in positieve gezondheid. Daarover zeggen ze "dat ze meer tools in handen hebben om oplossingsgericht te werken. Het gedachtengoed dient als basis voor de gesprekken. Er wordt meer gekeken en gewerkt vanuit krachten en minder vanuit klachten. Eigenlijk benadrukken we meer de gezonde kant van de zorgvrager. We zien nu dat de patiënt vindingrijker wordt, de gesprekken korter duren en iedereen met meer plezier werkt. Niet wij, de POH'ers, hebben de oplossing paraat maar de patiënt zelf. Dat moeten we met elkaar naar boven halen. De patiënt prikkelen om tot het inzicht te komen van de juiste oplossing(en). Dat is natuurlijk altijd maatwerk." Voor de POH'ers is het belangrijk om de sociale kaart en het aanbod beter en vloeiender te kennen. Samenwerking is essentieel. Wat hen betreft zijn er nog veel meer lijntjes nodig. Ook met het algemeen maatschappelijk werk. Dat is er nu niet en wordt als een gemis ervaren. Wat hebben we bereikt?  Het gedachtegoed Positieve Gezondheid begint voet aan de grond te krijgen bij de zorg en welzijn professionals.

 De basis voor samenwerking en doorverwijzingen vanuit het medische domein naar welzijn als oplossing voor gezondheidsproblemen is gelegd. Wat hebben we te doen in de komende vier jaar?  Werk aan de bewustwording van inwoners en professionals rondom gezondheid en welzijn.  Ondersteun en train professionals in het sociaal domein, na afronding van de huidige pilot, in het zich eigen maken van het nieuwe gedachtegoed positieve gezondheid.  Maak gezondheid tot een gedeelde verantwoordelijkheid in de Voorster samenleving en zet daarvoor een brede gezondheidscoalitie op met interne en externe partners, waaronder de zorgverzekeraar, het medisch domein, zorg en welzijn, sport en cultuur. En stel gezamenlijk een uitvoeringsagenda op.  Jaag samenwerking aan en faciliteer het, het komt niet vanzelf. De gemeente Voorst heeft de rol om aanjager te zijn van verbindingen en samenwerkingen en om ondersteuning te bieden aan proeftuinen voor positieve gezondheid.

- 15 -

3.2

Gezond Opgroeien

Korte toelichting Gemeenten zijn volgens de Wet publieke gezondheid (Wpg) en het Besluit publieke gezondheid verantwoordelijk voor het aanbieden van een landelijk preventief gezondheidszorgpakket aan alle jeugdigen tot en met 18 jaar. De jeugdgezondheidszorg (JGZ) is een belangrijke preventieve pijler in het sociaal domein en voor gezond opgroeien. Maar de JGZ niet alleen. Met vele partners wordt gewerkt aan de opdracht om onze kinderen gezond te laten opgroeien. Hieronder geven we daarvan een verslag. Kern: wat wilden we bereiken in 2017? In 2017 namen we in de nota Vitaal Voorst op dat we aandacht wilden vragen voor gezond opgroeien en dat we hier ondersteuning in zouden bieden. Uit de enquêtes van Voorst onder de Loep bleek hier ook behoefte aan te zijn. In de afgelopen periode hebben we allerlei activiteiten gedaan om hierin te voldoen. Wat hebben we gedaan? Kansrijke Start We zijn gestart met het project 'Kansrijke Start'. Vanuit de gedachte dat de eerste levensjaren van essentieel belang zijn voor iemands verdere leven, zowel qua fysieke als mentale gezondheid, hebben we aandacht voor mensen met een kinderwens (-9 maanden). En ondersteunen we hen totdat het kind 3 jaar is. We hebben hier een start mee gemaakt. Diverse disciplines werken samen om ouders op een prettige en goede manier te ondersteunen in het ouderschap.

