2020-18259 evaluatierapportage Vitaal Voorst 2017-2020
Tekst van het document
Het begeleidingsteam bestaat uit meerdere professionals die gezamenlijk de elf deelnemers en hun ouders naar een gezonder gewicht begeleiden. Samen werkt! Om de JOGG beweging, die iedereen in de gemeente motiveert om gezond eten en bewegen voor kinderen gemakkelijk, aantrekkelijk en vanzelfsprekend te maken, op gang te brengen, is samenwerking met lokale partijen een
- 21 -
absolute must. Zo is de gemeente Voorst, onder andere vanuit JOGG Voorst, samenwerkingen aangegaan met lokale bedrijven en ondernemers of zijn bestaande relaties uitgebouwd. Een aantal voorbeelden van samenwerkingen met lokale private partners zijn: Albert Heijn Twello: aanbieden van fruit en water bij activiteiten en organisatie Ik Eet het Beter; Bouwbedrijf Aan de Stegge: cofinanciering Schooljudo; Sport2000 Buitink: sponsoring sportieve activiteiten; Horesca Lieferink: gezamenlijke uitrol Team:Fit en realisatie watertappunt Twello; Expert Twello: sponsoring blenders voor deelnemende sportverenigingen; Voorster Nieuws: opmaak posters, flyers en publicatieruimte. De gemeente Voorst heeft een in het oog springend (gouden) watertappunt aangeschaft die de organisatie van lokale evenementen inzet ter promotie van het drinken van kraanwater.
'Jongeren zijn fitter, minder vaak ziek en hebben meer zelfvertrouwen als ze gezond leven op school, thuis en in hun vrije tijd. En dat is precies wat we met Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) in de gemeente Voorst willen bereiken.' Wethouder Wim Vrijhoef
Wat hebben we bereikt? De JOGG-werkwijze is de afgelopen jaren sterk verankerd in de Voorster samenleving. Alle omgevingen (school, sportvereniging, kinderopvanglocaties, bedrijven, etc.) zijn gezonder geworden en diverse lokale organisaties en partijen voeren een aangepast gezondheidsbeleid. De lokale cijfers vanuit de kindermonitor onderbouwen dit: zo vindt 73% van de ouders het acceptabel dat hun kind (0-12 jaar) maximaal twee zoete drankjes per dag drinkt. In 2013 was dit percentage nog 49%. Bovendien eet nu 74% van de jeugd (0-12 jaar) dagelijks fruit, in 2013 was dat 60%. En wat hebben we te doen de komende vier jaar? Na de start van JOGG Voorst in 2014 en de verlenging in 2017 bevindt JOGG Voorst zich eind 2020 in de community-fase. Hierbij is het uitgangspunt dat de JOGG-aanpak zo goed geborgd is, dat de aanpak zelfstandig door de partners en inwoners van de gemeente wordt uitgevoerd. In tegenstelling tot de afgelopen zes jaar initieert JOGG Voorst zelf geen campagnes en activiteiten meer en fungeert de JOGG-regisseur vooral als aanspreekpunt en onderhoudt het de contacten met JOGG-gemeenten uit de regio. Met de huidige verbreding van gezondheid blijft ook de komende jaren op verschillende manieren en vanuit verschillende programma's aandacht bestaan voor jongeren en hun (on)gezonde leefstijl.
Thema's als weerbaarheid, stress en welbevinden behoeven steeds meer aandacht. Uit de lokale cijfers van de kindermonitor blijkt dat het dagelijks gezond eten beter kan en dat deze gerelateerd is aan de sociaaleconomische status (SES) van een gezin; hoe hoger de SES, hoe gezonder de inwoner leeft. We gaan werken aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Bijlage: factsheet "Gewoon, Gezond Gewicht!"
- 22 -
- 23 -
3.4 NIX18! Preventie en Handhaving Korte toelichting op NIX18 Sinds 1 januari 2014 is het voor jongeren onder de 18 jaar verboden om alcohol te kopen of het bij zich te hebben. Zo worden jongeren beschermd tegen alcohol. In 2014 is het Handhavingsplan Preventie en Alcohol aangenomen in de gemeenteraad van Voorst. Aandacht voor alcohol preventie is er al langer. De gezondheidsrisico's van roken en alcohol zijn hoog. Hoewel alcoholgebruik door jongeren is afgenomen, gebruikt nog steeds een aanzienlijk deel van de jongeren onder de 18 jaar alcohol. Ook roken nog relatief veel jongeren. Kern: wat wilden we bereiken? We wilden voorkomen dat jongeren onder de 18 gingen roken en drinken. Wat hebben we gedaan? Allereerst presenteren we een aantal cijfers over alcoholgebruik en roken. 1. Cijfers over alcohol en roken onder jongeren
[1]
(klassieke) E-MOVO onder klas 2 en 4 van het VO (vmbo/havo/vwo) Alcoholgebruik in Voorst
2015
2019
2019 Alle jongeren in MIJ/OV
Ooit alcohol gedronken (heel glas of meer)
37%
31%
33%
Ooit alcohol gedronken (alleen slokjes of heel glas of meer)
63%
48%
50%
Laatste 4 weken alcohol gedronken
36%
29%
29%
Laatste 4 weken 5 of meer drankjes bij 1 gelegenheid (bingedrinken)
22%
22%
21%
Is dronken of aangeschoten geweest Ooit dronken of aangeschoten geweest
23%
23%
24%
Laatste 4 weken dronken of aangeschoten geweest
11%
12%
14%
Als je alcohol drinkt, waar is dit dan meestal? Thuis, met anderen
15%
16%
21%
Bij anderen thuis
19%
14%
23%
In een discotheek
17%
16%
12%
In hok, keet of schuur
15%
7%
7%
Ik laat het door anderen kopen
-
15%
14%
Ik krijg het van mijn ouders
15%
16%
20%
Alcohol in Voorst
Geen/PrO/(v)mbo
havo/vwo/HBO/WO
Alle jongeren in MIJ/OV
Drinkt niet
6%
23%
19%
Drinkt niet of max. 1 glas per dag
11%
27%
28%
Ooit alcohol gedronken geproefd (slokje of 1 glas)
99%
88%
93%
Zware drinker (1 x in de week minstens 4 of 6 glazen op 1 dag)
44%
29%
26%
Hoe kom je aan alcohol?
Jongvolwassenen Voorst 2019:
- 24 -
Roken onder jongeren in Voorst
Geen/PrO/(v)mbo
havo/vwo/HBO/WO
Alle jongeren in MIJ/OV
Nooit gerookt
33%
56%
42%
Ooit gerookt (trekjes of een sigaret)
67%
44%
58%
Rookt nu ten minste wekelijks
29%
18%
26%
Rookt nu dagelijks
27%
12%
19%
[1]
De GGD heeft in 2019 2 monitors uitgevoerd. (1). De klassieke E-MOVO onder leerlingen in klas 2 en 4 van het vmbo, havo en vwo. En (2). Een uitgebreidere doelgroep van jongeren tussen 16 en 25 jaar in het praktijk onderwijs, maar ook alle andere schooltypen, waaronder mbo, hbo, wo en werkend. Deze jongeren zijn benaderd via social media. De cijfers in onderstaande tabellen komen uit beide monitors.
2. Preventie op basisscholen en voortgezet onderwijs: roken en alcohol 2.1 Gezonde school door de GGD De GGD zet Gezonde School-adviseurs in die basisscholen en het voortgezet onderwijs ondersteunen bij hun taak om een gezonde schoolomgeving te creëren. De Gezonde Schooladviseur sluit aan op de vraag van het onderwijs. Aan roken en alcohol wordt met name op het voortgezet onderwijs aandacht besteed, nu jongeren steeds later gaan roken en drinken. Dit komt mede door de wet NIX18, waardoor jongeren later gaan drinken en roken. De GGD heeft het voortgezet onderwijs in de gemeente Voorst ondersteund bij het rookvrij maken van de schoolpleinen. Hiermee werd vooruit gelopen op de Wet Rookvrij Schoolterrein die op 1 augustus 2020 in werking trad. De scholen hebben de volgende afspraken over roken: Veluws College: roken in en om de school is niet toegestaan (ook niet op feest- en klassenavonden en excursies). Zone.college: sinds augustus 2017 is dit een rookvrije school. Dit houdt in dat leerlingen en personeel niet roken. De Daniel de Brouwerschool heeft een Gezonde School-themacertificaat Roken en Alcohol behaald. Andere scholen hebben dit themacertificaat niet. 2.2 Op Tijd Voorbereid door Tactus Tactus Verslavingszorg speelt een belangrijke preventieve rol op zowel de basisscholen als het voortgezet onderwijs.
