Inspreektekst dhr. Thunnissen

Inspreeknotitie Commissie Wonen, Ruimte en Groen Gemeente Voorschoten 10 april 2025 door Hein Wiegerinck en Constant Thunnissen. Onderwerp: Raadsvoorstel Uitgangspuntenkader regionaal warmtebedrijf en collectieve warmtetransitie - 25 maart 2025 - zaaknummer: Z/23/081881/438611 Voorzitter, wethouder en raadsleden, Hartelijk dank voor de gelegenheid te mogen inspreken. Deze analyse is door de heer Wiegerinck en mij opgesteld op persoonlijke titel in aanvulling op mijn bijlage nr. 3.5 in het participatieverslag. De Energiecoöperatie Voorschoten Duurzaam heeft nog geen rol in dit onderwerp. Bij een zo belangrijke beslissing die zaken voor zeker 30 jaar vastlegt, is het altijd goed te kijken welke belangen er spelen. Het beoogde regionale warmtebedrijf heeft als levensader de Warmtelinq+. Wie heeft belang bij de Warmtelinq+ en dus bij een regionaal warmtebedrijf? Het antwoord is duidelijk, Leiden. Dat heeft een warmtenet met bijna 10.000 aansluitingen waarvoor een nieuwe warmtebron gevonden moet worden daar de Uniper gascentrale gaat stoppen. De andere vijf van de zes ORES-gemeenten hebben geen warmtenetten. U komt op voor het belang van Voorschoten. Welk belang heeft Voorschoten? Tegen zo laag mogelijke kosten zo snel mogelijk van het gas af. En met een voor de inwoners van Voorschoten tegen de laagste kosten een betrouwbare duurzame warmtevoorziening.

En vergeet koeling in de zomer niet! Voor u ligt de vraag om mee te gaan doen aan een collectieve warmtevoorziening. Uitgebreide onderzoeken en praktijkervaring leert dat een collectieve warmtevoorziening middels een warmtenet alleen effectief kan zijn voor zeer dichte en gestapelde bebouwing. Waarbij in het gros van de werkende warmtenetten de kosten voor de eindgebruiker hoger zijn dan die van een individuele oplossing waarbij ze zelfs dan verlies maken. Voor grondgebonden woningen is een individuele all-electric warmtepomp met een bodemwarmtebron of PVT de oplossing met de laagste gebruikerskosten. En dat verbetert met een ongelofelijke snelheid. De technologische ontwikkeling gaat sneller dan de rapporten kunnen bijhouden. Overigens zijn er legio voorbeelden van gestapelde bouw met bodemwarmtebronnen en PVT die ook 100% van het gas af zijn en tegen lagere kosten dan via een warmtenet. Wij hebben de situatie in Voorschoten in kaart gebracht. Woningeigenaren zullen in hoofdzaak zelf de voor hun goedkoopste oplossing kiezen. Eigenlijk blijven alleen de huurders over. In Noord-Hofland, in de Vlietwijk en misschien Adegeest is de dichtheid van meergezinswoningen groot genoeg om mogelijk interessant te zijn voor een collectieve warmtevoorziening.

In NoordHofland zijn er 900, in de Vlietwijk 806 en in Adegeest 603 gestapelde woningen die maximaal daarvoor in aanmerking zouden kunnen komen. In de andere wijken zijn de aantallen te laag om een warmtenet rendabel te kunnen exploiteren. Dat betekent 20% van het totale woningbestand van Voorschoten. Als we naar de Transitievisie warmte 1.1 kijken, staat daar dat 80% van de woningen in Voorschoten voor een aansluiting in aanmerking zou kunnen komen. Dat is een onverklaarbare discrepantie. Wij hebben berekeningen gemaakt van de kosten van de warmtenetten in Voorschoten op basis van de inmiddels achterhaalde kostenopgave van Heijmans Infra uit 2023. De resultaten daarvan komen overeen met de berekeningen door de kwartiermakers van het Regionaal Warmtebedrijf. Voor die benodigde kapitaalsinvestering per woning, zou de gemiddelde eengezinswoning een PVTwarmtepompsysteem met Lage Temperatuur Verwarming kunnen aanschaffen en is dan 100% van het gas af. En dat kan morgen, niet over 5 of 10 jaar. En men hangt dan geen 30 jaar verplicht aan een monopolist met een verouderde technologie vast. Dat lijkt ons het belang van Voorschoten. De heer Wiegerinck en ik zijn beschikbaar om in uw fractievergadering u nader te informeren met alle onderliggende bewijsstukken. M: 0651151731.

Notitie ten behoeve van het expertoverleg Gemeente Voorschoten 4 maart 2025 betreffende het Concept Uitgangspunten Regionaal Warmtebedrijf en collectieve warmtevoorziening door Constant Thunnissen.