Aansluiten bij Ouders We zijn het project 'Aansluiten bij ouders' gestart. Waarbij we professionals bewust willen maken dat voor het bereiken van ouders een goede en laagdrempelige aansluiting nodig is. Hiervoor heeft in samenwerking met het NJI (Nederlands Jeugdinstituut) een thema-avond plaatsgevonden waarbij een verdiepingsslag voor professionals is gerealiseerd. JGZ 0-4 Vérian verzorgt in de gemeente Voorst de consultatiebureau-activiteiten. Het consultatiebureau is er voor kinderen van 0 tot 4 jaar en voor hun ouders. Het bureau verzorgt het rijksvaccinatieprogramma (RVP) voor de zuigelingen, de peuters en de zwangeren. Ook het basistakenpakket JGZ met reguliere en indicatieve contactmomenten (monitoren, signaleren en screenen) is onderdeel van zijn opdracht. Het basistakenpakket bestaat uit contactmomenten voor alle kinderen tussen de 0 en 4 jaar. In 80% van de gevallen zijn deze momenten voldoende maar voor 10 tot 15% van de kinderen is meer nodig. Ouders ontvangen extra aandacht door gerichte en vaak kortdurende ondersteuning en advisering, de zogenoemde verlengde basispakketactiviteit. Deze zorg op maat (flexibiliseren van de contactmomenten) sluit goed aan bij zowel de behoefte van ouders als bij de visie van de gemeente. Er is extra aandacht voor potentiële risicofactoren die een gezonde ontwikkeling van kinderen bedreigen.

Tijdig signaleren van problemen is belangrijk zodat kinderen in een vroeg stadium hulp krijgen. Het aantal kinderen met risicofactoren in zorg binnen de gemeente laat een lichte daling zien. In 2017 zijn dit 373 kinderen, in 2018 zijn dit er 366 en in 2019 zijn dit 359 kinderen.

- 16 -

Het zijn bijvoorbeeld kinderen - van statushouders, - met overgewicht, - waarvan de moeder tijdens de zwangerschap rookte, - die prematuur geboren zijn, - die geadopteerd zijn, - die leven in een samengesteld gezin, etc. De kinderen en hun ouders zijn in beeld en ontvangen de zorg die nodig is als er problemen ontstaan. Vérian en de GGD signaleren in hun dienstverlening dat opvoedingsproblematiek een van de grootste risicofactoren is bij het opgroeien van kinderen. Vérian biedt samen met het opvoedingsadviesbureau (OAB) opvoedondersteuning van een orthopedagoog aan. Dit steunpunt is er voor ouders en kinderen in de leeftijd van 0 tot 19 jaar. Er wordt met name gebruik gemaakt van opvoedondersteuning in gezinnen waar er sprake is van opvoedingsspanning, maar ook met opvoedingsvragen en opvoedingsnood kunnen gezinnen gebruik maken van opvoedondersteuning. Er is een wisselende behoefte aan opvoedondersteuning. Zo hebben in 2017 20 verschillende gezinnen gebruik van opvoedondersteuning gemaakt tegen 51 in 2018 en 33 in 2019. Vérian verzorgt ook de verwijzingen naar de kinderopvang voor voorschoolse educatie (VE). VE is voor peuters die extra ondersteuning nodig hebben bij hun sociale, emotionele en/of spraak- en taalontwikkeling.

De extra ondersteuning is nodig om ontwikkelingsachterstanden te voorkomen en/of te verkleinen met als doel de kansen op een goede schoolloopbaan te vergroten. Er worden jaarlijks rond de 30 kinderen verwezen naar de kinderopvang voor VE. Aandacht voor gezond opgroeien in de kinderopvang Binnen de gemeente Voorst zijn kinderopvangorganisaties enthousiaste maatschappelijke partners. Bij zowel de kinderopvang als de buitenschoolse opvang is veel oog voor gezond opgroeien. De coördinatie van de samenwerking van de kinderopvangorganisaties met de gemeente ligt bij de gemeente. Vier tot zes keer per jaar overleggen de diverse kinderopvangorganisaties en de gemeente met elkaar. Hierbij worden thema's als gezonde voeding en gezond opgroeien behandeld. De kinderopvangorganisaties zijn vrij in de invulling van de thema's zodat ze passen bij de eigen organisatie. We zien een bewustwording van het belang van samenwerken en het samen oppakken van diverse thema's. We zien een toename van enthousiasme bij zowel de organisaties, de pedagogisch medewerkers als de ouders. Interview kinderopvang (Elly Mulder – Smallsteps) Vanuit de gemeente is de samenwerking met de gemeente en de overige kinderopvangorganisaties binnen de gemeente Voorst tot stand gekomen. Het samenwerken met de andere kinderopvangorganisaties is heel bijzonder. Dat bestaat in andere gemeenten niet.

