1. collegevoorstel 2025 DAEB fiets-voetveer Gorssel-Wilp

C COLLEGE-STUK Nummer

0000770782

Openbaar

ja

Medewerker

Jaelle van de Velde 0571-27 93 88

Portefeuille- Rosmarijn Boender houder

Onderwerp

DAEB aanwijzing voet-fietsveer Gorssel-Wilp

Openbare samenvatting

Voet-fietsveer Gorssel-Wilp aanwijzen als Dienst van Algemeen Economisch Belang

Dit advies is tot stand gekomen in overleg met: Sasa Mastilovic (jurist economie en grondzaken), Daan van Empel (adviseur economie), Paul van Bussel (financieel consulent)

Voorstel 1. Instemmen met aanwijzing voet-fietsveer Gorssel-Wilp als Dienst van Algemeen Economisch Belang en dit ter besluitvorming aan te bieden aan de gemeenteraad. 2. Instemmen om de aanwijzing van toepassing te laten verklaren met terugwerkende kracht tot 1 januari 2024.

Uitsluitend bij dit collegevoorstel te voegen bijlagen:

-1-

Inleiding Vanaf 1 juli 2014 moeten alle overheden voldoen aan de Wet markt en overheid. De wet geeft een aantal gedragsregels die overheidsinstanties, zoals gemeenten, in acht moeten nemen als zij economische activiteiten uitvoeren. Daaronder wordt begrepen het aanbieden van goederen en diensten op de markt. Echte overheidstaken vallen niet onder de wet en in het verlengde daarvan ook niet het uitvoeren van die taken ten behoeve van derden zoals buurgemeenten. Verder zijn integraal alle werkzaamheden uitgezonderd, die vallen onder het begrip Sociale Werkvoorziening. Een laatste uitzondering zijn activiteiten waarvan de gemeenteraad heeft bepaald dat dit diensten van algemeen economisch belang (DAEB) zijn. Een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB) is een dienst die economisch van aard is, maar die ook een publiek belang dient. De overheid kan ondernemingen belasten met het uitvoeren van een taak in het publiek belang, die de ondernemingen niet of niet voldoende zouden vervullen als alleen naar de signalen van de markt zou worden gekeken. Dit betekent dat er sprake moet zijn van marktfalen, waarbij de markt niet in staat is om bepaalde diensten adequaat te leveren zonder overheidsinterventie. Het instellen van een DAEB dient ertoe om te voorkomen dat de financiering van een onderneming als ongeoorloofde staatssteun wordt aangemerkt.

Het voet-fietsveer Gorssel-Wilp is afhankelijk van financiële steun in de exploitatie. Deze steun werd de afgelopen jaren verleend door de beide oevergemeentes (Voorst en Lochem). Een deel van die steun konden we als gemeente verhalen bij het Gelderse Verenfonds. Helaas is dit Verenfonds sinds 2024 uitgeput en opgeheven. De provincie Gelderland heeft besloten om (onder aangepaste voorwaarden) financiële steun te blijven verlenen aan een deel van de veren middels een subsidieregeling “Ondersteuning exploitatie veerdiensten”. In de nieuwe subsidieregeling wordt als voorwaarde gesteld dat het veer door de oevergemeente(s) is aangewezen als dienst van algemeen economisch belang. Met het oog op het belang om gebruik te kunnen maken van de subsidieregeling van de provincie Gelderland wordt u voorgesteld in te stemmen met de aanwijzing voet-fietsveer Gorssel-Wilp als DAEB en dit aan de raad ter besluitvorming aan te bieden. Bovendien stellen we u voor om in te stemmen om deze aanwijzing van toepassing te laten verklaren met terugwerkende kracht tot 1 januari 2024. Na de aanwijzing zijn de gedragsregels van de Wet markt en overheid niet langer van toepassing op deze dienst.

Argumenten 1.1 De provincie Gelderland stelt als de voorwaarde voor de subsidieverlening dat de dienst voetfietsveer Gorssel-Wilp is aangewezen als DAEB In de ‘Regels Subsidieverlening Gelderland 2023’ is de ondersteuning voor exploitatie van veerdiensten opgenomen. De subsidie kan onder voorwaarden door de provincie aan de gemeentes worden verstrekt voor cofinanciering achteraf van het exploitatietekort van een veerdienst. Een van de harde subsidievoorwaarden is dat de veerdienst door de oevergemeente(s) is aangewezen als dienst van algemeen economisch belang. 1.2 Aanwijzen van voet-fiets veer Gorssel-Wilp als DAEB is van belang voor recreatie en toerisme Het voet-fietsveer Gorssel-Wilp is van belang voor recreatie en toerisme. De provincie stimuleert het fietsen door te investeren in een kwalitatief goed fietsnetwerk, met brede en veilige fietspaden. Door het realiseren van kwalitatief goede fietsroutes voor recreatieve doeleinden worden mensen verleid om vaker gebruik te maken van de fiets. Het voet-fietsveer Gorssel-Wilp is hier onlosmakelijk aan verbonden. Indien voor deze veerdienst kostendekkende tarieven in rekening worden gebracht is een forse verhoging van tarieven nodig met aanzienlijke vraaguitval als waarschijnlijk gevolg. Het is van belang voor recreatie en toerisme dat recreanten gebruik kunnen blijven maken van deze veerverbinding.