Tactus werkt ondersteunend en adviserend en benadrukt het belang van een structurele lijn in haar activiteiten op de scholen. De preventiewerker van Tactus overlegt jaarlijks met de scholen waar hun behoeften liggen, wat er speelt en welke activiteiten nodig zijn met het oog op de vier pijlers voor effectief preventiebeleid. Dat zijn beleidsdoelen stellen, ouders en leerlingen betrekken en de deskundigheid van docenten en het onderwijsondersteunend personeel bevorderen. Het volgende is bewerkstelligd: Het Veluws College zet meer in op voorlichting voor de leerlingen en het Zone.college meer op deskundigheidsbevordering en voorlichting voor ouders. Op beide scholen organiseert Tactus jaarlijks activiteiten voor ouders in de vorm van informatie in de schoolnieuwsbrieven en is ze aanwezig met een stand op ouderavonden en/of de avonden waarop de 10minutengesprekken plaatsvinden. Tot slot consulteren beide scholen Tactus over individuele leerlingen en verwijzen ze leerlingen door. Gemiddeld gaat het om twee leerlingen per jaar. In groep 7 en 8 van de basisscholen wordt het programma 'Op Tijd Voorbereid' gegeven. Sinds 2018 is op advies van het Trimbos meer nadruk komen te liggen op overmatig gamen en social mediagebruik en minder op alcohol en roken. Immers, jongeren gaan later drinken door NIX18. Op de basisschool ligt de nadruk nu op weerbaarheid voor verslavingen.
Verplichte ouderbijeenkomsten, als onderdeel van Op Tijd Voorbereid, bieden alle ruimte voor vragen over alcohol en roken. 2.3 Rookvrije speeltuinen en sportverenigingen In de gemeente Voorst zijn steeds meer plekken waar kinderen komen rookvrij. Zo is de speel-, beweeg- en ontmoetingsplek van Klein Twello rookvrij. Dit geldt ook voor natuurspeelplaats de Groene Wig in Twello en de openbare speellocatie in de Posterenk.
- 25 -
Ook sport- en beweegaanbieders timmeren hard aan de weg. Zo zijn Sportpark de Schoapenweide (VV Activia) en Sportpark de Pauw (SC Klarenbeek) al helemaal rookvrij, net als TC de Schaeck en VHC Twello. Sportpark De Laene (SV Voorwaarts) is rookvrij op de zaterdagochtenden tijdens activiteiten voor de jeugd. Er zijn nog meer verenigingen, zoals SV Twello en zwembad de Schaeck, die binnenkort ook rookvrij willen zijn. We hebben de wind in de zeilen en sluiten de komende jaren aan bij de landelijke campagne voor de Rookvrije Generatie. De GGD heeft subsidie ontvangen van ZonMw en coördineert en voert acties uit in de gemeente Voorst en de regio om te bevorderen dat de omgeving van kinderen steeds meer rookvrij wordt. Eind 2020 zijn alle speellocaties rookvrij en hangt er op iedere speellocatie een bord van de Rookvrije Generatie. 2.4 Brief voor ouders/verzorgers en kinderen in de brugklas leeftijd De gemeente Voorst stuurt jaarlijks een brief en het magazine 'Een blad van NIX18' naar ouders om hen te ondersteunen bij het opvoeden rondom roken en alcohol. De GGD ondersteunt de gemeente hierbij. 3. Preventie en handhaving alcoholverstrekking en –gebruik De afgelopen vier jaar hebben twee ontwikkelingen bijgedragen aan een versterking van de samenwerking tussen preventie en handhaving: 1.
Het project Voorst onder de Loep dat alle relevante partijen, intern en extern, in de Voorster samenleving probeert te verbinden op preventie en in dit geval op gezonde leefstijl. 2. Het Nationaal Preventieakkoord uit 2018. Dit akkoord richt zich op het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Dit akkoord is samen met meer dan 70 maatschappelijke organisaties gesloten. En daarin staan meer dan 200 afspraken om Nederland gezonder te maken. Bovendien vraagt het ook om lokaal aan de slag te gaan. 3.1 Preventie bij evenementen In het evenementenbeleid staat hoe wij omgaan met alcoholverstrekking en alcoholgebruik. Met een evenementenvergunning wordt vaak ook een tijdelijke ontheffing voor het verstrekken van alcohol gegeven. Een organisator beschrijft in een plan hoe hij de alcoholverstrekking gaat doen, hoe hij het gaat organiseren en er voor zorgt dat het goed verloopt. In het plan staat bijvoorbeeld hoe de organisatie omgaat met polsbandjes. Het gebruik van bandjes is niet verplicht, maar het is wel een methode om te voldoen aan de Drank- en Horecawet. Voor de meeste evenementen maakt men gebruik van bandjes. Een goedgekeurd plan wordt integraal overgenomen in de evenementenvergunning. Voor het handhaven van de huisregels en een goede toegangscontrole is de organisator zelf verantwoordelijk. Er zijn evenementen die NIX18-personeel hebben.
Zij controleren op alcoholgebruik van minderjarigen en spreken de jongeren er ook op aan. Als ze bijvoorbeeld iemand zien drinken zonder bandje. Dit gaat dus niet over alcoholverstrekking maar over alcoholgebruik. Daarnaast stellen wij blaastesten beschikbaar aan de organisatoren. Het is aan de organisator of hij ze wil inzetten. Het blazen gebeurt voordat jongeren het terrein op komen. De toegang wordt geweigerd als de blaastest positief is. Als blijkt dat jongeren niet meer aanspreekbaar zijn, worden ze apart genomen. Er wordt dan gebeld met de ouders om hun kind op te laten halen. De politie gaat nog in gesprek met ouders en verleent zo nazorg. -
Barcoördinatoren doen een briefing aan de vrijwilligers die alcohol verstrekken. De vrijwilligers achter de bar hebben zelf allemaal een Instructie Verantwoord Alcoholschenken (IVA) training gehad. De vrijwilligers worden opgeroepen om op een goede manier alcohol te verstrekken. De barcoördinator is de intern verantwoordelijke voor de alcoholverstrekking. Ook hier ligt verantwoordelijkheid bij de organisator zelf. Er vindt tijdens een groter evenement een evenementenoverleg plaats. Als iets bijgestuurd moet worden, dan koppelen we dat terug tijdens het evenementenoverleg.
- 26 -
In de praktijk blijkt vaak dat vrijwilligers moeite hebben met het handhaven van NIX18! Jongeren zijn zeer inventief als het gaat om het verkrijgen van alcohol. Soms geholpen door de eigen ouders. 3.2 Preventie door lokaal drankakkoord Daarnaast hebben wij het preventieakkoord Verstandig Alcoholgebruik. Daarbij zijn sportverenigingen, ouders, jongerenverenigingen, basis- en voortgezet onderwijs, evenementenorganisatoren etc. betrokken. In het akkoord stellen de partijen dat alcoholgebruik door jongeren niet normaal is. We gaan zo de discussie aan met elkaar en dragen gezamenlijk dezelfde boodschap uit. Iedere maatschappelijke partner kijkt zelf hoe ze de boodschap uitdragen. 3.3 Handhaving Wij zetten als gemeente bij elk (dorps)evenement testkopers in. Wij kijken of minderjarigen bier krijgen. Als de minderjarige testkoper alcohol krijgt dan maakt de boa een boeterapport op. De burgemeester besluit dan of hij een boete oplegt. Hij legt gemiddeld twee keer per jaar een boete op. Vaak alleen als het resultaat echt onvoldoende is of als onvoldoende resultaten zich blijven herhalen. Als het resultaat mager is, blijkt vaak dat het misgaat door onoplettendheid, drukte of omdat iemand moeite heeft om nee te zeggen tegen bekenden. Omdat dorpsevenementen vaak draaien op vrijwilligers, willen we daar rekening mee houden.