Elly: 'We hebben elkaar op een goede manier leren kennen en wisselen nu onderling informatie uit'. De kinderopvangorganisaties zijn enthousiast aan de slag gegaan met het thema 'gezond opgroeien'. De kinderopvangorganisaties zijn verplicht om een voedingsbeleid te hebben. Doordat we gezamenlijk aan de slag gaan met het thema 'gezond opgroeien' hebben we tips en adviezen van elkaar gekregen en er is nu bij iedereen aandacht voor gezond drinken, gezonde lunch en verantwoorde traktaties. Elly: 'Samen aan de slag gaan met het thema was erg zinvol. We hebben allemaal bij ons eigen voedingsbeleid stilgestaan en waar nodig bijgesteld'. Elly: Wat opvalt is dat wij als kinderopvang het goede voorbeeld voorleven en dat dit door ouders opgepakt wordt. Dit is heel waardevol'.

JGZ 4-18 Als kinderen vier jaar worden, neemt de GGD Noord- en Oost-Gelderland (GGD NOG) de taken van Vérian over. Er vindt een warme overdracht plaats. Op de basisschool (PO) worden de kinderen en ouders in groep 2 en in groep 6 gezien door de assistent, de verpleegkundige en de jeugdarts. In groep 7 krijgen de leerlingen een groepsles over gezondheid/gezonde leefstijl.

- 17 -

Daarnaast is er een keer in de twee maanden een inloopspreekuur bij de verpleegkundige op school. Ouders en leerlingen kunnen hier met allerlei vragen terecht. Hier wordt goed gebruik van gemaakt. Op het voortgezet onderwijs (VO) worden alle leerlingen uit klas 1 door de verpleegkundige gezien. De jeugdarts doet de controles en ziet de verzuimleerlingen. Deelname kernteam CJG De jeugdarts van de GGD NOG neemt deel aan het kernteam CJG waar casussen op kindniveau besproken worden. Jeugdgezondheid Adolescenten Vanaf 1 januari 2015 is in het basispakket JGZ opgenomen dat er een structureel gezondheidsbevorderend aanbod is voor jongeren vanaf 14 jaar. Dit aanbod bestaat onder meer uit activiteiten die gericht zijn op gezond gewicht, roken, veilig vrijen, gebruik van alcohol en drugs, weerbaarheid, depressie en schoolverzuim. Dit aanbod staat bekend als Jeugdgezondheid Adolescenten (voorheen: Extra Contactmoment Adolescenten) en bestond afgelopen periode uit de volgende activiteiten: - De Gezonde Schooladviseur van de GGD heeft contact gehad met de scholen om hen te ondersteunen rondom verschillende gezondheidsthema's. De school bepaalde zelf waarop werd ingezet. Het Veluws College heeft het Gezonde Schoolcertificaat 'Voeding' en de 'Gouden schoolkantineschaal' ontvangen.