1

In het kort: • De TCO 30 jaar van een warmtepomp is de helft van de aansluiting op een warmtenet • Met een warmtepomp hang je niet 30 jaar aan een monopolist, ben je onaAankelijk • De netbelasting door warmtepompen is niet groter dan die van de elektrische oven en minder dan die van de inductiekookplaat • De gelijktijdige piekbelasting is ongeveer 67%, niet alle warmtepompen staan gelijk aan en dankzij de afstandsbediening kan dat door de netbeheerder geregeld worden • Warmtenetten dragen niet bij aan de vermindering van de kosten van netverzwaring: deze is sowieso nodig voor de toenemende elektrificatie van de huishoudens, de gelijktijdige teruglevering van PV(zonne)panelen en de elektrische voertuigen • Warmtenetten remmen de innovatie, nu al heeft Vattenfall een CO2 warmtepomp die 70C produceert met een COP van 3,5. En dat wordt steeds beter. • Warmtenetten roepen een hoge publieke weerstand op • Uit de jaarverslagen blijkt dat de commerciële warmtenetten verlieslatend zijn, zou dan een publiek warmtebedrijf het beter kunnen? Of worden de verliezen "gesocialiseerd" en afgewenteld op de belastingbetaler? Amsterdam stopt ermee. • De leveringszekerheid van de fossiele afvalwarmte uit de Botlek is allerminst gegarandeerd. Ook geothermie kost (te) veel. Shell ziet er geen brood meer in. Extra maatschappelijke/nationale kosten warmtepompen t.o.v.

warmtenetten Dinsdag 11 februari had ik na afloop van de sessie in het Bondsgebouw een interessante discussie met Stan Dessens. Ik had hem een TCO-vergelijking opgestuurd tussen een gemiddelde woning uit 1954 met een PVT-installatie en dezelfde woning die op een warmtenet is aangesloten. (TCO=Total Costs of Ownership gedurende 30 jaar). PVT = PhotoVoltaïsch plus Thermisch d.m.v. een binnen opgestelde en voor buren geluidloze warmtepomp die zijn warmte - en in de zomer koelte - haalt uit warmtewisselaars die in PV-(zonne)-panelen zijn geïntegreerd.

Ook voor bodemwarmtepompen geldt dezelfde TCO, waarbij aangetekend moet worden dat de TCO van de goedkopere zogenaamde hybride monoblock of splitwarmtepompen met een buitendeel, iets hoger uitpakt. Ze zijn iets minder efficiënt en hebben een kortere levensduur. Stan maakte mij erop attent dat ik in die TCO geen "maatschappelijke" ofwel "nationale" meerkosten van die warmtepompinstallatie had meegenomen ten opzichte van de nationale kosten van warmtenetten. Om niet te verzanden in het geloof in het eigen gelijk heb ik een onderzoek gedaan naar die "maatschappelijke" ofwel "nationale" meerkosten van warmtepompen. Via CE Delft, Berenschot en Fakton, kwam ik uit bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Dat heeft in 2019 een "Startanalyse Aardgasvrije Wijken" opgesteld. Daarin zouden de nationale/maatschappelijke meerkosten van warmte-pompen genoemd zijn. En na grondig speurwerk, vond ik die op pagina 129 eindelijk. Het heeft betrekking op het "All-electric Scenario" zonder warmtenetten dus:

Notitie ten behoeve van het expertoverleg Gemeente Voorschoten 4 maart 2025 betreffende het Concept Uitgangspunten Regionaal Warmtebedrijf en collectieve warmtevoorziening door Constant Thunnissen.

2

Dus die extra nationale/maatschappelijke kosten bedragen € 0,005/kWh als "alle warmtepompen tegelijk extra elektriciteit nodig hebben". Dat bedrag per kWh zou ik derhalve in de TCO voor de individuele warmtepomp moeten opnemen. Nog verder speurwerk bracht aan het licht dat de gelijktijdigheidsfactor van warmtepompen bij -10C, ±67% bedraagt. Waardoor de extra maatschappelijke kosten van het all-electric scenario met warmtepompen nog lager zouden zijn. Om geen discussie te krijgen, heb ik € 0,005 per kWh toegevoegd aan de kostprijs van de totale extra kWh die door de warmtepomp gebruikt worden op jaarbasis ten opzichte van het vijiaarsgemiddelde stroomverbruik zonder warmtepomp. Dat gaf inderdaad een verschil in de uitkomst van de TCO over 30 jaar van +€ 450. Waarmee de TCO van de warmtepomp steeg tot 46,51% van die van een aansluiting op het warmtenet. Ofwel de TCO van een aansluiting op het warmtenet is 215% van die van de warmtepomp. In het concept van Voorschoten wordt verwezen naar het UGW van Leiden:

Notitie ten behoeve van het expertoverleg Gemeente Voorschoten 4 maart 2025 betreffende het Concept Uitgangspunten Regionaal Warmtebedrijf en collectieve warmtevoorziening door Constant Thunnissen.