Daarom vragen we ook om zelfreflectie als de resultaten mager zijn: wat zou u doen als u in de schoenen van de burgemeester stond, gelet op het resultaat? Het resultaat negeren is geen optie, maar wat dan wel? Een boete moet niet zozeer een straf zijn, maar vooral juist toekomstperspectief bieden: hoe kunnen we het de volgende keer beter doen? Bij elke controle worden de resultaten per brief gegeven en als de resultaten goed zijn wordt er een complimentenbrief door de burgemeester toegezonden. De resultaten van de testkopen staan er ook in. Er zijn steeds meer organisaties die een 100% score halen. Dat is extreem goed. In het Nationaal Preventieakkoord staan nalevingspercentages waarnaar per twee jaar wordt gestreefd. Voor de horeca geldt voor het jaar 2019 een na te streven nalevingspercentage van afgerond 33%. De organisaties in onze gemeenten zitten daar fors boven. Dit is te danken aan de inspanningen die de organisaties afgelopen jaren hebben gedaan om de alcoholverstrekking beter te laten verlopen. In 2019 hadden ze een gemiddeld nalevingspercentage van maar liefst 80%. Hieronder is een tabel van de topscores opgenomen. Organisatie
Behaald nalevingspercentage 2019 Voorst
Stichting Kermis en Oranje Feest Voorst Stichting Wilps Volksfeest Stichting Pampus Stichting Het Klompenfeest Stichting Dorpsfeest Wilp-Achterhoek LenteLive
100% 100% 100% 76% 75% 62%
De evaluatie van het seizoen doen we één keer per jaar met alle evenementenorganisatoren. Wij kunnen elkaar dan vertellen wat we goed vonden gaan en wat we minder goed vonden gaan. Dit is naast een evaluatie ook vast een voorbereiding voor het volgende jaar. Wat hebben we bereikt? NIX18! - Uit de cijfers blijkt dat NIX18! effect heeft op de leeftijd waarop jongeren beginnen met drinken: jongeren drinken steeds later, conform de doelstelling van de wet. Er is een kleine groep jongeren die zich niets aantrekt van NIX18! Deze drinkt stevig en vindt dat stoer. - De omgeving van jongeren is van grote invloed op het alcohol gebruik van jongeren. Uit de cijfers blijkt dat feesten en uitgaan in hoge mate bijdraagt aan dronkenschap onder jongeren die alcohol drinken stoer en normaal vinden.
- 27 -
-
-
-
En ouders en de thuissituatie spelen een grote rol in de beschikbaarheid van alcohol en het normaal vinden dat jongeren onder de 18 alcohol gebruiken. Opleidingsniveau maakt wel verschil. Een lagere opleiding leidt tot hoger alcohol gebruik, maar ook onder hoger opgeleiden jongeren is het alcohol gebruik aanzienlijk. Een lagere opleiding geeft meer kans op het vroeg beginnen met roken en tot blijvend roken (verslaving) Het verminderen van het gebruik van alcohol en roken vergt een generatie lang aandacht. We zitten op de goede weg, maar we zijn er nog lang niet. De samenwerking tussen handhaving en evenementen en uitgaansgelegenheden leidt tot betere nalevingsresultaten van NIX18. Voorst onder de Loep is een belangrijke aanjager geweest voor het creëren van draagvlak voor samenwerking in de Voorster samenleving. Het Nationale Preventieakkoord geeft bestuurlijk- en beleidsmatig draagvlak. Het handhavingsplan preventie en alcohol uit 2014 vraagt om een update en aansluiting bij huidige handhavingsbeleid.
Wat hebben we te doen de komende vier jaar? - Zorg voor blijvende aandacht voor de preventie roken en alcohol. - Continueer de gemeentelijke rol van aanjager en facilitator van de samenwerking tussen sleutelorganisaties. - Zet in op gedragsverandering. - Sluit aan bij het Nationaal Preventieakkoord en neem de doelen daarvan over in een lokaal preventieakkoord. - Schenk niet alleen aandacht aan jongeren maar ook aan de groep volwassenen die overmatig alcohol gebruiken en roken. - Herzie het handhavingsplan voor preventie NIX18! (artikel 43a DHW).
3.5
Buitenspelen 0 – 100
Korte toelichting Elke dag buiten spelen en bewegen in een veilige leefbare omgeving: dat moet mogelijk zijn in elke Voorster kern en voor alle doelgroepen. Voor iedereen van 0 tot 100, dus ook voor ouderen met een rollator of een scootmobiel, voor kinderen in een rolstoel of voor ouders met een kinderwagen. Wat wilden we bereiken in 2017? Om draagvlak te creëren voor het dagelijks beheer en onderhoud van een speelplek wilden we de (her)inrichting van speelplekken veelal samen met de (nieuwe) bewoners bespreken. In een exploitatieovereenkomst wilden we opnemen dat door en op kosten van de projectontwikkelaar speelvoorzieningen worden aangelegd. Er moest dus ruimte gereserveerd worden voor de aanleg van speelvoorzieningen. Wat hebben we gedaan? De collega's van Groen en Openbaar grondgebied hebben veel bijgedragen met hun kennis over beheer en onderhoud van speeltoestellen of speelplekken en de inrichting van de openbare ruimte. Ook is er vanuit Grondzaken en Planeconomie bij nieuwe projecten ruimte gereserveerd voor speelvoorzieningen. Zoals aan de Twellerenk Twello en Plesmanstraat Teuge. Schoolpleinen zijn geen openbare ruimte, schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de inrichting en het gebruik ervan. In overleg met de besturen zijn in veel gevallen de schoolpleinen wel openbaar toegankelijk, zodat kinderen uit de buurt er ook buiten schooltijd kunnen spelen.
Zeker in buurten met weinig formele speelruimte is dit een welkome aanvulling op de ruimte voor kinderen.
- 28 -
In samenwerking met een lokaal specialist in het implementeren van natuurbeleving in het onderwijs, en met de input van kinderen en ouders zijn voor diverse scholen ontwerpen gemaakt voor een 'groene en natuurlijke' inrichting van het schoolplein. Hiervoor was subsidie beschikbaar vanuit de provincie. Zo is ook het ontwerp van Ten Holtens Erve ontstaan. In het Programma Mobiliteit 2020 - 2030 geven we voor het thema verkeer een verdere uitwerking van de Ruimtelijke Toekomstvisie Voorst. In het programma zijn de fietser en voetganger op de eerste plaats gezet, vooral omdat fietsen en lopen duurzame en gezonde manieren zijn van verplaatsen. In kernen en voor middellange afstanden zijn er in Voorst goede mogelijkheden om inwoners gezond te laten verplaatsen. Dat draagt bij aan minder autogebruik en meer verkeersveiligheid, maar ook aan gezonde, blije inwoners. Daarnaast is het belangrijk dat kinderen fietsend en lopend naar school gaan. Daar zetten wij ook op in. Onlangs is ook Veilig Verkeer Nederland gestart met een campagne om lopen en fietsen naar school te promoten. Vanuit bestaande contacten met de buurt werden buurtbewoners gehoord en hun wensen werden meegenomen bij de inrichting van openbare speellocaties. Dit gebeurde onder meer bij de Groene Wig Twello en Klein Twello. We realiseerden combinaties van spelen en hemelwaterberging.
Bijvoorbeeld aan de greppels bij de basisschool De Fliert (de Groene Wig) maar ook bij de waterberging aan de Enkweg in Voorst. Deze wordt regelmatig als fietscrossveldje gebruikt en kan in de winter eenvoudig omgetoverd worden tot krabbelbaantje. Ook de wadi's van Achter 't Holthuis worden nu gebruikt om in te struinen en te spelen. We willen vaker speelveldjes en waterberging voor heftige regenbuien combineren. De nieuwe wadi's in Teuge krijgen stapstenen en kleine bruggetjes die zowel praktisch zijn maar ook spelen uitlokken. In samenwerking met onder andere buurtbewoners, dorpscontactpersonen en belangenverenigingen zijn jeu-de-boulesbanen aangelegd in diverse kernen. Een voorbeeld hiervan is de baan in het dorp Wilp bij het Dorpshuis. Wat hebben we bereikt? - Binnen de gemeentelijke organisatie hebben we aansluiting gezocht bij de meest uiteenlopende vakgebieden en ontwikkelingen. Buiten de gemeente hebben we samenwerking gezocht met bijvoorbeeld de woningcorporatie, welzijnsorganisatie en buurtbewoners. - Bij nieuw in te richten wijken is veelal ruimte gereserveerd voor speelvoorzieningen. - Schoolbesturen gestimuleerd om de schoolpleinen zoveel mogelijk open te houden. - En daarnaast is de gemeente als adviseur en ondersteuner betrokken bij de herinrichting van een schoolplein.