- De Gezonde Schooladviseur heeft regelmatig contact met andere organisaties die actief zijn op de scholen, zoals JOGG en Tactus. - De GGD NOG is gaan deelnemen aan het landelijke platform www.jouwGGD.nl. Hiervoor zijn drie verpleegkundigen opgeleid. Zij chatten regelmatig overdag, 's avonds of in het weekend. Daarnaast vond er drie tot vier keer per jaar een landelijk overleg plaats met daarbij intervisie met collega-verpleegkundigen van andere GGD 'en. Het platform werd in Noord OostGelderland in 2019 51.335 keer bezocht, een stijging van het bezoekverkeer van 70% ten opzichte van 2018. - De jeugdarts en jeugdverpleegkundige waren meer aanwezig op de VO-scholen, onder andere door spreekuren in te richten. Hierbij stond de behoefte van de school centraal. - VO-scholen besteedden meer aandacht aan schoolverzuim. Door het opstellen van een verzuimprotocol is structurele aandacht voor verzuim geborgd. Hierdoor is het helder wanneer de jeugdarts betrokken kan worden als de jongere frequent en/of langdurig (ongeoorloofd) verzuimt. Dit wisselt per school. - In het voortgezet onderwijs is er aandacht voor de mentale gezondheid van jongeren. Hiervoor worden lesblokken over het thema 'Veerkracht' in klas 3 en 4 gegeven. - De jeugdarts is op beide scholen aangesloten bij het kernteam om het gezondheidsaspect mee te nemen tijdens de casusbesprekingen.

- De GGD NOG heeft jaarlijks met beide VO-scholen een relatiegesprek gevoerd. Hierbij werd teruggekoppeld en vooruitgekeken zodat er een goede aansluiting blijft bij wat er binnen de scholen en onze gemeente speelt. Aandacht voor de mentale gezondheid van jongeren De GGD Noord en Oost-Gelderland (GGD NOG) onderzoekt de mentale gezondheid van jongeren aan de hand van vragenlijsten. Deze vragenlijsten bevatten de gezonde leefstijlthema's BRAVO (Bewegen, Roken, Alcohol, Voeding en Ontspanning). In bijgevoegde tabel zijn enkele resultaten uit de gezondheidsmonitor E-MOVO 2019 opgenomen. We zien dat er een lichte stijging is van het risico op psychische gezondheidsproblemen ten opzichte van 2015, maar het risico is lager dan in de rest van de regio. Het feit dat 10% van de jongeren in Voorst een verhoogd risico op problemen heeft, kan als zorgwekkend worden beschouwd.

- 18 -

Psychosociale gezondheid

Voorst 2015 83% 9% 7%

Geen verhoogd risico op problemen Matig verhoogd risico op problemen Verhoogd risico op problemen

Voorst 2019 79% 11% 10%

Regio 2019 75% 12% 13%

Het ervaren van stress is voor het eerst in 2019 gemeten door de GGD. We zien dat jongeren binnen de gemeente Voorst veel stress ervaren. Stress is één van de BRAVO gezonde leefstijlthema's en vraagt om onze aandacht. Ervaren stress Door school/werk Door thuissituatie Door eigen problemen Door wat anderen van hem/haar vinden Door alles wat ze moeten doen Door één of meerdere factoren

Gemeente Voorst 27% 5% 8% 11% 19% 37%

Regio 33% 9% 12% 13% 23% 45%

Tactus Voor de mentale gezondheid van jongeren bood Tactus 'Op Tijd Voorbereid' aan in de groepen 8 van basisscholen. Dit programma richt zich op weerbaarheid en verslavingen rondom gamen en social media. In het voortgezet onderwijs bood Tactus een workshop over middelen aan. In Voorst heeft Tactus de oudercursus 'Help, mijn kind kan niet zonder'- over opvoeden bij (het voorkomen van ergere) verslaving - gegeven. Deze cursus is bedoeld voor ouders en opvoeders met kinderen tussen de 12 en 23 jaar die problematisch alcohol drinken of te veel drugs gebruiken, overmatig gamen of gokken. Ouders krijgen informatie over communicatie in het gezin en praktische adviezen om anders met hun kind om te gaan. Er namen regelmatig ouders uit de gemeente Voorst deel aan de cursussen, waarbij de meeste ouders kwamen voor kinderen die overmatig gameden of cannabis gebruikten. Impluz Impluz (onderdeel van Dimence) verzorgde lifestylelessen op het voortgezet onderwijs. Deze lessen ondersteunen een gezonde mentale ontwikkeling van jongeren en bestaan uit lessen over leefstijl en gedrag. Zes klassen op het Veluws College kregen twaalf lessen. Op het Zone-college werden vijf workshops voor tien klassen verzorgd. Wat hebben we bereikt? - Diverse disciplines zijn gaan samenwerken om ouders op een prettige en goede manier te ondersteunen in het ouderschap.