3

In het UGW wordt verwezen naar het Faktonrapport van 2021. Vorige week had ik telefonisch contact met Fakton. Ze zijn dit rapport aan het updaten omdat de ontwikkeling van de warmtepomp-technologie te snel gaat voor hun rapporten. In vijf jaar tijd is de efficiëncy van de warmtepomp gestegen van 3,5kW warmte per gebruikte kW stroom naar 5 en voor bodem- en PVT 6 en hoger. Dat de technische ontwikkeling te snel gaat voor de rapporten was ook de uitkomst van mijn contact met het PBL. Het PBL brengt een actualisatie van de Startanalyse uit op 13 maart aanstaande. Overigens stelt het PBL dat de Startanalyse slechts een eerste grove inschatting is en geen advies. En er staat duidelijk bij dat gemeentes zelf onderzoek moeten doen. Ik ben benieuwd of de gemeente Voorschoten dergelijk onderzoek gedaan heeft. Het Regionale warmtebedrijf Leidse Regio WLR. In de presentatie "Raadsbijeenkomst Programma Warmte Leidse Regio", geven de verkenners van het Regionale Warmtebedrijf bij de behandeling van de financiële uitgangspunten een duidelijke waarschuwing. Quote: "... dat de overheid ook wel inziet dat de betaalbaarheid van collectieve warmte onder druk staat en een steun in de rug dient te hebben om dat mogelijk te maken..... instrumenten zoals deelneming van het rijk (maximaal 40%)... waarborgfonds .... subsidies....

Dan blijft toch nog te zien dat de betaalbaarheid een grote uitdaging is en blijft ..... we zien dat de business cases voor warmtenetten moeilijk rondkomen ...... de verwachting is dat dat de komende decennia ook blijft ....." //Unquote Ter illustratie van bovenstaande zorg ten aanzien van de haalbaarheid, onderstaand overzicht uit het jaarverslag 2023 van Eneco Warmte & Koude Leveringsbedrijf B.V.

Notitie ten behoeve van het expertoverleg Gemeente Voorschoten 4 maart 2025 betreffende het Concept Uitgangspunten Regionaal Warmtebedrijf en collectieve warmtevoorziening door Constant Thunnissen.

4

Hieruit blijkt dat de inkoopkosten per GJ ad € 49,91, € 6,12 hoger zijn dan wat Eneco aan de afnemer mag doorberekenen.

Gevolg: € 44,6 miljoen verlies. Op welke wijze denkt de Gemeente Voorschoten dat een regionaal warmtebedrijf wel rendabel kan opereren, waar de commerciële warmtebedrijven verlies lijden? Gezien het feit dat zelfs met een overheidsdeelname van 40%, een Waarborgfonds Warmtenetten en subsidies, de betaalbaarheid uiterst ongewis is. De Gemeente Amsterdam heeft inmiddels de stekker uit de verdere ontwikkeling van warmtenetten getrokken. Dat lijkt een wijze beslissing. Hoe denkt de Gemeente Voorschoten het risico op verliesaansprakelijkheid en het vollooprisico af te zekeren? De veronderstelling is dat 80% van de woningen in Voorschoten aangesloten gaan worden op het warmtenet van de Warmtelinq. Dat lijkt mij een illusie. In onze gemeente 64,7% in eigendom bij de bewoner. En is 63,9% eensgezinswoning. Warmtenetten worden voor gestapelde bouw als bijna enig mogelijke oplossing gezien. In de nieuwe Krimwijk II zijn in de gestapelde bouw al warmtepompen met bodemwarmtebronnen toegepast. De combinatie met WKO, bodembron en PVT is per definitie goedkoper dan een warmtenet. In Noord-Hofland, dat vaak genoemd wordt als het beste voor warmtenetten in aanmerking komende wijk, is 65% eensgezinswoning en is 57% eigendom van de bewoner. 80% aan het warmtenet? In onderstaande investeringsopstelling is uitgegaan van € 2 miljard investeringskosten. Gezien de brief van Minister Hermans d.d.

21 februari 2025 aan de Tweede Kamer dat de Warmtelinq+ (Rijswijk-Leiden) wegens hogere kosten op losse schroeven staat (de kosten van het waterstofnet zijn verdubbeld t.o.v. de gebudgetteerde kosten) lijkt het mij niet onwaarschijnlijk dat die investering met minstens 50% omhoog moet.