Wat hebben we te doen de komende vier jaar? - We willen meer aandacht geven aan speelvoorzieningen voor de groep jongste kinderen - tot 4 jaar- zodat ook zij (ouders) gestimuleerd worden buiten te gaan spelen. Deze leeftijdsfase is erg belangrijk voor de ontwikkeling van motorische vaardigheden en plezier in bewegen. - De openbare ruimte moet aantrekkelijk zijn voor mensen om zich in te bewegen. Zaken die dit verhinderen zijn onder andere hondenpoep, geringe sociale veiligheid, beperkte ruimte op de stoep, een onaantrekkelijke openbare ruimte en dergelijke. Wat wel stimulerend werkt zijn bijvoorbeeld herkenbare routes met markante herkenningspunten, spelaanleidingen etc. - We zullen informeel spelen een impuls geven. De stoep zal hier voor alle leeftijden een belangrijke rol in moeten spelen.
- 29 -
-
-
Bij alle projecten die herbestrating of herinrichting van de stoep omvatten, richten we die stoep zodanig in dat het in potentie ook een prettige verblijfsplek is. Dat betekent niet alleen dat we de oppervlakte zo groot mogelijk maken (wat vaak beperkt zal zijn door alle eisen aan de straat), maar ook dat we de stoep interessant maken voor kinderen door bijvoorbeeld op sommige plekken extra spelaanleidingen toe te voegen, zoals interactieve stoeptegels. Waar er kansen liggen om meer (gebruiks)groen met daarin speelfuncties te realiseren, grijpen we die. Kastanjebomen zijn bijvoorbeeld voor kinderen interessant, dus misschien kunnen we die aanplanten. Ook planten die beestjes en vlinders en dergelijke aantrekken en de kennis daarover vergroten kunnen er toe leiden dat groen minder 'vies' gevonden wordt. Soms is het zo simpel als kiezen voor gras in plaats van voor steen of verharding. We willen een inclusieve speelcultuur ontwikkelen waar toegankelijkheid en volledige participatie de ambities zijn (VN Verdrag Handicap 14 juli 2016). De Omgevingswet treedt in werking op 1 januari 2022. Het doel van deze Omgevingswet is een gezonde fysieke leefomgeving. Een gezonde leefomgeving ervaren bewoners als prettig, nodigt uit tot gezond gedrag en biedt bescherming tegen negatieve omgevingsinvloeden (zoals hittestress).
Daar hoort ook een buitenruimte bij die geschikt is voor bewegen, spelen en ontmoeten. Het ontmoeten en verbinden neemt een belangrijke plek in binnen onze Ruimtelijke Toekomstvisie. En dat voor jong en oud. Een gezonde omgeving begint met goede fiets- en looproutes. Voldoende fietspaden en stoepen, veilige en overzichtelijke oversteekplaatsen en goede straatverlichting. Dat bevordert wandelen en fietsen en dat kinderen zelfstandig naar buiten kunnen.
3.6
Buurtsportcoaches
Korte toelichting Buurtsportcoaches (bsc's) stimuleren inwoners, van jong tot oud, om meer te gaan sporten of te bewegen. Gemeenten krijgen een bijdrage (40%) van het Rijk (Ministerie van VWS, OCW en SZW) om bsc's aan te stellen. Dit gaat via de zogenaamde Brede Regeling Combinatiefuncties (2012-2018 de Brede Impuls Combinatiefuncties). Sinds 1 januari 2019 is de regeling aangepast: de regeling kent een bredere focus en er is meer budget beschikbaar. Zo kan de bsc ook breder ingezet worden op bijvoorbeeld cultuur. Wat wilden we bereiken in 2017? - Voldoende (gratis) sport- en beweegaanbod voor alle doelgroepen, geïnitieerd door buurtsportcoaches. - Bevorderen van deelname aan sporten en bewegen, zodat we de sportparticipatie in de gemeente verhoogden. - Vernieuwingen op het gebied van onderwijs, sport en leisure door Mobiez beschikbaar te stellen in gymzalen en in de sporthal waar bewegingsonderwijs wordt gegeven. De Mobiez materialensets rouleren tussen locaties en zijn een bepaalde periode beschikbaar. Kinderen worden door het gebruik van Mobiez vaardiger met materialen die ze ook in hun vrije tijd tegenkomen. En dat stimuleert tot meer bewegen. Ondersteuning van een buurtsportcoach hierin was wenselijk. - Mogelijkheden realiseren zodat kwetsbare groepen kunnen sporten en bewegen.
- De ambassadeur werkt samen met de BSC mee aan de ontwikkeling en uitvoering van projecten op het gebied van sport-bewegen-gezondheid. - Aanbod voor gratis sporten en bewegen voor kinderen tot en met twaalf jaar faciliteren. Wat hebben we gedaan? De BSC aangepast sporten: 1. is vindbaar en benaderbaar voor de doelgroep; 2. maakt het sport- en beweegaanbod inzichtelijk en bevordert de kwaliteit hiervan. Hierbij wordt het digitale platform unieksporten.nl ingezet;
- 30 -
3. koppelt vraag en aanbod aan elkaar. Onder andere doordat zij mensen met een beperking ondersteunt en adviseert bij het zoeken naar een passend sport- en beweegaanbod. Maar ook doordat zij deelname mogelijk maakt, omdat zij bijvoorbeeld financiële middelen zoekt; 4. biedt een aanbod in deskundigheidsbevordering voor kader van sport verenigingen. Zoals een cursus met het thema 'Sportstimulering voor mensen met een beperking' of 'Trainen en coachen van jongeren met autisme'; 5. legt verbindingen zowel binnen als buiten de gemeentegrenzen. Zo onderhoudt hij contacten met de bsc-collega's en sport- en beweegaanbieders in de stedendriehoek; 6. haalt vanuit de regionale samenwerking gelden binnen. Bijvoorbeeld voor procesbegeleiding van NOC*NSF om inwoners met een motorisch beperking te bereiken; 7. stimuleert een inclusieve samenleving; 8. schenkt aandacht aan landelijke campagnes, zoals de Dag van autisme en Pesten bij LVB (lichamelijk verstandelijke beperking); 9. ondersteunt op sportdagen het speciaal onderwijs, bijvoorbeeld met de Johan Cruyff Foundation Open Dag op de Daniël de Brouwerschool. De BSC Mens en Welzijn: 1. verzorgt diverse voorlichtingen voor de oudere doelgroep. Publiceert maandelijks een Beweegblog online en in het Voorster Nieuws maar verspreidt ook een zelf ontwikkelde Beweegposter onder medische centra, thuiszorgmedewerkers, ouderenadviseurs etc.; 2.
organiseert de Vitaliteitsbeurs tijdens de Griepprikdag; 3. begeleidt als beweegmakelaar inwoners naar een bestaand passend beweegaanbod in samenwerking met de eerstelijnszorg; 4. zorgt voor voorlichting over het gebruik van scootmobielen, e-bikes en behendigheid maar ook routes; 5. heeft een duofiets aangeschaft door middel van fondsenwerving en sponsoring en verzorgt het beheer en de verhuur; 6. laat in samenwerking met basisscholen jong en oud samenkomen (spelen en ontmoeten) in bijvoorbeeld de Beweegtuin Duistervoorde, 't Trefpunt, en bij de Bongerd Terwolde; 7. initieert en ondersteunt in de kernen het aanbod voor onder andere ouderengym, het valpreventieproject Zeker bewegen en wandel- en fietsgroepen; 8. heeft door middel van het project 'Bewegen werkt in Voorst' statushouders en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in beweging gekregen. Vervolgens kwam in samenwerking met SV Twello een structureel gymaanbod, voor de deelnemende vrouwen uit beide groepen, tot stand; 9. is webbeheerder van Voorstactief.nl en promoot daarmee sport- en beweegactiviteiten via de website, sociale media en het Voorster Nieuws; 10. heeft ondersteund bij de opstart van Old Stars Tennis bij TC de Schaeck en verschillende zelfstandigen in de sector (zoals yogadocentes, leefstijlcoaches); 11. werkt samen met de BSC Zwembad de Schaeck bij het project Zwemmen met dementie.