Dat samenwerken loont zien we onder andere in de kinderopvang. Met bijvoorbeeld 'het goede voorbeeld voorleven', zoals gezond eten, trakteren en voorlezen. - We hebben in een veel vroeger stadium in beeld waar gezondheidsrisico's liggen en reageren hier adequater en sneller op. - Opvoedondersteuning is laagdrempeliger en sluit beter aan bij ouders, maar het kan altijd beter. - We hebben inzicht gekregen in de stress die jongeren ervaren en het risico op mentale gezondheidsproblemen bij deze groep. We kunnen hier nu beter op inspelen, maar dit blijven aandachtspunten. Wat hebben we te doen de komende vier jaar? - Laat diverse disciplines nog meer samenwerken zodat ze ouders op een prettige en goede manier kunnen ondersteunen in het ouderschap. - Ontwikkel de verdere verbinding van partners op het gebied van opvoeden en opgroeien, waarbij mentale gezondheid in het bijzonder aandacht vraagt. - Blijf opvoedondersteuning op een laagdrempelige manier geven. - Heb meer aandacht voor de stress die jongeren ervaren en doe hier iets mee. - Blijf ondersteuning en educatie bieden aan jongeren op het gebied van mentale gezondheid.

- 19 -

3.3

JOGG

Korte toelichting Het is zoals een Afrikaans gezegde luidt: it takes a village to raise a child; de opvoeding van een kind is allang niet meer enkel de verantwoordelijkheid van de ouders. Kinderen brengen tijd door op (sport)verenigingen, scholen, kinderopvang maar ook in de supermarkt of op een evenement gericht op kinderen. Ook daar leren ze wat leuk en normaal is. Een gezonde jeugd in een gezonde omgeving is daarom een gedeelde maatschappelijke verantwoordelijkheid. JOGG is de beweging die iedereen in de gemeente motiveert om gezond eten en bewegen voor kinderen en jongeren gemakkelijk, aantrekkelijk en vanzelfsprekend te maken. Het doel van de beweging is het bevorderen van een gezonde leefstijl onder jongeren. Samen met de gemeente Apeldoorn, Lochem, Hattem en Brummen, maakte Voorst van 2014 tot en met 2017 deel uit van het Gewoon Gezond Gewicht (GGG) - gebied. Kern: wat wilden we in 2017 bereiken? In 2013 had 13% van de kinderen tussen de 5 en 14 jaar in het GGG-gebied overgewicht. In de gemeente Voorst was dit 15%. Het tegengaan en voorkomen van overgewicht bij kinderen en jongeren was én is dus echt nodig. Met de lokale JOGG-aanpak informeerden en stimuleerden we kinderen en hun ouders op een leuke en aantrekkelijke manier om meer te bewegen en gezonder te eten en te drinken. JOGG Voorst hielp kinderen, jongeren en hun ouders bij het maken van de gezonde keuze.

Het primaire doel was dat kinderen, en hun ouders, een gezondere leefstijl zouden aannemen zodat de stijging van overgewicht onder jongeren omgezet werd in een daling. Een belangrijk subdoel was het inspireren van maatschappelijke partners en ondernemers om onderdeel te worden van de JOGG-beweging. Wat hebben we gedaan? Om de stijging van overgewicht om te zetten in een daling richtte de lokale aanpak zich op locaties waar kinderen veel tijd door brengen, zoals de sportvereniging, school of de kinderopvang. Door een gezonde omgeving te creëren, wordt een gezonde leefstijl de normaalste zaak van de wereld. Daarnaast zijn er vanuit Voorst Actief diverse gezonde (sport-)activiteiten en evenementen georganiseerd en/of ondersteund. Sportverenigingen (Team:Fit) Team:Fit is de werkwijze waarmee JOGG zich inzet voor een gezondere sportomgeving. We maken het voedingsaanbod in sportkantines en horeca van sportaccommodaties gezonder. Daarnaast is er aandacht voor een rookvrij sportterrein en verantwoord alcoholgebruik. Bij sportevenementen gaan we voor een gezonder voedingsaanbod en gezondere sportsponsoring. JOGG Voorst doet dit als team samen met gemotiveerde ouders, sportclubs, vrijwilligers, accommodaties, experts en partners.