Notitie ten behoeve van het expertoverleg Gemeente Voorschoten 4 maart 2025 betreffende het Concept Uitgangspunten Regionaal Warmtebedrijf en collectieve warmtevoorziening door Constant Thunnissen.

5

Als je dan die werkelijke kosten per Weq, ± € 30.000, afzet tegen de kosten van een (Bodemen PVT met lage temperatuurverwarming) warmtepompinstallatie, dan is het veel goedkoper en risicovrij om 75% subsidie te geven op de warmtepomp dan het in de WLR te investeren. En met de warmtepomp ben je 100% van het gas af! Er wordt door beleidsmakers ook verwezen naar de prognoses van de netbeheerders. Liander stelt in zijn rapport van 14 februari 2024: Een elektrische warmtepomp lijkt op het eerste gezicht een logisch alternatief voor woningen die losgekoppeld worden van het aardgasnet. Maar tegelijk is een warmtepomp niet altijd rendabel als woningen onvoldoende zijn geïsoleerd. Maar net zo belangrijk is dat warmtepompen veel elektriciteit gebruiken. In grote aantallen vormen ze daarmee een significante belasting voor het elektriciteitsnet. Voor een deel van de regio Holland-Rijnland is een warmtenet daarom een meer voor de hand liggende optie. In die regio komt namelijk veel warmte beschikbaar afkomstig uit het havengebied van Rotterdam.

Op 31 januari 2025 brengt BDH een praktijkverslag uit van de uitlezing van de "slimme" elektriciteitsmeters van 6.000 woningen met een warmtepomp. De uitkomst daarvan is dat warmtepompen slechts in zeer geringe mate het stroomnet extra belasten. Ongeveer gelijk aan de oven, beduidend minder dan de inductiekookplaat. Veel minder ook dan de teruggave van zonnepanelen. En onvergelijkbaar minder dan het laadpunt van uw EV of PHEV. Link BDH-rapport: https://bdh-advies.nl/netimpact-woningen-met-warmtepompen/ De gemiddelde grondgebonden woning in Voorschoten heeft een warmtevraag van 6-8 kW. Dat betekent dat zelfs bij een minder efficiënte warmtepomp een vermogen van maximaal 2kW nodig is. Notitie ten behoeve van het expertoverleg Gemeente Voorschoten 4 maart 2025 betreffende het Concept Uitgangspunten Regionaal Warmtebedrijf en collectieve warmtevoorziening door Constant Thunnissen.

6

Een uitspraak aan van een door de wol geverfde verduurzamingsexpert: “Mijn persoonlijke inschatting is dat het nooit zo zal zijn dat het distribueren van warmte in een woonwijk goedkoper en efficiënter kan zijn dan het distribueren van elektriciteit. En als de overgang naar warmtepompen dus een netverzwaring in de wijk veroorzaakt, dan zal die netverzwaring altijd goedkoper zijn dan het aanleggen van een warmtenet”. Opvallend in het "Concept Uitgangspunten regionaal warmtebedrijf en collectieve warmtetransitie" is de afwezigheid van elke financiële verantwoording van wat de WLR en derhalve aansluiting op de Warmtelinq+ in de begroting van Voorschoten en voor de aan te sluiten burgers gaat betekenen. Moeten wij de Gasunie en de WLR maar op hun blauwe ogen geloven dat alles goed zal komen? Het gebrek aan keuzevrijheid is het onaantrekkelijke wezenskenmerk van warmtenetten. De aangeslotenen zitten voor minimaal dertig jaar vast aan een monopolist. Zou dat de handen in Voorschoten op elkaar krijgen? Als afsluiting van deze notitie wil ik graag opmerken dat de Warmtelinq een toepassing is van fossiele technologie van de vorige eeuw. En geen echte vernieuwing brengt. Gesteld al dat een warmtenet een lagere TCO zou hebben dan een individuele oplossing, dan zou het een Zeer Lage Temperatuur Warmtenet moeten zijn.

- Dat kan tegen minder dan 30% van de kosten van de Warmtelinq worden aangelegd; - Is niet afhankelijk van fossiele afvalwarmte van de petrochemische industrie die grotendeels zal verdwijnen (Shell gaat zijn chemische divisie afstoten, dus ook die in de Botlek en dat doen ze niet omdat ze er genoeg geld mee verdienen); - Vergt geen gas om de temperatuur weer op peil te brengen; - Biedt leveringszekerheid; - Kan zonder problemen lokaal eigendom zijn.

Notitie ten behoeve van het expertoverleg Gemeente Voorschoten 4 maart 2025 betreffende het Concept Uitgangspunten Regionaal Warmtebedrijf en collectieve warmtevoorziening door Constant Thunnissen.

7