Het Team Voorst Actief on Tour (VAoT): 1. verzorgt in tien kernen gratis naschoolse sport- en beweegactiviteiten voor basisschoolkinderen. Die zijn van maandag tot en met vrijdag;
- 31 -
2. is vanaf oktober 2020 gestart met Kies je Sport! Dit is voor kinderen tot en met 12 jaar waarbij maandelijks een divers aanbod van gratis sportkennismakingsclinics beschikbaar is; 3. gaat Kies je Sport! in 2021 uitbreiden naar de 13 tot en met 18-jarigen. (afhankelijk van Covid19 ontwikkeling); 4. organiseert in de schoolvakanties instuiven voor diverse doelgroepen; 5. ondersteunt op sportdagen basisonderwijs (bijvoorbeeld met de Koningsspelen), speciaal onderwijs (bijvoorbeeld met de Johan Cruyff Foundation open dag bij Daniël de Brouwerschool) en voortgezet onderwijs; 6. werkt voor initiatieven samen met andere bsc's of organisaties. Zoals voor een beweegochtend voor medewerkers van de Kruidentuin en het bibliotheekproject 'Lezen is scoren'. De BSC zwembad de Schaeck: 1. organiseert en verzorgt het Swim2Play-aanbod voor alle basisscholen. Hier nemen per jaar +/1.400 kinderen aan deel; 2. organiseert diverse clinics en activiteiten in de schoolvakanties voor kinderen tot en met 18 jaar; 3. organiseert in samenwerking met de BSC Mens en Welzijn het 'Zwemmen met dementie'; 4. organiseert zwemactiviteiten voor ouderen waarbij ontmoeten centraal staat, veelal in combinatie met een 'droge activiteit'; 5. zoekt samenwerkingen met andere bsc's, organisaties en instellingen waarbij het sport- en beweegaanbod gefaciliteerd wordt; 6.
is het aanspreekpunt voor iedereen die vanwege een medische reden (weer) moet gaan bewegen (zwemmen). Het gesprek wordt aangegaan en de bezoeker te voorzien van het juiste advies zodat de drempel naar bewegen zo laag mogelijk gemaakt wordt en hierin de juiste keuzes gemaakt worden. Wat hebben we bereikt? - Door de deelname aan het Samenwerkingsverband regio Stedendriehoek en het aanstellen van een BSC Aangepast sporten hebben we een mooie stap gemaakt naar het vindbaar, bereikbaar en toegankelijk te maken van sport en bewegen voor mensen met een beperking. - Gemeentebrede inzet van de BSC Mens en Welzijn door ondersteuning en initiëren van activiteiten waarbij met name ouderen en kwetsbaren zijn bereikt. Samenwerkingen met verschillende organisaties uit de gemeente Voorst worden opgezocht om meer draagvlak te creëren. - Team Voorst Actief on Tour (VAoT), bestaande uit een bsc, beweegcoördinator en studenten. Het team startte in 2018 met een gratis naschools sport- en beweegaanbod voor kinderen tot en met 12 jaar. De sport- en beweegactiviteiten van VAoT zijn laagdrempelig, gratis en vinden in tien kernen rondom het schoolplein plaats. De deelname is hoog en fluctueert nauwelijks. - VAoT bereikt door de laagdrempeligheid ook kinderen uit gezinnen in armoede.
Het team stimuleert de doelgroep waarvan bekend is dat zij geen lid is van een sportvereniging om wél lid te worden van een vereniging. Het team geeft advies en informeert ouders/verzorgers en ook kinderen over de mogelijkheden van het Jeugdfonds Sport. Door de variatie in sport- en beweegaanbod komen kinderen in aanraking met sporten die tot dan voor hen onbekend zijn. Sommige kinderen (en ouders) worden hierdoor enthousiast en melden zich aan bij een sportvereniging zodat zij structureel deze sport gaan beoefenen. - De Evaluatie van de Uitvoering motie Time out is via een Raadsmededeling (2020-30171) aan u voorgelegd. - De doelgroepen ouderen, kwetsbaren en mensen met een beperking zijn meer in beweging en ontmoeten elkaar door de verschillende activiteiten die de BSC organiseert.
- 32 -
-
-
Basisschoolkinderen maken via deelname aan Swim2Play kennis met de nieuwste inzichten op het gebied van didactiek en motorisch leren. Spelenderwijs leren de kinderen alle benodigde vaardigheden om veilig deel te nemen, aangeleerd kunnen worden. Naamsbekendheid voor Voorst Actief (on Tour). Er komen steeds meer stageverzoeken binnen van studenten van verschillende sportopleidingen (CIOS, ROC, HAN, Veluws College, Deltion, Landstede). We werken veel samen met deze opleidingen. De nieuwe generatie 'young sportprofessionals' bieden we zo de kans om praktijkervaring op te doen. Ook komen er verzoeken binnen van verschillende organisaties (Cleantech, CIOS, Gelderse Sport Federatie, NOC*NSF) om een presentatie te houden over het succes van Voorst Actief (on Tour).
Wat hebben we te doen de komende vier jaar? - We willen een nog grotere doelgroep bereiken dan de bsc's tot nu toe bereikt hebben. Bijvoorbeeld als verbinder tussen sport, bewegen en andere sectoren als zorg, onderwijs en kinderopvang. Om de verbinding tussen eerstelijnszorg, sport en bewegen te realiseren, kan een buurtsportcoach de drie hieronder genoemde rollen nog beter vervullen waardoor nog meer inwoners bereikt worden. o doorverwijzer: laagdrempelige beweegactiviteiten in de kernen inzichtelijk maken, fungeren als soort sport- en beweegloket, een beweegspreekuur in het gezondheidscentrum. o organisator: kennismakingslessen aanbieden zoals Kies je Sport! voor meerdere doelgroepen of een soort van fittesten voor mensen met (een verhoogde kans op) een chronische aandoening. o makelaar: voortdurend schakelen tussen de beweegvraag en het aanbod. - We willen meer aandacht voor de groep jongste kinderen, van 0 tot 4 jaar. Deze leeftijdsfase is erg belangrijk voor de ontwikkeling van motorische vaardigheden en plezier in bewegen. De interventie Nijntje Beweegdiploma maar ook peuterdans, dreumesgym en babyzwemmen kan worden gestimuleerd door de BSC. Tevens kan hierin de samenwerking worden gezocht met andere sport- en beweegaanbieders. - Sport bevordert een actieve gezonde leefstijl voor mensen mét en zonder beperking of chronische ziekte.
Het volledig integreren van aangepast sporten in het reguliere sportaanbod, niet meer als aparte pijler maar als een inclusieve sport- en beweegomgeving, is juist belangrijk omdat de sportdeelname van mensen met een beperking lager is dan die van mensen zonder beperking. - Team Voorst Actief (Team VA) bestaat uit dorpscontactpersonen (Burgerparticipatie), een cultuurcoach, vijf buurtsportcoaches, de Beweegcoördinator Voorst Actief on Tour en de coördinator BSC's. Zij zetten zich onder andere in om de inwoners in beweging te krijgen en verbindingen te leggen. De samenwerking tussen de buurtsportcoaches beperkt zich tot het organiseren van enkele gezamenlijke activiteiten, zoals de Nationale Sportweek en de Beweeg- en Ontmoetingsdag (met onder andere de voorronde van het NK Knikkeren). Daarnaast is er tweemaandelijks een netwerkbijeenkomst en sluiten de dorpscontactpersonen (dcp's) aan bij het kwartaaloverleg. Vanuit Team VA ontstaat steeds meer behoefte om intensiever met elkaar samen te werken. De bsc's ervaren dan ook de voordelen van een betere samenwerking, zoals het delen van kennis, ervaring en vaardigheden. Daarnaast leren ze onderling van elkaar en ontstaan nieuwe ideeën die gericht zijn op het in beweging brengen van mensen en op het vitaler maken van de samenleving.
De samenwerking wordt nu deels 'beperkt', omdat het werkgeverschap van de bsc's en de beweegcoördinator bij drie verschillende organisaties is weggezet. Ook zijn de werkplekken verspreid over de drie organisaties. Hierdoor richten de bsc's zich op hun eigen doelgroepen en werkzaamheden. De samenwerking tussen de bsc's kan worden bevorderd door vanuit één werkplek te werken en wellicht vanuit één organisatie. Zo versterken ze elkaar nog meer en kunnen zij vanuit een onafhankelijke rol fungeren met een gezamenlijk belang. - In het lokale sport- en beweegakkoord dat onlangs is gepubliceerd, staat één ding centraal: iedereen moet kunnen sporten, nu en in de toekomst. Jong en oud, met of zonder beperking, dichtbij en veilig. En juist de samenwerking die volgt uit dit lokaal sport- en beweegakkoord waarborgt dat. Een samenwerking vanuit de samenleving met bsc's en dcp's, ondersteund door de gemeente Voorst, vertaald in de ambities van het uitvoeringsprogramma voor de
- 33 -
komende jaren. Met dit sport- en beweegakkoord kunnen we het enthousiasme van de partners, de goede voorbeelden en de uitdagingen zichtbaarder maken en stroomlijnen.