Ondanks dat dit onderwerp nog steeds regelmatig op weerstand van leden stuit, zijn diverse Voorster verenigingen (elk op hun eigen niveau) aan de slag gegaan met het gezonder maken van hun accommodatie of activiteiten. De gemeente Voorst beschikt met het clubhuis van hockeyclub VHC Twello zelfs over een Gouden Sportkantine (ten tijde van de uitreiking de tweede in Nederland).

- 20 -

Dit houdt in dat:  het uitgestalde aanbod voor minstens 80% uit betere keuzes bestaat;  het aanbod in eventueel aanwezige automaten voor minstens 80% uit betere keuzes bestaat;  de uitstraling van de kantine een betere keuze stimuleert en voldoet aan minstens vijf van de aanvullende uitstralingspunten;  de kantine groente en fruit aanbiedt aan en beide opvallend geplaatst zijn. Scholen (Gezonde School, groene schoolpleinen en Gezonde Schoolkantine) In samenwerking met de Gezonde Schooladviseur van de GGD werkten diverse scholen aan haar gezondheidsbeleid en dus aan de gezondheid van haar leerlingen en team. Er worden beleidskeuzes gemaakt die bijdragen aan een betere gezondheid, bijv. traktatiebeleid of 10-uurtje, aangepast lesmateriaal of bijvoorbeeld in de kennismaking met nieuwe groenen en fruit met het EU Schoolfruitproject. Groene schoolpleinen Groene schoolpleinen kunnen we omschrijven als schoolpleinen met natuurlijke elementen en beplanting die uitdagend zijn, aanzetten tot sport en bewegen en vooral veilig zijn. Om de aanleg van dit soort schoolpleinen te stimuleren, heeft de provincie Gelderland vanaf 1 december 2018 de subsidieregeling Groene Schoolpleinen opengesteld. Basisscholen en scholen in het voortgezet onderwijs, die van hun schoolplein een groen schoolplein wilden maken, konden hiervoor bij de provincie Gelderland subsidie aanvragen.

De gemeente Voorst heeft bureau In het Wild gevraagd om voor geïnteresseerde scholen het subsidietraject te verzorgen. Gezonde School Het Voedingscentrum reikt themacertificaten uit op verschillende thema's, waaronder voeding, sport en bewegen en roken en alcohol. Om in aanmerking te komen voor het Vignet Gezonde School moet een school voldoen aan de basisvoorwaarden voor gezondheid en de criteria van ten minste één thema. Naast het Veluws College zijn sinds 2020 ook de Daniël de Brouwerschool en Obs Hagewinde in het bezit van een Gezonde School Themavignet. De Daniël de Brouwerschool voor Roken en alcohol en Fysieke veiligheid, Obs Hagewinde voor Bewegen en sport en Welbevinden. Hiermee mogen zij zich drie jaar lang Gezonde school noemen. Ook de komende jaren kunnen scholen rekenen op advies en begeleiding van de Gezonde Schooladviseur van de GGD als zij aan de slag willen met één of meerdere thema's van de Gezonde Schoolaanpak. Kinderopvang (Gezonde Start) Zie hiervoor paragraaf 3.2. Cool 2B Fit Vanuit een samenwerking en cofinanciering met Eno Zorgverzekeraar is in 2020 Cool 2B Fit Voorst van start gegaan. Dit programma is gericht op overgewicht bij kinderen (9-13 jaar) en beoogt door een gecombineerd aanbod van leefstijlthema's kinderen op gezond gewicht te krijgen.