1.3 Aanwijzen van de dienst voet-fietsveer Gorssel-Wilp is een DAEB Uit het “Onderzoek Toekomstbestendige Gelderse veren 2022” blijkt dat het maatschappelijke en economische belang van de veren groot is. In het begin van de jaren negentig zijn de verantwoordelijkheden van de overheid voor de veren overgeheveld van het rijk naar decentrale overheden. Om die verantwoordelijkheid invulling te geven hebben de provincie Gelderland en de Gelderse gemeenten (via VNG Gelderland) destijds een Verenfonds in het leven geroepen. Het Gelders Verenfonds is over de afgelopen decennia een uniek instrument gebleken om exploitaties van veerponten te ondersteunen. Uit cijfers blijkt dat zonder financiële steun de exploitatie van de dienst voet-fietsveer Gorssel-Wilp onrendabel was en dat het Gelders Verenfonds financiële steun moest verlenen om de veerdienst in stand te houden. Het Verenfonds is in 2024 beëindigd en -2-

opgeheven, waardoor ook uitkeringen aan de verlieslijdende veerdienst stopten. Een financiële ondersteuning voor dit veer door de gemeente Lochem en de gemeente Voorst is noodzakelijk om het veer in stand te houden. Dit is een bewijs dat de veerdienst voldoet aan de definitie van een DAEB. 1.4 Er zijn geen andere partijen bekend die de huidige dienst voet-fietsveer Gorssel-Wilp willen exploiteren Er zijn geen andere partijen bekend die de huidige dienst voet-fietsveer Gorssel-Wilp willen exploiteren. Bekend is dat een vergelijkbaar voet-fietsveer in de gemeente Bronckhorst al sinds 2018 te koop staat. De reden van het zo lang te koop staan is het feit dat dit veer - net zoals het voet-fietsveer Gorssel-Wilp - niet gebruikt kan worden voor woon-werkverkeer van automobilisten. Een dergelijk veer is daarom moeilijk winstgevend te maken. Dit is anders bij de andere vaste veerponten over de IJssel bij Dieren, Wijhe en Olst. Die spelen alle drie wel een sleutelrol in woonwerkverkeer en dat levert die veerponten voldoende omzet op. 1.5 De Autoriteit Consument en Markt (ACM) of de rechter kunnen maatregelen afdwingen. De ACM kan een onderzoek doen en in het uiterste geval handhavend optreden en een last onder dwangsom opleggen aan de gemeente die een subsidie verleent zonder dat de dienst is aangewezen als een DAEB.

Een andere mogelijkheid is dat een bedrijf zich oneerlijk beconcurreerd acht en naar de rechter stapt om de overheidsactiviteit beëindigd te krijgen en/of een schadevergoeding te verkrijgen. Indien besluitvorming door de gemeenteraad achterwege blijft, is het risico dat de ACM of de rechter maatregelen afdwingt aanwezig. Door het nemen van een raadsbesluit wordt dit risico verlaagd. 2. Aanwijzing met terugwerkende kracht maakt het mogelijk om de dienst op bestaande voet voort te zetten. De gemeente Lochem en de gemeente Voorst hebben een concessieovereenkomst gesloten met een exploitant voor een periode vanaf 1 januari 2024 tot en met 31 december 2029. In deze concessieovereenkomst is de verplichting opgenomen dat de verbinding tussen Gorssel (gemeente Lochem) en Wilp (gemeente Voorst) wordt onderhouden door een veerpont over de IJssel. De gemeenten betalen een concessievergoeding aan de exploitant om met de dienst voetfietsveer Gorssel-Wilp gedurende 26 weken per jaar passagiers (en hun eventuele fietsen) over te zetten. Aanwijzing met terugwerkende kracht is nodig, omdat de provincie Gelderland met ingang van 1 januari 2024 de mogelijkheid biedt om bij te dragen aan de (verliesgevende) exploitatie van deze dienst over het voorgaande jaar. Binnen de Wet markt en overheid is het mogelijk om de aanwijzing als DAEB met terugwerkende kracht toe te passen. Risico's 1.

Financiële ondersteuning kan leiden tot verstoring van de markt Met het besluit om een dienst van algemeen belang te verklaren en deze financieel te ondersteunen, bestaat het risico op verdringing van de markt van private ondernemingen die een vergelijkbare dienst aanbieden. De voordelen voor het algemeen belang moeten opwegen tegen de nadelen voor het belang van derden. Bij genoemde dienst is hiervan aantoonbaar sprake. Financiële toelichting Het vervallen van het verenfonds heeft aanzienlijke financiële gevolgen. Voor de gemeenten Lochem en Voorst betekent dit het wegvallen van een subsidie van circa 35% op het exploitatietekort van het voet- en fietsveer Gorssel–Wilp, wat neerkomt op ongeveer €35.000 per jaar (afhankelijk van het specifieke jaar). Voor het aanvragen van de nieuwe subsidie is het noodzakelijk dat het voet- en fietsveer wordt aangemerkt als een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB). Deze aanwijzing is een voorwaarde voor provinciale subsidie, en brengt dus een financiële consequentie met zich mee. Indien het voorstel tot DAEB-aanwijzing wordt afgewezen, zal het volledige exploitatietekort door de gemeenten Lochem en Voorst gezamenlijk moeten worden gedragen. Bij aanwijzing als DAEB kunnen wij in aanmerking komen voor de nieuwe subsidieregeling, waarbij de provincie 50% van het exploitatietekort boven een drempel van €50.000 voor haar rekening neemt.

Communicatie Het besluit wordt op de gebruikelijke wijze gepubliceerd. Ingevolge de Algemene wet bestuursrecht is het besluit vatbaar voor bezwaar en beroep. Het raadsbesluit zal ook schriftelijk worden gecommuniceerd met de exploitant van de veerdienst. Als onderdeel van de subsidievoorwaarden zullen de gemeenten Lochem en Voorst jaarlijks -3-

overleg voeren met de exploitant. Tijdens dit overleg worden het exploitatieresultaat geëvalueerd en mogelijkheden besproken om het exploitatietekort verder terug te dringen. Participatie Hier niet aan de orde.

-4-