- 34 -
4. Opsomming van maatregelen Vitaal Voorst met daarbij uitgevoerde acties Inleiding In dit hoofdstuk wordt iedere maatregel uit de beleidsnota Vitaal Voorst 2017 afzonderlijk behandeld. We concentreren ons uitsluitend op de acties, zonder de diepte in te gaan. Veel van de genoemde acties uit Vitaal Voorst zijn ook al in andere rapportages (bestuursrapportages, voortgangsrapportages), monitors (VodL) en evaluaties (sociaal domein, mantelzorg, schuldhulpverlening, etc.) aan de orde geweest. Daarom volstaan we hier uitsluitend met een opsomming zonder details.
4.1
Volksgezondheid algemeen: uitvoering Wet publieke gezondheid (Wpg)
Wat waren de ambities/maatregelen van Vitaal Voorst in 2017? Programma Algemene Gezondheidszorg Dit programma bestaat uit een groot aantal verschillende producten: het bevorderen, bewaken en beschermen van de gezondheid van de bevolking in de regio. In de Wet publieke gezondheid zijn de basistaken beschreven die door de GGD worden uitgevoerd. De GGD geeft advies in het kader van besmettelijke infectieziekten, medische milieukunde en technische hygiënezorg. Het in stand houden van de GGD NOG is een belangrijke opdracht binnen de publieke gezondheidszorg. Naast de basistaken voert de GGD NOG ook plusproducten uit die nauw samenhangen met de wettelijke kerntaken van de GGD, maar aanvullend in opdracht van gemeenten of derden worden gerealiseerd. Een aantal plusproducten heeft een eigen wettelijk kader. De belangrijkste voorbeelden hiervan zijn: inspecties kinderopvang en peuterspeelzalen (Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen); lijkschouw (Wet op de lijkbezorging);
Wat hebben we gedaan? Wat hebben we bereikt? Wat moeten we de komende vier jaar doen? Terugkijkend: De GGD NOG voert veel wettelijke GGD-taken en wettelijke gemeentelijke taken uit (de JGZ). Daar zijn we tevreden over en daar informeert de GGD de gemeente en de gemeenteraad over in de jaarstukken en hun uitgangspuntennotitie en conceptprogrammabegrotingen. Deelname aan het AB van GGD NOG door wethouder Volksgezondheid. Deelname aan ambtelijke overleggen in de regio en subregio voor afstemming van gezondheidsprogramma's voor verbinding met lokale uitvoering. De GGD voert jaarlijks inspecties uit bij de Kinderopvang en voert in overleg een steekproef uit onder de gastouders. Deze inspecties verlopen goed en er is een goede samenwerking tussen de kinderopvang en de inspecteurs. Jaarlijks wordt een verantwoording opgesteld over de kinderopvang. De GGD heeft 'NOG Fitter en Vitaler' ontwikkeld in 2018 en beoogt daarmee bewustwording van gezonde leefstijl voor volwassenen te bereiken. NOG Fitter en Vitaler is er voor werkgevers die duurzaam aan de slag willen met een gezonde werkomgeving. Bedrijven kunnen informatie ontvangen over roken, alcohol, bewegen, gezonde voeding en ontspanning. Het programma is helaas nog niet goed van de grond gekomen. Voorgenomen activiteiten voor 2020 zijn allemaal uitgesteld.
- 35 -
vergunningverlening voor het veilig en hygiënisch aanbrengen van tatoeages en piercings (regelgeving op basis van Warenwet); veiligheids- of GHOR-taken van de GGD: Wet veiligheidsregio's (taken GGD in de geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio).
We hebben bereikt dat: - De GGD zijn wettelijke taken en de gemeentelijke wettelijke taken goed kan uitvoeren met goed bestuur en dat het een gezonde financiële basis heeft. - De vele reguliere taken van de GGD voortgang hebben. De komende vier jaar: - De GGD in stand houden (is wettelijke verplichting); - Met de GGD in gesprek zijn over 'waar ben je van' en 'wat mag dat kosten'.
4.2
Uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg
Wat waren de ambities/maatregelen van Vitaal Voorst in 2017? Programma van de jeugdgezondheidszorg (JGZ). Maatregelen zijn gericht op het bevorderen van een gezonde ontwikkeling van onze jeugd: Flexibele screeningsmomenten; Bredere inzet van jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen; Spreekuren en meer zichtbaar zijn op de basisscholen door de jeugdverpleegkundige; Voorlichting, preventieve activiteiten en advies over gezondheidsonderwerpen in het primair en het voortgezet onderwijs (JOGG, seksuele weerbaarheid, roken en alcoholrisico's); Meer preventief en vroegtijdig aanpakken van gezondheidsproblemen: verbinding zorg en preventie bij overgewicht, verzuimbeleid, het extra contactmoment adolescenten (ECA), schoolmaatschappelijk werk. Goede verbinding met huisartsen en toegang CJG.
Wat hebben we gedaan? Wat hebben we bereikt? Wat moeten we de komende vier jaar doen? De gemeente is wettelijk verplicht om de JGZ uit te voeren. Vérian voert de JGZ 0-4 uit en de GGD NOG voert de JGZ 4-18 uit. De taken van de JGZ zijn in deel 1 besproken bij het thema Gezond opgroeien. We hebben bereikt dat: - de JGZ, als wettelijke gemeentelijke taak, wordt uitgevoerd. - we tevreden zijn over de inzet van Vérian (JGZ 0-4) en de GGD (JGZ 4-18) en de samenwerking met het CJG. (Bijna) alle kinderen in de gemeente Voorst worden bereikt via het JGZ programma. De JGZ is altijd in ontwikkeling. - de veranderingen rondom het RVP goed zijn geïmplementeerd. Ouders en kinderen hebben hiervan geen hinder ondervonden. - bestaand beleid gecontinueerd is en dat we continu in gesprek zijn met de aanbieders van JGZ over hun dienstverlening en de aansluiting daarvan bij ouders en de transformatie in het sociaal domein. De komende vier jaar: - De JGZ in zijn huidige vorm continueren.
- 36 -
-
Met de GGD en Vérian in gesprek blijven over de dienstverlening.
Zie verder paragraaf 3.2 voor conclusies en aanbevelingen.
4.3
Voldoende bewegen, overgewicht, voeding en diabetes mellitus type 2
Wat waren de ambities/maatregelen van Vitaal Voorst in 2017?
Wat hebben we gedaan? Wat hebben we bereikt? Wat moeten we de komende vier jaar doen? Zie deel 1 waarin dit onderdeel uitgebreid is geëvalueerd voor jongeren onder JOGG. Hieronder aandacht voor de acties rondom volwassenen.
Voldoende bewegen is van belang voor gezond leven en het voorkomen van overgewicht en diabetes. Om goed inzicht te krijgen in de leefstijl worden onder andere de jeugdmonitor en . Overgewicht, voeding en diabetes mellitus type 2 volwassenenmonitor uitgevoerd door de GGD. Deelname aan de Diabetes Challenge in samenwerking en onder begeleiding van De volgende maatregelen zijn bedoeld om het sporten en bewegen huisartsen. te bevorderen: Vanuit een cofinanciering met Eno Zorgverzekeraar is Cool 2B Fit Voorst in 2020 met Zie thema sport en bewegen; een groep van 11 deelnemers van start gegaan. Zie thema kwetsbare groepen: Stichting Leergeld en Jeugdfonds Sport (4 t/m 18 jaar), bijzondere bijstand voor maatschappelijk Zie paragraaf 3.3 voor conclusies en aanbevelingen participeren; JOGG: Gezonde Sportkantine, Gezonde Schoolkantine Samenwerking Eno Zorgverzekeraar; Maatregelen ter voorkoming van diabetes (type 2) zijn indirect en gekoppeld aan het voorkomen van overgewicht, gericht op alle mensen en niet op de doelgroep die al diabetes heeft of met een verhoogde kans daarop; Inzet van buurtsportcoaches en dorpscontactpersonen; Sport- en beweegactiviteiten worden zichtbaar gemaakt op website Voorst Actief en in het Voorster Nieuws.
- 37 -
De komende jaren realiseren we een vaste plek voor gezondheidsaspecten bij de integrale afweging van gemeentelijke besluitvorming binnen het fysiek domein: verbinden gebiedsontwikkeling aan gezondheid en het kunnen maken van gezonde keuzes: fietsen en wandelen, sporten en bewegen, groen, veiligheid, spelen, ontmoeten, milieu. Deelname aan sociale activiteiten en sport en bewegen is niet vanzelfsprekend als er geen middelen voor zijn. (JFS, Leergeld, bijzondere bijstand maken deelname mogelijk) Hoewel het alcoholgebruik van jongeren is afgenomen, gebruikt nog steeds een aanzienlijk deel van de jongeren onder de 18 jaar alcohol. De effecten van preventie zijn vaak pas op langere termijn zichtbaar, daarom blijvende aandacht voor dit probleem.
4.4
Matiging van genotsmiddelen onder jongeren: roken en alcoholgebruik
Wat waren de ambities/maatregelen van Vitaal Voorst in 2017? Preventieplan en handhavingsplan alcohol: De gezondheidsrisico's van roken en alcohol zijn hoog. Hoewel alcoholgebruik door jongeren is afgenomen, gebruikt nog steeds een aanzienlijk deel van de jongeren onder de 18 jaar alcohol. De effecten van preventie zijn vaak pas op langere termijn zichtbaar, daarom blijvende aandacht voor dit probleem met de volgende maatregelen: aanbieden van preventieprojecten op alle scholen; aandacht voor sport en alcohol: gezonde sportkantine;
Wat hebben we gedaan? Wat hebben we bereikt? Wat moeten we de komende vier jaar doen? Zie deel 1 waarin dit onderdeel uitgebreid is geëvalueerd onder NIX18 In 2019 adviseerde de gemeente Voorst Trimbos bij de update van 'Alcohol en drugs op evenementen, Leidraad voor gemeenten'. De nieuwe versie van de Leidraad staat samen met de bijbehorende infographic online. Zie paragraaf 3.4 voor conclusies en aanbevelingen
- 38 -
4.5
de omgeving van jongeren actief betrekken: ouders, scholen, sportverenigingen; vrijwilligers bij evenementen voorlichten over NIX18. Uitvoering van handhaving alcoholwetgeving (Drank en Horecawet en NIX18)
Bevorderen veerkracht en weerbaarheid van inwoners
Wat waren de ambities/maatregelen van Vitaal Voorst in 2017? Binnen dit onderdeel is er aandacht voor seksueel gezond gedrag en het weerstaan van verleidingen (alcohol, roken) door jongeren. Ook is er aandacht voor mentale gezondheid voor zowel jongeren als volwassenen, bijvoorbeeld d.m.v. depressiepreventie.
Wat hebben we gedaan? Wat hebben we bereikt? Wat moeten we de komende vier jaar doen? Hieronder volgt een opsomming van de vele activiteiten die bijdragen aan de veerkracht en weerbaarheid van de inwoners in het dagelijks functioneren. Een aantal van de hier genoemde activiteiten leest u ook terug in Gezond Opgroeien (deel 1).
Maatregelen hiervoor zijn: Op doelgroep gerichte voorlichting over depressie; Digitale ondersteuning bij vragen over o.a. depressie, relaties, problemen in de thuissituatie; Voorlichting over seksuele gezondheid op scholen en het Senseconsult van de GGD; Lotgenotencontact, bijv. voor (jonge) mantelzorgers of kinderen in echtscheidingssituaties; Signalering en begeleiding van jongeren door het schoolmaatschappelijk werk en via het ECA op het vo; Signalering van (jonge) mantelzorgers; Voorlichting over mediawijsheid en mediaweerbaarheid; Bevorderen van de veerkracht en weerbaarheid van (kwetsbare) jongeren.
MHFA: mental health first aid. Een cursus aangeboden aan professionals en vrijwilligers om hun kennis te verhogen en een handelingsperspectief te bieden bij inwoners met psychiatrische aandoeningen en verward gedrag in het gewone leven. Bijeenkomst over 113: preventie van zelfdoding. Georganiseerd door een inwoner. Lotgenoten groepen gestart voor mantelzorgers van dementerenden door het Steunpunt Mantelzorg Autismecafé opgericht: Meeting Point Twello (in 2020 13 deelnemers); Jaarlijks aanbieden van een cursus 'Mentaal fit' voor vrijwilligers in zorgtaken, gegeven door Impluz. Deelnemers waarderen deze cursus. Jaarlijks aanbieden van de cursus 'Betrokken omgeving' voor mantelzorgers door Impluz. Doel is om mantelzorgers te leren omgaan met hun situatie. KOPP-groep (kinderen van ouders met psychische problemen). Kinderen uit Voorst kunnen hieraan deelnemen indien nodig; Inzetten van ervaringsdeskundigen voor jongeren; Jaarlijks aanbieden van Kr8kidz: schoolmaatschappelijk werk zet zich o.a. in voor sociaal-emotionele ontwikkeling op de basisscholen;
- 39 -
Aandacht voor preventie binnen de geestelijke gezondheidszorg is volop in ontwikkeling. De noodzaak van preventie van bijv. depressie stress of de gevolgen van echtscheidingen voor kinderen, zal de komende vier jaar naar alle waarschijnlijkheid meer aandacht krijgen. We volgen de ontwikkelingen hiervan en zullen toekomstige maatregelen op dit terrein in nauwe verbinding met de transformatie van de preventie verder ontwikkelen.
Schooljudo en weerbaarheidstrainingen op basis- en voortgezet onderwijs (bo/vo); Overzicht gemaakt van de verschillende aanbieders rondom mediawijsheid voor bo/vo; Preventieproject Op tijd voorbereid voor kinderen van groep 7 en/of 8 gericht op weerbaarheid, versterking van probleemoplossende vaardigheden en zelfcontrole bij sociale media en gamen; KOPstoring: online hulp voor jongeren met ouders met psychische problemen; Kop.op.ouders: online hulp voor ouders met psychische problemen; 'Plezier op school' voor kinderen van kinderen in groep 8 die naar het vo gaan en gepest worden, met als doel competentieverhoging en zelfbeeldverbetering; Life Skills training op Zone.college en Veluws College om sociaal-emotionele vaardigheden te bevorderen; Een subsidierelatie aangegaan met Vriendendiensten Deventer voor inwoners met een GGZ-verhaal (een psychische of een psychiatrische aandoening) in het kader van Meedoen mogelijk maken en Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Vriendendiensten levert een laagdrempelige inloop, maatjesactiviteiten en onafhankelijke cliëntondersteuning.
En verder: Er zijn ontmoetingen gecreëerd om de samenwerking tussen GGZ en de gemeente Voorst te bevorderen; De samenwerking met Eno wordt vanaf 2019 landelijk opgelegd. Met Eno wordt gewerkt aan samenwerkingsafspraken voor de thema's vitaal ouder worden, geestelijke gezondheid en preventie. We hebben bereikt dat: - bij de jeugd zich positieve ontwikkelingen voordoen: er zijn interventies die goed aansluiten op de behoefte van jongeren rondom weerbaarheid en veerkracht. Het is echter nog niet voldoende, want jongeren ervaren veel stress en sociale druk. - er met MHFA aanbod is gekomen voor het kweken van begrip voor mentale (on)gezondheid. Mentale gezondheid is nog te bedreigend voor mensen en te ongrijpbaar. Dat is ook waar we als samenleving voor staan. De invloed van de gemeente Voorst reikt niet zover dat we daar grote stappen in kunnen zetten. We
- 40 -
nemen kleine stapjes. De komende vier jaar werken we aan: - Meer verbinden van het aanbod en de aanbieders. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol. - Inzetten op het belang van preventie bij mentale gezondheid door voorlichting, signalering en aanbieden van lichte ondersteuning door ervaringsdeskundigen en professionals.
4.6
Bevorderen van een gezonde leefomgeving
Wat waren de ambities/maatregelen van Vitaal Voorst in 2017? De komende jaren realiseren we een vaste plek voor gezondheidsaspecten bij de integrale afweging van gemeentelijke besluitvorming binnen het fysiek domein. De samenwerking tussen fysiek en sociaal domein is in ontwikkeling en krijgt de komende vier jaar verder gestalte.
Verbinden gebiedsontwikkeling aan gezondheid en het kunnen maken van gezonde keuzes: fietsen en wandelen, sporten en bewegen, groen, veiligheid, spelen, ontmoeten, milieu. Aandacht voor kleinschalige woonzorgeenheden en mogelijkheden voor mantelzorg; Acute zorg bij hartstilstand en hartfalen. Het AED-programma is in 2012 gestart met de aanschaf en het onderhoud voor 24 AED's in de gemeente Voorst. Hiermee is een dekkend systeem van AED's gerealiseerd. Doorontwikkeling is nu nodig voor vervanging van de AED's en de buitenkasten. AED's en de buitenkasten gaan in principe
Wat hebben we gedaan? Wat hebben we bereikt? Wat moeten we de komende vier jaar doen? Gebiedsontwikkeling en het maken van gezonde keuzes Integrale gebiedsontwikkeling is in ontwikkeling. De samenhang met het fysiek domein en sport & bewegen is evident. Hiervoor is de afgelopen jaren een goede basis gelegd. We hebben bereikt dat de samenwerking tussen de verschillende beleidsafdelingen van de gemeente Voorst rondom bijv. wandelroutes, sportlocaties, spelen, ontmoeten, etc. verder is uitgebouwd. Enkele voorbeelden van maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan een gezonde leefomgeving en het maken van gezonde keuzes: Stimuleren en faciliteren dat inwoners maatschappelijke initiatieven gaan nemen op allerlei gebieden: welzijn, milieu, klimaat, energie, leefbaarheid, spelen, ontmoeten, etc; Vergroenen leefomgeving, plantjes gekweekt en in gemeentelijke bermen geplant, samen met inwoners. Dit is een initiatief van de Groene Kerk; Cursus Moestuinieren, op landgoed Klarenbeek. Gezond en lokaal voedsel Aanleg Jeu de boulesbanen in de kernen, koersballen; Kilometeraanduidingen op fietspaden. Hierdoor is een beweegroute ontstaan; (streepjes om de honderd meter). 'Atletiekbaan' tussen Twello en Posterenk;
- 41 -
tien jaar mee en moeten daarna vervangen worden. Ook is aandacht nodig voor de herijking van de dekkingsgraad in de dorpen en kernen. Voorstel: het opstellen van een vervangingsplan.
Kinder-klompenpad in Nijbroek aangelegd; Klompenpaden ontwikkeld door de hele gemeente Voorst; Hoogstamfruitboomgaarden m.n. in Nijbroek; Ontmoetingstuin op braakliggend terrein in Wilp; Op initiatief van inwoners een training Bridgen: het sportieve brein in de dorpen opgezet (uitgesteld vanwege corona, start maart 2021) Groene schoolpleinen, buitenspelen meer in het groen maken, natuurlijk spelen i.s.m. In 't Wild. Gratis fruit en water bij diverse sport- en beweegactiviteiten ondersteund door JOGG Voorst; Watertappunten in 4 kernen.
Kleinschalige woonzorgeenheden en mantelzorg In de afgelopen jaren is een goede basis gelegd voor de samenwerking tussen het fysieke en sociaal domein voor mantelzorgwoningen. In samenspraak met de wijkverpleegkundige wordt de mantelzorgbehoefte in beeld gebracht alvorens het ruimtelijk spoor wordt opgepakt. Voor kleinschalige woonzorgeenheden wordt bij de herontwikkeling van de locatie van het voormalige Veluws College, de gemeentewerf, brandweer en omgeving onderzocht of en op welke manier vernieuwende woonvormen ingepast kunnen worden. Hierbij is ook aandacht voor tussenvormen wonen en zorg. En bij de beoordeling van woonzorgplannen van derden wordt het sociaal domein betrokken. AED's Er is een vervangingsplan opgesteld. Jaarlijks worden maximaal twee AED's die 'over de datum zijn' (ong. 15 jaar oud) vervangen. Alle AED's worden jaarlijks gecontroleerd op hun werkzaamheid en onderhouden. Uitbreiding van 3 AED's in de basisdekking: bij het zwembad, in dorp Voorst en in een wijk in Twello. Hiermee is de basisdekking weer up to date.
- 42 -
4.7
Ouderengezondheidszorg
Wat waren de ambities/maatregelen van Vitaal Voorst in 2017? Gezond ouder worden is nauw verbonden met regie voeren/houden op het eigen leven. Sport en bewegen, maar ook gezonde voeding en een gezonde leefstijl bevorderen gezond ouder worden. Ook het aanpassen aan het ouder worden heeft de aandacht. De GGD monitort de gezondheidssituatie van ouderen. Maatregelen zijn gericht op: Ouderenadvies en voorlichting over ouder worden, waaronder langer zelfstandig wonen; Platform dementie en voorlichting over dementie; Voorkomen van sociaal isolement door activiteiten van de welzijnsorganisatie en de dorpscontactpersonen/ buurtsportcoaches; Buurtsportcoach gericht op bewegen voor ouderen; Valpreventie; Signalering van kwetsbare ouderen; Aandacht voor oudere mantelzorgers; Een goede verbinding met huisartsen en MNV; Samenwerking met zorgverzekeraar voor het ontwikkelen van preventieve activiteiten.
Wat hebben we gedaan? Wat hebben we bereikt? Wat moeten we de komende vier jaar doen? Acties vanaf 2017 Samendoen: sociaal contact, beweging: Koersballen, jeu de boules, bridge, biljarten, sjoelen en ontmoeten; Samen eten in de dorpen; Samen koken in Teuge, jong en oud in beweging in Terwolde. Fondsaanvraag om spellenpakketten aan te schaffen voor de kernen om jong en oud activiteiten te organiseren; Jong + oud is goud: - Jongeren denken samen na op welke manier zij vrijwilligerswerk willen doen voor ouderen. De activiteit die zij bedachten werden uitgevoerd door studenten van Aventus. - Peuters van Smallsteps bezoeken structureel de dagbesteding voor ouderen in Klein Twello. Elke drie weken, op maandagochtend. Zij zingen, bewegen en doen spelletjes samen. - Samen bewegen in Twello met jong (kleuters van de Martinusschool) en oud, ook in Terwolde. Studenten ROC hebben een spelletjesmiddag in Klein Twello georganiseerd. Met als positief resultaat dat het een maandelijks terugkerende activiteit wordt. Studenten ROC ondernemen activiteiten met de ouderen van de dagbesteding in Klein Twello. Ze doen bijv. spelletjes doen of wandelen buiten. Dit is elke woensdagmiddag van 14.30 uur tot 15.30 uur, voor de duur van één schooljaar. De werkgroep Wegwijs dementie geeft voorlichting aan inwoners, organisaties en winkels en ondersteunt mensen met dementie en hun naasten.
Er zijn wandelgroepen en fietsclubs.
- 43 -
Wat betreft valpreventie voor ouderen: zeker bewegen is aangepast aan niveau speciaal voor ouderen. Er zijn buurtsportcoaches voor ouderen (Mens & Welzijn en zwembad de Schaeck). In verschillende kernen is er een seniorengymaanbod. De vitaliteitsbeurs gekoppeld aan de griepprik, georganiseerd door de buurtsportcoach. Er is een beweegtuin Duistervoorde/Martinushof, speciaal voor ouderen. Met de Duo-fiets kan men samen fietsen Een fiets-organisatie-dag is georganiseerd samen met de fietsbond: voorlichting m.n. op elektrisch fietsen, behendigheid trainen, fietstocht, Met Welzijn op Recept is er een samenwerking met eerstelijnszorg (voornamelijk huisartsen en POH's) om personen (ook ouderen) te begeleiden naar bestaand beweeg- en ontmoetingsaanbod. Het doel hiervan is het verbeteren van gezondheid en welzijn door het vinden van en zich verbinden aan passende activiteiten. Er is het Maatjesproject van Mens en Welzijn. Een beweegposter is ontwikkeld en door de gemeente verspreid: thuiszorgmedewerkers, huisartsen, Vrijwillige Ouderen Adviseurs (VOA's) etc. benutten deze poster in contact met ouderen. Via het maandelijkse BeweegBlog in het Voorster Nieuws en digitaal is er voorlichting voor de oudere doelgroep. Voorlichting middels presentatie aan ouderenbonden en bij de Benring in Voorst. Er is aandacht voor mantelzorgers: zie evaluatie mantelzorgbeleid en vrijwillige inzet.
Informatie en onder de aandacht brengen van openbare, lokale activiteiten gebeurt via platformen VoorstActief en Kijk in de Kernen (plus bijbehorende wekelijkse agenda in het Voorster Nieuws). Er is de jaarlijkse algemene sport- en beweegpromotie in de Nationale Sportweek. Aan 75-, 80 en 85-jarigen worden verjaardagskaarten gestuurd. Hiermee worden ze actief gewezen op de mogelijkheid van een adviesgesprek met een vrijwillige ouderenadviseur (VOA). Sinds 2019 is het VOA-team uitgebreid, waardoor ouderen van alle leeftijden bezocht kunnen worden. Ouderen worden hiermee bekend door o.a. artikelen in het Voorster Nieuws en voorlichtingen aan ouderen (in samenwerking met ouderenbonden, Vrouwen van Nu etc.).